Omdat ik in de avond vaak te moe ben om alles goed in me op te kunnen nemen, kijk ik graag in de vroege ochtend wat programma’s terug. Een daarvan is Dwarsdenkers waarbij Eus Akyol mensen opzoekt en hen laat vertellen over hun notoire gedachtegoed. Vandaag keek ik de eerste twee uitzendingen terug. De eerste met Maarten het Hart en de tweede met Herman Brusselmans. Ik vond het fantastisch. In een ontspannen sfeer liet Eus hen de ruimte om te vertellen over de dwarsdenkers, die hun leven bewogen hadden.

Voor Maarten het Hart was dat Kierkegaard. Niets ontroerender dan het kleine beduimelde pocketboek dat hij liefdevol opent en waaruit citaten rollen die er niet om liegen. ‘Het begrip ‘predestinatie’ moet beslist als een miskraam worden beschouwd’. Op het moment dat Maarten dat las in 1958, hingen alle waarden en normen aan dat begrip predestinatie. Iedereen was voorbestemd. Hoe diep kan je vallen als een ander het tegenovergestelde beweerde, of hoe hoog kan je rijzen. Er moet een wereld zijn opengegaan.

Bij Brusselmans was het een verzet tegen de gevestigde orde van zijn vader. Dwarsdenken is meer dan schoppen tegen de heilige huisjes of vloeken in de kerk. Het is vrij denken. Jezelf mogen zijn en trouw daaraan. Dat hoor ik uit alle voorbeelden die beiden aanhalen. Uriah Heep, Jan Cremer en Gerard van het Reve voor Herman, Brusselmans en Multatuli, Kierkegaard en de Tjechische componist Bohuslav Martinu voor Maarten ’t Hart..

Beide mannen hebben hun leven eigenzinnig geleefd, al lijkt het erop dat Herman meer rebels is in zijn schrijven dan in het dagelijks bestaan, terwijl Maarten in zijn jeugdsentiment nu diezelfde kerk met vooral het orgel omarmd heeft. Niet de leer, zoals hij benadrukte.

In mijn beleving is dat totale vrijheid. Als je je los kan maken van alles wat wrevel oproept en agressie, van een tegengesteld gedachtegoed, van een star insituut door er die emoties  te vinden, die voldoening en liefde schenken, ondanks de dogma’s of de verpakking. Het is de manier waarop Eus die ruimte laat aan de verteller en daardoor worden het juwelen van gesprekken, waarop subtiel de verbinding ontstaat. Ik kijk uit naar de volgende afleveringen.

Ik denk aan het buitenbeentjesgevoel dat ik gisteren benoemde. Dat gevoel maakte bij tijd en wijle ook rebels en opstandig. Natuurlijk ging je in zo’n geval juist tegendraads. Als je tot de dwarsdenkers wordt gerekend, dan maar voor de volle 100 procent. De patriarchale Pa, het grote gezin, de droomwereld die ik uit de boeken haalde en het gras dat altijd groener was bij een ander, het zorgde ervoor dat mijn puberteit uitmondde in het zoeken naar een onbestemd verlangen. Als puber nog in een geloofsgemeenschap omdat het er gezellig leek en later in vriendschappen en verboden activiteiten, zoals het studentenmilieu in de werfkelders en de feesten, die waanzinnig waren. Muziek en literatuur versterkten de drijfveer van de queeste.

Welke heilige graal jaagt men na als dwarsdenker en rebel. Wat zorgt ervoor dat je trouw kunt blijven aan jezelf wars van het oordeel van anderen. Bij de Denksmederij van Elke Wiss over dooddoeners, die een gesprek lam leggen, is een bekende: ‘Dat is nou eenmaal mijn waarheid’. Daarmee sla je iedere troef van de ander uit handen. Hebben beiden zo’n waarheid, dan speel je schaakmat. Je kunt het idee dus positief en negatief uitpellen. Wat is wijsheid.

Meningen zijn er om naast elkaar te leggen. Zoveel hoofden, zoveel zinnen.  Dat maakt letterlijk en figuurlijk de weg vrij en geeft sjeu aan het leven

 

Iemand loste de woorden op een feest. Zomaar uit het niets kwam het binnen. We hadden het over leeftijd. Het was per slot van rekening een verjaardag. Ik was verreweg de oudste. Altijd heerlijk om jongere vriendinnen te hebben. Het houdt de geest jong. ‘Zou je nog een keer 34 willen zijn’ vroeg iemand aan niemand in het bijzonder.  Ze lanceerde het in de knusse kring, die zich spontaan had gevormd. Al dan niet achter thee, wijn, water en taart.

Er viel een stilte. Daar moest over nagedacht worden. Ik wist het antwoord onmiddellijk. Nooit. Alles wat geweest was lag achter me, alles wat nog is, komt er aan.  Het verleden was niet altijd even makkelijk. De onzekerheid was eigenlijk het grootste obstakel. Al zo lang ik me kon herinneren heb ik me een buitenbeentje gevoeld. Alsof ik de acteur was in het verkeerde stuk, de foute jurk op het feest. Het hoofd vol met gedachten, een flapuit, maar van een oppervlakkige onnadenkendheid omdat, wat ik dacht, tegen mijn verhemelte geplakt bleef zitten. Soms vielen onbeholpen stiltes, een veelzeggend, maar ongemakkelijk zwijgen. Wat doe je dan.

Ik verschool die onzekerheid achter mijn uitdossing. Lange hippiejurken, veel zwart, verhullingen voor het niet geliefde lijf, dat altijd te stevig oogde. Vriendenkringen van studenten, die vriendlief mee naar huis sleepte, met hun soepel bewegende prachtige donkerbruine lijven na de domino een salsa, meringue. Ik was lenig, maar net als de woorden bleven de heupen onwrikbaar en het angstzweet kroop onder mijn oksels, zorgde voor rode wangen. Lang voor de reclame, avant la lettre, vinkte mijn hoofd het hokje ongeschikt aan.

Het was een lange en niet de soepelste weg van huisje boompje beestje. Moederschap kwam niet aanwaaien, maar werd bevochten op mijn eigen weifelend gemoed. Iedere beslissing daarna hield nog altijd de gedachten  gevangen, tot ik eindelijk de euvele moed had ze te bevrijden. Sinds die tijd was mijn leven van mij en van niemand anders. Dat is wat ik moest leren. Het leven eigen maken. Een lang en ingewikkeld proces van vallen en opstaan. Dat is de reden dat ik geen 24 meer zou willen zijn. Blij als ik ben met de rust die is neergedaald.

Dansparels

Gisteren ontmoette ik de jeugd bij de interactieve voorstelling Dansparels. Lieve dansers van 24 en 25 vol ambitie. Die een kant gekozen hadden, met een ontwikkeling die zou groeien. Zo zeker van zichzelf, zo vasthoudend aan hun idealen, uitgestippeld en doordacht. Een van hen wilde de overgang maken naar leerkracht en ik hoorde mezelf de wijsheid uitvouwen die ik in een loopbaan van 30 jaar had opgebouwd, of nee in het leven had uitgebouwd. Zonder restricties of dogma’s mogen vertellen wat fijn was aan de omgang met jonge kinderen om hen te begeleiden in de eerste schreden op het pad van hun ontwikkeling. De enthousiaste vrouw tegenover me, stond te popelen om fantasie te prikkelen en verwondering te brengen op een ZMLK-school. Ze was al dansdocente. De manier waarop ze de taal sprak van vijfde en zesde groepers en zestig kinderen wist aan te sturen tot het tonen van hun beste kunnen was liefdevol en knap.

Het duurde bij mij twintig jaar voor ik wist dat Jenaplan de richting was die me op het lijf geschreven stond. Ik had me jaren terug afgekeerd van het reguliere basisonderwijs.  Nee, ik zou niet graag nog eens over doen wat ik nu weet. Liever kijk ik vooruit. Nieuwe vaardigheden ontdekken en stroomlijnen wat ik aan kennis bezit. In ontwikkeling blijven. Er werd onder de groep vrouwen wisselend gedacht, maar over het algemeen koos men voor die vooruitgang. Mooi onderwerp voor een groep die ik niet kende, maar wel herkende in het gedachtegoed.

Het was een feest op alle fronten. De verjaardag, de ontmoeting bij dansparels, een verhaal op twitter dat me tot deze overpeinzing zette en waar ik één waardevolle gedachte uitfilterde. Het credo ‘Regeren is vooruitzien’. Om op door te borduren.

 

Het was genieten van jarige vriendin en een eigen theeuurtje voordat iedereen binnen zou komen stommelen. Het was al weer te lang geleden en dan moet er bijgepraat. Over missen en liefde en vriendschappen en alleen zijn of niet. Om vier uur kwamen de eerste vriendinnen binnen druppelen. Het was internationale vrouwendag en in mijn beleving was dit dé onbenoemde dag bij uitstek met al die buurtvriendinnen, die zo eigen en open waren. Waar tussen neus en lippen door, de gebruikelijke zorgen werden gedeeld en een hoger doel. Vrouwen die, al dan niet zonder echtgenoot, het leven aan gingen en keuzes maakten. Iemand had een date, waarbij de hond meer gestresst was dan de vrouw zelf. Ze had haar baggy broek aan, geen kekke jurk, maar was gewoon als zichzelf gegaan en zag er wonderschoon uit met haar grijsblonde haren in een staart en de los omgeknoopte lichtgrijze das op al dat zwart. Zo moet het zijn. Niets te verliezen. ‘Wordt het niets dan kom ik weer terug om gezellig door te zakken’.

Er werd gewag gemaakt van puberzoon, die uit huis was en het bepalen van een grens. Wanneer zeg je kinderen de wacht aan en stuur je ze op hun eigen ontdekkingspad. Op kamer bij moeder is goedkoop, maar moeder schiet er niets mee op. Iets om mee aan de slag te gaan. Het ligt aan de ruimte die puber in blijft nemen. Steeds een tandje meer, tot hij het hele huis overneemt en moeder denkt: Help ik verzuip. Dat zijn grote en kleine zorgen en een druilerige zondag is bij uitstek geschikt om deze zaken te bespreken.

 

Elkaar complimenten geven en vragen om de stoere paardrijlaarrzen van het lijdend voorwerp onder haar mooiste jurk in plaats van de afgetrapte crocksloffen. Ook al ben je thuis, omdat ze jarig is en compleet mag zijn. Een lach en een traan en veel Corona, want angst blijft twijfelen over genegenheid tonen. Een warme omhelzing of afstand houden. Vooral als je elkaar een tijd niet hebt gezien blijft het moeilijk. Gelukkigzijn er ook prachtige taarten uit dat gerenommeerde warenhuis. In het kader van ‘Als je je zelf niet kietelt…’

Bij de volgende pitstop, het enorme restaurant in het dorp om de hoek, zitten de zussen, zwager en broer, waar de gesprekken van de middag worden weggewuifd met de Hollandse nuchterheid, er geen gradatie meer wordt aangebracht in conditie of risico. Nuance ontbreekt. Het was gezellig maar weer totaal anders dan de twee verschillende ontmoetingen daarvoor. De doop in de ochtend en de verjaardag van vriendin. De akoestiek was lastig. De houten binten van het half ronde hoge dak namen flarden gesprek mee en weerkaatsen terug, Een sonore ondertoon bleef rondbrommen en maakte het gesprek moeilijker te verstaan. Kwinkslagen en het lot van een pakjesbezorger kwamen langs. Ook de voorgeschiedenis van de familie. Boeiende materie voor een andere keer. Arme hardwerkende voorvaderen, die allen een zwaar beroep hadden gediend. Van het veen tot aan het steen. Waarom grootvader zestien keer verhuisde in de stad in korte tijd. Dat was dan om de belasting te ontlopen. Als je korte tijd ergens woonde, werd die niet opgelegd. Deze moeite, die men moest doen om wat centen uit te sparen was voor ons nauwelijks voor te stellen. Buiten de prietpraat om die mooie gedachten. Werelden van verschil op alle fronten.

Lubach trekt  in de late avond de boel weer recht. Kritische geluiden die tot overpeinzing aanzetten. De grollen en grappen af laten glijden en de kern eruit vissen.

Deze ochtend werd ik vroeg wakker door een harde knal, alsof ze tegen de pui van de flat aangereden zijn. Op blote voeten het balkon op, maar ik kan niets zien. Ik hoor wel praten. Gauw weer naar binnen. Als ik nu verkouden wordt, weet ik wel waar het aan ligt. De twijfel voorbij. Kou die optrekt en doet huiveren. Koffie dan maar en daarna weer een nieuwe dag met dansparels.

Dat was een matineuze ochtend om iets mee te maken dat allang niet meer was gebeurd.  Een van mijn kinderen van de oude school had me uitgenodigd voor haar doop in ‘Een dienst in de taal van de kinderen’ zoals dat zo mooi heette.

Het was een ranke kerk met mooie spitse toren, een modern ontwerp van zo’n tien jaar terug. Het paste perfect bij de naam die aan het gebouw gegeven was of vice versa, een bedachtzaam gekozen naam. ‘De Rank’. Het lag op een steenworp afstand maar de Tomtom wilde me over de snelweg laten rijden. Eigenwijs besloot ik mijn eigen weg te volgen. Ik begreep de beweegreden. De kerk lag niet een wijk verderop, maar in die voorbij het park. Hemelsbreed gemeten paralel aan de snelweg. Ik was op ruim op tijd en dat was de hoofdzaak. Een dienst is in deze kerk meer een optreden van de dominee. Ze had een mooi roomwit gewaad aan. Haar haar was wit en warrig. Ze liet zich helemaal gaan met een verhaal uit de bijbel over de vrouw van Mozes, ja dezelfde uit dat biezen mandje. Zij heette Sippora en ik vond het een zorgvuldige invalshoek zo op internationale vrouwendag. Er was over nagedacht. De dominee speelde zelf de rol van Sipporra en hield daarmee de aandacht van de kinderen vast. Als ze in de verte tuurde om te zien wie daar aan kwam gereden in de vertelling, draaiden alle hoofden om.

De kinderen kregen de gebruikelijke rituelen voorgeschoteld. Elk kind afzonderlijk werd naar voren gehaald. Dat oogde bijzonder prettig. Evenveel aandacht voor elke doop. Mijn leerling mocht als oudste als eerste. Bovendien was er nog iets bijzonders. Ze had nadrukkelijk aangegeven dat het haar wens was gedoopt te worden, want dan had ze het gevoel erbij te  horen. Het water, al dan niet gewijd, vloeide, de doopkaars brandde en de kinderen stonden al dan niet verlegen voor het publiek in hun mooiste outfit. De jongste, een baby zelfs in een echte doopjurk.

Wat heel bijzonder was dat Berdien Stenberg er was, de dwarsfluit-docent van ons kindlief. Samen met de moeder van de laatste achter de vleugel gaven ze twee miniconcerten. De eerste was het Siciliano van J.S. Bach, het tweede, na het doopritueel, was haar bekende Rondo Russo. Met de heerlijke akoestiek en de overgave waarmee beiden speelden was het een extra cadeau voor iedere aanwezige. Het was een mooie dienst, warm en sfeervol. Na de doop trok de stoet dopelingen met ouders door de kerk terwijl ieder uit volle borst ‘Lang zullen ze leven’ zong al dan niet in Gods Gloria.

De koffietafel erna was een aftasten van wel dan niet handen geven of omhelzen. Bij de wc werd druk handen gewassen, extra grondig  ingezeept en afgespoeld. Daarna was er een klein feest bij ons lijdend voorwerp thuis, die genoot van alle extra aandacht. Een van mijn lieve kinderen, die na de onderbouw naar een andere school was verhuisd, was nog steeds bevriend met haar. Ik sloeg dus twee vliegen in een klap. Twee schatjes-patatjes om te knuffelen. De dag kon niet meer stuk. Alles wat muziek speelde trad op. Een dwarsfluitconcert van Berdien en pupil, mams weer achter de piano, een  concertje van Berdien zelf, een vioolconcert van mijn ex-leerling en een piano-optreden van haar jongere zus, een dwarsfluitconcert van het feestvarken, moeder achter de piano met optreden van zus, die Tango-gewijs haar danskunsten liet zien. Met een optreden van de zingende vader en nog een nocturne van Moeder kwam er een einde aan een onverwachts mooie en gevulde beleving.

Het werd een prive concert ‘Gluren bij de buren’, de dominee was er, Berdien natuurlijk en de vrienden, lekkere cupcakes, cadeautjes, drank in overvloed en Oma legde alles vast. De kinderen, waaronder een aantal kleintjes, waren muisstil. Wat muziek al niet vermag. Rode konen en de volle aandacht.

Door een aankondiging in Hebban op Facebook over het nieuwe boek van Elle van Lieshout vloog ik jaren terug in de tijd. Het kwam door de titel ‘Het verhaal van de voorzitter van de diepvriesvereniging’.

Ooit, op school, in een warme septembermaand zochten mijn duo en ik naar een passend kampthema. Wij waren inmiddels door de ervaring specialist in het ontwerpen van boeiende projecten. De verhalen brainstormden we bij elkaar en niets was te dol. Duo had in haar hoofd dat het radicaler kon. Waarom ook niet, dus verzonnen we een winterlandschap en maakten het ons bepaald niet makkelijker. Uitgangspunt van ons verhaal vormden de diepvriesdames van Annie M. G. Schmidt. Het verhaal zelf hadden we passend gemaakt. In ons geval ging het niet om een kapper zoals bij Annie maar om een vader die een verjaardagstaart wilde halen bij de Hema en in de koelcel in slaap valt en terecht kwam in het rijk vn de diepvriesdames. Een beetje van ons en een beetje van Annie. Het verhaal zelf kwam uit het boek: Heksen en zo.

De moeilijkheidsgraad zat hem in het aankleden van dat IJsrijk. Het bos was herfstiger dan ooit. We speurden naarstig naar lakens, bedelden bij ouders, liepen de kringlopen af. Daar viel wel wat op te duilkelen.Een van de ouders werkte in een bruidsmodezaak en daar konden we de afgeschreven exemplaren van krijgen. Het was hier en daar een tikje behelpen, want die jurken waren gemaakt voor maatje pink, maar met veiligheidsspelden en stukken laken was er een mouw aan te passen, We wurmden onze moederlijke buiken in de jeugdige tailles en lieten de rits open middels die inzetstukken. Het werd een hilarisch kamp en de kinderen waren onder de indruk vaan al dat wollige wit in tule en kant.. Een heel avontuur ontspon zich en toen er ten tijde van de ontknoping echte Hemataart werd voorgeschoteld kon het feest niet meer stuk.

Misschien dat dat wel een onderliggende gedachte was. Het onmogelijke mogelijk maken, een maakbare wereld. Die filosofie heeft heel wat mooie avonturen opgeleverd. Soms geïnspireerd door het verhaal van een ander, maar vaker dankzij de ongebreidelde fantasie van ons zelf en het brainstormen, waarbij geen zee te hoog was. Er waren evergreens bij als Bep en To, die wel drie keer zijn teruggekomen in het tijdsbestek van mijn schoolloopbaan.  Liesje Herfstbriesje en Pollonia de heks kwamen ook meermalen aan bod.

Liesje Herfstbriesje

Het land van Kijkjerijk ging over Kunst en was een echte Eye-opener. Met de fototoestellen van de groep werd er anders gekeken naar de gefotografeerde objecten. Afval bijvoorbeeld of vergankelijkheid, rond of hoog. Naar alles werd gekeken vanuit een ongewone invalshoek, waardoor een klokhuis of een roestig blik tot kunstobject werden getransformeerd. Natuurlijk ondersteund door een spannend verhaal en een meisje dat hulp nodig om de schatkist van het land van Kijkjerijk te vullen met de verkoop van de gemaakte foto’s en zo de koning uit zijn depressie te halen.

Ieder kind wilde daaraan meehelpen. Succes verzekerd door de grote betrokkenheid. De wisselwerking tussen de kinderen en ons leverde nog veel meer ideeën op. Het verhaal kwam tot leven, telkens vanuit een ander perspectief.  Het was kneden en trekken aan mogelijkheden en onmogelijkheden, breien van gedachten, omvormen van invallen tot ze bruikbaar waren. Een rijke voedingsbodem voor iedereen. Destijds, nu en later.

 

Om zeven uur reed de kleine blauwe Prins mij al naar Mijdrecht. Het beloofde een afwisselende dag te worden. Bij de gymzaal stond de sleutelportier iedereen op te wachten. Het dansgezelschap was al binnen bezig met het afplakken van de dansvloer en het klaar zetten van de geluidsapparatuur. Vandaag kregen de kinderen van twee scholen ‘Dansparels’ van dansgezelschap ‘Sally’ uit Maastricht, voorgeschoteld. Juwelen als welkome aanvulling op het lesprogramma. Kennis maken met de taal van het lichaam. Dans zo vlak voor je, dat je het zou kunnen aanraken, de lijfelijkheid van dichtbij ervaren, hoe spieren spannen, hoe zweet ruikt, hoe mooi dansers zijn in hun gestrektheid, hoe lenig een lijf zich kan ontwikkelen. Met de ogen op steeltjes, soms ginnegappend, met verholen bewondering ‘wat kan dat been hoog’ en bedachtzaam op buik of zittend volgden ze elke beweging nauwgezet.

In de workshop, die eraan gekoppeld was, mochten ze zelf aan de slag. Ze werden in vier groepen verdeeld met voor iedere groep een aandachtspunt: Beweging, ruimte, tijd en relatie. Dat was een slimme zet, want zo moesten ze focussen op iets. Opvallend goed kwam eruit, wat ze gezien hadden tijdens de dans zelf. Dat je kon praten met je lijf, dat je elkaar kon afstoten of aantrekken, dat je met elkaar meer kon bereiken. Daarna zelf aan de slag in een kleine reeks van vier momenten. Vier bewegingen, ruimte benutten, tijd verdelen in langzaam snel en bevries, en in tweetallen de communicatie zonder woorden.

Er waren twee keer twee groepen gepland, een pittige groep van rond de vijftig kinderen om aan te sturen, maar er was voldoende routine en ervaring. Vier klappen en iedere groep zat, met bijna alle monden dicht weer in het eigen vak. De ochtend vloog om. Twee Dansparels reden met me mee terug, dwars door de polders, naar Utrecht Centraal.

Voor de middag stonden er twee korte oppassen op de planning. Een bij zoon en een bij dochterlief. De jongste pork om te flessen en te knuffelen en derde kleinzoon om mee te spelen, terwijl zijn zus op bed lag. Alle pokémonkaarten mochten uit hun blik om op kleur en nummer gelegd te worden. De mooiste viste hij er telkens tussen uit, dat werd een stapel van minstens eens zo dik. Daarna een spelletje, waar helaas Oma niets van snapte. ‘Nee, jij moet zeggen bliksem en dan ben ik dood’ dirigeerde hij mijn handelen. Gelukkig werd zus wakker en konden we boeken voor gaan lezen.  Daar hadden ze alle twee wel oren naar. Grote beer en kleine beer en Dikkie Dik met magneetjes. Dochter kwam door de stromende regen met twee pizza’s. Snel en makkelijk, heerlijke salade erbij en klaar. Er bleef niets over om de pratende prullebak te voeren. Alles ging schoon op.

Thuis waren de beide mannen aan het afwassen en beloofde de televisie de bekerwedstrijd van Feijenoord tegen NAC. Een ongelijke strijd, dat was van het begin af duidelijk. Bij het vierde doelpunt van Feyenoord kachelde ik in. Dat het 7-0 werd, las ik vanmorgen pas. Hoe een bal rollen kan.

Er was nog een ander opmerkelijk verhaal. Dat van fotograaf Anaïs López. Ze heeft vanaf 22 februari tot en met 21 juni 2020 een multimedia-project in het Nederlands Fotomuseum. Het heet ‘De Migrant’. Ze gebruikt fotografie, audio, video en tekst , om de relatie tussen mens en dier, de verstedelijking en de positie van de ongewenste vreemdeling te duiden. In dit geval speelt de Javaanse Myna de hoofdrol. Een kleine zwarte vogel met een gele snavel en gele poten en een schelle roep. Het is een spreeuwsoort. Ze werd als pronkstuk naar Singapore gehaald, maar wordt daar nu verguisd en er wordt op haar gejaagd.

In deze roerige tijden een thema om eens goed over na te denken en dan niet alleen over Myna en andere exoten, maar vooral over de rol van de mens zelf. Iets om bij stil te staan en meer dan dat.

 

Het was al vroeg dag vanmorgen. In mijn hoofd had zich vannacht het scenario van achterstallig onderhoud volledig afgespeeld en de slaap verjaagd. Vandaag zou het de dag worden van de spijkers met koppen. Ik werd klokslag acht uur wakker. In de benen en de kamer op het oog klaar maken voor ontvangst van kleinzoon, het vijfde op rij. Om kwart voor negen werd hij gebracht. Altijd gezellig, ook al schreeuwden de ramen in het zonlicht om ander werk.

Net voordat zijn vader weer de deur uitging, stootte hij zijn hoofd aan de punt van de eettafel, waar de meegebrachte crackers op lagen. Huilen. Op schoot genomen en in veilige armen getroost, terwijl ik schoonzoon gebaarde te gaan. Niet dralen maar gaan. Hoeveel kinderen heb ik niet op deze manier verzachting voor het achterlaten geboden en even vaak ouders weggewuifd. Kusje, dag dag en gaan. Hoe langer het duurde hoe hartverscheurender het afscheid. Ja, ja. Leer mij mijn pappenheimers kennen.

Ik had Greetje naar beneden gehaald, ze mocht weer even in haar rol, samen met schaap en muis. Het was precies voldoende om te wennen aan de nieuwe situatie. ‘Hap’, zei Greetje en hapte in zijn buik. Hij schaterde het uit. Hij deed me denken aan de oudste van de tweeling, die vroeger net als deze pork zo vergenoegd kon blijven eten. Crackertjes, rozijnen het ging er allemaal in. Water erbij, nog een rijstwafel toe. De rozijnen mochten meerijden in een auto en werden er een voor een uitgepulkt. Het was de perfecte vondst om zijn ongeremdheid wat te kunnen dimmen.

Tussendoor waren er liedjes uit het meegebrachte boek van Mieke Van ’t Hout: ‘Daar buiten loopt een schaap’. Heerlijk. Ik kende ze allemaal, dus de bijsluitende cd hoefde niet op. De dozen met autootjes hadden we al onder de bank uitgetrokken en ze reden mee op het ritme van het lied. Alle bewegingen met de handen en het hoofd werden nagedaan tot omrollen van het lachen aan toe.

Poes Pluis vond het maar niets en liep met grote bogen om ons heen. Intussen was het tijd geworden voor het serieuzere werk. De kattenbak moest verschoond en ik wilde stoffen en stofzuigen. Daar had het kroost wel oren naar. Hij deed de stofzuiger en ik de bak. Een prima verdeling. Vooral de ronde knop voor het toerental had zijn belangstelling en de rol vuilniszakken.

Na gedane arbeid was het zoet rusten. Bij het filmpje van Jodokus Kwak: Ik ben vandaag zo vrolijk, begonnen zijn ogen te knipperen, bij het tweede filmpje lag hij bijna in slaap. Net op tijd kwam zijn vader hem weer halen. Sokken en schoenen aan, jas dicht en gaan. Twee dikke zoenen kreeg ik en vijf kushanden op de galerij.

Een huis is altijd stiller daarna. Mijn werk lag te wachten. De kopij voor de Jeugdkroniek moest nodig de deur uit. Het geraamte stond, nu nog redigeren en aanvullen, foto’s erbij en weg. Heerlijk als iets is afgerond, wat moest. Wat zal ik vannacht lekker slapen.

Gisteren had ik een dag ‘pas op de plaats’ gemaakt en was begonnen met de tweede laag van Notourius Big. Balkondeuren open, zonnetje in de rug en duwen en trekken aan het portret. Vanmiddag door aan deel drie. Zo blijven we van de straat. Dochterlief had onder het hashtag ‘#Durf te vragen’ gevraagd of ik moest gaan werken in het ziekenhuis als risicofactor, die ik was. Haha, ze vond dat RS-virus genoeg geweest. Ik besloot om, ter geruststelling van haar en de anderen thuis te blijven. Veel handcontact met Jan en Alleman door de rondgebrachte koffie en thee. Troost gaat veelal gepaard met aanraken.

Een rustig dagje in het verschiet en een opmaat voor morgen. Dansparels in Mijdrecht en nog meer kleinkinderen. Vandaag dansen de penselen, wie weet wat het oplevert.

 

 

Ondanks de regen kwam er toch een verwachtingsvolle app van zuslief. Natuurlijk wilden we mee wandelen. Het was de eerste keer weer sinds drie weken, omdat er allerlei bezigheden tussen door waren gefietst. Ons gevoel bracht ons naar het Doornse Gat. We besloten de groene route te nemen, dat zou twee uur wandelen zijn.  De naam ‘Het Doornse Gat’ voelt als volksverlakkerij, want het gaat niet de diepte in, maar juist de hoogte. Ik kende het al en zette in op bedaard. Met de pauzes om naar vogels te turen, de uitbottende knoppen te bewonderen of een manier te vinden om de modder te ontwijken en daarbij stiekem op adem te komen,  kwamen we boven. Zuslief merkte nuchter op: ‘Als je omhoog bent gegaan, mag je ook altijd weer naar beneden’. En zo is dat. Hou vol, hou vast.

 Rond de top was het een slagveld, bomen lagen ontworteld kris kras door elkaar of leunden steunend op andere bomen. Af en toe kwam er een met mos bekleed groen tapijt tussendoor, dat er uitnodigend zacht uitzag en de helling vriendelijk liet glooien. Een grote tractor had bovenaan de berg naar beneden toe diepe voren getrokken in het modderige pad. Ze hadden zich met hemelwater vol laten lopen hier en daar. Gelukkig lag er een groot weiland naast. Daar was het wandelen goed te doen.

De boomstructuren leverden een mooi schouwspel, net als de verharde zwammen en schimmels op het dode hout. Hoog boven ons tekenden silhouetten een ragfijn filigrain. Ergens roffelde een specht. Hier en daar stond nog een verdwaalde paddestoel en onderaan de berg waren een paar bomen, die aan kunst deden. Om de stam heen had zich een ingenieus bouwsel van bast gevormd. Het deed me denken aan Fred Carasso en zijn ‘Worstelaar’, die te bewonderen is in de Fundatie. Ook de boom zelf was in het gevecht gewikkeld, omdat ze rondom werd omarmd.

Het was inmiddels gaan regenen en dat zette harder aan. Ik had een poncho en was een grote hemelsblauwe vlek tussen het glimmende natte bruin. Lekker lang en een goede bescherming. We kwamen aan het eind van ons wandelpad, 4000 stappen verder en een stief uurtje gelopen. Bij lange na geen twee uur, maar omhoog. Misschien telde dat dubbel. Voor mij in ieder geval wel.

Zus wist een restaurant voor de bitterballenborrel, vaste prik en geliefd na iedere wandeling, maar schoot halverwege een bospad in. Daar was het Doorns Rosarium. Het bleek een aangenaam en ruim opgezet restaurant te zijn, met heerlijke lounchhoeken, grote raampartijen en uitzicht op het terras. Daar streken we neer. Na gedane arbeid is het zoet rusten en keuvelden over van alles en nog wat. We raken nooit uitgepraat. Terwijl we er zaten, ging de bui helemaal los. Goed gedaan, vonden we zelf. Een mooi begin om er weer in te komen.

Via Langbroek op huis aan voerde het lange lint ons door de polders. De kieviten waren al aan het dartelen en bovenop een lantaarnpaal zat een verregende buizerd naar het wegdek te loeren. Versomberen doe ik niet met al die nattigheid, maar het is nu wel mooi genoeg geweest. We hebben regen voor het hele jaar gehad.

Vandaag schijnt weer de zon. Daar moeten we ons dan maar aan laven, want ik vrees dat er nog voldoende hemelwater in het vat zit. De kauwen gaan los en vormen een mooi contrast als zwarte schaduwen tussen het goud. Ze spelen Van Gogh in mijn ‘voortuin’ en lente.

 

 

Het weer is de bekende spreuk aan het veranderen. Ze voert het spel uit: Na zonneschijn komt regen. Wie fluistert het haar in, dat het andersom is.

Met zon een een flinke waai toch maar voor een warme sjaal gekozen. Onverwachts een uitje naar het park in Oog in Al. Daar was ik in mijn  hele leven nog nooit geweest. Wonderlijk is dat. Ik dacht alle plekken van de stad te kennen, maar deze was mij vreemd. Dochterlief wist dat daar Landhuis in het Park was. Een aimabel restaurant met een heerlijke serre midden in het park. De naam was goed gekozen en ook een om te onthouden. Spontaan hadden we een ontmoeting met het gezin verzonnen. ‘Is er een feest’ vroeg zus bij het zien van de foto’s. Nee, eigenlijk niet. Ja het grote feest van het ontmoeten. Daar hadden we allemaal behoefte aan. De drie kleinzonen Frankrijk en hun vader waren helaas geveld door griep of overdraagbare verkoudheden, dus dochterlief kwam alleen. Daardoor konden we wel even bijpraten. Schoonzoon van andere dochter zat in Berlijn. We hadden een tafel voor zeven en drie kinderen in die leuke serre. Soms past alles in elkaar.

Thuis besloot ik dan toch maar eens wat houtskool op te pakken en het portret van Notourius Big op te zetten. Ik dacht dat achter hem P. daddy stond, maar zoonlief lachtte me uit. Nee malle dat is Diddy P. Ik hou ze niet uit elkaar en de muziek is te weinig eigen. Zoonlief wil al heel lang een geschilderd portret van de eerste. Een aantal foto’s stuurde hij op, waaronder deze. Een mooi item om uit te werken en weer eens wat te proberen. Het luie zweet eruit. Met omber lijkt het een beetje op het lijnschetsen. Heerlijk om op je dooie akkertje in het mini-atelier vrijuit te kunnen werken. Wat heb ik dat gemist. Notorious had er ook zin in, want hij gleed zowaar onder mijn vingers vandaan. De eerste opzet was geslaagd te noemen. Vandaag deel twee.

Kauw en ekster zitten elkaar in de veren. Kauw verdedigt het territorium, bovendien hebben de eksters al het hele kastanjeplein hierachter ingenomen. Een paar van de zwarte veders komen helpen. Ka, ka, ka. Ekster kiest het hazenpad. Door de regen is het nog steeds geen tuinweer, daar staat het andere portret alweer weken te wachten. Maar met deze drassigheid is het niet te doen, om er naar toe te struinen.

Raymond van het Groenewoudt net teruggekeken. We hadden met de band het nummer ‘Meisjes’ in het repertoire. Met mijn ‘Backing vocal wederhelft’ voerden we een hele act uit, daar op het podium en we genoten van de reacties van het publiek. Daar stonden we. Een bejaard en een iets minder bejaard meisje. Wat voelde ik de jeugd weer trekken bij dat lied.  Raymond bleek een doorleefd leven te hebben gehad, waarbij ook zijn Coeur d’Artishaut, zoals hij zijn weke hart voor vrouwen benoemde, een grote rol speelde. Natuurlijk was er een arsenaal aan verdrietige en aangename emoties, succesvolle en minder succesvolle tijden. Hij heeft veel vrouwen gehad. Zijn zonen noemen hem een afwezige vader, maar een van hen ziet ook de muzikale kracht van die vader, los van zijn leven. De kunstenaar.

Het was een mooie docu en zet aan het denken. Van Raymond zijn teksten en liedjes heb ik altijd gehouden. ‘Hij is een authenticiteit’, zegt een van zijn vrouwen, maar ook ‘een seriemoordenaar van relaties’, zegt een ander. Heftige uitspraken voor een man die zich in uitersten geeft. Op de toppen van gevoel leven betaalt zijn tol, ondanks de roem.

 

 

De Oude vraagt me om raad. Hij had een plant van al minstens dertig jaar. Ooit van een goede vriend gekregen. Ze bloeide welig en de vriend noemde de plant De Zee-ui. Maar de Oude vond hem op die naam nooit terug. Kon ik dat met mijn wonderapp determineren. Heerlijke app. Nooit meer neuzelen in grote dikke plantenboeken, een heldere foto maken met de app en daarna rolde de naam eruit. Het was de Albuca Bracteata, een soort Slime Lillie. Ook wel Zwangere ui, Valse Zee-ui of Zee-ui genoemd.  Raadsel opgelost. Gooi het maar in mijn moderne glazen bol.

De dromen waren weer tomeloos vannacht. Ik heb alles langs zien komen, maar het meest bleef me een scène met de zussen bij. Er was een grote schaal met chocolaatjes, een buitenissig groot formaat, vierkant en met lucht gevuld. Er lagen er veel op. Ik moest eerst een patient wegbrengen. Hij moest naar het station met bed en al. Hij had van die wonderbaarlijke inkt-onderarmen en benen, zoals in de schilderijen van Michaël Borremans de handen en armen verkleurd zijn.  Een jonge broeder trok het bed en ik duwde. Het was een behoorlijke lange reis en onderweg gebeurde er van alles en nog wat. We raakten zelfs de patient en het bed kwijt, maar dat scheen niet belangrijk te zijn. Bij thuiskomst bleek dat er nog maar een chocolaatje over was. Vooral de teleurstelling bleef me bij. Die ene proefde ik in vol ornaat, zoals chocola mij vroeger smaakte. Een bijzondere sensatie.

Het was flink aan het waaien, vannacht zelfs een beetje aan het stormen.  Het zoveelste weekend op rij. Gisteren had ik eindelijk de euvele moed gevonden om mijn schildershoek af te maken. Dat betekende grondig stofzuigen. Waar kwam al dat groene stof vandaan. Het bleek dat de plumeau die tussen de verwarming geklemd zat, aan het uitvallen was. Een unicum dus, een plumeau die stof levert in plaats van verwijdert. Het was even puzzelen om de balkontafel op de juiste plek te krijgen aan de verwarming. Maar met een beetje gepuzzel en een ingenieuze inval lukte het me. Oud dienblad op de nu zo koude verwarming en de verf en de glasplaat op het tafeltje. Perfecte match. Er stond nog een draaistoel van de oude school op zolder, ze was in hoogte verstelbaar en kon dus met de ezel mee de hoogte in, indien wenselijk.

Direct de kunstboeken  keurig opgestapeld in de buurt. De tijdschriften weer op de bank, goed voor maanden leesvoer annex studie. Het voelde goed. Een mijlpaal in het opvijzelen van het energielevel. Het hagelwitte doek zal niet lang wit blijven. Dat voel ik. Langzaam groei ik er weer naar toe.

De chocolade in mijn droom staat voor ‘Het je niet erkend voelen in een recentelijk succes’ of ‘De behoefte aan extra aandacht van een onattente vriend of geliefde’. Ik vermoed dat het laatste in een totaal andere vorm speelt, omdat de zussen erin voorkomen. Gsteren bleef een vraag van mij onbeantwoord in onze app. Zo gaat het leven met je aan de haal.

Vannacht schoot ik als vanouds wakker om half twee en ontspon zich het verhaal met het thema ‘Oorlogskinderen’ voor de kroniek. Het is nu bijna rond. Goed om er met de kinderen uit de groep over te praten en vooral ook met eventuele vluchtelingen in de klas te delen. Het is interessant om te vragen wat ze perse mee zouden nemen op hun vlucht, welke kleding ze aan zouden doen. Kunnen ze zonder hun mobiel, is make-up dan nog belangrijk of hoe je eruit ziet. Je mag alleen meenemen wat je zelf dragen kan. Kan je een tijd zonder eten, zonder slaap. Met die vragen op het netvlies was de slaap ver te zoeken, maar vermoeidheid had gelukkig de overhand. Vandaag verder tot het klaar is.  En wie weet, een eerste penseelstreek.

 

Eerst moesten we door een woud van windmolens heen, voordat we bij de uitgestrekte weilanden rond Luttelgeest kwamen. Het vlakke land was doorkruist met autowegen. Ik kon niet anders dan een klein stuk Zuiderzee-ballade zingen. ‘Eens ging de zee zo te keer, maar die tijd komt niet weer, water leit nou achter de dijk’.

Het landschap riep een vleug weemoed wakker. Dochterlief draaide resoluut een oprit op. Dat bleek niet de Hoeve te zijn, maar een kweker en de camping met een zelfde soort naam. Nog een stukje door en duimen dat niemand wist dat daar zo’n ontdek-je-plekje lag, De Orchideeënhoeve. Valse hoop, begrepen we, bij het zien van het overvolle parkeerterrein.

Ik heb altijd een dubbel gevoel bij dieren in gevangenschap, ook al hadden ze aardig de ruimte. Kleine apen liepen hoog en droog boven onze hoofden. Koi karpers dromden samen op een klein stukje vijver, waar het voer uit de voerbakjes in het water kwam. Ze verdrongen elkaar. Kleinzoon en ik probeerden de speurtocht te doen, maar er viel zoveel te ontdekken, dat we onze ogen uitkeken en er geen raadsel meer bijkon. Hij had bovendien zijn eigen speurtocht bedacht. ‘Zoek de schildpadden’. Altijd prijs.

Dochterlief nam de klauterpartijen voor haar rekening, maar daardoor miste ik wel de enorme poppen van vlinders in de vlindertuin. Ik rustte uit op een bankje en genoot van die mooie blauwe Morpho, de komeetstaartvlinder en die grappige vlinder in een doorkijkbloes, met de toepasselijke naam ‘Greta Oto’.

Bij het Jungletheater werd een show opgevoerd. Een soort quiz over wat sommige dieren aten, en er was een uitverkoren oma met haar kleinkinderen, die dapper een sprinkhaan zonder vleugels at en de kleinkinderen stukjes voerde. Ze hoorde bij onze groep die de kikkers heette. Bij de andere groep, de Spinnen, weigerde een moeder de krekel en later nam ze, zonder te weten wat het was, een ieniemieniehapje groen snot, terwijl ze angstig over de lepel heen gluurde. Het bleek guacamole te zijn, maar ja, als er eerst een krekel en een sprinkhaan aan vooraf waren gegaan, zou iedereen argwanend worden. De dappere oma kreeg een groot applaus.

De flamingo’s kleurden prachtig oranjerood, maar bij hen vroeg ik me altijd af of ze gelukkig zwaren. Soms zou je in hun diepste binneste willen gluren.

In een vijver overbluften de meervallen de koi karpers in grootte. Ze zwommen heen en weer, loerden naar de randen waar mensen over hingen, hadden amper de ruimte om hun snorren te laten waaieren.

Kleinzoon genoot van het kruip-door, sluip-door tussen de enorme Tropische planten, lianen, de touwbruggen en de uitkijktorens. Bij de Lorituin haakte hij af, terwijl we nog buiten stonden. De kleine papegaaien vlogen de gasten zonder pardon in de haren op zoek naar het lekkere hapje, dat je voor een euro mee naar binnen kon nemen.  Dat werd hem te gortig. Dieren zijn leuk, maar op een veilige afstand. Je moet de kat niet op het spek binden. De kameleon die hij gemakshalve een komodovaraan noemde, was er helaas niet.De meervallen waren walvishaaien, want met een ongebreidelde fantasie werd alles werkelijkheid.

De orchideeën hingen in vol ornaat allemaal aan een touwtje, een ingenieus dradenspel. Wat een monnikenwerk. De kleuren waren prachtig en het veredelde handwerk bewonderenswaardig

Een kindermenu mocht niet ontbreken en wij wilden alleen een patatje, maar dat bleken twee borden vol te zijn. De mevrouw had er nog een paar schepjes extra opgedaan, glunderde ze. Hoe we het ook probeerden, we kwamen er niet doorheen. Besmuikt schoven we de servetten over het nog te volle bord en lieten gauw het dienblad de kar in glijden.

De Vlindertuin was een perfect slotakkoord. Vanuit de Tropische hitte reden we, met een rugzak vol herinneringen, naar huis door de stromende regen, dat alles in dras en plas veranderde. Het leek de Zuiderzee wel.

Gisteren was zo’n dag van een leien dakje. Alleen het weer zat niet mee. Wat een buien kwamen er langs. Zoonlief appte of we ’s middags gingen wandelen, maar dat moest bij theeleuten en verhaaltjes voorlezen blijven. Het was prima, want inmiddels had ik al  genoeg gedaan die dag. Eerst stond er een bezoek aan de longarts gepland, die aangaf dat mijn vermoeidheid door het RS-virus in totaal wel vijf maanden kan duren. Daar heb ik er nu twee van gehad, dus nog drie te gaan. Ik slaap als een marmot.

Even op de tanden bijten wat de wallen onder mijn ogen betreft. De waaknachten hakken er nu dubbel in. Eergisteren heb ik een komkommer gekocht. Koude schijfjes onder de ogen schijnen te helpen en als ik daar geen baat bij heb, kan ik het altijd nog met kamilletheezakjes, rozenwater, korenbloem, en koffie proberen. Haha. Een heel arsenaal huis, tuin en keukenmiddelen. Het zou natuurlijk ook van ouderdom kunnen komen, de souplesse gaat eruit. Arm vel. Blijven smeren en misschien nog een graadje meer.

De longarts was tevreden. De pijn tussen de schouderbladen komt door spierpijn. De longfunctie was ondanks alles toch beter dan de vorige en de looptest slechter. Gooi maar in mijn pet. We brouwen er wel een leven om heen.

Bij de fysio gelijk spijkers met koppen geslagen en oefeningen gevraagd voor de pijn in mijn rug. Opdrukken tegen de muur, ‘planken’ op de knieën(makkelijk) en op de tenen(moeilijk). Hoofd op de handen en dan schouder liften(makkelijk), met voetenlift erbij(moeilijk). Leuk. Dat is goed thuis te doen. Twintig seconden vast houden en klaar. Ze nam er uitgebreid de tijd voor om het voor te doen.

Een uurtje overbruggen bij de kringloop was slim bedacht, want daar vond ik eindelijk mijn schildertafel voor in de huiskamer. Een handige kleine ‘balkon’tafel, die ik over de verwarming kan hangen. En een glazen snijplank, waarbij de achterkant te gebruiken is als palet. Handig en makkelijk schoon te vegen. Nu kan ik een en ander laten staan, dat nodigt uit om te werken. Heb er bijna weer de puf voor. Ook dat was weg. Rare virussen, die niet alleen je luchtwegen belagen, maar ook de energie gretig opslurpen. Oefenen, om weer een beetje meer rek te krijgen, letterlijk en figuurlijk.

Bij zoonlief was de kleine turf al wakker en lag pienter uit zijn donkere kraalogen te kijken. Tijd voor zijn courgettehap en de fles. Buitenkansjes zijn dat. We kwamen erachter dat ik hen nog helemaal geen ‘kinderbijbel’ als daar zijn ‘Ziezo’ van Annie. M> G. Schmidt, ‘Kikker en Pad’van Lobel, boeken van Roald Dahl of boeken van  Toon Tellegen en Max Velthuis, had gegeven. Poehbeer, Alice in Wonderland, en de Kleine Prins mogen daar ook bij. Normaal gesproken sta ik onmiddellijk met zo’n boek in de handen voor de deur.

Er staan hier nog wat prachtige exemplaren te verstoffen in de kast, nu ik ze niet meer nodig heb op school. Ik zal eens gauw wat moois bij elkaar snorren, dan krijgt hij een verrassingsbundel met een strik erom. Ze hebben het loffelijke streven om hem minstens twee jaar niet voor de tv te zetten. Ik moet daarbij erg denken aan mijn opvoedingsmodus. Suiker in de ban en geen tv in de ochtend. Alleen Tik Tak om zes uur en later Sesamstraat en nog weer later Het Klokhuis, al naar gelang de leeftijd. Dat heb ik heel lang vol gehouden, tot de VPRO begon met de zondagochtend. Ik ging overstag en het was de gezelligste ochtend van de week. Paps voetballen en ik met alle kinderen op het grote bed, een rol dubbeldekkers erbij en de meest leuke kinderprogramma’s op een rijtje.

In de benen. Er staat een lange rit op de planning. De zon schijnt. De vogels dartelen lente. Een heerlijke dag strekt zich uit. Mijn hartje, mijn duifje, wat wil je nog meer.

Ik herkende haar aan de lange gelnagels in paars en paarlemoer. Ze lag op een van de kamers apart en keek veelvuldig naar de open deur. Toen ik langs kwam ook. Ik wipte aan.

Het was stil op zo’n kamer alleen. Natuurlijk was dat ’s nachts fijn, maar als je afleiding zocht voor de gedachten die maar bleven malen, dan gebeurde er op een vierpersoonskamer genoeg. Hier zag ze enkel verpleegkundigen en voorbijgangers in razende vaart langs haar deur lopen. Uitbehandeld op de dagbehandeling en met een week vakantie in Turkije in het verschiet had ze plotseling last van hoofdpijn gekregen. Niet zo zuinig ook. Heftige hoofdpijn, die gekmakend was. Op zondag, waarom toch altijd op zondag, was het echt niet meer te houden geweest en werd ze per ambulance naar hier vervoerd. Bij nader onderzoek bleek dat het mis was.  Daar ging het reisje naar Turkije. Spijt blonk door in haar ogen . Ze had zich er zo op verheugd. Nu wachtte ze op haar vriend, uh man, vorige maand getrouwd. Licht in de ogen. En op een vervolgverhaal van de artsen. Hoe nu verder en graag nog wat kwaliteit van leven. Daarna volgde een uitgebreide uiteenzetting van het gellen en nagellak en hoe de gelnagels meegroeiden met de nagels. Gek idee eigenlijk. Als je ze niet om de vier weken zou vernieuwen, zouden ze op het laatst aan de nagel zitten in plaats van erop. Grote grijns. Ze had vandaag zullen gaan. Ach ja. Het kan verkeren. Berusting op alle fronten.

Een lang gezicht, dat nog eens versterkt werd door diepe groeven rond de mond. Daar lag iemand met een niet mis te verstane boodschap.  In het kort lichtte hij zijn doopceel en toen we bij het bewuste ‘slecht nieuws gesprek’ aankwamen, wond hij zich zichtbaar op. ‘Men luistert niet meer tegenwoordig. Ze luisteren niet’. ‘Wie zijn ze’ vroeg ik. dat bleken zijn twee dierbaren te zijn, zelf beide verpleegkundige, maar niet in staat om naar de arts te luisteren. ‘Misschien zijn ze te verdrietig of te bang’ opperde ik. Dat stond op een lager peil. Ze moesten voor hem luisteren, hij kon het nu even niet. Al zijn angst wentelde hij in de boosheid op derden. Dat leidde ook af. Het was nota bene zijn beroep geweest te luisteren. ‘Het moeilijkste wat er is’, zei ik. ‘Haal je ook kopjes thee’, vroeg hij. Het was genoeg geweest.

De man in het bed aan de overkant wilde ook stoom afblazen. Hij was met een kruiswoordraadsel bezig. Nee, crypto’s was veel te ingewikkeld. Vanmiddag kreeg hij te horen wat er mis was. Ook hals over kop opgenomen met klachten. Allerlei onderzoeken gehad en nu maar afwachten. Hij was nog onbevangen en had die laconieke houding van komt tijd, komt raad. Het bleek dat we een gemeenschappelijke kennis hadden. Die kwam vanmiddag op bezoek. Hij zou de groeten doen en schreef mijn naam boven het raadsel.

Het was de ochtend van de gesprekken. Bij alle kamers waar ik binnen ging wilden mensen vooral hun verhaal kwijt. Omdat het hoog zat, omdat het de verveling brak, omdat ze stoom af wilden blazen en omdat het fijn was om weer eens iemand anders dan de witte uniformen te zien.  Een beetje afleiding in deze donkere dagen.

In de lange gang beneden lag iets op de grond. Dichterbij zag ik het. een papieren muts, in de haast misschien afgevallen en onopgemerkt. Eenzaam lag hij daar, terwijl iedereen langsheen snelde.

Buiten wisselde de lucht van kleur. Het beeld van kunstenaar Jits Bakker bracht een ode aan de snel voorbij trekkende wolken boven haar hoofd, waar een zonnestraal beloftevol doorheen scheen. ‘Circle of life’. De vlag die de lading dekte.

Een noodkreet van een medeblogger. Ze vraagt zich af of we niet wat meer open over onze innerlijke pijn kunnen zijn, omdat het minder eenzaam zou voelen, als je die zelf voelt schrijnen. Ze omschreef het probleem goed. Bij anderen lijkt het allemaal zo makkelijk te gaan. Lijkt is schone schijn. Het verleden toont een spiegel met haar gezegdes: ‘Bij een ander is het gras altijd groener’ en ‘Elk huisje heeft zijn kruisje’. Niets is wat het lijkt.

Het delen van die pijn is iets wat je doet met de uitverkorenen. Je eigen naaste vrienden, een betrouwbaar familielid. Ook daar wisten ze vroeger wel raad mee. ‘De vuille was niet buiten de deur zetten’of je goeie naam niet te grabbel gooien’, alles wat deuken op kan leveren in het imago moet vermeden worden.

Een nuance is dat er praters zijn en binnenvetters. Een binnenvetter zal nooit het achterste van zijn tong laten zien. Dat wordt bewaard tot in lengte der dagen, om uitgebreid en lang op te kauwen. Ze zwijgen in alle toonaarden. De praters zijn altijd bezig met ventileren. Of dat nu in een dagboek is of in hun hoofd, tegen derden of in een blog, ze schrijven al hun leed en verdriet van zich af. Er is nog een ander soort prater. Die overschreeuwen zichzelf en hun angsten en trekken het masker van de schijn over hun verhalen heen. Ze verschuilen zich. Deze laatste prater is moeilijk uit te pellen. Voordat je bij hun innerlijke emoties komt, is er een lange weg te gaan.

Daarnaast spelen nog meer factoren een rol. Ben je optimistisch of niet. Lacht het leven vaker dan dat het huilt. Hoe ervaar je schoonheid, groots of meeslepend of juist in het kleine leven. Vind je troost in de natuur. Ben jezelf een makkelijke prater. Welke betekenis geef je aan het leven. Mooie filosofische vragen om de diepte in te gaan. Bovendien ben je het niet allemaal, maar zijn er periodes, waarin een bepaalde gemoedstoestand je overkomt. Het is de vraag of je er op dat moment over kan praten. Soms schroeft leed letterlijk en figuurlijk je keel dicht. Er zijn dan jaren nodig om het een plek te kunnen geven en nog blijft het schuren.

De wetenschap dat het zo is, dat iedereen dat kruis draagt zou voldoende kunnen zijn. Bovendien is dat leed al in de kleinste dingen te merken. Een opmerking, die men maakt, een oogopslag, een arm om iemand heen, een kwinkslag, een afwerend gebaar. Lichaamstaal zegt veel meer dan de woorden die eruit rollen. Het lezen van mensen noem ik het. Begrijpen wat er gezegd wordt tussen de regels door. Er gaat een wereld voor je open, als je daar op let. Dan is er geen vooroordeel dat een blokkade opwerpt, maar de ruimte om te ontdekken en te ontvangen.

In het ziekenhuis waar de maatschappelijke status wegvalt en iedereeen lichamelijke pijn deelt, valt een deel van die uiterlijke kenmerken weg en is de behoefte om te delen groot. Daar is innerlijke en lijfelijke pijn met elkaar verstrengeld en het luisterend oor het allerbelangrijkste. Omdat het verzacht en het helpt om je hart uit te storten.

Een oude Indische wijsheid leerde mij: ‘Elke glimlach die gij uitzendt, keert weer tot U terug’.  En dat is het allereerste gegeven. Jezelf openen ontsluit een nieuwe wereld. Want leed, innerlijk leed, laat zich uiteindelijk graag delen, als er ruimte is om ontvangen en gelezen te worden.

 

 

De wereld in een ander licht. Daar moest ik aan denken toen vanmorgen vroeg plotsklaps na een heftige bui, waar ik middenin zat, de hemel openbrak en een stralende ochtendzon volop de ruimte gaf. Onmiddellijk was er weer ondernemingsdrang, maar eerst riep het bed. Na een uitgebreide wake vannacht had vooral de huid onder de ogen behoefte aan een paar uur slaap.

Het was lang geleden, dat ik iemand tekstballonnen op had horen laten onder de dromen, die er binnen kwamen. Zoonlief kon er als kleine jongen wat van. Hele verhalen kwamen in flarden voorbij, terwijl mijn moederlijk luisteroor  de samenhang trachtte te breien. Het was zijn manier om de dag te verwerken.

Nu ook weer. Het opschrijfboek lag onder handbereik. Geen beter verdrijf in een stille nacht dan krabbelen, lezen, luisteren en observeren als de nood niet aan de man is.  ‘Bedje, warme bedje’.  Een zwaaiende hand: ‘Wat geeft het nou. ’t Is niets. Mijn nek au au au, dat doet zeer hè mannen. Mijn zuster is thuis, tuurlijk is mijn zuster thuis. Laat ze maar. Tuurlijk wist ik dat wel. Ik wist dat wel. Nou dan moet je gaan zwemmen , ik ga ook. Nee, dat hoort ook niet. Oei, warme melk, zeker achteruit en vooruit. Tsjonge warm, je mag er wel bij hoor, ja, zeker weten’.

krabbels

Tijdens het krabbelen gaat het noteren vanzelf. De persoonlijke lading is er tussen uit geknipt. Zo ging het met vlagen de hele nacht door. Tussendoor nog ergens een gezellig praatje met wat crackers en kruimels in bed en druiven toe. Over snoep voor een cent en de jeugd van tegenwoordig: ‘Kom daar nog maar eens om’. Terug in diepe slaap gaf mij stof genoeg om te overpeinzen. Door een wolkbreuk naar huis.

Het dilemma

Terwijl er tegen het middaguur beneden onder mijn raam een groot probleem een aantal mensen flink bezig houdt, schuiven er wolken voor de zon. Als het kon, blies ik ze weg. Grijzigheid genoeg gehad. Het correspondeert met het tafereel daarbuiten. De heftruck, die tot aan haar assen is weggezakt in de zachte modder van wat eens een mooi grastapijt was, voor men met de aanpak van de wijk was begonnen. Steeds meer mannen komen erom heen staan. Schuiven met grondplaten, die al veel eerder gelegd hadden moeten worden. Heftruck nestelt zich nog wat dieper. ‘Knappe vent die me hieruit krijgt’ schudt het gevaarte als de heffer heen en weer zwaait met een man erin. Er staan behalve de mannen ook steeds meer werkmansbussen om heen. Er vindt druk overleg plaats.

Voorzichtig piept het blauw weer door en schuift er voor de heftruck een forser formaat, die de klus moet klaren. Terwijl de man in de heftruck rijst op mijn ooghoogte, schuift de grotere hefarm eronderdoor en klikt een dikke kabel aan de blauwe.Met kleine rukken trekt hij hem uit de benarde positie. Iedereen kan weer opgelucht ademhalen. Het is zo spannend, dat ik vergeet het moment supreme vast te leggen. Beide wagens staan weer op de rit. Een paar mannen bezemen het vuil weg, een ander spit de kuilen vol. Klus geklaard.

Slaap hangt nog een beetje tegen de vermoeide oogleden aan. Gedachten springen weer op nul. Ik ga nog even onder zeil.

In een pamflet van Steffi de Pous over het leven op Lesbos stond een belangrijke zin. ‘Angst drijft ons uit elkaar, maar liefde brengt ons bij elkaar. Ze pleit voor het laatste en voor begrip voor mensen in de kampen die uit nood bokkensprongen moeten maken. Te weinig toiletten, te weinig eten om de kinderen te voeden, zodat ze de broodnodige vitaminen binnenkrijgen. Te weinig van alles. Angst voedt de instandhouding van die kampen. Angst regeert waar de EU het af laat weten.  Dus moet de gewone burger het doen. ‘Moedig voorwaarts’ besluit ze dapper.

Gisteren keek ik naar ‘Floortje terug in Nepal’. Daar was een staaltje liefde te zien van het eerste uur. Een dappere vrouw die ter plekke de handen uit de mouwen stak met een goede Nepalese vriend. Samen zetten ze een school op voor de 51 geadopteerde weeskinderen en  die school groeide uit tot een campus waar kinderen naar school konden van klein tot groot. Duurzaam, selfsupporting qua eten en energie, ruime lokalen, frisse aankleding. Floortje was bij de opening. Wat overtuiging en liefde al niet vermag. Deze jonge Amerikaanse had in die jaren in een betrekkelijk korte tijd een depressie en een nieuwe liefde verwerkt. De laatste was mee teruggereisd naar Nepal en gebleven . Die liefde werd bezegeld met een prachtige dochter. Ze vertelde aan Floortje geleerd te hebben dat diep verdriet en diepe vreugde hand in hand gingen. Liefde overwint.

Het was een goede keuze na de mijmering van gisteren. Mondo zorgde voor de balans door het tempo doeloe van ooit eens flink aan de tand te voelen met behulp van Marion Bloem, Adriaan van Dis en de nog jonge Lara Nuberg en Thom Hoffman naast Kester Freriks als gematigd denker. Ook hier een boodschap. Natuurlijk voelt het voor veel mensen die daar hun roots hebben als ‘Die goeie ouwe tijd’, een vleug tempo doeloe, een weemoedige terugblik. Voor persoonlijke verhalen kan dat heel goed. Maar als je de geschiedenis beziet was het alles behalve senang  en is het goed om de bewustwording daarover levend te houden. Niet alles kan bedekt worden met de mantel der liefde.

Het kleine leven gaat ook door. In de vliegende storm een bliksembezoek aan dochterlief en haar gezin met als bonus de komst van zoonlief met zijn kersverse gezin. We soepen samen vegetarisch en genieten. Een ingewikkelde kleurplaat in een Freek Vonk magazine wordt er bijgehaald onder het mom ‘samen kleuren, ja gezellig’. Kleinzoon heeft de regie. Om en om een blaadje. De jongste spruit kijkt pienter de wereld in en kluift af en toe op zijn vingers. Tandjes, de eerste en al vroeg met vier maanden. Spuitluiers, gebroken nachten  en zeveren, het is ook zo. Wat vergeet je de ongemakken toch snel.

Dat is de volgende zalving. Als het leed eenmaal geleden is, dan wordt alles lichter. Het levert veerkracht op en energie. Het aloude ‘Na regen komt zonneschijn’ ploft in een klein wolkje omhoog. De laatste klus was het eten geven aan de oude diabeteskater van dochter Frankrijk. Ze wonen tot aan de hemel, zo voelt het met alle trappen. Ik sta te worstelen met haar sleutels, tot ik ontdek dat het mijn eigen sleutels zijn. Vergetelheid uw naam is vrouw en ouderdom. Kattenbeest mauwt luid, voor een wankele bejaarde, zijn lankmoedigheid en geeft kopjes langs de benen.

Thuis wacht lieve Pluis, die onmiddellijk een rivaal ruikt. Ze komt gezellig naast me liggen op een gepaste afstand en samen zien we hoe voetballend Nederland de bal laat rollen en de de rust weer nederdaalt.

 

Op platform HetKind van het Nivoz geeft een moeder aan hoe een discussie over robotisering met haar pubers een staaltje realiteit meekrijgt, als ze naar een supermarkt gaan. De cassière toont compassie met een oude man, die boven zijn boodschappen in huilen uitbarst, omdat zijn vrouw twee weken terug is overleden. De cassière bedenkt zich geen seconde, komt resoluut achter haar kassa vandaan en troost de man in haar stevige armen. In de rij is iedereen tot tranen geroerd, zelfs de twee pubers. Conclusie: ‘Dat had een robot nooit gedaan’.

Troost bieden

Daarna zag ik op twitter een bericht voorbij komen van een groot kordon van politie, om, in de Oekraïnen, een menigte dorpsbewoners tegen te houden. De laatsten waren  tegen de komst van 70 evacué’s uit Wuhan. Ze staken autobanden in brand en bekogelden de bussen op weg naar het ziekenhuis toe uit angst voor het Corona-virus. ‘Is dit echt’, vraagt iemand zich eronder af. Met ongeloof bezie ik het tafereel. Het eerste bericht staat haaks op het laatste..

De hemel huilt mee, lijkt het wel. Een paar sombere grijze dagen hebben een stralende winterdag vervangen. Het grijs maakt smoezelig en grauw en verdubbelt door de spiegeling in het natte asfalt. De merel, die in het begin van de week nog zo hoopvol zong, houdt wijselijk zijn snavel en schuilt om het verenpak droog te houden. Buiten plakt een mug tegen het raam als zwak protest dat het toch echt bijna lente is.

Iemand vertelde me laatst geen kranten meer te lezen of televisie te kijken. Al het wereldnieuws voegde niets toe en het Nederlandse nieuws was geneuzel in de marge. Ik kijk gefragmenteerd en het liefst naar de schoonheid van het leven. In wezen schift ik ook. Het nieuws neem ik wel altijd mee, om op de hoogte te blijven. Dat is het dilemma. Wat moet je doen als nieuws je depressief maakt of je machteloos laat voelen.

Het is fijn dat je ‘Uitzending gemist’ kan kijken. Vandaag staan ‘Mondo’ en ‘Floorje naar het einde van de wereld’ op de rit. Heerlijke programma’s die toevoegen, omdat ze laten zien dat er heel wat meer mogelijk is dan weeklagen en daarmee vormen ze de belangrijke tegenhang voor al die negatieve berichten. Dat is dan ook het antwoord voor vriendinlief. Zoek een balans tussen positief en negatief.

Daarnaast zijn er nog de ‘zegeningen’. Onverwachte gebeurtenissen of ingevingen. Vannacht was er weer zo een. Midden in de nacht liggen piekeren over een naam voor mijn schrijfsels voor een blad, toch wegdoezelen en dan ineens wakker worden met een lumineus idee. Al puzzelend de woorden verhaspelen en samenvoegen, betekenissen verifiëren op de computer en dan rijst het boegbeeld uit de losse lettergrepen omhoog, compleet met ondertitel en klaar om te gebruiken.  De euforie, zo’n heerlijk gevoel.

Netflixen doe ik nauwelijks. Toen ik niets anders meer kon, heb ik wat films gekeken, maar liever ga ik naar een filmhuis. Gewoon, lekker in het rode pluche met een handvol mensen. Daarnaast zijn er de boeken, die me meevoeren in hun verhaal, waar ik me in kan verliezen of over kan mijmeren op elk zelfgekozen uur van de dag en die de balans bieden in melancholie, tederheid, verdriet, of  blijdschap. Al naargelang de behoefte.

 

‘Dat gaat naar den Bosch toe, zoete lieve Gerritje…’gonste in mijn oren, toen vriendin en ik richting het Noord Brabants Museum reden. Ze had uitgeplozen dat we de auto kwijt konden in het transferium en vandaar met de bus voor 4 euro in totaal naar het centrum vervoerd werden.

Het zag ons geel en rood voor de ogen en opvallend veel ‘fanfare’ bleek achteraf de stedelijke uitdossing van de Oeteldonkse carnavalesken te zijn. Ze trokken uit solidariteit met het principe: ‘Iedereen is gelijk’ vrijwel uniform in een boerenkiel of een jas met epauletten door de stad. Ook de hand losjes geopend om een glas bier vast te kunnen houden, stond er gelijk aan. Het was half twaalf. Die saamhorigheid in de uitdossing was te waarderen. De stad was omgedoopt tot Oeteldonk. Dat waren we vergeten.

Bij het museum waren alle kluizen bezet. De schrik sloeg ons om het hart en visioenen van horden mensen die zich verdrongen voor een schilderij doken op. Al gauw kwamen we erachter dat men grosso modo voor de Weense kunsten kwam. Pak van ons hart.

Het restaurant zat ook vol. We mochten aanschuiven bij een ouder echtpaar, waarvan de vrouw haar doofheid vertaalde naar de echtgenoot en boven het geroezemoes uit probeerde te komen met haar verhalen op oorverdovende sterkte. Knop om en focus op elkaar is dan de beste remedie. We hadden heel wat tijd te overbruggen en hielden niet op met ervaringen uitwisselen en mooie gedachten te delen,onder het genot van een simpele boerenboterham met oude kaas en een heerlijke warme thee.

In een vorige tentoonstelling ‘A Chinese journey’, die bestond uit de verzameling Chinese hedendaagse kunst van Uli Sigg, had ik al een voorproefje van het werk van Shao Fan gehad. Nu er de tentoonstelling ‘Between truth and Illusion’ was van werk van deze kunstenaar zagen we onze kans schoon. Vandaag stond in het teken van de Tao konijnen van Shao fan. We liepen Sluyters voorbij, lieten Wenen links liggen en stevenden verwachtingsvol af op de twee zalen met zijn werk.

In de luwte zweefde de rust, die zo bij zijn uitgangsprincipes hoorde. Konijn en haas ziet hij als ‘hybride wezens’ tussen mens en dier. In de Taoïstische traditie worden ze geassocieerd met onsterfelijkheid en een lang leven. Zijn konijnen of hazen hebben een menselijke uitdrukking, zijn gezichten een zeer ‘konijn’inklijk voorkomen. De ogen zijn gelijk van vorm met toetsen van rood. De armen en benen vermenselijkt. Het verloop van de lange konijnenlijven in de achtergrond is subtiel en verfijnd. In een korte film is te zien hoe hij te werk gaat. Een tipje van de sluier, want over de bewerking van zijn doeken zie je niets. Hij gebruikt voor elk doek een boeiende techniek. De lange rijstpapieren vellen met tekeningen in inkt vond ik het mooist.

In die korte documentaire gaf hij aan dat in China heel anders gedacht werd dan in het Westen. Men ging veel meer uit van schoonheidszin en daarin werd de traditie weer omarmd. Die filosofie vonden we terug in zijn werk.  De sigaret in zijn handen kringelde hem in een tegenstrijdig rook. Als de dieren op zijn doeken, die vervagen in de mist, de hoofden die verdwijnen achter een schaduw.

Het bankje stond onhandig rechtstandig op het scherm. We konden alleen achter elkaar zitten en kijken. De neiging was er om de bank om te zetten. Later vroegen we het aan een bewaker. Alles was in de geest van de Feng Shui. Het verdraaien van de stramme nekwervels gaf echter een totaal andere beleving.

Al met al waren we gelukkig. En passant namen we een tipje modern en een vleugje Jan Sluyters mee en omzeilden Oeteldonk door een winkel in te schieten waar naast mode ook sieraden en kunst werd verkocht. Daar hoorden we het verhaal van de gemeenschapszin tijdens carnaval.

En route om samen bij haar thuis, met een warme kop thee, door te borduren op al die gespotte schoonheid, terwijl de mezen feest vierden onder de overkapping.  Met het hoofd vol reed ik, in de kleine blauwe, op huis aan.  Hij snorrend en ik evenzeer door die vervulde dag.

 

Het is de week van de vroege ochtenden. Dat wil zeggen, vroeg wakker ben ik altijd, maar er zit een verschil tussen vroeg klaar voor vertrek of een ochtend langzaamaan. Het laatste heeft mijn voorkeur in het op adem komen, maar voor de eerste is ook wat te zeggen, omdat een dag twee keer zo lang wordt. Tegelijkertijd is dat tevens mijn valkuil, want de neiging is er om die dan volledig te benutten.

Gisterochtend was er een vergadering voor het blad met mijn verhalen voor de jeugd. Het thema is, zoals altijd rond bevrijdingsdag, de oorlog, in dit geval specifiek 75 jaar bevrijding en de hoofdrol zal weggelegd zijn voor de oorlogskinderen. Hoe hebben ze geleefd, wat waren hun doelen, hoe verschilde het leven van toen met het leven van nu, projecten voor scholen met deze en subthema’s. Heerlijk om over te brainstormen en de diverse verhalen te horen, die er in omloop zijn over de twee dorpen van vroeger, waaruit de huidige gemeenschap is ontstaan. Jutphaas en Vreeswijk.

De meeste van die verhalen zijn overleveringen. Herinneringen, die geboekstaafd zijn. Of alles werkelijk zo gebeurd is, is niet snel met zekerheid vast te stellen. Sommige van die herinneringen zijn zo mooi en ontroerend, dat ze, hoe dan ook, een bijdrage zullen leveren aan het voorstellingsvermogen, dat we willen krijgen over de oorlog.

Al die verhalen die ik gisteren hoorde, nemen hun plaats van belangrijkheid in in mijn hoofd, zweven door elkaar, lijnen scherp uit en vervagen weer. Dwars er doorheen golft de film van afgelopen zondag: ‘For Sama’ en het Syrische meisje Bana Al-Abed door haar imponerend verslag van haar beleving in het boek ‘Hallo wereld’. Het is een grabbelton aan beelden. Zo werkt dat in het brein van deze verhalenverteller.

Door een van de verhalen komt ook het sprookje van de zeven geitjes naar boven. De jongste geit, die zich verstopte in Grootvaders klok, als de wolf met een sluwe list het huis binnen was gelaten toen moeder weg was voor een boodschap. Dat kleine geitje zat zo goed verstopt, dat het als enige niet door de wolf werd verslonden. ‘Wie niet sterk is moet slim zijn’ en’ klein, maar dapper’ zijn beide van toepassing.

In de groep hebben we hetzelfde thema gebruikt om een grote staande klok te maken, waar de kinderen echt in pasten. Daar was een gote koelkastdoos voor nodig en een ingenieus klokkenspel in een kleinere doos erboven op. Alles werd opgeschilderd, er kwam een slinger in en een ‘echte’ ruit, karton met cellofaan bespannen, als deur. Er ontstond een levendige theaterhoek en de kinderen speelden ermee tot de klok, na zes weken, letterlijk uit elkaar viel. Het geitje was niet nodig, want dat waren ze zelf. Alleen al met het woord grootvader uitleggen hadden we plezier. We telden achteruit tot bet-, bet-, bet-, bet-, bet-, bet-, bet-, bet-overgrootvader, terwijl we in de tijdlijn boven de kring steeds zo’n 25 jaar terug  aanwezen. Het werd een heerlijke happening.

Voorbeeld van een groot projectwerk

Ik bedoel maar, zelfs in tijden van oorlog valt er te referen aan de wereld om ons heen of objecten en verhalen van lang geleden. Het zal nog een tijd blijven gisten, daarboven en dan rolt er weer wat uit. Bana heb ik nodig om de link te leggen tussen heden en verleden. ‘For Sama’ blijft het beeld in eigen hoofd. maar daardoor wil ik benadrukken dat kinderen altijd blijven spelen, hoe angstig de situatie ook zal zijn. Niets haalt het spel uit het kind. En vooral het belang van  de kracht van het kleine geitje, dat met een list aan de barre werkelijkheid wist te ontsnappen. Herineringen, aangedikt of niet, zijn er om te delen en om er een nieuwe werkelijkheid mee te creëren. Een die beklijft en levend blijft.

De dwergkonijnen achter de parkeerplaats van het ziekenhuis waren in geen velden of wegen te zien. Een schare zilver-en zwartkopmeeuwen hadden zich het terrein toegeeigend.  Het verloop was rustig, één kaart slechts voor iemand, of ik die even voor wilde lezen. Natuurlijk. Een hele bijbelse tekst met een aangrijpende zin als begin. Dus wat onvast kwamen de woorden eruit. Het was misschien de combinatie van ernstig ziek zijn en bidden voor, dat dat veroorzaakte. Hij was er erg blij mee. De gekozen kaart kwam bij de wand vol, achter hem. Waarom hangen die kaarten in het ziekenhuis toch altijd achter iemand, vroeg ik me af..

In de wachtkamer bij de dagbehandeling was de kleine bliksemafleider er weer en zijn moeder. Terwijl haar vader en moeder naar hun plek liepen, knoopte ze een praatje met me aan over hoe groot de impact was, die zijn ziek zijn had op de kring om hem heen. Ze ging al een jaar lang trouw de avond ervoor mee, en bracht ze na de behandeling  terug naar huis . De afstand was te ver om het dezelfde dag zonder file-leed te kunnen afleggen. Haar zoontje wilde de laatste keren mee. In een paar zinnen tekende ze het beeld van de thuissituatie. Een en een is twee.

De vrouw en de dochter roerden de behandeling aan. De therapie, die ze al maanden onderging,  had goed aangeslagen en ze voelde zich er goed onder. Zo lang het goed bleef gaan ging de behandeling door. Ze vond zelf dat het een grote wissel trok op haar omgeving en verlangde naar rustig vaarwater.

Er lag een kleine Teddy naast haar kussen. Samen met vriendin aan haar bed gleden we van ANWB-geënte stereosetjes naar bergschoenen en echte kloffen. De eerste soort had ze onder haar bed staan en zwoer er bij. Dertig jaar drogisterijen betekende veel loopwerk, ze wilde niets liever dan die schoenen voor het voetenwerk. We lachten erom. Daarna kwamen de bejaarden van nu aan bod, met tehuizen die Tiroleravonden en Bingo organiseerden. Wanneer zou de tijd aanbreken dat ze eindelijk een goede rock-coverband aan zouden kondigen. De ochtend gleed voorbij.

Ze liep op de dagbehandeling steunend op de infuuspaal. Moest af en toe op adem komen. Later zag ik haar in de gang dwalen. Hier was iemand de tijd aan het doden. Ik sprak haar aan en vertelde van het dagverblijf hier. Ze was al anderhalve week op de afdeling, maar had het nog niet ontdekt, somde een lijst aan ongemakken op, vier jaar na de eerste ontdekking was het nu. Hier hoef je niet te vragen wat er dan ontdekt was. Ze ademde zwaar. Eerst moest de voeding weer op gang komen. Aan de paal hing een sondevoedingszakje, geen infuus. De vervolgstappen moesten goed zijn, dan de operatie, dan pas verder denken. Het verhaal ondersteunde het fragiele lijf. ‘Voorlopig ben ik hier nog wel’, lachte ze. ‘Ik ga voor je duimen’ beloofde ik. ‘Graag’. Ze ging op zoek naar het dagverblijf. ‘In dat kamertje komen de tijd en de kwaal alleen maar op je af’.

Bij het wegbrengen van drie buisjes bloed naar het klinisch laboratorium was er een ingenieuze doorkijk naar de entree.

Bij terugkomst zat het echtpaar aan de tafel. Hij had liefdevol de hete thee met koud water aangelengd. Ze beaamde zijn zorgzaamheid. Ze bleef hier onder behandeling tot ze dood zou zijn, was haar directe antwoord op de vraag. Ze kwam hier al zolang dat ze iedereen bij de voornaam kende. Die noemde ze ook expliciet als een van de verpleegkundigen haar aansprak. Bij alle antwoorden die de man gaf, verbeterde ze hem. De man schoof ongemakkelijk heen en weer en zweeg verder. De volgende keer schiet ik hem aan bij de koffiemachine, bedacht ik me. Uit zijn houding viel te lezen dat er een wereld van emoties schuil ging.

Het was de dag van de cirkels, die uitwaaierden, zodra iemand een diagnose had gekregen. Onrust, hoop, en angst, gelatenheid, berusting en optimisme als wapen tegen dat zwaard van Damocles. Het rimpelde uit als een steen in het water.