Ergens kwam ik het verhaal tegen van iemand die per dag tegenwoordig de allerkleinste positiviteit voor zichzelf in een notitieboekje noteerde. Het was een artikel over zoveel mogelijk teruggaan naar analoog leven. De telefoon werd thuisgelaten en het notitieboekje en een in ere herstelde vulpen ging mee.

Het zijn ienieminimomenten van kleinheid. Een opgekrulde mondhoek, een kleine twinkeling in een oog, een verschuiven van een been om plaats te maken. Als je daarmee aan de haal gaat op een dag dan wordt de invulling ervan volledig anders dan bij een vluchtig en gehaast leven. Het lijkt me een goed voornemen om daar iets van mee te pikken. Gedetailleerd speuren naar de kleinste invulling van positiviteit.

Zo merk ik dat ik in de Hoff blijf hangen op het ontbreken van de vogels, op de mussen na. Het is zo groot geworden in mijn hoofd dat ik het vrolijke getwinkeleer en het dartelen van de mussen in de heg er niet meer bij tel. Dat geeft weer wat focus doet. Het scheidt een aantal anders bepalende aspecten.

Door het gemis van de kinderen in deze tijden, ik ben langer achtereen op de Hoff dan anders, wordt mijn blik nu ook gekleurd en eigenlijk vind ik dat niet fijn. Het maakt het gemis namelijk groter, terwijl ik weet dat hun lijfelijke aanwezigheid thuis net zo goed een tijdje kan duren. Dan draait het vooral om het hebben van een keuze, de mogelijkheid om ze ten enenmale te bezoeken als ik dat zou willen. Die afwezige keuze hier trekt, bij focus erop, een wissel in mijn hoofd. Het verlangen wordt groter, net als het verlangen naar vogelzang.

Als kinderen in de groep op de een of andere manier in een negatieve spiraal zaten, draaide ik aan een knopje achter hun oor. Wonderlijk genoeg was dat, wat nodig was om de relativiteit van hun bui inzichtelijk te maken. Er werd daarmee letterlijk ruimte geschapen om op een andere manier te kijken naar wat er om hen heen gebeurde. Ik merk dat ik op zoek ben naar dat knopje achter mijn oor.

Over gemis en het wel of niet begrijpen van de diepte ervan hadden we het gisteren. Als verlangen dan zwaarder weegt dan de objectiviteit zit het danig in de weg. Het was eigenlijk een heerlijke avond waarbij we enorm moesten gniffelen om die malle slieberige Gollem uit de Hobbit en het raadselspel dat hij perse wilde spelen met Bilbo, maar niet kon raden dat deze een ring in zijn zak had. Het werd een heerlijk steekspel tussen de twee, waarbij Bilbo uiteindelijk triomfeerde. Daar had het bij moeten blijven. Kaarsjes aan , nieuwe lamp aan , tussen de boeken en luisteren. Op sluipvoeten kwam daarna het gemis naderbij. Weg sfeer, weg redelijkheid.

Als ik daar ben en mijn Lief en de Hoff met haar ruimte en vogels hier is het gemis echter evenredig groot. Zo bedacht ik dit alles vanmorgen tot ik het artikel las over kijken naar het positieve. Geen must, maar een keuze. Lastig soms, maar uitvoerbaar als je de focus legt op de kleinste voorvalletjes. Ik denk aan het kattebelletje (daar is ie weer) van mijn hoofdredacteur van Mensenkinderen, die had gevraagd om mijn vroegere recensies over Sjoerd Kuyper te mogen gebruiken voor een postuum eerbetoon en hoe gelukkig dat me maakte. De wetenschap ergens nog na te echoën, streelt.

Gisteren maakte iemand me erop attent dat Simon Carmiggelt de tekst van ‘rekken en d’r bij blijven’ geschreven had, en ik reageerde onmiddellijk met het verweer dat het Sonneveld was, die de sketch had gedaan. Dom, dom, dom. Het eerste wat me ingegeven is, is altijd de bron van herkomst na te gaan. En in dit geval was de terechtwijzing volkomen terecht. Het was Carmiggelt die de tekst geschreven heeft voor Sonneveld. Ook zo’n taalbetoveraar. Ere wie ere toekomt. Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.

Vlak daarop hoorde ik dat Sjoerd Kuyper was overleden. Daar was ik ondersteboven van. Niet alleen omdat mijn bouwjaar het zijne was en ik hem veel te jong vond voor een sprong naar gene zijde, maar ook omdat het een groot gemis was voor de jeugdliteratuur. Zijn mooiste boek vond ik ‘Bizar’. Razend knap geschreven, omdat hij kinderen op de juiste waarde wist te schatten. In een interview over het boek zei hij zelf: ‘Ze lezen minder maar ze weten wel veel meer dan ik op die leeftijd.’ Het is een staaltje van over grenzen heen kijken en het roept meteen bij mij de vraag op of het feit dat het lezen sterk afneemt misschien te maken heeft met het item ‘Boek’.Wordt er nog steeds veel gelezen maar niet perse een boek. Geldt die afname ook voor E-boeken of luisterboeken? Boeiend gegeven. Lief en ik luisteren met het grootste genoegen momenteel elke avond het luisterboek van de Hobbit.

Ik schreef aan een blogvriendin dat ik mijn laatste Verkadebrieven had opgestuurd en dat het een goede schrijfoefening was geweest. Want schrijven, het ter hand nemen van pen en papier, komt hier, door de bank genomen, nog maar sporadisch voor. Dat wil niet zeggen dat het schrijven als in het verzinnen van verhalen of anderszins niet of nauwelijks meer wordt beoefend. Integendeel. Sinds mijn onafscheidelijke IPAD altijd onder handbereik is, vliegen de woorden mijn vingers uit. Het een hoeft het ander niet uit te sluiten.

Het is niet zo verwonderlijk dat graphic novels zo in opkomst zijn. Met al die dyslecten, die onze groepen en klassen bevolken, is een beeldverhaal een verademing. Wij lazen stripboeken tot we een ons wogen. Ouders sprongen bij hoog en bij laag om te laten weten dat dat absoluut verkeerd was. Maar nog steeds prijken de (qua inhoud al lang achterhaalde) Sussen en Wiskes, de Eric de Noormannen en de Asterix en Obelisken, de Kuifjes onze boekenkasten. De kinderen willen ze niet en ze staan er te verstoffen om de nostalgie. Lang daarvoor was het smullen geblazen van Tom Poes en Olivier B.Bommel, Miezelientje en Wol de Beer en noem maar op. Heerlijk. Graphic Novels avant la lettre.

Ik ben een beelddenker. Dat maakt lezen met behulp van een graphic novel een stuk makkelijker, al bedenk ik er liever nog mijn eigen plaatjes bij. Daar dient het tekendagboek voor. Misschien moeten we eens nagaan of het instrument nog deugt. Mijn hele hart zegt: ‘Ja’. Immers, kom niet aan mijn boeken. Ze zijn mij heilig. Ze laten me de wereld over reizen, ze trekken me de avonturen in, ik word een tijdreiziger pur sang, ik duik astrale werelden in alsof ze om de hoek liggen en alles is mogelijk. Hoe saai en fantasieloos zou het zijn zonder die wereld, hoe ruw en onleefbaar zou het zijn zonder zo’n uitlaatklep, hoe voed ik anders mijn verbeelding.

Sjoerd is er niet meer, zijn boeken zijn er en hoe. Dubbel en dwars het lezen waard en zeker nu, in de schrijnende wetenschap dat er nooit meer een nieuw boek zal volgen. Zijn oeuvre is groot. Een opsteker bij een tragisch gegeven.

Vandaag voel ik me alweer jarig. Er kwam een lief kaartje door de bus. Zonder postzegel, maar wel met een hoop lettertjes op de plek waar normaliter de zegel hoort te zitten. Het was ook van stempels verschoond gebleven. Bij nadere bestudering bleek dat het huisnummer en de toevoeging Utca(straat) was vergeten. Met de uitleg van dochterlief, van haar en haar gezin kwam het kaartje, bleek dat de cijfers rechts boven de postzegel mochten vervangen. Zouden ze dat hier in Hongarije ook weten? Ondanks alles toch goed aangekomen, omdat het postkantoor ons inmiddels kan uittekenen met de wekelijkse Verkadebrieven. Groene hartjes, kriebelhandschrift, ballon, gemis en veel lief en liefste, daarvan smelt een moederhart.

Zoonlief belde al vroeg. Hij moest wachten tijdens wegwerkzaamheden toen hij op weg was naar zijn werk. De lijn gaf vertraging waardoor we elkaar steeds, door de ander heen, vragen stelden. Opnieuw bellen zorgde voor een iets betere verbinding. Ik had het over een gekregen kattebelletje en toen vertelde hij dat mensen jonger dan 35 echt niet meer zouden weten wat dat woord betekende. Daarmee sneed hij een geheel nieuwe problematiek aan. Die van het verdwenen woord. De nostalgie van de taal. Komt er nu ook een ‘Labyrint der vergeten woorden’.

Hoe moet dat voor mijn oma geweest zijn. Zij leefde in een tijdperk waarin evenzovele woorden verdwenen of werden voorzien van een nieuwe schrijfwijze. Dankzij de talige kanten van mijn moeder zijn er nog veel doorgekomen. Straks zijn onze blogs hopeloos ouderwets met iets dat abracadabra is voor de jeugd. En ik hou zo van die mooie taal, Annie M.G. Schmidt taal zou ik bijna willen zeggen. Malle woorden, samenvoegsels, sfeertekeningen. Voortgang en ontwikkelingen willen niet altijd persé vooruitgang betekenen. Laten we de mooie woorden koesteren.

Het is trouwens een prachtige kaart uit de serie ‘vreemde vogels’ van studio Jet&Flossie. De website ligt eruit of functioneert niet, maar van deze serie is ook een verjaarskalender. Jammer dat sommige dingen weer verdwijnen zonder dat je er weet van hebt.

Die jeugd van beneden de 35 heeft inmiddels een volstrekt eigen taal. Toen de kinderen nog thuis woonden, ging je daar moeiteloos in mee. Hier in de rust van de Hoff moet ik me laten informeren in veranderingen in de taal, door me in te lezen, door artikelen, door tijdschriften en alles wat voorbij komt op de sociale media. Er is een verschil in de taal per groep waartoe je behoort. Hoog-of-laagopgeleiden, meertalige of eentalige, leeftijdsgebonden, milieugebonden, mediagebonden. Noem het allemaal maar op. ‘Er zijn vele wegen die naar Rome leiden’, om eens even een klassieker erin te gooien.

Waar ik nooit aan wen, is de taal van de afkortingen. Daar had ik trouwens vroeger al de grootste moeite mee. Vakjargon vond ik ook zo lastig. Wilde je niet het gevoel hebben buitengesloten te worden, dan moest je er aardig je best voor doen. Het medisch jargon is me met de paplepel ingegoten en voor het overgrote deel blijvend omdat er veel klassiekers gebruikt worden. Binnen het onderwijs gaat het veel sneller. In de teamvergaderingen bleek vaak dat men verwoordde, wat ik wilde uitdragen, maar dan in voor mij totaal onbekend vaktermen, afkortingen, begrippen.

‘Rekken en erbij blijven’ denk ik. Niemand zal zich de sketch van Sonneveld herinneren binnen een totaal andere context, maar daar moet ik aan denken. Oude taal koesteren en nieuwe taal omarmen. Rekken dus.

Ineens had ik er even geen zin meer in. Gelijkenissen maken, ploeteren op het een, aandikken van het ander, wegvagen van het volgende, verschuiven van het geheel. Doek weg en een vel papier gepakt. Uit de losse hand dan maar. Vormen, vlekken, houdingen, de basis zeg maar. Oefenen in het vrije veld. Heerlijk. En plots was ik weer in mijn element. Het mocht vrijelijk stromen.

Het was sowieso een dag van grenzen verleggen. De gebruikelijke avondfilm ruilen we voortaan in voor het verdere relaas van de hobbit, dat ons voorgelezen wordt via het luisterboek en daarna valt er veel te lezen en straks misschien ook weer eens te breien. Geen zin meer in films, die hier en daar altijd over onze grenzen gaan. Een keer in de zoveel tijd, maar niet elke avond. We hebben ons eraan overeten. Lief heeft het boek Celine bijna uit en ik ga verder in mijn Cecile en Elsa-biografie. Nou ja mij. De dames staan wel wat ver af van mijn overtuigingen met hun salonfähige socialisme. Hun problemen en kijk op de wereld zijn voor een groot deel de mijne niet, zal ik maar zeggen. De grondslag is op een totaal andere leest geschoeid.

Het boek leest wel lekker weg. Straks ben ik er doorheen en dan ga ik toch maar aan de een of andere E-versie beginnen al heeft dat niet mijn voorkeur. Ik weet al welke. Als een boek bevalt, wil ik het ook in mijn bezit hebben. Lijfelijk vast kunnen houden. Misschien moet ik wachten tot november, dan lees ik eerst een aantal jeugdboeken, waar ik groot fan van ben.

Er zit een gistbrood in mijn oventje. De zuurdesemstarter was naar mijn mening nog niet klaar voor gebruik. Geduld is een schone zaak en een zakje gist ligt altijd wel ergens.

Eindelijk hoorde ik op de veranda van de Datsja gisteren een koolmees en een pimpelmees, buiten de alledaagse mussen om, die de heg bevolken. Hoera, hoe kom ik aan dat feest. De Gaai vloog tussen de bomen door, maar hield zijn snavel. Ik weet nu dat hij maar wat graag de composthoop plundert. Daarna vloog hij weg, het veld over en ik liep achter hem aan, maar lief weer achter mij zonder dat ik hem hoorde roepen. Haha. We zaten op de grens van voedselbos en veld en keken over het achterland, dat steeds meer vorm begint te krijgen. De wilde roos groeit tegen de klippen op, maar ook een hibiscus in twee kleuren, een catalpa, de fluweelboompjes en de wilde kersen aan de rand, de twee geplante appelboompjes zijn door de reeën kaal gevreten of geschuurd, er zit weinig leven meer in. Het maisveld van de buurman staat goudgekleurd te ritselen. Het is bijna oogsttijd.

De buurvrouw heeft zich als een echte Hongaarse uitgedost. Pofbroek met bloemetjes, bloesje, hes erover en een sjaal om haar oren als een hoofdband om de gure wind geen vrij spel te geven. Ze gaffelt de zijkanten van de greppel grasvrij. Die greppels gaan door de hele straat heen en dienen om eventueel het water af te voeren.

Lief moest met de twee laatste Verkade-enveloppen naar de Posta. ‘Het was heel duur’, waarschuwde de vrouw achter het loket. Ja ja,7 euro voor ieder, maar er zaten dan ook meer plaatjes in en bladzijden met aankleedpoppen van papier uit een oude Flow plus een laatste handgeschreven brief voor elk. Het was een leuk project.

De dag begon met een regenboog boven de huizen aan de overkant. Dan kan ie al niet meer stuk. De lucht is een boeiend schouwspel, voortdurend in verandering. De onrust vertaalt zich in de drukte op de weg. De buurvrouw is klaar, haar sjaal zit scheef op het koppie van de inspanning en haar konen zijn rood. Een appelvrouwtje. Het is een koddig gezicht.

‘Een plek waar je geweest ben en waar je je thuis voelde’, vraagt Word Press. Van alle plekken de meest onverwachte, ver weg van huis en haard, in Washington. Misschien kwam het ook door de plezierige etage van vriendlief met zijn kunstzinnigheden en zijn boeken. Geef me een wand met boeken en ik ben thuis, bedenk ik hier ter plekke.

Maar de sfeer in de stad voelde als thuiskomen. De mensen liepen er minder haastig dan in New York, er was een enorme grandeur, de Mall met haar musea, die allen gratis waren, de oude Hortus, de beeldentuin, het witte huis met het monument van Lincoln, de vele groenplekken tijdens een wandeling, de statige herenhuizen, de boekenwinkels, het was een heerlijke ontdekkingstocht, een verademing ook na de lange reis. Echt een omgeving waar je je behaaglijk in kan wentelen. Dat deden we dan ook.

Ik voel me redelijk snel thuis op meer plekken, maar ik herinner me dat ik het daar zelfs hardop verzucht heb. ‘Hier zou ik zo kunnen wonen’. Het was een straat met stoepen, grote bomen en statige huizen compleet met souterrain, alsof je in het Wilhelminapark in Utrecht liep.

Hier voel ik me binnen de muren van het huis volkomen thuis, het past me als een handschoen, maar in Hongarije blijft de taal een obstakel. Iedere dag doe ik braaf mijn lessen, en lezen gaat redelijk, maar de gesproken taal is nog altijd abacadabra, waaruit maar enkele bekende woorden te vissen vallen. Dat maakt inburgeren lastiger. Ik denk aan al die mensen die zo’n inburgeringscursus moeten doen. Nederlands is ook totaal geen makkelijke taal. Het is zwoegen en zweten, kan ik jullie vertellen en valt ‘om de dooie dood’ niet mee.

De VPRO boeken met Lotje IJzermans is weer van start gegaan en de eerste gast die ze ontving bleek Connie Palmen te zijn. De schrijfster heb ik altijd hooglijk gewaardeerd, maar de mens in de schrijfster met verwondering bekeken. Dit gesprek was bijzonder prettig, waarbij Connie Palmen de sluier oplichtte van het vertrekpunt van waaruit haar leven werd opgebouwd. Helder en duidelijk, volkomen begrijpelijk, legde ze haar ziel en zaligheid op tafel zonder een spoor van dedain. Het gesprek boeide zozeer, dat het boek ‘Johnie Walker’ vanaf nu is bijgeschreven op het lijstje. De tweede gast was Dominique de Groen met haar debuutroman ‘Corpus Britney’. Ook boeiend denk ik en niet in de laatste plaats omdat het echt een roman is van deze tijd. Of ik het zal lezen, valt nog te bezien. Ze schuwt de gruwelijkheden niet en ik ben aangaande dergelijke uitspattingen een watje geworden.

De freules Cécile en Elsa uit de biografie van Elisabeth Leijnse kampen met hun hoogbegaafdheid met hele andere obstakels. Ze wonen tijdelijk in Den Bosch en vinden het drie keer niets, gaan een tijdje naar school, terwijl ze anders altijd privé-les genieten en vinden alle meisjes maar domme wichten. Ze krijgen een Zwitserse gouvernante en dat bevalt in het begin aanmerkelijk beter, totdat ze de vrouw in 16 jaar tijd in kennis overstijgen. Ja ja, hoogbegaafdheid kent ook problemen.

Terwijl ik dit alles bedenk, rukt de wind aan de takken van de sering voor het raam. De lucht schakeert in alle tinten grijs. De temperatuur is de helft ongeveer van gisteren. Maar het voelt goed. De appelstroop is meer diksap geworden en het kost enorm veel energie om uit grote hoeveelheden fruit een potje vol te krijgen. Terecht merkte iemand op dat het normaal met suikerbietensap wordt gemaakt. Dat zal het proces wel versnellen, denk ik zo. Het was een leuk experiment. Er volgen er vast nog vele.

Dat was een makke werk, kan ik jullie vertellen. Appelstroop maak je niet zo maar. Het heeft alles te maken met de middelen. Ik heb nu een lam stel handen van het wringen en uitknijpen van de doek met pulp boven een zeef. Een sappan doet er gemiddeld korter over en geeft minder rommel. Maar, met veel geduld hebben we een laagje sap, hoera. Nu ga ik zo verder, na het schrijfwerk, want er wordt geacht om regelmatig te roeren als het sapje aan de kook is gebracht en het moet twee tot vier uur indikken op een zeer lage warmtebron.. Het restant pulp heeft Lief naar de composthoop gebracht, zodat vooral de vlinders ervan kunnen smullen en de zeef, pan en schaal heb ik afgewassen en afgedroogd. Ziezo, opgeruimd staat netjes.

Mijn moeder noemde dingen, die ze niet graag wilde doen, een snertkarweitje. Dit was typisch een voorbeeld van een snertkarweitje omdat met name het uitwringen heel veel kracht en energie kostte. Ooit schreef ik in een mijmering dat er vroeger veel meer snertkarweitjes waren dan nu. Het wonderlijke is, dat het hier in de rust en met de wetenschap dat er geen stok achter de deur staat, niets meer echt een snertkarweitje wordt. De keuze is ruimer. We kunnen dit allemaal doen, maar zouden we het niet willen dan kan je het ook zomaar laten. Niemand zit te wachten op de eindproducten. Het is mooi meegenomen maar daar blijft het dan ook bij. Straks zijn er weer een aantal mensen blij te maken met de potten jam. In die zin geeft het natuurlijk wel veel voldoening. Het hoeft allemaal ook niet snel. We hebben tijd te over. Dat is luxe, hè

Die vrijheid aan tijd had mijn moeder spijtig genoeg niet. Mijn vader was deels door zijn aandoening, maar ook deels door zijn karakter, nogal star in de gebruiken. Alles ging op tijd, op zijn tijd wel te verstaan. Dus als mijn moeder had bedacht om even langs Galerie Modern te gaan in de stad moest ze er altijd voor zorgen binnen een beperkt aantal uur weer thuis te zijn. Hij had meer nukken. Op een gegeven moment ging de geur van het eten hem tegenstaan. Dat had misschien te maken met het feit dat niets hem meer smaakte. Als mijn moeder haar heerlijke geurende zondagssoep kookte, kon hij mopperen over het feit dat ‘het hele huis vergeven was van die rot geur’. Geen sinecure voor mijn moeder, die veel probeerde te negeren, omdat je er doorgaans niet vrolijker werd door op alle slakken zout leggen.

Tijd had ik haar met liefde gegund en eigenlijk de vrijheid nog veel meer. Het mocht helaas niet zo zijn.

Dochterlief belde gisteren met een relaas van haar week. Manlief was met de broers en zussen en de Pipa naar Denemarken, dat betekende voor haar het redderen van alle taken. Haar werkgever, het Rode Kruis, verhuisde ook net in die week van de Koningsweg naar de Vlampijpstraat. Er was dus extra veel te doen. De filosoof en tante Pollewop doen mee aan de grote clubactie en wij zijn goed voor vijf loten per sportclub. Er komen er vast nog meer met de kinderpostzegels in hun kielzog. Met liefde spelen we sponsor.

Zoonlief had van de week ook al gebeld en vroeg zich af of ik , als ik hier was en de kinderen steeds ouder werden, minder moeder was, omdat de zorg wegviel. Maar ik kon hem uit die droom helpen. Moeder blijf je tot in lengte der dagen. Nog steeds kan ik spoken in de geest over de een of de ander. Ik ben weliswaar hier maar mijn lieve schatten zitten met hun gezin altijd op mijn schouder en dat voelt helemaal prima. Ik zou niet anders willen.

In oktober gaan we een weekje naar Novi Sad. Dat is drie uur rijden hier vandaan en een mooi stadje met veel bezienswaardigheden. Het hotel staat weer in het centrum. Dat bevalt ons erg goed. Er valt ook een fietstocht langs de Donau te maken, wie weet, komen we daar nog aan toe. Het lijkt me heerlijk. Het is het cadeau voor Lief zijn verjaardag. Spullen hebben we genoeg, maar dit zijn de krenten uit de pap

Op de wandeling eergisteren had ik de hoeveelheid valfruit gezien en het was me opgevallen dat bijvoorbeeld de gevallen krieken opmerkelijk in tact waren en met ronde roze-paarse blossen me smeekten om verzameld te worden. ‘Raap ons, raap ons’ riepen ze in variatie op de appelen van vrouw Holle’s bomen. Dus toog ik met mijn mandje richting oude boomgaard, waar de oude appel en peer gezusterlijk naast de wilde kersenbomen stonden.

Ook kweepeer en appel lagen er, maar veel meer aangedaan. In het kader van ‘first things first’ dus eerst de krieken. Een halve mand vol, goed voor een potje of zes, schatte ik in. Dat hield in dat er een zen-uurtje ontpitten aan vast zat. Ik probeerde nog het geluid van een vogel te vangen, maar de app gaf alleen een roodborst aan, die prompt daarna nooit meer te horen was. Oké. Ik was het met wiki eens, ze waren in de rui, hadden de energie hard nodig en wel wat beters te doen dan een deuntje te fluiten. Je kan niet alles hebben.

Er glipte een pit uit mijn handen de pan in en ik kon hem niet meer terugvinden. Het zou toch gelei worden, dus dan valt ze, hoop ik, vanzelf op. Drie grote potten vol gelei was het resultaat van de daadkracht. Mooi werk. Verder las ik dat van wilde appel en kweepeer samen een goed uitgebalanceerde appelstroop te maken viel omdat kweepeer veel pectine bevat en je nauwelijks tot geen suiker nodig zou hebben om tot een rinse appelstroop te komen. Iedere keer een stapje verder in het maakproces waar het het voedselbos betrof. Lief deed dat op het land en ik met de producten ervan. Ook een mooie balans. Had je me vroeger verteld dat ik iets dergelijks met alle liefde en geduld zou doen, dan had ik je verwonderd aangekeken. ‘Er is niets veranderlijker dan een mens’, zei mijn moeder altijd. Ze had en heeft nog altijd gelijk.

Tijdens het ontpitten heb ik alle tijd om het leven rond de gevallen vijgen voor het terras te bestuderen. Het is een luilekkerland voor wespen, bijen en vlinders. De Atalanta en de dagpauwoog komen zich hier met regelmaat laven aan de zoete gevallen vijgen en ze laten hun vleugels verlekkerd en tevreden heen en weer wiegen terwijl er gesnoept wordt. Vlinders zijn er in het artikel van de Deense Lea Korsgaard te over. Ze schrijft erover in haar boek ‘Het Vlinderseizoen’, waarin ze de levens van vlinders uitgebreid onder de loep neemt in een meeslepend verhaal, maar wat daarbij tegelijkertijd een zoektocht wordt naar passie, metamorfose, materialisme, vooruitgang, ecologie en schoonheid volgens Frank Mulder, de schrijver van het artikel

Korsgaard is er van overtuigd dat er iets in de mens zit, dat ergens heen wil, net als het onherroepelijke, dat een rups zich wel moet ontplooien tot een vlinder. Of vanuit een grotere hoek bezien: Dat er iets in de geschiedenis is dat ons voortstuwt. Maar ze heeft daar een verandering in geconstateerd. Dat we niet langer dat doel centraal stellen maar de middelen en daarmee de zingeving uit het oog verloren hebben. Wat is het dat ons in eerste instantie zo verwonderde. Het is een boeiend artikel en gaat van deze gedachten en de voortplantingsdrift van vlinders naar de diepe existentiële waarheden van Nabokov en de zoektocht van de opa van Korsgaard naar de levenskracht achter de kosmos. En dat alles valt te ontdekken in de dans van de vlinders. Dit boek komt in ieder geval bovenaan het lijstje.

In de Groene Amsterdammer van vorige week staat op de een na laatste bladzijde een stukje van Marian Donner over Byssus. Ik had er geen wetenschap van. Het is zeezijde en wordt geweven van de ankerdraden van de grote steekmossel. Het is kostbaar en de vrouw die er iedere lente nog naar duikt wil haar geheim niet prijsgeven. De zeezijde is niet te koop. Ze geeft het weg, aan jonge mensen die willen trouwen of vrouwen die zwanger willen worden. Zeezijde brengt geluk en vruchtbaarheid. Het wordt gemaakt in de Italiaanse stad Taranto.

De eenvoud van een geheim bewaren opdat er geen enorme industrie zal ontstaan ten koste van de natuur is een van de meest onbaatzuchtige manieren van leven. Marian Donner vertelt over een 83-jarige vrouw en haar dochter die op een stuk land in Kentucky haar huis heeft staan en die het niet wil verkopen aan een high-tech bedrijf, dat 26 miljoen dollar bood voor het stuk grond. ‘Roof van grondstoffen is de basis voor het kapitalisme’. Ik zou zeggen ‘roof van levenskunst’. Grond vertalen in dollartekens en niet in beleving. En met haar zeg ik: ‘Dat is pas vooruitgang. Weven voor verschoppelingen en zitten in je eigen stoel op de grond waar jij van houdt.’

Derhalve liep ik gisteren na een lange tijd weer eens over ons land op zoek naar aankondigingen van de herfst. Ze waren er natuurlijk volop. Eigenlijk was ik in eerste instantie op zoek naar vogelgezang. Maar hoe ik ook speurde, de opbrengst was miniem. In ons bos een kneu, wat eigenlijk zeer onwaarschijnlijk is en een Turkse tortel. Er woei een zachte wind over het uitgestrekte land. Even dacht ik bij het horen van geritsel in een meest uiterste hoek van het achterbos, dat er misschien een roofvogel of een vos of anderszins zou zitten, maar dat was het kreunen van een oude tak als de wind aantrok.

In onze achtertuin liggen de maisvelden van de ons omliggende boeren goudgeel te zijn. Zo ver als het oog wil reiken met als kleurcontrast dat prachtige grijsblauw van het Mecsekgebergte op de achtergrond.

Maar op ons achterland verhieven zich tussen grassen en bramen de gouden aren van de kaardenbollen, de heerlijke grillige kwasten van de distels en de rokken van de wilde peen. Zo wonderschoon, zo ingenieus gegroeid.

De kaardenbollen behoren tot de kamperfoeliefamilie en kennen een lange staat van dienst. Ze werden eeuwenlang gebruikt om de warme pluizige Leidse dikke dekens flink op te ruwen. Dat gebeurde vanaf het einde van de 16e eeuw tot in de jaren zestig.

Ik lees zo hier en daar over de verschillende mythen en verhalen van deze bijzonder planten die de ronde doen en stuit bij wilde peen op de eigenschap dat ze herinneringen zou vereeuwigen. Een mooi idee vind ik dat, die symbolieken en eigenschappen, die aan wilde planten en bloemen worden toegeschreven.

De distel wordt in Baskenland beschouwd als de ‘Bloem van de zon’, het representatieve en gunstige symbool ervan. Daarom heet het ook heksenkruid. Heksen mogen niet in de zon kijken en de distel beschermt hen daartegen. Een symbool van de zon en beschermer tegen boze geesten. Fransen gebruiken hun afbeelding als meubeldecoratie. Puttertjes zijn er gek op, ze heten niet voor niets distelvinken.

Maar voor alsnog blijft het vogelstil. Alleen de wind laat haar suizen horen. Het is goed te weten dat het land bekende en onbekende kostbaarheden herbergt, een schatkist bij uitstek. Het is niet te koop.

Het beloofde gisteren opnieuw een stralende zomerse dag. De eetzaal van het restaurant was weer volgestroomd. Er was een overdaad aan ruimte en het werd niet als ‘overvol’ ervaren. Een tafeltje ergens middenin en de luxe keuze uit de meest uiteenlopende warme en koude gerechten. Ondanks het bord aan de ingang met het verzoek om er rekening mee te houden niet in overdaad een bord vol te laden om het overschot dat weggegooid zou worden te beperken, zag ik op de diverse borden het tegendeel en ook aan de verstilde getuigen van restanten, die achterbleven op de verlaten tafels. Ik ben geen ontbijt waard. De baten wegen niet genoeg op tegen de kosten met mijn sneetje bruin en het mini-croissantje. Lief eet voor twee en wel alles tot op de laatste kruimel. Daar heb ik dan weer vrede mee.

Ingepakt, uitgecheckt en vervolgens Budapest weer in met Agaath. Haar tomtommetje leidde me dwars door het centrum. Dat kan derhalve afgevinkt op het lijstje, waar Parijs, Lissabon, Brussel, Amsterdam en Praag al op staan te pronken. Het is niet helemaal eerlijk. Met zo’n wegwijzer kan je de wereld aan. Hoe hectisch was het vroeger als de kaarten niet helemaal up to date waren en je er vaak zelf een mouw aan moest passen. Mijn vader kon uit zijn velletje springen als mijn moeder hem niet snel genoeg de juiste richting op had gestuurd. Het verbeten ‘God-zal-me-een-schaap-geven’, vloog meer dan eens door de lucht. Ach ja. Nu fluitend en met twee vingers in de neus, een te vroege afslag en een correctie via een omleidinkje terug naar de juiste weg. Gemak dient de mens.

Op tweederde van de weg brak mijn vroege wakkere staat van de ochtend me op. Dat betekende een pitstop voor de inwendige mens, niet in een restaurant, maar op een winkelcentrum met een lekkere grote supermarkt. Lief en ik haalden een paar hartige versnaperingen en genoten van het enorme aanbod aan winkels iets buiten het centrum van een tamelijk klein dorp. Daarna konden we vlot verder, dwars door Pécs heen, omdat er een deel van de tolweg afgesloten was. Het huis stond in al haar statigheid te wachten. Hoe heerlijk koel en groot was het dan weer, na zo’n een-kamer-verblijf. Op het terras met de nieuwe Groene uit de brievenbus gevist en een lekker koude witte voor mijn neus kwam ik heerlijk bij van de nog altijd twee-en-een-half-uur durende rit.

De arme vijgenboom voor het terras had al haar rijpe fruit afgeworpen en het krioelde van het kleine tweevleugelige grut dat zich aan die zoete lekkernijen kwam laven. Alleen hoog bovenin de boom hingen nog wat rijpe vruchten. Ondanks de warmte was de herfst al aardig bezig om het land te veroveren. De herfstasters die bloeiden waren een lust voor ons oog en dienden om alle bijen te behagen. Het zoemde er lustig op los.

De groene Amsterdammer gaf een boeiend profiel over de Ierse mytholoog en verhalenverteller Martin Shaw door Frank Mulder. Hij weet zijn toehoorders mee te nemen in de wereld van halfmeisjes, wolven, prinsen en prinsessen, sprekende zwanen en ziet er zelf uit als een echte bard met zijn grote grijze baard en onafscheidelijke hoed. Een ‘seanchai’. Hij maakt met een belangrijke zin mijn hang naar dit soort verhalen duidelijk: ‘Mythen zijn de taal waarin de aarde tot ons spreekt’. Als er iets is wat ik ooit had willen zijn dan is het wel verhalenverteller. Het lijkt me zo geweldig om aan die overleveringen een stem te mogen geven. Het artikel boeit al bij de eerste alinea’s. Wacht me de rest. Kom maar door.

Negen uur ontbijt en hoe. Lief nam alles wat warm was, voor zover mijn oog kon reiken, wentelteef, kibbeling, worstjes, ei, dauphine, spek en een sausje. Brrrr, hij liever dan ik. Ik was tevreden met een minicroissant en een minibolletje. Het was druk in het restaurant en de spiegelwanden deden daar nog een schepje boven op. Het bleek een zeer gemeleerd gezelschap. De boventoon werd gevoerd door een dubbele tafel met mensen, die luid Israëlisch aan het poekelen waren. Verder waren er Duitsers, Tjechen en Roemenen. Gisterenavond toen we de lift naar beneden wilden nemen, kwamen er een aantal mannen uit die allemaal op krukken liepen omdat ze een been misten. Dat was een confronterend gezicht. Mensen uit oorlogsgebied in Oekraine veronderstelden we. Het was al eerder opgevallen dat er opmerkelijk veel mensen rondliepen met de een of andere handicap.

Terug op de kamer een telefoontje van de oudste zoon met een heerlijk gesprek, diepgaand en over antwoorden en herinneringen maken. Hij had het lumineuze idee opgevat om me in de wintermaanden aan de hand van de oude foto’s van vroeger herinneringen aan dat moment te beschrijven. Eigenlijk een leuk idee. Foto’s vertellen zoveel als je de feiten erachter kent. Nu zijn de oude foto’s van vroeger plaatjes met hier en daar een bekend ogend gezicht. Wel fijn zo’n innig gesprek met hem op de vroege ochtend en weer helemaal bijgekletst. Klokslag twaalf uur op pad. De kerktoren achter ons had met een zachtaardig geklingel die tijd ingezet. We liepen over de Arpadbrug en daarvandaan konden we in het midden afdalen naar het eiland Margit Sziget, waar onmiddellijk als een behaaglijke deken een oase van rust over ons heen viel vergeleken met het drukke doorgaande verkeer boven.

De sfeer van het eiland is te vergelijken met het Central Park in New York. De eeuwenoude bomen boezemden ontzag in met hun dikke stammen en hun grillige wortelstelsel deels boven de grond. Platanen, Eiken, Pijnbomen in grote getale met de Japanse Essen in de Japanse tuin. Ze stonden om een vijver met rietplanten en bloeiende roze waterlelies afgebiesd door een stel grote keien. Minivisjes, eenden en reuze goudkarpers zwommen bedaard om de sokkel van een jongeman heen die kennelijk een instrument aan het bespelen was. Aan de zijkant vond een fotoshoot plaats. Een doorschijnend meisje met een roze kimono en gepimpte breedgehakte schoenen, a la de geisha’s klompjes, poseerde met de vijver als welwillend decor. De fotografe wrong zich in allerlei bochten.

Een enorme plataan spreidde zijn bladerdek ter bescherming van een oud badhuis, overduidelijk niet meer in functie, maar sfeervol en half bedekt door een bloeiende groene klimop. Even uitrusten op het bankje ervoor. Vervolgens kwamen we bij een strak en geometrisch aangelegd bloemenpark, een watertoren, waar geen lift in was, dus een onneembare toren voor mij. Erachter vingen we een glimp op van een buitentheater. De ruine van het klooster uit de veertiende eeuw was als zodanig gerestaureerd met rode bakstenen en daardoor werd het oude aanzien toch een beetje minder. Aan de andere kant van het eiland was De Steg, een hip straatje met allerlei in elkaar geknutselde restaurantjes, lampions erboven, binnentuinen, soms schreeuwerig, soms kleurrijk maar zeker uitnodigend om even bij te komen én er was een toilet. De poort van het terras waar wij zaten waren oude opeengestapelde fietsen die blauw gespoten waren. Rond de muzikale fontein daarachter was het enorm druk met mensen die lagen te zonnen of op de banken en stoelen eromheen zaten. Daar was de Margit brug, die van een geheel andere constructie was dan de nieuwe Arpadbrug.

Bij een leuk Spaans tapasrestaurant op een hoek in een van de zijstraten op de terugweg meerden we aan om even bij te komen van de ruim 15.600 stappen die we hadden gezet deze dag. Geen sinecure maar meer dan de moeite waard.

Vanmorgen om negen uur waren we allebei klaar voor de reis. De Verkadeplaatjes gingen nog even op de post, huis aan kant, beide gepikt en gesteven én ‘en route’. Tussen een en twee konden we terecht bij de Hollandse ambassade. Budapest heeft een soort periferique en het is derhalve betrekkelijk eenvoudig om verschillende wijken van het centrum te bereiken. Het Hotel lag aan dezelfde kant als de ambassade, en bleek er maar 8 minuten vandaan. Agaath kon gestald worden op Privé-terrein. Die zouden we niet meer gebruiken. Het OV geeft geen centje pijn in Budapest omdat het, zeker voor senioren, uitstekend geregeld is. Wij zijn ‘Nyugdiás’, wat ‘gepensioneerd’ betekent. Op naar de ambassade en vervolgens naar het hotel.

Dankzij vriendlief die zaterdag even aanwipte, wisten we dat er een gratis parkeerplaats voor een uur bij de Lidl was, anders hadden we een bekeuring moeten riskeren. De parkeermeters zijn zo oud, dat ze welhaast onleesbaar zijn en je kan ermee betalen door de QR te scannen, maar dan moet je een van die vreemde betaalwijzen op je telefoon installeren. Dit bleek een stuk makkelijker.

De ambassade hield pauze, maar het meisje wat ons te woord stond liet ons maar een paar minuten wachten en hielp ons toen toch. Ze had Nederlands gestudeerd. Dat was te merken en een verademing. ‘Tot over tien jaar’, zei het meisje optimistisch. Haha, ze gunt ons veel. Lief kan weer gelimiteerd overal naar toe reizen. Aan de kale muren een staatsieportret van Willem en Maxima, mocht je je eens afvragen of je goed zat, en een plaquette met ‘Je Maintiendrai’, Hollandse gevelhuisjes als wandversiering achter de balie. Gezellig.

Vervolgens waren we natuurlijk twee uur te vroeg bij het hotel. Geen probleem volgens de baliemedewerker, die ons allerhartelijkst ontving. De piano achter in de bar had een pingelaar gevonden, die er lustig op los hamerde en ik moest één oor spitsen om de beste man achter zijn computer te kunnen volgen. Het schijnt dat ik een reservering heb gemaakt, waardoor we de soft drinks, tapbier en huiswijn en de sappen onbeperkt mogen gebruiken. Boffen. Dat was niet bewust gegaan, maar wel zo plezierig. Ontbijt ook besteld en ondertussen bleek de kamer klaar voor gebruik. Wat een genoegen. De entree van het ruim opgezette hotel had een heerlijk ouderwetse grandeur met parket en tegels, Een mooie lichtkoepel, houten lambrisering en pilaren ervoor en overal zitjes.

Onze kamer op de tweede etage heeft een erker met een zitje en kijkt gedeeltelijk uit op een kerktoren en een wandelparkje. Het meubilair is een beetje aangedaan door de tand des tijds maar derhalve wel gemoedelijk. Alles is keurig schoon. We voelen ons thuis.

Voordat we hier naar toe gingen hadden we al uitgestippeld dat de eerste dag in en rond het hotel vertoefd werd en dat we alle energie zouden opladen om morgen het Margit Sziget, het beroemde eiland in de Donau, te gaan bekijken. Al wandelend, want de Hongaarse infrastructuur van de stad munt uit in vele bankjes om te rusten onderweg. Overal waar je komt, zijn die er. Het is een zegen voor mensen zoals ik. Even op adem komen en doorrrrr…Op een dergelijke manier kan ik de wereld aan.

Straks ga ik een stukje lezen. Het boek van Melissa da Costa ‘Als dromen fluisteren’ kan me maar niet bekoren. Ik mis de diepgang. Tijd voor Cécile en Elsa, strijdbare freules, de autobiografie van Elisabeth Leijnse, die allang op de plank ligt te verstoffen. Ze was de winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs in 2016. Een ouwetje dus, maar met lovende kritieken, dus dat belooft wat.

Een herinnering over mijn sieraden geeft WordPress door en ik was deze blog uit 2018 allang vergeten. De sieraden zijn in die jaren daarna voor een groot deel opgeruimd, weggegeven, naar de kringloop gebracht of als kralen doorgegeven voor een nieuwe versie van sieraad. Aan het eind van dit relaas maak ik gewag van jurk of rok, maar die zijn nagenoeg verbannen. Wijde broeken maken de dienst uit. Heerlijk.

Er is een tijd geweest, dat ik  me graag versierde met wat zilveren opsmuk. Kettinkjes, oorbellen, armbanden, enkelbanden, doorgaans met Indiazilver of suède veters, kralen of anderszins. Geen dure dingen, ik gaf niets om edelstenen en mineralen in welke vorm dan ook. Een diamant maakt me niet koud of warm en goud vond ik helemaal niet mooi. Geen idee, waar ik die eigen smaak vandaan heb, maar zo is het mijn hele leven gebleven.

Op een gegeven moment wilde ik na een half leven geen oorbellen, armbanden en kettingen meer. Alleen de ringen konden me nog bekoren en dan het liefst één aan iedere ringvinger en verder niet. Kettingen werden molenstenen om mijn nek en oorbellen bleken gewichten aan mijn oren. Weg ermee. Ik weet ook nog precies wanneer. Het was in de dagen van de struggle for life, moeizame tijden, met weinig ruimte voor eigenwaarde. Geen opsmuk meer. Het leven was al ingewikkeld genoeg. Als men mij niet wilde zien, zoals ik puur was, dan maar niet. Een dergelijk soort gedachte stak erachter.

Gisteren haalde ik de kistjes van de kast. Daar pronkten de kromme ringetjes en de verwrongen oorbellen, bescheiden, maar aanwezig. Hippy wise. Achter elk stak een herinnering. Omdat ik ze had gevonden op rommelmarkten en in tweedehandswinkels en ik het bijbehorende scenario kon uittekenen. Slordig was ik er mee. Niet zelden was er maar één oorbel van de oorspronkelijke twee exemplaren, of de kettingen waren stuk, omdat het slotje van de schakels kapot was gegaan. Er zaten bedels bij die ik als kind bij elkaar had vergaard op verjaardagen. Telkens weer, ze moesten na ieder feest aan de schakels, tot die gevuld waren. Een beer, een eikeltje, een molen. Je kon het zo gek niet bedenken. De tand des tijds zat geketend aan onze kinderpolsen.

Later met de India teenslippers, de patchouli en de pofbroeken met Indiajurken kwamen de rinkelende enkel-en-armbanden. Kleine oorringetjes, ingenieuze ringen die in elkaar geschoven moesten worden. Ze lagen daar incompleet en ik kon het niet over mijn hart verkrijgen om ze door te schuiven. Later, straks, over een poosje, maar nu nog niet uitzoeken en passend maken. Pas als ik er weer aan toe was.

Ik probeer het weleens. Een ketting of oorbellen, maar ik hou het nog geen halve ochtend vol. Toen ik ze wel droeg, maakte ik me nooit op. Geen polonaise. Pure eenvoud. Later door het optreden bij het volksdansen raakte ik er aan gewend om lippenstift, oogpotlood en mascara te gebruiken. In een van de kistjes lag nog een krultangetje voor de wimpers. Hier sprak een ver verleden.

In Zeeland waren we in een klein dorp bij een enthousiaste verkoopster, die kettingen aanraadde als enige opsmuk, of juist kleurrijke nagels, of een opvallende ring bij de sierlijke snit van een jurk. Een echte eyecatcher. Heb voor de spiegel gestaan met de hele garderobe en dergelijke combinaties. Ik snapte wat ze bedoelde, maar wilde wat ik altijd deed. Sjaal om de nek en klaar met de opsmuk. Twee vaste lievelingsringen en gedaan met de versieringen. Dat ben ik, niet anders, het zou een rol zijn als bij een optreden van de band, waarbij vriendin en ik ons in leren rok, kek t-shirt, toeters en bellen  hesen. Drama op hoog niveau en met veel plezier, maar voor op de bühne.

Mijn kloffies, mijn 60 deniers, mijn eigenste rok of jurk, een wijde broek, een grote trui, met sjaal. Ieder vogeltje zingt zoals ze gebekt is. Deze zingt graag, maar op een eigen toon, wars van voorschriften van anderen. Sterker nog, daar word ik tegendraads van en dan is het effect averechts.

In de droom twee bloesjes die niet voor mij bestemd waren en dat vond ik in mijn hart niet eerlijk. Ze waren zo duidelijk dat ik ze na kon tekenen. Hoe werkt dat malle brein van ons.

Het boek ‘Land’ van Maggie O’Farrel is uit en met moeite heb ik me van het schiereiland dat ze beschreef en de woeste natuur van Ierland los kunnen maken. Lief kwam koffie brengen maar er was geen tijd voor een praatje of iets anders. Het boek moest uit. Ik wilde weten wat er nog stond te gebeuren. Dat komt niet vaak voor. Het is de schrijfster van Hamnet, die kort geleden verfilmd werd en een echte tranentrekker is gebleken. Dit boek bevat ook bergen aan drama, maar vooral immigrantenleed, overheersing door geloof, macht en bezit, kolonialisme, armoe, bijgeloof, land dat door de eeuwen heen geeft en neemt. De uitgebreide beschrijvingen van het ruige en door de eeuwen heen meanderende landschap maken het bijzonder boeiend. Nu voelt het allemaal even leeg. De bel van magie is uit elkaar gespat. Waar de tijd mee te vullen? Nee hoor, het volgende boek ligt klaar, door dochterlief achtergelaten en van een heel andere orde. Het is ‘Als dromen fluisteren’ van Mélissa da Costa. Dat is voor later.

Vorige maand heb ik piccalilly gemaakt, die we niet direct konden gebruiken maar pas een maand later, omdat dan de smaken goed doortrokken zouden zijn. Gisteren was het zover en was ze een heerlijkheid bij een paprika-stoof dwars-door-de-koelkast heen. Goed gelukt en smaakvol. Wat een bof dat ik zo’n vijf grote potten en een kleintje had gemaakt. De kleine is al bijna schoon op. Het volgende project wordt mayonaise. Beloofd.

In een oud interview van Rick de Leeuw met Sonja Barend zegt ze op een gegeven moment: ‘Je moet tijdens het rijden op tijd leren schakelen, iets wat niet alleen voor de auto geldt’

Essentieel voor het leven, bedenk ik. Op tijd vooruit denken, de weg leren overzien en kunnen omdenken als het een kant op gaat die niet bij je past of die anders zal uitpakken dan je in je hoofd hebt. Schakelen betekent ook soms in een hogere of lagere versnelling durven gaan en misschien zelfs volkomen stil te staan bij wat er gaande is.

In de groep was het voortdurend schakelen, omdat in een groep met jonge kinderen zoveel tegelijk kan gebeuren. Menig stagiaire was altijd verbaasd, als ik ogenschijnlijk bezig was met iets op de grond en dan toch een waarschuwing richting het zoldertje kon sturen. Deels ervaring, deels intuïtie en deels situaties doorzien. Lief zegt altijd: ‘Jij bent ook overal en er ontgaat je niets’. Nee, dat is die beroepsgedeformeerdheid die je opdoet zowel in de verpleging als in het onderwijs. Ik ben het zogenaamde duizend-dingen-doekje, als je dat kan zeggen van jezelf. Overal en nergens en met alle zintuigen in de weer, behalve met degene die het niet meer doen natuurlijk. In die zin is veelzijdigheid een zegen. In het geval van het creëeren vond ik het lang een plaag, want er zijn geen echte uitblinkers onder al die eigenschappen. Nu schaar ik het onder de noemer ‘Handig’, die goed gevulde rugzakken die je zo nodig kan hebben. Ze komen me vaak en onverwacht van pas en hebben me menigmaal uit de brand geholpen. .

Hoera, er is al wat veranderd aan de situatie behalve het weer. Ik zit namelijk op dit ogenblik op de veranda van het atelier. Wie had dat ooit gedacht. Of nou ja, ik wist dat het er aan zat te komen, maar hè, ‘eerst zien en dan geloven’. De buien, die gisteren over ons werden uitgestort, zijn na de ochtend afgenomen en nu is het bewolkt en prettig fris. Een graad of 21, schat ik in. Ik heb alleen nog geen penseel aangeraakt. Ik wil morgen eerst de boel opschonen. De mieren leiden nog steeds een eigenzinnig bestaan tussen het isolatiemateriaal. De witte bolletjes schuim komen als een ragfijne sluier op de leesstandaard in de hoek. Het lijkt op het oude hoedje van mijn moeder, dat uit Voile met pareltjes bestaat en dat ik al die tijd bewaard heb.

Het beeld van de bosnimf staat er ongenaakbaar en een tikje preuts bij. Ze kijkt om, alsof ze aan het monsteren is hoever de bomen zijn met hun naderende herfsttooi. Een tikje vervroegd door de lange droge periode, maar als het nu heel vaak gaat regenen dan houden ze het langer vol.

In de grote vijg tegenover het terras zagen we vanmorgen een prachtig lichtbruin vogeltje. vermoedelijk een tapuit of een tjiftjaf, denkt AI. Het diertje opent zijn snavel alleen om insecten te happen. Die zijn er te over. De vogelapp raadplegen heeft geen zin, het maakt geen geluid. Gisteren vloog er eindelijk weer eens een merel voorbij. Ik verlang naar de vogels ondanks de scherende zwaluwen, die zo laag over gaan, dat er vast meer regen komt.

Vijgen zijn er nog steeds in overvloed. Heerlijk met gorgonzola op een toastje, maar gisteren maakte ik vijgencake. Eigen recept en een snuifje van mijn moeder:

200 gr boter
200 gr suiker
4 eieren
200 gr zelfrijzend bakmeel
Zakje vanillesuiker
Snuf zout
Vier verse vijgen in plakjes
Beboterde cakevorm
Mengen: boter met de suiker
Een voor een de eieren erbij
Zakje vanillesuiker erdoor
Snuf zout erdoor
Meel erdoor
Goed mixen en in de cakevorm

Vijgenplakjes er rechtstandig in steken

Een uur bakken op 175 graden oven
Als een breinaald er droog uitkomt is ie gaar

Een kind kan de was doen. Het brood is ook weer afgebakken. Dit keer (er is altijd wel een steekje los bij een beginnende bakker en ‘oefenen, oefenen, oefenen’ is de enige remedie) had ik er teveel water bij gedaan. Gewoon kippig naar de maatbeker gekeken. Niet handig. Dus moest er bloem bij. Geen idee hoeveel, in ieder geval tot het stevig genoeg aan voelde . Maar ze is er toch redelijk van afgekomen. Het halve ovale geëmailleerde gietijzeren broodpannetje is zo fijn in het gebruik. Het is geen lichtgewicht maar ook geen stoofpan à la mijn Franse. Die is nagenoeg niet te tillen, maar heerlijk voor stoof. Oefening baart kunst, zei mijn moeder altijd. Dat is waar.

Iemand had het over het spelelement dat zo nodig was om heel veel andere dingen in het leven aan te kunnen. Spelelement in de ruimste zin van het woord, als in rollenspel onder andere, als je verliezen in een fantasie, als in het kwijt raken van je eigen ego, letterlijk en figuurlijk. Dat zorgt ervoor dat er een nieuwe ruimte komt voor anderen. Bij het lesgeven was er voortdurend sprake van dergelijke momenten. Die uitdaging komt hier voornamelijk uit de omgeving en van de gesprekken met Lief. Ik mis dan wel eens de reuring en de hectiek om me heen van de kinderen en kleinkinderen, maar ook van dergelijke momenten op school.

Het was er onmiddellijk toen de vrienden hier op bezoek waren. Uitdagingen en experimenten, oplossingen en creativiteit in bijvoorbeeld scheppend bezig zijn. Tegelijkertijd denk ik ook dat het een verleggen van de aangeboden middelen is, bijvoorbeeld creatief met koken en schrijven ben ik hier veelvuldig. Het is denk het element van het onverwachte. Iets moet uit de lucht komen vallen, zodat je ermee aan de haal kan gaan terwijl je dat helemaal niet van plan was. Die verrassingen. Het creëeren van kansen, mogelijkheden. Er is weer iets om over te peinzen.

Aanstaande maandag gaan we voor drie dagen naar Budapest. Het verlengde paspoort van Lief is klaar en we moeten het ophalen bij de Nederlandse ambassade. Een wonderlijk gewaarwording, in aanmerking genomen dat het digitale verkeer zo ingeburgerd is en opsturen blijkbaar nog niet mogelijk is, omdat je je moet verantwoorden en men zeker weet dat je het zelf bent aan wie het afgegeven wordt. Wel een extra gelegenheid om Marget Sziget eens goed te gaan bekijken. Het is net buiten het toeristenseizoen en dat is gunstig. We kennen de buurt want de vorige keer hebben we dat hele gebied er omheen, behalve het eiland zelf, belopen. Er is een hotel geboekt aan de Donau bij een van de nieuwe bruggen vlakbij het eiland.

Appjes en belletjes van het thuisfront. De jongste zus is met een vriendin in Bremen en derhalve komt er een foto van de Bremer stadsmuzikanten langs. Dochterlief appt over onze volkstuin en de lawine aan appels die de Vasalisboom dit jaar heeft gegeven. Een wonder, want ze geeft al jaren slechts een paar wormstekige exemplaren die voor de vogels blijven hangen, zoonlief belt met het grootoogje op schoot die de pan uitgroeit en alweer 6 maanden is. Ze komen in april van volgend jaar naar Budapest en voor een dag of drie onze kant op. Iets om naar uit te kijken. Hij is op een na de laatste op rij, die het hier nog niet kent. Het is fijn om te weten dat ze aan je kunnen denken in de Hoff, aan de plek die ze dan zelf ervaren hebben.

Lief schiet al een heel eind op met zijn boeiende stamboom, die ver terug gaat tot in het Nederlands Indië van twee eeuwen geleden en voorvaders die net als hij arts waren, zij het in het leger, iets waar Lief nooit voor zou hebben getekend. De appel valt niet ver van de boom. Ik vroeg hem of hij daarom misschien ook medicijnen is gaan studeren. Tja, misschien wel. Hoe hard trekken die eeuwenoude draden. Natuurlijk schiet de draad van Aradne naar boven en het dromerige lied dat Ellie en Rikkert Zuiderveld er ooit over gemaakt hebben.

O, verlies het spoor niet Ariadne
Van de kabouter en de elf
O verlies de draad niet in het doolhof
Je bent op doorreis naar jezelf

De LP is grijs gedraaid. Het was voordat ze zich bekeerden tot het Christelijke geloof en een andere kant opgingen met de muziek. De LP bestaat uit mooie teksten, poetisch en vol fantasie en die dromerige melodie eronder. Heerlijk nog altijd.

Het boek Land van Maggie O’Farrel is erg boeiend, als je eenmaal in het verhaal getrokken bent. Dat duurde even in het begin. Nu is het nauwelijks meer weg te leggen en dat is maar goed ook want de 18e is de boekenbabbel en dan worden de twee boeken besproken. Natuurlijk ben ik er niet bij en via de zoom mis ik doorgaans de helft van de informatie, dus dat wil ik ook niet meer. Ik schrijf mjn bevindingen wel uit en stuur ze op. Dan kunnen ze mijn gedachten meenemen op die avond. Ben wel benieuwd wat zij ervan vonden. Dat hoor ik ongetwijfeld nog.

In de Flow van Juli 2026 staat een interview met Marie Kondo, een Japanse, die zich heeft gespecialiseerd in opruimen. Een opmerkelijke uitspraak doet ze aan het begin. Als kind was ze nooit aan het spelen, maar altijd aan het ordenen, schoonmaken en herschikken. Niet met kinderbezempjes of anderszins maar met het grote arsenaal aan hulpmiddelen. Ze zegt: ‘Misschien deed ik haar (haar moeder) na, ze was huisvrouw en erg toegewijd’. Ze ontwikkelde de KonMari-methode die zich toespitst op het aanbrengen van orde en rust in huis. Dat ging niet over spullen en weggooien maar over keuzes maken; Over wat je wegdoet en waarom. Wat je wilt houden en waarom en over voelen wat vreugde brengt. In het Japans heet dat ‘Tokimeku’. Op die manier leer je vanzelf keuzes maken in het leven, in relaties, in het werk, in hoe je je tijd besteedt.

Als kind niet spelen is voor mij moeilijk te geloven. Ze speelde op haar manier haar moeder na met haar opruimacties. Mijn eigen jeugd komt langs. Er was niet veel speelgoed. Ik had een pop en een beer en die pop was een looppop en zo kostbaar dat ik er niet veel mee kon spelen.Beer lag in bed. Wel kregen we een poppenfornuis dat echt kon branden op kleine witte blokjes en waarbij we een aardappeltje in ieniemienie blokjes sneden en bakten in de koekepan of kookten in het pannetje. Spelen deden we met de grond in de tuin, met tot hoepels gemaakte buizen, schaduwspel met de lakens, maar ook waren het de buitenspelletjes, diefje met verlos, stoepranden, kaatsenballen, tollen, hoepelen, verstoppertje, bokkie pié. Als het orgel in de straat kwam, werd er ademloos gekeken naar de poppen die de maat sloegen of gedanst. Alles was een uitdaging. Van nature wil een kind onderzoeken, ontdekken, ervaren. We speelden de films na, die mijn vader in het clubhuis draaide en speelden schipbreukelingetje tussen de stapelbedden. Fantasie stond altijd aan.

Ik was geen echte poetser en met regelmaat verloor ik de controle over de spullen die in een gezin met vijf kinderen zo’n volstrekt eigen leven gingen leiden. Er lag altijd veel op de trap om naar boven getransporteerd te worden, ook al had ik net opgeruimd. Je draaide je om en daar was het allemaal weer. De aanrecht stond vol, het speelgoed slingerde overal. Het wonderlijke was dat ik in mijn werk als verpleegkundige volledig de touwtjes in handen hield en juist erg gefocust was op opruimen en op het geven van vaste plekken aan alles. Het moest vooral schoon en netjes zijn.

Marie Kondo’s aandacht voor de omgeving is weldadig en hoort bij de cultuur. Het groeten van het huis bij binnenkomst, of dankbaarheid tonen ten opzichte van de dingen die je wegdoet of loslaat, ontroert. Hier in dit mooie eigenzinnige huis, met haar hele intense uitstraling, wordt dat als vanzelf opgeroepen. Die dankbaarheid tonen we geregeld of we vertellen het anderen. Haar ontvankelijkheid raakt ons diep evenals de hele Hoff en wat ze geeft of neemt. Marie Kondo noemt: ‘Zorgvuldigheid, duurzaamheid en leven in samenhang met de omgeving’, een noodzaak, die ze wil doorgeven aan haar kinderen. Ik hou van de aandacht voor alles wat is. Die bewustwording groeide met de jaren. Om te koesteren.

‘Moet ik aan verwachtingsmanagement gaan doen’, lees ik bij een andere blogster en onmiddellijk zit ik in mijn hoofd. Net bericht gehad dat iemand een vervelende uitslag heeft gehad en dan deze vraag. Op zo’n moment zou ik zeggen: Leef!

De vraag prat door. Heb ik het me ooit afgevraagd? ‘Wat verwacht men van mij?’

Ik ben ooit mentor geweest voor mijn lieve collega, die later een hele goede vriendin is geworden, allemaal eigenlijk, of nee, de meesten. Dat is een duidelijke rol. Je weet wat je te doen staat. Te aller tijden een luisterend oor, een arm om iemand heen, dwars door een emotionele situatie heen kunnen kijken om de ander inzicht en vertrouwen te geven.

Leerkracht zijn is eveneens overzichtelijk. Mijn kinderen, Tabula Raza, de fijne kneepjes van het leven en leren in een groep meegeven, gelegenheid tot ontdekken, verwondering en ontplooiing zo optimaal mogelijk bieden, oplossingsgericht en positief denken meegeven, toehoren en gehoord worden, luisteren naar hun en je eigen innerlijke stem, het individu kunnen blijven zien en hun persoonlijkheid, zielsgevoeligheid meegeven en dat alles naast een schat aan leermomenten in alle toonaarden op welk vakgebied dan ook. Je moet het ruim zien daar in die onderbouw.

Het verwachtingspatroon van ouders of nieuwe leerkrachten die pas op school waren, van stagiaires ook in sommige gevallen, wilden nog wel eens veranderen door de loop der jaren. Daar leerde ik met name dat de verwachtingspatronen uit elkaar konden liggen en dat de enige remedie was om dat uit te wisselen en zorgvuldig te blijven luisteren naar elkaar om je doelstellingen duidelijk te maken. Mijn wensen konden volledig haaks staan op die van hen, zeker als een kind hulp nodig had of als het de ouder zelf betrof die andere meningen over onderwijs er op na hield, dan onze jenaplan-principes.

Soms was het spitsroeden lopen om een en ander te verduidelijken. Het hangertje met tact, vertrouwen en inzicht hing altijd zo voor het grijpen in mijn bovenkamer. Ze was nog wel eens nodig.

De blogster die die vraag in het algemeen stelde, had iemand op bezoek gehad die zich bepaalde dingen veel groter had voorgesteld en door het relaas heen was teleurstelling bij haar komst overduidelijk te horen.

Wat verwachten onze logees van ons. Eigenlijk is dat iets waar we ons nooit mee bezig houden. Ze komen en we verheugen ons erop en daarna zien we hoe de dingen gaan lopen en zal ik met de een eindeloos babbelen en met de ander wat creativiteit aan de dag leggen, een volgende gaat wandelen met mijn lief en weer een ander helpt mee kokkerellen. Net hoe het uitkomt. Tuin is hier een volstrekt ander begrip dan in Nederland. We doen aan natuurbeheer, zeggen we altijd. We eten van wat het bos ons geeft en de rest kopen we bij. Haha. Geen probleem. Voor niemand eigenlijk. Volkomen in harmonie hebben we de afgelopen tijd ervaren. Of mensen nu met z’n tweeën, met zes tegelijk, alleen of met vijven hier waren, alles sluisde zich gemoedelijk in de richting die zich voordeed.

Foto’s schieten tekort om het juiste beeld te vormen, blijkt, want ik post best met regelmaat wat. Unaniem kunnen ze zich geen van allen voorstellen wat er te verwachten valt, haha, zelfs wij niet.

Ik kom ergens het bosbaden tegen en lees daarna ook over het bosbad in het Amsterdamse bos van Jasper Koopmans. Het is geënt op het Japanse ‘Shinri Yoku’. Dat is heel bewust het bos ondergaan, zonder andere prikkels en hulpmiddelen dan alleen je zintuigen. Wandelen, ruiken, voelen, waarnemen, horen en proeven. ‘In de loop der jaren is het uitgegroeid tot een therapievorm die wordt gebruikt als preventieve zorg’, zegt wikipedia, ‘Met allerlei sessies als ademyoga, mindfulness, meditatie’. Voor ons geldt als de meest zuivere vorm: Het onderdompelen in het bos zelf, zonder anderen. Ik en het bos in al haar zinderende zijn.

Jasper heeft daartoe een badkuip onder de bomen geplaatst, waar je in kunt gaan zitten en kan gaan waarnemen. Hier op de Hoff doen we dit eigenlijk allang. Overal staan stoelen, een tikkeltje krakkemikkig, op te gaan in de natuur. Zitten en kijken naar bijvoorbeeld de toppen van de bomen hoog boven je, de dorre grond bedekt met bruine bladeren, waar van alles in ritselt en kruipt, de vrolijk fladderende en speelse vlinders, meest koolwitjes en atalanta’s, die om elkaar heen dartelen, de immense stilte, zon die gefilterd wordt door de bladeren heen, gevallen krieken, kwetsen, kroos, wilde appels en kweeperen die hun zoete geuren verspreiden en wolken insecten lokken, dat zachte zoemen in allerlei toonaarden, dat zo rustgevend werkt in zinderende dagen als deze en in het voorjaar en het najaar de vogels in al hun uitbundigheid. Een hele andere gewaarwording bij de plotselinge windvlagen die hier kunnen opsteken of bij de overheersende hitte.

Als je midden in de natuur zit, kan je niet anders dan haar beleven. Zonder de betekenis van het woord te kennen is ‘Shinri Yoku’ hier al een begrip geworden.

Nu met het plukken van de vruchten krijgt het nog een dimensie erbij. Wat is ze gul en vrijgevig, van bloem tot vrucht, ja zelfs het blad en het hout krijgen andere betekenissen en het kreupelhout krijgt haar waarde terug.

Ergens ver weg van ons leveren vrienden een zware strijd. We horen en zien iedere dag eventuele progressie, maar met kleine stapjes, millimeter werk. Wat is ver weg zijn moeilijk en hoe belangrijk zijn dan de lichtpuntjes, strohalmen vooralsnog, waar de hoop zich aan vastklampt met hun hele ziel en zaligheid.

Er is een bericht over het maakproces van ons beeld. De afwerking nadert voor ze eind september het glazuur in gaat. Wat een welkome afleiding om daarmee bezig te gaan. Een videofilmpje verduidelijkt veel. De vraag is: ‘Willen we daar zelf een vinger in de pap of mag vriendinlief op haar eigen scheppingsdrang varen’. Ik ben geneigd tot het laatste. Als maker geeft dat de hoogste voldoening, maar het is ook wel zo, dat de ontvankelijkheid meetelt. Het vraagt om samen te bespreken. Straks maar.

De citroenen zijn op, dus de Hibiscus wordt vanmiddag pas geplukt. Siroop maak je met citroensap en suiker en de bloemen van de struik, zonder stampers, meeldraad en zaadpeul. Je gebruikt alleen de bloembladen of de vlezige kelk. De druivensap is goed gelukt. Van ruim twee kilo druiven houden we 21/2 fles druivensap over. De pulp was al weg toen ik me bedacht dat ik er misschien mee had kunnen verven. Er hangen nog wat oude trosjes aan, dus wie weet. De teloorgang van de tropenhitte is uitgesteld tot woensdag. Nog even plan-plan.

De oudste van de rakkertjes heeft net zijn eerste wedstrijd achter de rug. Knulletjes van een paar turven hoog die fanatieker zijn dan menig prof. 12-0 gewonnen. Kleinzoon was goed voor 6 pegels. Zijn vader en diens tweelingbroer waren even oud toen zij begonnen aan hun voetbalcarrière. Een aandoenlijke en bewogen tijd, waarin ze leren om te gaan met winst en verlies, samenspel, kameraadschap en het leren beteugelen van emoties. In die zin is het een beste leerschool, zeker als je vader de leider van het team is en zelf een voetballer, die hetzelfde al op jonge leeftijd heeft geleerd.

De filosoof speelde vandaag voor het eerst op een groot veld. Het was ondanks verlies een goed gespeelde wedstrijd met een nieuw team. Die moeten nog even samen hun draai vinden en aftasten wat ze aan elkaar hebben. Maar de sfeer was goed. Na zo’n 30 jaar langs de lijn te hebben gestaan kan ik daar toch wel een beetje over oordelen. De zaterdagochtenden om 8 uur heb ik geen seconde gemist, toen men overging naar een ouder elftal en later gingen spelen.

Intussen zijn de vijgen bekeken en nog niet droog genoeg bevonden, dus staan ze buiten in de zon met een vliegenmand erboven en het brooddeeg voor een dagvers klein brood was nauwelijks gerezen. Toch afgebakken en het ziet er nog best aardig uit. Er past toch een iets grotere hoeveelheid deeg in mijn kleine nieuwe pannetje. Dus als de starter zich verdubbeld heeft, komt er een herkansing.

De druiventrosjes zijn geplukt. Goed voor een pan vol. Nu eerst afrissen en opkoken. Ondertussen heb ik ergens al een recept opgedoken voor een focaccia met druiven en gekarameliseerde uien. Daar kan ik wel mee uit de voeten. Nog twee dagen tropen en dan is het hier weer voorbij, ergo nog twee airco-keuken-dagen. Geen straf hoor. Daar ben ik graag aan het experimenteren.

De middelste van de rakkertjes, die zondag het familiefeest voor zijn verjaardag viert, kreeg gisterenmiddag ons cadeau toegestuurd. Een schattig wolletjeszacht knuffelschaap, dat in liefde werd ontvangen en ‘gewoon schaap’ is gedoopt. Het was dus ruim op tijd. In het weekend bezorgen ze niet. Lastig om niet bij de verjaardagen te zijn. Ik mis er altijd wel een paar met deze hoeveelheid grut. Volgend jaar maar weer.

Vandaag is ook het grote festival waar zoonlief en schone dochter en haar Molukse familie al maanden en dagen druk mee zijn. Ik duim voor een groot succes en helemaal voor een zonnetje. Hier had dat laatste geen probleem geweest. De jongste pork had ook een Maluku t-shirt aan. Wat staat dat stoer en koddig . Gisteren moest er opgebouwd worden, want er staan kraampjes, er is een podium voor de optredens en het parkeren moet in goede banen geleid. Vorig jaar hadden ze een eerste keer de organisatie gedaan en er is nu meer ervaring en wijsheid. Ik ben trots op ze en hoop op een succesvolle dag.

De bramensiroop is bijna op, gisteren nog zo’n heerlijke dorstlesser en dan is het morgen toch echt tijd voor de Hibiscus. Zo wisselt alles elkaar in harmonie af en kunnen we maar door blijven gaan.

‘Eigen haard is goud waard’ en in een variatie op een thema: ‘Niets droomt zo lekker als je eigen bed’. Vergeten op te schrijven, maar de sfeer was heerlijk en alle kinderen waren erbij. Om acht uur wilde ik de vijgen 12 uur te drogen hebben in de hete luchtoven op 55 graden, omdat er anders eenvoudigweg een hoorn des overvloeds aan jams en siropen wordt geschapen. En in het kader van ‘Wie wat bewaard die heeft wat’ leek het me een uitstekende gelegenheid om de vijgen te drogen, die daarna bewaard kunnen worden in een luchtdichte afgesloten pot. Heerlijk om te gebruiken in winterse stoofpotten.

Straks zijn de druiven aan de beurt om druivensap te maken. Veel trosjes hebben de make-over van het prieel niet overleefd, maar er zitten er nog altijd volgroeide trosjes tussen. De kruiwagen voor het snoeiafval en de verdroogde trossen, de mand voor de goede druiven, hoedje, handschoenen en bril voor de bescherming, snoeischaar in de aanslag.

Nog vier dagen hitte met een piek van 34 graden op zondag en daarna treedt eindelijk het leefbare klimaat aan. Dan kan er weer naar hartelust gepenseeld worden. Nu is het veel te warm in de Datsja.

Het boek van Maggie O’Farrel is erg boeiend en heeft me praktisch vanaf de eerste bladzijde gepakt. We hebben volop tijd om te lezen. Ergens in het ons gegeven tijdsbestek zullen we het luisterboek van De Hobbit een plek geven. Het wordt spannend nu Bilbo Balings met de eigengereide dwergen op pad is. Natuurlijk kennen we het verhaal uit de jaren zeventig van haver tot gort. In die dagen luisterden we naar de muziek van Bo Hanson daarbij. Dromerige sfeervolle muziek, die de sfeer van het onmetelijke woud, de tocht, de dreigingen, prima wist weer te geven. De oude originele LP heb ik in Nieuwegein, maar ik vind de muziek terug op Spotify, samen met de foto van de o,zo bekende hoes. Lief en ik hebben die plaat grijs gedraaid, over en over, tijdens het lezen van het kleine pocketboek en de drie dikke exemplaren lang. Wat gaaf om de muziek nu weer te horen. Lang leve het geheugen en daardoor de herinnering aan die dagen van weleer.

In de Groene Amsterdammer van deze week een artikel over de kapper. Vaak zijn zij, behalve haarspecialisten, ook uitstekend geschikt om je ei bij kwijt te kunnen en krijgen zij tijdens een behandeling hele of halve doopcelen gelicht. Tegenwoordig liggen er kleine doosjes met kaartjes naast de spiegel, die de kapper houvast kunnen bieden tijdens moeilijke gesprekken. Hun positie van ‘Dichtbij maar toch op afstand’ maakt hen makkelijker tot een vertrouwenspersoon. Als goede kapper weet je wie een hart wil luchten en op welke manier of wie alleen maar komt voor de knipbeurt. Dat roze doosje heet ‘de toolkit’ en geeft houvast zoals gezegd. Niet iedere kapper heeft iets dergelijks nodig.

Heel herkenbaar is de thuiskomst van een van hen, die minstens een uur de stilte wil die nodig is om bij te komen van een hele dag in contact zijn. Bij het werk op school en het vrijwilligerswerk was dat vaste prik. Een moment voor jezelf op de bank of in de volkstuin, niet hoeven praten, malen doe je waarschijnlijk toch nog genoeg. Gesprekken zijn niet zomaar weg te poetsen.