In de vorige Groene Amsterdammers lees ik de column van Hiske Versprille over het WK Papkoken van de Schotse Hooglanden. In 2021 Won daar Miriam de Groot uit Eindhoven, foodfotograaf en veganistisch kok, het wereldkampioenschap ‘Porridge koken’.

En ja hoor, daar opende zich de doos van het verleden: Ik ben bijna vijftien. Mijn zaterdagbaantje is gevonden door mijn moeder. Ik mag werken in de keuken van Huize de Wartburg. Een historisch pand dat tegenover het zwembad den Hommel ligt. Het was toen een vriendelijk ogend wit rusthuis, met erboven de kamers voor de verpleging. Het was officieel ‘een Evangelisch Luthers Rusthuis’, met torenspits en gelieerd aan de Diakonie.

De dag kon niet eerder beginnen dan met een stichtelijk lied op de overloop van de twee afdelingen. Steevast zong ik mee met het voorheen voor mij onbekende lied: ‘Wat de toekomst brenge moge, mij geleid des Heeren hand’. Het galmde lekker door, maar voor een Katholiek kind was dit toch een volstrekt ongewone activiteit op de vroege morgen buiten hoogtijdagen.

Daarna waaierde het personeel uiteen en begaf iedereen, die daar moest zijn, zich naar de keuken. Ik keek de eerste dagen mijn ogen uit. Hier werden enorme hoge ketels verhit op het vuur. Eerst de melk, daarna de grove havervlokken(slechts een keer geplet dus niet de snelkook-versie. Mijn taak was: Op een trapje in de pan roeren en dat luisterde nogal nauw. Daar stond ik, met een schort voor, en een grote houten lepel in de hand te roeren of mijn leven er van afhing. Als het niet goed gebeurde, over de bodem heen, anders brandde de pap onherroepelijk aan, waren de rapen gaar. De weeïge lucht zorgde ook altijd voor een wat weeïg gevoel in je maag. De kok controleerde de gaarheid ervan en dan mochten wij met de ketel op de kar de deuren langs om kommetjes uit te delen. Een hele ervaring. Daar was mijn eerste schuchtere contact met vreemde mensen in hun eigen omgeving, die je moest benaderen. ‘Goedemorgen, heeft U trek in een lekkere warme kom havermout?’ Of iets dergelijks.

‘Schotse porridge wordt met een traditionele stok, een spurtle, geroerd en je kan sinds dertig jaar met deze wedstrijd de ‘Gouden Wissel-Spurtle’ winnen’, aldus Hiske. Mijn havermoutcapriolen waren dus eigenlijk avant la lettre navenant aan deze wedstrijd. Er is zelfs een docu verschenen van de Grieks-Australische regisseur Constatine Costi, waarin buiten allerlei deelnemers ‘de Schotse dorpsbewoners de film onweerstaanbaar maken’. Men bezigde het gezegde: ‘Altijd met de klok mee roeren, anders laat je de duivel binnen’. Volgens mij kreeg die laatste niet de kans in dat bolwerk der Lutherianen, waar ik me bevond en anders had het stichtelijke lied hem wel verjaagd. ‘Waarom wij het havermout noemden is onbegrijpelijk’, aldus de schrijfster, ‘want mout is gekiemd graan. Haver wordt tot grutten bewerkt door graankorrels te snijden, of tot vlokken door ze te stomen en te pletten. Hoe dunner de vlok hoe sneller ze gaart’.

Na deze op de ‘vleespotten van Egypte’ geënte versie, was ik voorgoed genezen van de pappot. Het enige product van haver wat ik daarna ooit maakte, waren haverkoeken, een gebakken variant in de roomboter met honing of suiker. Mierzoete lekkernijen en niet te versmaden.

Vanmorgen vroeg uit de veren, want de kapper roept. Tien uur is heel vroeg voor mij, waar eerst het vege lijf in elkaar geknutseld moet worden. Wat moet, dat moet. Zeker omdat dit een spoedgaatje in hun overvolle agenda was. Vorige keer stond het verkeer rond Utrecht vast en was ik 15 minuten te laat. Om dat nu te voorkomen, was ik er al rond kwart over negen. Rondje door de wijk op zoek naar een goedkopere parkeerplaats, want in Utrecht ben je vlakbij de kapper rond de zes euro per uur kwijt. Er is een parkeergarage bij de singel, maar dat red ik in de herfst niet, dan is de atmosfeer te vochtig. Dus ietsje verder, een straat, scheelt alweer anderhalve euro per uur.

Het was druk op het vertrouwde stekkie. Ginger zelf was er en twee kapsters, die ik goed ken en een nieuw persoon voor mij, die het knippen vakkundig voor haar rekening neemt.

De verfbestanddelen zijn allemaal op 100 % natuurlijke basis, voor iedere klant een zorgvuldig samengesteld palet, Het is kunst op hoog niveau. Je weet immers nooit hoe het uitpakt. Ik leg uit dat ik, hoe dan ook, niet een Fabertjes-kapsel wil. Daar moest een grondige uitleg bij. De oudste vertelde dat ze van de week ook nog een andere klant had met precies datzelfde idee. Geen Faber-look-a-like alsjeblieft. Vakkundig ingekwast, heerlijk uitgespoeld en fantastisch geknipt. Helemaal blij met mijn nieuwe hoofd, verloste ik Agaath.

Het plan lag al klaar. Een kringloop in Utrecht, een kringloop in Nieuwegein, en goed gesnuffeld maar met lege tas weer huiswaarts. Met dit opgebroken binnenhuis is er geen ruimte voor nieuwe ‘sier’zaken. Ik zie hele mooie dingen, maar joh, hoe wil je iets aanschaffen als je straks tweederde weg moet doen door een eventuele verhuizing naar veel kleiner. Ook de trui waar ik naar op zoek was, vond ik niet. Volgende keer beter. Dan een bos bloemen, want nu lieve schoondochter die allergisch er voor was, niet meer hier woont, kon het. Even bij de bloemenwinkel om de hoek, daarna zoek ik weer naar ‘niet giftige’ bloemen. Maar even die vrolijkheid in Neerlands grauwe dagen. Alhoewel, vandaag scheen de zon en met verve.

De kapper riep de nodige herinneringen wakker, want er schuin tegenover, aan het plein heb ik als vijftienjarige, in de aldaar gevestigde automatiek, gewerkt na schooltijd en in de weekenden. Ze hoorde bij de slager en de drogist van dezelfde eigenaar ernaast. In die winkels verleenden we ook wel hand-en spandiensten. Sowieso moesten we rond vieren schoonmaken in de slagerij. Er waren typisch ondernemersregeltjes, want ik mocht maar een schep in de patatzak doen en slechts een keer de mayonaise indrukken. In onze puber-balorigheid weerstonden we die regels en gaven er een eigen draai aan. Het was altijd druk en met regelmaat kwamen de vrienden van school, die een kroketje kwamen halen. Ondanks dat ik rebels was, heb ik wel veel geleerd en het allermooiste van het hele verhaal was, dat ik met kroketjes naar mijn oma en vader kon gaan om ze om de beurt te verwennen. Zestig jaar geleden alweer en toch zo helder voor de geest. Het lijkt mijlen ver in de tijd.

Kinderstemmen, die opgetogen babbelen, of tegenstribbelen, of moeten huilen. Als altijd wandelen ze richting de drie scholen aan de overkant. Daarvoor moeten ze de hele straat uit en bij deze flat de hoek om. Het is rond kwart over acht. De kinderen in Nagypeterd moeten al om half acht naar school. Tenminste, dan komt de buurvrouw van twee huizen verder met drie kinderen langs. De twee oudsten met de tassen op de rug, druk kwebbelend voorop.

Ik mijmer over het binnendruppelen van iedereen in mijn groep en hoe gezellig de inloop altijd was, met alle ouders en kinderen om me heen. Ik zat vaak aan de grote tafel in het midden. De een wilde even op schoot, de ander dook onmiddellijk de knutselhoek in, een derde las een boekje met paps, mams, oma of opa. Om kwart voor negen moesten ‘alle dikke billen’ de groep uit. Voor sommige kinderen was dat moeilijk, maar we hadden een zwaaikist voor de groep staan. Daar ging ik met het verdrietige hoopje zitten en zwaaiden we de gang rondom lang. Bij ieder doorkijkje op de gemeenschapsruimte konden ze terug zwaaien. Leed is snel geleden. We konden beginnen.

Het laatste groepje bestond nog maar uit 15 kinderen en wat hebben we dat laatste jaar genoten van elkaar. We konden ‘lezen en schrijven’ met elkaar. Met zo weinig is alles mogelijk, wandelen, rekenlessen in de zandbak, zonnetijd berekenen op de tegels, schaduw springen als spel erna, succes verzekerd. Het lijkt al lang geleden, maar sommige beelden staan nog zo helder voor ogen. Nog zie ik een van de oudste jongens met een boek onder zijn arm komen. Sinterklaas had hem ‘De Gorgels’ van Jochem Myjer gegeven. Ik mocht hem voorlezen. Wow, wat een eer. Het was dagenlang het hoogtepunt van de dag. Even lekker Gorgelen, wegdromen met Melle en Bobba, -of niet of wel-, spannende momenten delen als er een Brutelaar zijn naargeestige hoofd liet zien, en altijd eindigden we met nieuwe speculaties voor het volgende hoofdstuk.

Ach ja, de tijd is omgevlogen. Dertig jaar school stopte abrupt met het weggeven van de stoeltjes uit de groep voor ieder kind die dat wilde met mijn zwierige handtekening aan de onderkant van de zitting. Zoete herinneringen aan de laatste dagen van de Overkant, daarna was de Jenaplan er niet meer in die hoedanigheid.

Daar heb ik het met zoonlief over gehad, toen hij vroeg of ik niet weer eens een dagje wilde werken. Dat zou ik niet echt meer kunnen. Maar als die malle longen niet zo tegenstribbelden, had ik het graag gedaan. Het is namelijk een bron van inspiratie. Dan moet je wel gezond zijn en mee kunnen in de dynamiek. Springen, zingen, vertellen, dansen, door de knieën, op de kleine stoeltjes zitten, wandelen, de trap op lopen naar het speelhuis en kinderen kunnen dragen. En dat is, helaas pindakaas, voorgoed verleden tijd. Ik mis dat al bij de kleinkinderen. Sta daar meer in de observatie-en knuffelmodus. Knutselen aan een tafel of voorlezen kan altijd.

Maar die ellendige trappen om in sommige huizen van de kinderen te komen, breken me af en toe op. De jongste heeft eergisteren de sleutel gekregen van een heerlijk appartement. Er zat een klein staartje voor mij aan, Vier hoog en geen lift, maar wel een stoel op elke overloop. Ze zijn er dolgelukkig mee. Van het lege nest syndroom heb ik geen last, integendeel. Sterker nog, het mag nog veel leger, want alles is nog lang niet over. Kalmpjes afwachten maar.

Vandaag de aan mezelf beloofde pas op de plaats. Dat betekende, vooral langzaam aan, tussendoor hier iets schikken en daar iets schuiven, de werkkamer van Lief voornamelijk in mijn hoofd weer in elkaar fabrieken. Zoonlief heeft er van de zomer voornamelijk gewerkt, omdat het veel te heet was in zijn werkkamertje. Dat werk is voornamelijk beeldoverleg, dus moesten er dingen uit de kamer(mijn open kasten). Werkelijk alles, wat al vele jaren een gemoedelijke en vaste (lees ook ‘verstofte’) plekken had gekregen, was door zijn handen gegaan. Alle beeldjes staan nu op andere plekken of zitten in grote tassen. Haha.

Het komt ook goed uit, want er is voorlopig alle tijd en kan ik gelijk uitzoeken wat moet blijven en wat een nieuw leven mag beginnen in een kringloopwinkel. Waar er een deur dicht gaat, opent zich een nieuwe, per slot van rekening.

Tussendoor was er een videobelletje van Lief. Hij hoorde me niet zo goed, dus ik kon niet in kleuren en geuren vertellen hoe de hotel-scène was verlopen, afgelopen zaterdag. Maar hij zag er blakend uit, alleen had er zich een week regen aangekondigd en viel er buiten nog maar matig te werken. Er was wel tijd om de terraskachel en daarmee ook de ouderwetse oven in de keuken, die met elkaar verbonden zijn, uit te proberen. Daarna zouden de tegelkachels binnen aan de beurt komen. Hij miste wel mijn energie, die ieder van ons, als we ergens zijn, met ons meenemen. Dat is inderdaad wat je het meest mist. Mooi om over te peinzen. Als iemand er niet meer is, is niet alleen de persoon zelf weg, maar ook de energie die er zo diep mee verbonden is. Dat voel ik hier ook.

We hadden een nieuwe afspraak gemaakt voor de donderdagmorgen om tien uur, maar de afspraak voor de kapper, die ik daarna had gebeld, was precies op dat tijdstip. Ik vroeg om een zo snel mogelijke planning. Mijn haar is Fabertjes-grijs en te lang. Er mag geknipt en gekleurd worden. Nu ik gezien heb, hoe het er na ongeveer een half jaartje uit ziet, weet ik het helemaal zeker. Haha.

De planten hebben het op een paar na overleefd. De hele grote zijn gelukkig nog allemaal in leven. Doorgaans is dat zo. Dan kalefater ik ze op en tegen de tijd dat ik weg ga zijn ze volledig opgebloeid en vol in blad. Zij roepen ook om kortere periodes afwezigheid. Ik ga toch eens kijken voor een handig irrigatie-systeempje. Een slimmigheidje, dat altijd werkt. Ik heb er over gelezen, maar de finesses zijn me ontschoten. Nieuwe kost om te leren kennen.

De post is uitgezocht, maar tweederde van wat er de afgelopen maanden is binnengekomen, zijn smeekbedes voor het een of ander. Die gaan echt weg. Ik geef graag, maar in eigen tijd en op eigen uur. Dit soort brieven, en zeker tegen kerst, zijn aan het verkeerde adres gericht.

Zuslief is aan haar laatste rit bezig in Japan. Het is overweldigend wat ze allemaal hebben meegemaakt met dat reizen per trein en bus, soms een taxi. Er is zoveel diversiteit, delen van het land totaal verschillend van elkaar ingericht, grote contrasten, eeuwenoud en hypermodern gezusterlijk naast elkaar. Met daar tussen in oases van velden en parken, bossen in alle maten. In een plaats werden de auto’s met een lift omhoog gehesen om boven elkaar geparkeerd te worden. Ingenieus en onwerkelijk. Het eten is een ware kunstvorm op zich. Laat ze maar schuiven. Ze komen straks nog terug met een koffer extra, vol verhalen, om over de herinneringen nog maar te zwijgen.

De reden waarom ik vorige week zoveel oudere stukjes postte, was uit voorzorg om maar niets te verklappen over de verrassing. Maar afgelopen zaterdag nam ik afscheid van Lief en reed ik in mijn oude vertrouwde Agaath met Piep en Piepje richting Nürnberg met twee kleine koffers in de laadbak en twee cadeautjes voor de feestvierende filosoof de zondag erna.

Het was zo prachtig onderweg. De velden lagen uitgestrekt onder de opkomende zon, een grote rode vuurbal, met een handvol dorpen er tussen, waar steeds meer rookpluimen uit schoorstenen dit koude begin van de dag aantoonden. Het was één graad onder nul. Daarna die prachtige beboste bergen in Oostenrijk, een grote schakering aan mooiste herfsttinten. Ik genoot onder de welluidende klanken van het gevarieerde repertoire van mijn muziek, soms luidkeels meezingend, dan weer teksten registrerend naast de schoonheid aan beelden in mijn hoofd. Ze is zo mooi, die moeder aarde. Wat een prettige bijkomstigheid was dat de grote mastodonten van propellers grotendeels in mistige wolken verdwenen, daar waar ik de grens passeerde.

Mijn Tommetje deed het fantastisch maar eigenlijk kan ik de weg wel dromen. De wegen waren kalm en bij de grenzen geen oponthoud. Voor het eerst had ik een eendagsvizum voor Oostenrijk genomen, maar volgend jaar neem ik ook hier, net zoals ik in Hongarije al heb, een jaarvizum omdat dat nagenoeg even duur, of misschien zelfs goedkoper is.

Als ik een hotel uitzoek, doe ik dat doorgaans nauwkeurig en bekijk de foto’s en de omgeving, maar dit keer had ik het aantal bekeken hotels door elkaar gehaald, want dit exemplaar kon er nog maar net mee door. Gelukkig wel een lift, niet meer registratie nodig dan de ordentelijke betaling van een maand geleden. Dat geeft altijd te denken. De kamer bleek gestoffeerd, iets wat ik niet fijn vind, omdat ik niet meer kan ruiken. Is het muf, bedompt, meurt het een beetje? Geen idee. Er was een buurtsuper, die Norma heette onder het hotel met zeer beperkt aanbod. Karig maal van aardappelsalade met een wijntje dan maar.

Zoonlief belde. Snel de Duitse zender uit, en maar hopen dat hij niets door had, met mijn opzichtige achtergrond aan fotobehang. Maar hij gaf daar geen blijk van. Slapen in een hotel, het is me maar matig gegund. Maar ik zat in ieder geval om half acht aan een opmerkelijk goed ontbijt, een contrast met het hotel zelf.

Duitsland was het eerste deel van de rit klaar met zijn wegennet, er viel geen opbreking meer te bespeuren, dat werd na Frankfurt al gauw ingehaald, maar als alles klaar is wordt rijden door Duitsland een aangenaam genoegen. Om half drie zou ik aankomen bij ons feestvarkentje. Hoe zouden ze reageren. Om de spanning, die ik voelde, te laten wegebben, luisterde ik twee podcasts van VPRO‘s tegenlicht. Als je de tijd sneller voorbij wilt zien gaan, is dat een handig middel.

Om vijf over twee reed ik Utrecht binnen en om half drie stond ik in de straat van dochterlief geparkeerd. Cadeautje aan de kant van de ramen voor mijn hoofd, zo belde ik aan. Toevallig kwamen de filosoof en zijn vriendje net op dat moment naar beneden gestommeld. Die schoteltjes van ogen waren onbetaalbaar. Dikke knuff en hij wilde de kamer al instormen, maar ik gebaarde dat ik zelf eerst zou gaan. Hij begreep het en ik kreeg ruim baan. O, wat is het toch leuk als ze het echt helmaal niet in de gaten hebben gehad. Toevallig was bijna het hele huis vol en ons gezin op twee na al druk aan het vieren.

Ik werd omklemd door de dochters, schone dochters, zonen en schone zonen, kleinkinderen en er waren tranen, de verbazing, de vragen: Maar hoe dan?, enzovoort. Haha. Ik had ze echt tuk gehad.

De filosoof was dolgelukkig met zijn schetsboek en de Japanse fineliners. Later deden we het verstoppertje nog eens dunnetjes over toen de oudste was gearriveerd met zijn gezin, verstopt achter twee grote lijven om als een duveltje uit een doosje te voorschijn te komen, tadaaaaa! Mijn grootste cadeau? Iedereen met al die knuffies en hartverwarmende reacties en de kleinste telg op schoot om de fles te geven.

Nu hou ik als vanouds kantoor in bed, het grote raam geeft zicht op de daken, de Gerbrandytoren die straks weer de grootste kerstboom zal zijn en ik kan terugkijken op een zeer geslaagde missie.

Ha lieve mensen,

Vandaag kon er niet geschreven worden want ik had een verrassing in petto. De verrassing was een groot succes. Hoe of wat zal ik morgen schrijven. Lieve groetjes en rarara.

Het was de tweede zonnige dag op rij. Dan is het genieten op het terras, waar rond elven de zon haar stralen steeds dieper in laat glijden. Op de punt van de bank gezeten richting de voederfles voor de mezen, met de zon op mijn toet, warm ik op. Drie dagen miezeren of bewolkt is meer dan genoeg. Wat langer van dit alsjeblieft.

In een kommetje smelt ik restanten zeep Au Bain Marie om daarna het prutje in de vorm te doen. Bij de Nature zeepjes van die ene drogist, je weet wel, die zo gezellig aan een lintje hangen, komt aan het eind de klad erin en dan breken ze snel. Dat verzamel ik allemaal en als er genoeg is, brouw ik er aan nieuw zeepje van. Succes verzekerd. Dan kan Lief, als ik alvast weer terugga naar Nederland, nog even aan me denken. Tikkeltje weemoed schat ik in.

De brunch gebruiken we buiten in het zonnetje, 6 november, ‘tel Uw zegeningen’ en de kruimeltjes zijn voor de mezen en de mussen. Lief snoeit nog even verder en fatsoeneert de Au Naturelle haag, die uit oude houten takken, bladeren, en ander tuinafval bestaat. Bij de varkensstalletjes staat de kardinaalsmuts nog steeds hevig haar best te doen, maar aan de grote vijg hangt het laatste vijgje moederziel alleen, zonder soortgenoten en zonder blad. De vogels talen er niet naar.

Bij een wandeling samen door het bos achter de Datsja zien we dat er weer een vogel gepakt is. Geen idee wie dat steeds doet, maar er ligt een aanzienlijke hoeveelheid witte veren. Een duif vermoeden we. Maar wie zal de dader zijn: Vos, marter, buizerd? Wie zal het zeggen.

In de tuin van de buren, twee huizen verder, hebben we de hele zomer lang een pup horen keffen. Nu is ze bijna pup-af, maar kennelijk gedoemd om in een buitenhok te verblijven, naast die van de ganzen en de kippen. Waakzaam is hij er wel door geworden, want hij blaft naar alles en iedereen. Het gaat me zo aan het hart als ze de beestjes gebruiken als waakhonden en dan mag ie nog van geluk spreken dat ie niet aan de ketting ligt, want dat komt ook nog wel eens voor.

De walnoten zijn goed gedroogd en we hebben een aardige hoeveelheid bij elkaar gesprokkeld. Altijd leuk om nieuwe recepten uit te proberen met walnoot erin. Veel zoete gerechten maar bijvoorbeeld ook goed te gebruiken in de pesto’s en vooral dáár heb ik wel oren naar. Bovendien heb je het in een handomdraai op tafel staan. Dan neem je voor de basilicum-pesto in plaats van de pijnboompit walnoot en voor een walnotenpesto neem je ongeveer 100 gram walnoot, een teen(of meer)knoflook, 50 gram parmezaanse kaas, grof zeezout naar smaak. Je staafmixer erop en klaar. Heerlijk op baguette uit de oven.

De druif is flink gekortwiekt en daardoor schijnt de zon ook langer de keuken in. Ze trekt al lange schaduwen, als we van achteren weer naar het terras terug lopen, zijn de Hoff in winterse tooi en het huis in een mooie balans. Het weer tilt al een tip op van haar winterjas.

Nog even blijf ik bij het verleden. Soms is tekst té uitnodigend om te negeren. Deze was er weer zo eentje, geschreven in 2020.

Alles roept, alles schreeuwt me op te schieten, maar de krant is net uitgespeld en het verhaal kan nu pas beginnen. Negeren is de beste optie, al smacht elke vezel eigenlijk mee met de lokroep van een zonnige herfstochtend. In de krant maak ik kennis met de zangeres VanWyck, het alias van Christien Oele, die me totaal onbekend was. Terwijl ik schrijf klinkt haar omfloerste, bedachtzame stem en speelt met de kleuren van buiten. Leonard Cohen klinkt door, het verleden sijpelt naar binnen in de lome gitaar, de drijvende kracht van de piano, haar breekbare noten. O zeker, het schudt de poezie, de emotie los. Soms ontdek je iemand en dan weet je dat dat niet meer los te laten valt, zoals bij George Moustaki, Leonard Cohen, Loudon wainwright en Tracy Chapman gebeurde. Draag de muziek mee in het hart, doorwoel de woorden en verweef ze tot een onderschrijven van wie je bent. De omlijsting van de emotie van het bestaan.

Ze schrijft over ‘An Average Woman’. Een doorsnee vrouw, die worstelt en faalt en lacht om andermans grappen , terwijl er ook vrouwen zijn die de zeven zeeën bevaren en die zelfs hun lot overwinnen. Maar zij is, net als bijna alle vrouwen die ik ken, een doorsnee vrouw met haar eigen sores en in haar kleinheid groots. Het lied is een ode aan haar grootmoeder, die de ‘gave van het woord’ bezat maar een bescheiden leven leidde. Een duwtje in de rug van Arthur Japin bewoog de zangeres om te kiezen voor de zang. Wat een geluk, dat Menno Pot een interview had met haar. Anders was het volledig aan mijn neus voorbij gegaan. Nu stop ik niet meer met luisteren en vervaagt de drang om naar buiten te gaan. Zo werkt iets wat de ziel treft. 

De dag kan al niet meer stuk. Er valt zoveel te ontdekken, inspiratie op te doen en ik verheug me erop dat ik straks de tekst kan beluisteren. Het hele repertoire binnenstebuiten kan keren. 

Ooit hoorde ik op een plat dak tegen de muur van mijn kleine pijpenla geleund, via de radio, een nummer van Loudon Wainwright en net als nu trof me dat diep. Het had heel wat voeten in de aarde eer ik de naam van de vertolker had gevonden, maar daardoor was ook het verlangen groter. Een heel ander genre, niet alles sprak aan, maar bij een bezoek aan New York kocht ik daar mijn eerste cd’s van de zanger. Grijsgedraaide emoties. De essentie pakken met een beperkt aantal woorden is zo waardevol. 

Tracy kwam ik op het spoor in een groot huis bij vriendinnen van vriendinnen waar ik een nacht logeerde. Ik zat in de serre van de boerderij. Zon op het erf, kanten gordijnen als decor omlijstte een vredig tafereel en achter me hoorde ik ineens de donkerbruine stem van Tracy Chapman, waarvan ik destijds ook het bestaan niet wist. Een van de vriendinnen zat op een doorgezakte rookfauteuil, gitaar in de hand, en pingelde mee, terwijl de zon verstoppertje speelde met de bladeren. Spoor naar het lijnenspel op de grond.

Het is meer dan muziek, het is gevoel dat vleugels krijgt door het verbonden zijn van de stem en de tekst. De omlijsting van de instrumenten voegen toe dat alles in één spoor glijdt en raakt. 

De schrijfcoach had een stel opdrachten klaar en iedere dag kreeg ik er een toegestuurd. Dat leidde soms tot simpele voorstellingen maar ook werd ik vaak aan het denken gezet over vrij alledaagse gebeurtenissen die doorgaans in de macht der gewoonte aan je voorbij trekken. Deze opdracht: ‘Confetti’, nodigde uit tot breder kijken dan de zoete waterval aan gekleurde snippertjes die bij een feestje in het rond gestrooid wordt.

Confetti

De mooiste confetti die ik ken, strooit de natuur zelf in het rond. Vanaf jongs af aan was ik gek op de bloesem van de kersenboomgaarden en de sierprunussen uit de tuin. Zodra de prachtige bloeitijd voorbij was dwarrelden de bloemblaadjes als sneeuw de boom uit en was de grond bezaaid met de tere blaadjes. Nu zie je die prachtige beelden uit Japan, waar ze er een sport van gemaakt hebben om die bloesembomen overal in volle gloed te laten vlammen met even zo prachtig de grote ‘sneeuw’val daarna. Bloemenconfetti.

Zodra er bladeren op een grote hoop waaien kun je je eigen confetti maken. Met handen vol  ze tegelijk omhoog gooien zodat ze weer ruisend omlaag vallen en overal waar een aanlegplek is, suizen ze neer. Op je haar, op je jas, op de grond. Herfstconfetti.

Als je tegen de avond langs de rivier, ‘n meer of de zee loopt dan zie je de ondergaande zon confetti trekken in het water. Vooral in stilstaand water. Ze strooit met spikkels licht aan het einde van de dag. Alsof ze met een laatste opleving nog luister bij wil zetten en daarmee fluistert ze: ‘Ga maar zoet slapen’. Zonneconfetti, spikkels op het water, spikkels op de grond gefilterd door het gebladerte.

Natuurlijk was er de rijstconfetti bij de bruiloften van de kinderen. Een lief en lang gelukkig leven met elkaar vertelt het ieder die het horen wil. Soms is de rijstconfetti verandert in rozenblaadjes, die zo prachtig zacht hun landing maken, anders dan het harde geklater van de rijst. Confetti van het geluk.

Betekenisvolle confetti is die waarmee de doden uitgezwaaid worden voordat het graf wordt dichtgegooid. Een schepje zand met harde plof, of zachte bloemblaadjes die dwarrelend hun weg naar beneden zoeken. We zijn bij je en blijven ook mét de wensen die wij voor jou mee willen geven in het graf. Lieve bedroefde confetti. 

Maar als de natuur eenmaal los gaat, dan kan het striemende regen zijn of zachte sneeuw, kletterende hagel als toetje. Ze strooit met gulle hand en wij beschermen hoofd en handen, of maken vreugdedansjes in de plassen. ‘Het regent, het zegent, de pannetjes worden nat.’ Confetti au naturel. 

De hond die zich droog schudt, schudt druppelconfetti in het rond. Malle hond. De hand die vroeger, toen we heel klein waren, brood strooide voor de eendjes en karpers in de vijver van het Julianapark, strooide broodconfetti. 

Armeluisconfetti is als je oude kranten in kleine stukjes scheurt en omhoog gooit. 

En bij het feest van zoonlief en schone dochter kwam er blauwe confetti uit de ballonnen, die ze hadden doorgeprikt. Een jongetje. Hoera, baby-confetti. 

Hier in de Hoff strooien de bomen met hun eigen confetti, een overmaat aan wilde pruim en kers, morellen en vijgen, en er achteraan door de grote bomen met hun vrucht als dank voor de vele wespen, bijen, vliegen, vlinders, kevers, wantsen, vogels die zich er tegoed aan mogen doen. Voedselconfetti. 

Van zulke confetti hou ik. Van zulke feestjes hou ik. Dat we ze nog maar vaak mogen vieren.

Op dag twintig kwam de schrijfopdracht om een voorwerp te kiezen of zoiets. (ik was vergeten de originele vraag te bewaren) Hoe het ook zij, ik koos voor het voorwerp ‘Het washandje’.

Inmiddels, we zijn al weer bijna twee jaar verder, is het verhaal aan veranderingen onderhevig. Ik gebruik geen gels meer, maar in het kader van de duurzaamheid een verantwoord zeepje, Shampoo op een natuurlijke basis en evenzo de conditioner. Ik was de haren slechts een keer per week en niet meer om de drie dagen. Dat alles in het kader van bijstellen en het aloude spreekwoord: ‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’. Het verandert allemaal snel. Ik mag er graag over lezen. Zoals ik ook leer om met de natuur uit de Hoff om te gaan en die om te zetten in allerhande gebruik of verbruik. Het lukt ons om bewust te zijn van de dingen die we doen en ons iedere keer weer af te vragen of we nog op de goede weg zijn. Ministappen in die grote wereld, maar toch.

De washand

Er zijn van die typische voorwerpen die zich in de linnenkast in mijn hoofd in de uiterste hoekjes hebben verstopt. Grote zakdoeken bijvoorbeeld of gehaakte hoofdkleedjes die over de bovenkant van het rugkussen van de fauteuil werden gelegd en een lange tijd hoorde daar ook de washandjes bij. Ze waren weggekropen achter de kleine handdoeken die plaatsgemaakt hadden voor de grotere badhanddoeken. 

Nieuwigheden waren er voor in de plaats gekomen. Een met badstof bekleed sponsachtig geval met een scrubkant, iets om mee te schuieren.

Maar laatst had ik gewoon weer zin in zo’n aaiend washandje, zo’n troostrijk schuimend gevalletje langs de huid. Zeep gebruikte ik niet meer, maar douchegel wel, al zoek ik vooral naar het duurzame alternatief. Er zijn allerlei wegwerpdoekjes te krijgen maar, teemde dat zeurende stemmetje in mijn hoofd, washandjes zijn het allerduurzaamst. Ze zijn te wassen, te drogen en te hergebruiken. We waren met de zussen op vakantie en we gingen door de Hema heen, omdat één zus iets zocht. Ik vertelde hen dat ik weer aan een washand wilde. Daar kwam zuslief aanzetten met twee hagelwitte washandjes en was ik de koningin te rijk. Een kinderhand is gauw gevuld. 

Met de kinderen in bad werd de washand vaak een sprekende washand of een kietelend exemplaar. Ze zong liedjes of gaf een extra douche, veranderde in een heks of een kabouter en op school is ze op gezette tijden ingezet bij de toneelstukken van de projecten. Er is weinig voor nodig om een washandje tot leven te wekken.

Vroeger, heel vroeger, zo’n 70 jaar geleden werd ze vooral naast de schuier gebruikt om de kinderlijfjes in de teil schoon te wassen. Zelfs als het water na een aantal kinderen niet meer helemaal schoon was, poetste ze nog de moddervlekken van je knieën, niet zo zachtzinnig als waarmee ik aai, maar snel en krachtig. Zoete broodjes werden niet gebakken. Korstjes werden rücksichtslos afgeritst. Hardhandig werd elk holletje schoongepoetst. Een keer per week in bad was meer dan voldoende. Poedelen deed je bij de kraan. 

Douchen met gel en een washandje is nu het ultieme genot. Snel en zo kort mogelijk. Dan ligt de dag weer open. Na deze luxe kan een mens de wereld aan, wakker en fris. Washandje is daarmee de eerste begroeting van de dag, in ere hersteld tot ieders tevredenheid, zowel van mij als van het washandje.

Tijdens het jaar schrijven naar opdracht kwam de vraag: ‘Wat vertedert je’. We konden het kwijt in een lijstje, die is trouwens bij lange na niet volledig want ik raak ook altijd vervuld van alles dat ontluikt in de lente, maar dit waren de eerste momenten die zich aandienden:

*Lief die in de lach schiet en dan met schuddende schouders het hoofd voorover buigt, stikkend van het lachen.

*de lippen van kleindochter die zich tuiten om door de bellenblaas zo’n wonderbel te blazen

*Een arm om een schouder geslagen

*Een schelp op het kastje in de pipowagen, waar de zon opvalt.

*De blote schouder van Lief boven het dekbed uit

*Een mooi woord.

*Een zacht stuk stof

*Een kuiltje in een kin

*Een kuiltje in een wang

*Uitgesproken ronde wangetjes

*Een zonder-dat-ik-het-wist-cadeautje opgestuurd krijgen ver na moederdag

*De stem van ieder kind afzonderlijk

* Mijn kinderen, schoonkinderen en ieder kleinkind afzonderlijk

*een zoon die een doelpunt scoort

*De foto’s op mijn commodekast

*De krakende oude meubels

*Een bloeiend vergeet-mij-nietje

*Een kind dat een liedje zingt

*Het turen naar de sterren van de kleinkinderen op zoek naar grote beer

*De smultoetjes bij het eten van de zoete marshmellows of een ijsje

*Dichtgeknepen ogen van tevredenheid

*Een poes die in de vensterbank aan het dromen is

*Wapperende witte was in de tuin in de wind

* De lange winterschaduwen van de bomen die het hele veld beslaan

* Het zachte poezenelletjes

* De slaapliedjes van vroeger die ik voor de kinderen zong

*De brievenbus van Annie M.G. Schmidt en dan vooral met de regel ‘Maar toen kwam klein Peter en die zei ‘oh alsjeblieft, doe nou je mond eens open brievenbus, want ik heb zo’n mooie brief’ 

*Het liedje van ‘Het mannetje’

*Een kaartje met een lieve tekst

*Het lied van de nachtegaal, de merel, de zwartkop in de lente

*Een oud stel in het herfstpark leunend op hun rollaters

*Een oude gerimpelde hand

*Kleine garnalenvingertjes

*De opgewonden kreten van de kleinkinderen als ze een paaseitje vinden in het bos

*Hun oogjes

*Een waggelgangetje met of zonder stok

*Een zwoele zomeravond en het zachte gonzen van stemmen

*een ontroerend theaterstuk

*Een tekst die je raakt

*Een babyneusje

*de geur van zwitsalharen

In mijn social media kom ik regelmatig een aankondiging of een oproep tegen. Een van hen vond ik heel bijzonder. Eerst even wat uitleggen over de werkzame weg die ik bewandeld heb. Na de opleiding tot kleuterleidster met hoofdakte stortte ik me in het kader van de medicijnenstudie van lief op de opleiding voor verpleegkundige A, waarna ik in de academische ziekenhuizen heb gewerkt op Neurochirurgie I.C. en daarna nachtzuster werd in bejaardentehuizen, daarna in de wijk. Door een zwangerschapshernia op non request gezet en de vrijwilligersbranche ingerold. Nieuw Werk een tweedehandskleding winkel annex huisraad. We begonnen in een piepklein pijpelaatje in de Schoolstraat, onderdeel van een verlaten brandweerkazerne. Daar hadden we met een aantal geïnspireerde mensen een werkplek gecreëerd voor mensen die buiten het arbeidsproces waren gevallen.

Mooi werk was dat. Er zijn heel wat mensen zo aan een baan geholpen. Ik werkte er met regelmaat, bijna iedere dag en deed de kledingafdeling. Binnengekomen kleding repareren, tot het omkeren aan boorden van overhemden aan toe, eventueel een wasbeurt en stylen. Alles zo etaleren, dat mensen gewoon het hele setje kochten. Dat vond ik een super-opdracht, die met succes werd uitgevoerd.

Zelf liep ik het liefst in oude truien en een wijde broek. Het maakte mij niet uit. Tussen alle bedrijven door, Mo A-Nederlands, kinderen, mijn schoolbaan, ziektes, en over alle verhuizingen heen, drie keer van klein naar immens, heb ik 22 jaar voor het bedrijf gewerkt, ook toen ik weer op school werkte. De jongste zoon stond in een box op de tafel waar ik de kleding aan uit moest zoeken.

Ik ben dus een Tweede Hansje pur sang en eigenlijk ben ik dat altijd wel gebleven. Sommige kledingstukken koop ik duurzaam maar het liefst snuffel ik de boel in een kringloop bij elkaar.

Nu is er een tweedehandswinkel gekomen in Utrecht waarvan de opbrengst regelrecht naar het Vrouwengeneeskunde Onderzoek gaat. Twee zaken die zeer na aan het hart liggen. Ten eerste is het me al heel lang een doorn in het oog hoe er geschitterd en verleid wordt rondom kerst en dat dat voor sommigen een godsvermogen mag kosten of veel te moeilijk is om aan voorbij te gaan. Ieder jaar een andere boom met andere kleuren levert een overtolligheid aan materiaal op, dat wil je niet weten. En dan het onderzoek naar Vrouwengeneeskunde, zelf slachtoffer geworden van een A-typisch, dus onderkent, probleem van een hartaandoening, kan ik alleen maar voor zijn. Ons lijf met al haar typisch vrouwelijke organen zit zo heel anders in elkaar dan dat mannenlijf. Elke vorm van vrouwengeneeskunde is toe te juichen.

Twee vliegen in een klap dus. Hou me ten goede. Ik hou van Kerst, heb een dosis goede nostalgie voor het aloude feest en ben gehecht aan groen in huis, weliswaar tegenwoordig gereduceerd tot een tak of een mini recycleboompje, maar met ledverlichting en een paar roestige engeltjes is zelfs mijn Ficus Benjamini al heel erg kerstig te krijgen. Stalletje van oma eronder en klaar is Tweede Hansje.

Ook deze kerst weer, waarbij ik voor het eerst geen rekening meer hoef te houden met allergieën van de een of ander, maar kan ik met een mooi sparretje met kluit en wat lampjes het verleden oprakelen. Een paar oude knijpvogeltjes van ooit lang geleden er in en klaar. Ik wens de tweedehandskerstspullenwinkel hele fijne weken toe met een mooie opbrengst en iedereen een fantastisch en sfeervol feest. Dat kan en dat hoeft echt niet duur te zijn.

Zelfs hier wordt Halloween gevierd. Gisterenavond zat ik in mijn eigen bubbel te breien in de bibliotheek bij het knusse lamplicht. Het was vroeg donker en de hele dag had ik van alles en nog wat gedaan. Het was tijd voor een pas op de plaats. Ik brei weer op de ouderwetse manier, want ik heb dan een veel vaster breiwerk, op de nieuwe manier met de draad om de linkerwijsvinger hangt het, in mijn ogen, bijna als los zand aan elkaar. Terwijl ik zo bezig was hoorde ik wat reuring op straat. Iets wat nooit voorkwam in dit kalme dorp. Geroezemoes, gelach, opgetogen kinderstemmen en toen ik uit het raam keek zag ik inderdaad een echte grote lampionnen-optocht van kinderen uit het dorp met hun ouders. Ze waren vermoedelijk op weg naar school. Als er groepjes langs de huizen zouden komen, hadden we niets om aan te bieden. Of wacht eens. De walnoten liggen te drogen in de kamer. Ieder een handjevol noten. Maar het bleef stil. Met het feest zelf heb ik helemaal niets. Nooit gehad, ook geen traditie van huis uit.

Het boek over Erna Ankersmit is uit, het wordt op een prettige manier voorgelezen door de auteur, Anna Enquist, zelf. Het hele verhaal neemt een onverwachte wending en daar was het einde ook naar. We hebben er allebei van genoten. Precies op tijd is het uit, want over twee dagen wordt het boek teruggenomen door de online bieb.

Gisteren was het een uitgelezen gelegenheid om het troepje koolmezen te observeren vanachter het keukenraam. Ze komen met veel op de zonnebloempitten af en hippen Gezelle-gewijs van tak naar tak. Het geeft een gezellig en gemoedelijk beeld. Ze maken gebruik van alle mogelijke aanvliegroutes, via de manden aan het rek, via de tronken van de druif, via de oude sering. Ze pikken hier en daar nog een oude druif uit het toefje gebladerte bovenop en in mijn verbeelding kwetteren ze elkaar de beste plekjes toe.

Tijd voor een paddenstoelenrisotto op de ouderwetse beproefde Italiaanse wijze, met wijn en bouillon en mét de geheime toevoeging ‘Mantecatura’, de koude roomboter en de geraspte Parmezaanse kaas. Het duurt even, want je staat dik twintig minuten te roeren, maar dan heb je ook wat. Voor deze gelegenheid had ik de oude grote koekenpan met dikke bodem maar weer uit de kast gehaald. Ze bleek het nog prima te doen op de inductieplaat, gelukkig maar. Het was smullen volgens Lief qua smaak en heerlijk smeuïg.

Gisteren belde de oudste dochterlief voor een lekkere lange gebabbel met alle wetenswaardigheden, die er zijn. Met de schone zoon en zijn rug gaat het de goede kant op. De fysio denkt dat hij, na de operatie aan zijn twee gebroken rugwervels, wel weer met de kerst richting zijn ouders in Frankrijk kan rijden. Het is gelukkig allemaal heel voorspoedig genezen, door zich te houden aan het plan van liggen en staan en met kleine stapjes voorwaarts het zitten er weer in te slijten. Dat is een hele geruststelling en de oudste kleinzoon heeft te horen gekregen dat hij drie maanden moet aansterken qua spieren maar daarna zijn grote liefde, het voetbal, weer gewoon kan oppakken. Verder wisselen we altijd alles uit over het werken in de groep. Ze had grappige herfsttafereeltjes met gevilte wollen figuurtjes gemaakt. Nostalgie ten top.

Nu Lief de druif heeft aangepakt en haar jarenoude tronken prachtig in het zicht komen, als oude hagedissen, valt het licht door de keukenramen. Het verhult niet langer, zoals het zomers gebladerte wel deed. Ragfijne draden verweven tot een filigrain, een sluier in de hoeken, van blad tot blad van de kamerplant, van hendel tot muur, hier en daar dikker naarmate het spinnetje groter is. We leven buiten, dat is nu goed te zien. Spinnen zijn hoogst nuttig, zeker in een keuken. Niet in de soep maar in de hoeken, zoals elders in het oude huis met de hoge plafonds.

Eens in de zoveel tijd gaat de bezem er door en zeker nu, als het licht onbarmhartig binnenvalt met de laatste zonnestralen mee. Stofjes dwarrelen op, de roep om de stofzuiger. Ze krijgen altijd de gelegenheid om te rennen voor hun leven, want ‘watjes’ zijn we, maar een paar keer per jaar en zeker zo vlak voor de winter als het huis weer een poosje tot zichzelf mag komen, is er ruimte voor schoonmaak, zoals Lief het land opschoont.

Tijdens mijn schoolperiode was de herfst bij uitstek de gelegenheid om op pad te gaan en een rondje rond de aangrenzende flats te maken. Er stonden van die saaie gemeentestruiken voor, die tijdens dit jaargetijde ineens een bron van leven herbergden. Met de speurneuzen op en met een loep in de zak, een briefje bij de hand om te turven, vonden we de prachtige webben van de kruisspinnen. Lekkere grote dikkerds met hun naamdragers op de rug. Ze werden steeds opnieuw met gejuich gevonden. Turven, tellen en kijken hoe ingenieus het web was.

De aanleiding was in negen van de tien gevallen een dikkerdje die een verkeerde afslag had genomen en in de vroege ochtend in de droge wasbak terecht was gekomen bij het aanrechtje in de klas. Steevast leidde dat tot luid griezelende ouders, ‘Eek, kijk zo’n engerd’, waarbij ik me haastte om het tegendeel te beweren. Als tegenpool voor het angst kweken, zoals zij dat deden, schitterde ik als held door hem of haar met blote handen te vangen en naar buiten te zetten. De kinderen in mijn groep waren zelden bang voor wriemelend grut. We vingen ze in de observatiepotjes en bekeken ze uitgebreid. Hoeveel poten, waar zit zijn mond en de ogen, er zit haar op, waar komt die draad dan vandaan. Dat laatste leidde tot het experiment met de emmer zand en de stok. Die zet je op een halve meter afstand van een haag, spin op de stok, föhn erbij en blazen maar. Hoepla, daar ging spin en deed wat er verwacht werd. Het spon een draad naar de heg.

Steevast werd dat leuke project afgesloten met onze spinnen-verzen en liedjes. Wie kan er nog een spin dood maken na het vers ‘De spin Sebastiaan’ van Annie M.G. Schmidt, omdat het zo herkenbaar is, want zijn we niet allemaal een tikkeltje eigenzinnig en hoogmoedig. En de twee spinnetjes die komen aankruipen over onze bovenbenen (vingertjes) en op zoek zijn naar vriendinnetjes, en elkaar vinden, zijn evenzeer een schot in de roos.

Spinnen horen bij de herfst en hier zijn het nagenoeg huisdieren, in hun uiterste uithoeken van de verhoogde plafonds, een en al nut, om te koesteren. Maar nu, met de zon op de ramen, mogen ze de benen nemen, terwijl hun minrebroeders buiten de kopjes schudden over zoveel overmoed.

Ritje naar Kaposvár. Helaas was het bewolkt, want een piezeltje zon had de wereld in vlam gezet op het moment dat we langs de uitgestrekte beboste heuvels en dalen reden. Wat een schoonheid aan kleur, alle herfsttinten en zelfs meer dan dat. De weg naar Kaposvár is ongeveer 59 kilometer rijden van ons huis vandaan. We komen langs alle bekende plekken. Het restaurant met het blauwe dak, de hertenfarm, de weg naar het Zselic natuurpark en kenmerkt zich door een paar haarspeldbochten bij Almamellek in de buurt. De foto’s zitten in mijn hoofd.

Agaath geeft aan dat ze op een te lage bandenspanning rijdt, daar zullen we op de terugweg even naar kijken. Kaposvár is een Habsburgse stad, waar Pécs meer een mediterrane uitstraling heeft. Het is er voor mij vermoeider lopen omdat alle straten onmerkbaar stijgen of dalen, maar het is zo de moeite waard. We staan stil bij de grote boom aan het begin van het centrum, die overduidelijk geënt is. Een oudere man volgt onze blik en geeft een korte explicatie in een koeterwaals aan Hongaars, Duits en Engels. Hij legt uit dat de stam de moeder is. Een bijna lyrisch gegeven. Zijn grote snor zorgt er voor dat Lief hem al gauw buiten gehoorsafstand omdoopt tot Franz Jozef. Voor de tweede keer die dag heb ik spijt geen foto te hebben genomen. Ergens gooide hij ineens het woord ‘Mooi’ er tussendoor, en op onze verbaasde blikken vertelde hij van zijn dorp en de Nederlandse buren. Daarna stiefelde hij door.

In de kleine winkel met schilders-benodigdheden vond ik tussen alle producten het complete cadeau voor de filosoof. Opgetogen wandelden we de brede straat met haar mooie gevels af naar het plein met de kerk en het grote en het kleine stadhuis. Tegen kerst komen hier gemoedelijke houten stalletjes te staan met kerstversieringen rond de grote kerstboom en vrolijke feestelijke verlichting.

Het grote Rippl-Rónai museum is helemaal opgeknapt en ziet er als herboren uit. Meerdere panden zijn gerestaureerd, al staan er nog altijd panden tussen die behoorlijk aangetast zijn door de tand des tijds.

Ook hier is het wintertijd en het belooft al vroeg donker te worden. We bedenken om volgende keer een hotelletje te nemen om de omgeving en de stad beter te leren kennen. Nu beperken we ons vaak enkel tot de hoofdstraat.

De weg terug is kalm en er valt zowaar een spatje regen. Bij het pompstation in Szigetvar is Agaath aan de beurt. We staan wat te schutteren met de ouderwetse luchtslang, een man die staat te wachten besluit maar een handje te helpen, want het duurt hem te lang. Het is een oud systeem, bij ons gaat elke stap op voorschrift. Hier mag je het zelf uitzoeken. Even wennen. Hij spreekt Engels wat het een stuk makkelijker maakt. Het resetten komt straks thuis wel.

De druif is gereed voor de winter. Gesnoeid en wel oogt ie een tikkie kaal. De sering erachter is ook gekortwiekt. Dat kon niet anders. Ik ben wel benieuwd of er nog bloemen in komen, volgend jaar. De seringensiroop was té lekker. Gelukkig staat bij de Datsja nog een exemplaar. De koolmezen hebben hier de fles met zonnebloempitten nu ook ontdekt en ze vliegen af en aan.

Misschien was het een laatste verlangen naar de zomer, licht, fris en tintelend, de laatste oplevingen, in ieder geval had ik zonder pardon een broccolistronk in mijn karretje van de supermarkt gelegd. Lief had me verbaasd aangekeken. ‘Je bent er toch niet gek op?’ Kennelijk was het toch de bedoeling, want het stronkje mocht mee naar huis. Na de heerlijke spaghetti van gisteren en eergisteren was het tijd om het te bereiden. Dwars-door-de-koelkast ging er aan vooraf en zo had ik een driekwart biokomkommer gered van een gewisse ondergang door er inderdaad een zomerfrisse tzaziki van te maken, die mee mocht doen in het geheel. Een handjevol krieltjes op de schaal, klaar om gepoft te worden, oké, een evengrote hoeveelheid champignons er achteraan en dan de broccoli. Geen roosjes, maar bomen, frisgroene bomen, kort gekookt, op het bakblik en grana padona erover geraspt. Het werd een uitgelezen maaltijd, zomer op een bord en smullen geblazen. Broccoli mag in het vervolg op de boodschappenlijst. Het is nooit te laat voor nieuwe strapatsen.

Lief is de druif aan het snoeien en het is mooi om te zien hoe de oude ranken zich hebben verhout tot een imposant grillig bouwwerk van jaren. Bovenaan mag een toefje nog even in blad en oude druif blijven voor de vele insecten, voornamelijk wespen en bijen, af en toe een vlinder, wat mussen die zich hier nog tegoed aan doen. Nu kunnen de lianen ook beter om ons geïmproviseerde prieel geslingerd worden. Alles gaat met inzicht en aandacht en ik kijk vanuit het keukenraam vol bewondering naar de pracht en de kracht van de natuur.

Vriendinlief videobelde ons over het beeld. Ze liet vier probeersels van baksels zien. Hoogstook en laagstook, beiden mat of glanzend. Het maakte niet uit in het eventueel schoon houden van het beeld en mat had dan duidelijk onze voorkeur. Bovendien bedacht ik me dat het ook wel wat heeft als weer en wind er charme aan verlenen. Het moet alleen binnengehaald bij -10. Dus in de winter komt het in huis. Het wordt prachtig. Wat heerlijk om even met vriendinlief te kletsen. Cadeautje voor vandaag.

Zuslief zit met haar man en nicht en neef in Japan en geniet vooral van alle culinaire hoogstandjes, die ze niet persé in gerenommeerde hotels hoeven te nuttigen, maar die je eigenlijk overal tegen komt. De foto’s zijn een mengelmoes van strak en modern tot pittoresk en monumentaal.

Voor vandaag staat Kaposvár op het programma. De laatste keer dat we er waren , hadden we er een parkeerboete opgedaan. Voldoende kleingeld meenemen voor ouderwetse parkeermeters voor alle zekerheid. Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen. Het blijft zondegeld. Er is een piepkleine winkel met allerlei schildersbenodigdheden. Die heeft dochterlief voor me ontdekt. De eerste keer dat ik in het centrum rondliep, een van de eerste keren dat ik überhaupt in Hongarije was, dacht ik dat er geen winkels waren. Ik zag nergens de grote etalages en schreeuwende uithangborden. Maar de winkels houden huis achter hele kleine ramen met een bescheiden uitstalling of tekst. De straten zijn breed en er zijn mooie gebouwen tussen met prachtige details en vrolijke kleuren met aangelegde parken en parkjes er tussenin. Geen straf om er te wandelen.

Gisteren zat ik even op de veranda van de Datsja, toen ik een wonderlijk gekrasachtig geluid hoog boven en vanachter hoorde komen. Ik verifieerde of ik daadwerkelijk vogels hoorde op de vogelapp en warempel. Die kwam met de mededeling dat het kraanvogels waren en tegelijk een stip erachter, dat dat onwaarschijnlijk was in de Baranya.

Ik ging het trapje af zo snel als ik kon en tuurde in het blauwe zwerk en ja hoor. Hoog boven me was een grote zwerm te zien die onmiskenbaar richting huis vloog en verder. Zo hoog dat er geen foto van te maken viel. Ik liep zo snel mogelijk naar het huis om lief te waarschuwen, maar ze waren al door gevlogen. Het is een wonderbaarlijk geluid en ze zijn er naar vernoemd. ‘Grus grus’ . Bij nader onderzoek bleek hun tocht deel uit te maken van de Baltisch-Hongaarse trekroute. Zulke berichten stemmen blij.

In de ochtend voor en na de brunch had ik het brooddeeg gekneed, nog steeds van de gist die Lief uit de kleine Kisbolt had meegenomen. Het is eigenlijk iets te oud aan het worden en rijst iets minder goed, maar we mogen niet klagen. Ook dit brood mag er zijn. Lief geniet van de geur van versgebakken brood dat de keuken kleurt. Het vertelt me telkens weer hoe vlak het leven is zonder geur. Maar ik heb nog altijd de herinnering, al denk ik dan automatisch aan wit brood met roomboter en suiker. Het zal een herinnering zijn van lang geleden. Mijn moeder bakte nooit brood, maar toen mijn kinderen klein waren heb ik dat een tijd aardig volgehouden. Daar zal die herinnering vandaan komen. Dat is inmiddels ook alweer 45 jaar geleden.

We zouden vandaag naar Kaposvár gaan naar mijn snoepwinkel met verfbenodigdheden, maar vriendinlief appte, dat ze vanmiddag beeldcontact wil om te overleggen over het afbakken van het beeld. We schorten het plan op naar morgen. Dat hebben we er graag voor over, nieuwsgierig als we zijn naar de vorderingen.

Tussen het penselen door neem ik afstand door wandelingetjes over het land, door het bos, over het veld naar ons randbos en terug. Speurend naar afwezige egeltjes, waar blijven ze toch. Vorig jaar zagen we er nog wat rondscharrelen. Je komt er wel late appeltjes tegen, die hoog in de boom hangen en de kwetsen op de grond zien er af en toe uit als ovale amethisten, als ze nog ongeschonden op de bosgrond liggen. Hier en daar ontwaar je de kroon van wat straks ongetwijfeld een grote distel moet worden en wat verdroogde zaaddozen van het knoopkruid.

‘Vaderland’ van Fernando Aramburu schiet al aardig op. Alle karakters worden momenteel uitgediept en dat is een verademing. De gezinsstructuur van de twee families is nu veel beter te plaatsen. We hebben nog steeds wat moeite met de manier waarop dit verhaal wordt verteld door het grote aantal wisselingen. De recensie van Maarten Steenmeijer in de volkskrant geeft het goed weer: ‘Vele maar niet alle draden zijn goed verweven’. Erna Ankersmit haar belevenissen van Anna Enquist nemen een kleinere vlucht, maar zijn spannend genoeg om door te willen luisteren. Het is een genoeglijk en afwisselend uurtje voorlezen op deze manier, met kaarsen aan en buiten een prachtige grote volle maan.

Naar aanleiding van de blog van Karel ging ik op zoek naar herinneringen aan Corona en kwam uit bij een bericht over een hilarisch verhaal ‘De verdwenen spalk’. Weliswaar twee jaar vóór de isolatieperiode, maar evengoed de moeite waard. Haha. De spalk was er voor de Artrose. Daar heb ik op sommige gewrichten nog steeds last van, maar ik ben een meester geworden in het negeren ervan. Dus alle spalken uitgebannen, behalve die voor mijn gebroken pols een paar jaar later.

Het was me het dagje wel

Gisteren begon de dag met een groot mysterie. Spalk was zoek. Hoe ik ook zocht en waar ik ook keek, hij was in geen velden of wegen te bekennen. Ik riep de heilige Antonius aan, haalde alle vergeetplekken voor de geest, overwoog elke mogelijkheid, maar ik vond hem niet. Dan maar zonder spalk naar het tweede om zoonlief  te kunnen zien voetballen. Warmpjes aangekleed want het beloofde een koude dag te worden, dat had de weerman op de radio gezegd. Een prachtige lucht met flarden wolk en de horizontalen en verticalen van vliegtuigen, druk met elkaar in gesprek. De jongens deden hun best, maar het was de dag van het gelijke spel. De zon bleef schijnen en al puffend pelde ik uit. Eerst de poncho af, dan de vingerhandschoenen, vervolgens het ‘schaap’uit (een gerulde mouwloze bodywarmer) de sjaal ging los. Zon op de toet.

’s Middags de wedstrijd van Zoonlief twee, maar eerst tussendoor naar huis om Spalk te zoeken. Lorgnet op de neus en speuren als een echte Sherlock Holmes. De wasmachine leeg gehaald en de was opgehangen. Geen spoor van Spalk. De vuilnisbak ontleed en uitgerafeld en de kattenbak verschoond geen glimp van Spalk. Terwijl ik het vaatje aan het wegwassen was, liep ik nog eens mijn gangen na. In gedachte had ik Spalk op de bank afgedaan en naast me neergelegd. Daar was ie het laatst. Ineens een lumineuze ingeving. Spalk had klittenband.

Kleding onderzocht die ik in de armen mee naar boven had genomen. Nul op rekest.  Tussen de kussens had ik zonder resultaat allang gezocht, de hele vloer had ik afgespeurd, de boekenkast uitgekamd. Ineens zag ik mijn wollen plaid een beetje oprullen. Een miniscuul bultje maar toch. En ja hoor. Het voelde harder dan de omgeving. Spalk had zich als een volleerde Zwaan-kleef-aan vastgebeten in het wollige en liet slechts met moeite los. Verguld liet hij zich na het avontuur verenigen en gleed soepel om pols en duim.

Opgelucht en klaar voor de middag nogmaals naar het voetbalveld. Ik had de helft van de kleding thuis gelaten. Zoonlief twee was aan de beurt. De scheidsrechter had kennelijk een moeilijke week gehad, want hij besloot om een straffe hand te voeren. Drillen en tegenstrijdigheid werken niet goed samen. Boven me klonk het protest luid van de tribune. Trainer had het elftal omgegooid en daarmee is het nog geen team. De lucht was nog prachtiger dan de ochtend met haar cumulus. Af en toe klonk er een harde knal van een van de velden om ons heen en vlogen de meeuwen, die door het stampen de wormen voor het oppikken hadden op het achterste lege veld, luid protesterend op. Vormden witte stippen tegen de dreiging die zich aan het ontwikkelen was.

Toen ik naar huis reed kleurde de lucht in alle toonaarden van blauw naar paars.  Tijd voor de boodschappen. In de winkel rees er ineens een vraag. De curry had een toevoeging gekregen. Curry-ketchup of Curry-kruiden-ketchup. Smaakte dat dan als Curry, zoals ik ze zelden maar ooit proefde,  of meer als Ketchup. Gelukkig. Buiten de reuzeflessen om, om een weeshuis mee te besauzen, bestonden er ook tubetjes voor weinig. Die dan maar na rijp beraad met de vrouw, die naast me stond. Waar een mens zijn hoofd al niet over kan breken.

Dankzij Spalk oogde het huis opgeruimd en uitnodigend. De Curry smaakte naar Curry. Gelukkig maar. Met een stevige Deense thrillerserie tot besluit ging het Spalk mysterie de boeken in. Het was me het dagje wel.

Elk erf hier in de straat sluit af met een groot dubbel ijzeren hek. Sommige, zoals dat van de buurvrouw, zijn versierd met mooie gekrulde ornamenten eraan. Het onze staat er, kan nog goed dicht, maar ooit in het verre verleden is er een vrachtwagen tegen aan gereden toen er puin afgevoerd moest worden. Met een paar flinke keien kan het nog goed dicht en als het dicht is, gaat er een ijzeren staak tegenaan die weerstand geeft en het openzwaaien voorkomt. Vanochtend zag ik de buurman aan de overkant met eenzelfde staak in de weer. Ik realiseerde me dat het een gewoonte was om het zo te doen.

Dit mooie huis was een bouwval toen Lief het zo’n 25 jaar geleden kocht. Door het dak zag je de hemel. De ramen hingen in de sponningen, er was een rieten dak boven het terras, waar een hele levende have aan vliegend en kruipend werd gehuisvest. Er stond een grote paardenstal achter het huis dat aan verval onderhevig was, de keuken was onherkenbaar. Tenminste op de oude foto’s die ik onder ogen kreeg en die Lief allemaal in een mapje had verzameld. Het puin dat uit het huis en van het dak kwam, werd op het land erachter neergegooid.

Ons hele paradijs is letterlijk gebouwd op de puinhopen van het ouwe. Als we iets willen poten en niet verder kunnen dan weten we het weer: O ja, puin. Mijn bewondering is groot voor dit monnikenwerk, dat verricht is in al die jaren. Ik kan wel zeggen dat hij het steen voor steen heeft uitgedacht en vorm gegeven met zijn plan van aanpak. Het is altijd afwachten geweest wat ze, in de tijd dat ze hier alleen de vakanties doorbrachten, zouden aantreffen. Hadden werknemers gedaan wat ze hadden beloofd? Was er daadwerkelijk wat aangepakt.

Het dak werd vernieuwd, er kwam een keuken en een badkamer en in de loop der jaren werd het ook wat gemoderniseerd. De sponningen werden vervangen door kunststof , de ramen door dubbelglas, de badkamer vernieuwd, de stal afgebroken, alleen de varkensstalletjes staan er in hun oude staat. De ruif van de paarden is er nog wel. Authentieke stilistische schoonheden bleven bewaard. De oude deuren zitten achter nieuwe, de glazen deuren in de kamers met het prachtige glassnijwerk zijn in tact, er kwam een kamer bij op de voorzolder bovenop de verbouwde keuken met een hele stevige trap er naar toe.

Stille getuige is een wat kromgetrokken vleugel met een houten poot die in de hoek van de kamer is geschoven en alleen nog hele valse klanken te berde kan brengen. Ze staat er als eerbetoon aan dat glorieuze verleden van een herenboer en zijn gezin, die ooit in het bezit was van drie panden in deze straat, compleet met slachterij aan huis, die allen met de tuinen aan elkaar verbonden waren. Een geschiedenis om te koesteren.

Bij de wandeling gisteren tussen de buien door heb ik nog even wat geschilderd in de Datsja. Deur dicht, spot erop, anders was het te donker. Op wandeling tussendoor kwam ik de uitwerpselen van een vos tegen bij het randbos helemaal aan het eind van het land en trof ik een mooi contrast in de lucht. Terug naar de Datsja lag een dode muis. Niet ons veldmuisje. Deze was groter en dik en had een langere staart.

Lief heeft de druif al drastisch teruggesnoeid. De koolmezen ontdekken het voer. Alles zingt herfst.

In een van de groene Amsterdammers vraagt een man, die al over de tachtig is, waarom zijn interesse in de politiek en de maatschappij er niet meer is. Hij kan er maar niet aan wennen. Arthur Eaton geeft hem het volgende mee. Het is eigenlijk een logisch gevolg van ouder worden. We hebben niet het eeuwige leven, hebben op sommige dingen totaal geen invloed en willen er geen betekenis aan hechten, een verschuiving van de aandacht. Geen desinteresse maar een keuze voor wat het meest haalbare is, lees ik uit zijn antwoord.

Als ik het op ons leven hier plak, is dat een verschijnsel wat volledig bekend is. De wereld buiten de Hoff lijkt soms in de drukte van oogsten en de verwerking van al dat moois wel heel ver weg. Bovendien is het net als bij de man uit de Groene, een wereld die ons in hoge mate teleur stelt omdat het zo ver af staat van hetgeen we voor ogen hebben voor onze kinderen en kleinkinderen en we zijn er min of meer machteloos in om daar verandering in aan te brengen, hoe vurig we ons dat ook wensen.

In een ander antwoord op de vraag van een ouder iemand naar de zingeving van het leven noemt hij de indeling die Carl Jung eraan gaf.

‘De eerste helft van ons leven staat in het teken van het ego, het ‘ik’. We zijn aan het uitvinden wie we zijn, wat ons past, stoppen energie in de opbouw van identiteit en een maatschappelijke positie, de latere jaren zijn de jaren van het onbewuste en de cultuur, omdat het ego tegen die tijd verzadigd is. Je hoeft niet zoveel meer te bewijzen of te halen, het geeft tijd en ruimte om je bezig te houden met dingen die groter zijn dan het ik en af te dalen naar diepere lagen in jezelf: Kunst, religie, kennis.

Het zijn inderdaad de zaken waar we ons mee bezig houden, maar niet altijd op het verheven vlak. Het is de kunst schoonheid te zien in dat waar je in het werkzame leven aan voorbij zou lopen omdat andere zaken prioriteit hebben. Oog hebben voor het kleine, voor wat de natuur ons geeft, voor al dat moois in de Hoff. Het stuurt de gedachten, de emoties en schept nieuwe mogelijkheden. Vooral dat laatste blijven zien en voortdurend de geest creatief scherpen is een deugd, als dat je toevalt. Het stemt dankbaar jegens al wat dat leven is.

Vanmorgen zat, out of the blue, ik keek op en nam waar, precies zo’n zelfde kat als Pluis, een kleine grijze cyperse, ook een vrouwtje aan de omvang te zien, op de vensterbank voor het slaapkamerraam. Ze keek vorsend naar mij. Ik liep er naar toe en ze bleef een poos zitten waar ze zat, terwijl ik haar door de dichte ramen heen toesprak. Mijn lieve Pluis, in eenzelfde poezengedaante hier in Hongarije brengt me een boodschap terwijl ik over de zingeving van het leven nadenk. Als ik nog een foto van dichtbij wil nemen springt ze van de vensterbank af. Het voelt als weldadig. Als een cadeau op deze prachtige zondagmorgen.