Alarmerende berichten van geplande vakanties, waarbij door de energieschaarste en hogere prijzen roet in het eten wordt gegooid. Er moeten routes verandert worden en bestemmingen geskipt, tot groot verdriet,maar daarnaast moeten er ook weer nieuwe goedkopere variaties gevonden worden. Er valt heel wat af te puzzelen. Natuurlijk blijft het een luxe probleem.

Gisteren besloot ik voortvarend buiten de ring van de stad, dus á raison de vijf euro per uur te parkeren voor het bezoek aan de oude Hortus, maar daar bleek helemaal geen plek te zijn. Dan toch maar naar parkeergarage Vaartsche Rijn. Parkeerplek zat. Het betekende een wandeltochtje over de kade, Langs het Louis Hartlooper-complex binnendoor langs het Centraal Museum naar de Lange Nieuwstraat, waar ik de dochters zou ontmoeten.

Ze kwamen me tegemoet lopen, de schatjes. Met dribbel en de filosoof in hun kielzog. Even uitrusten bij het kunstwerk aan de zijkant van het Centraal Museum, waar de jongens dachten te kunnen freestylen, maar je mocht niet aan het ‘kunstwerk’ komen, dat drukte de pret. Door naar de Hortus, langs de Beyerskameren naar het UMU, het Universiteitsmuseum, waar je naar binnen moet om de museumkaart te laten scannen en je een ontvangstbewijs krijgt om de Hortus in te kunnen gaan.

Natuurlijk moest eerst de inwendige mens versterkt worden. Het was een stuk kouder dan gedacht, maar binnen was geen plaats, dus vonden we een tafeltje half in het zonnetje als alternatief. Heerlijke lichte lunch, waarbij Dribbel al stuiterend steeds rondjes om het veld moest rennen om de rust weer te kunnen vinden.

De Hortus, die heerlijke Hortus. De oudste liep automatisch direct naar de kassen links, terwijl ik mijn gebruikelijke rondje rechtsom maak. Grappig is dat. Een gewoonte is snel ingeslepen. De goudvissen zwommen er bladerloos heen en weer, normaal is er de reuzewaterlelie (De Victoria Amazonica) met haar enorme bladeren waaronder de vissen zich verstoppen. Veel prachtige orchideeën en wilde aanverwanten, het meest opmerkelijk was voor mij de groei van de Tasmaanse of Australische boomvaren, ze groeien boven op een stam bovenop hun voorgangers uit en daardoor wordt de stam hoger en hoger. Nooit geweten. De kassen dienden tevens om even lekker warm te worden.

Langs het moerasperk, een van mijn lievelingsplekjes door hun oude oervormen. De beuk had haar armen beschermend wijd uitgestoken om zo het gebied te omarmen, zoals dochterlief pienter opmerkte.

Langs de Oranjerie, die als wintertuin dient, en de mammoetboom of Reuze Sequoia naar de medicinale Regiustuin, waar we de enorme bloeiende Kornoelje konden aanschouwen. Beide dochters snoven diep de heerlijke geur van deze bloemen in. Achter de oude muur gaf een merel met een welluidend lied de schoonheid in eenvoud van deze natuur en haar eeuwenoude omgeving ten beste.

De oudste Gingko Biloba van Nederland stond er tegenover, helaas nog niet in haar kenmerkend blad. De merel vloog in haar kruin. Wilde hij zo speciale bewondering oogsten voor deze grootheid? Missie geslaagd. Als je erachter langs liep, kwam je bij de vijver, waar dribbel luide kreten slaakte toen hij twee bruine kikkers ontwaarde in het water, die kleine stukjes van ons af zwommen. Overal waar je keek stond de daslook, nog niet in bloei maar wel bijna, straks een tapijt van wit geurende bloemen.

Wat een heerlijk oord, voorbestemd om nog eens snel te bezoeken en dan niet op een dag dat de scholen vrij zijn. Het kindertal in de tuinen en het museum was groot. Dat gaf wel een extra dimensie aan de rust en de stilte, zo kenmerkend voor deze oude tuin.

De dametjes liepen naar hun fietsen en ik stapte zo stevig als mogelijk op de parkeergarage aan. Een laatste groet aan de afbeelding van Agaath Snellen aan de gevel van haar oude school en langs het oude politiebureau van mijn vader, het Hartlooper-complex, langs de Oosterkade terug naar mijn Agaath, die braaf had staan wachten. Tien euro voor meer dan drie uur, waar je langs de singel al gauw 15 euro en meer was kwijt geweest. Tel uit je winst.

Zoonlief had de auto meegenomen naar zijn werk in Amersfoort. Het was donderdag en ik had de tijd volledig aan mezelf, dacht ik. Rond half elf een appje van de oudste. Baby had verstoppertje gespeeld ‘s nachts en ze wilden graag bevestigd zien dat alles daarbinnen nog senang was. Naar de arts en toch even een EEG en Echo, een controle voor de zekerheid. ‘Of ik dochterlief op kon halen van school’. Daar kwam het probleem van deze ‘autoloze’ donderdag opdoemen, maar zoonlief is niet voor één gat te vangen, dus brachten ze de auto van schone dochter naar mij. De sleutels van auto en huis door de brievenbus en zij richting ziekenhuis en ik in die grote VW rond half drie naar school.

Van tevoren had ik kaasstengels, aardbeien, maisbrood en drinkyoghurt gehaald. Oma’s verwenuurtje. Ik had toestemming van pa en ma gekregen om haar even bij te laten komen met een half uurtje Ipad. Ach ja, kleintjes worden groot en even groot zijn hun wensen. Een belletje. Het ging wat langer duren. Dus bracht ik haar naar haar dansles en wat scherts mijn verbazing toen ik daar de juf zag. Het was een van mijn lieve schatten van mijn onderbouwgroep, die altijd al, van jongsaf aan, de dansante kant op was gegaan. Haar vader en zijn broer zaten al bij ons op school, en daarna de volgende generatie. Hoe trots kan je zijn, als je de kleine parmantige pork van toen, nu al even gedecideerd de leiding ziet nemen over een klein groepje meisjes. Gekoesterde herinnering.

Zoonlief bracht me thuis en daar zag ik dat Lief alweer een foto van een stukje van het aanrecht en de kookplaat had gestuurd. Morgen komt de rest, beloofde hij vanmorgen, want de spoelbak moet er nog in verwerkt worden, maar het bovenblad van het aanrecht kleurt prachtig bij de oude tegeltjes.

Vandaag hebben de dochters en ik afgesproken bij de Hortus Botanicus in de stad. Eindelijk. Ik verlang naar de Lente, de warmte en al het mooie uitbottende geboomte, de oudste Ginkgo van ons land, de daslook, de sneeuwklokjes, de reusachtige dennen met hun indrukwekkende basten, de moerasplanten, de vijver met haar levende have, een palet van belofte en leven.

In het nummer Psychologie zijn drie stellen aan het woord, die allemaal getrouwd zijn geweest, uit elkaar zijn gegaan en later(soms na heel korte tijd) weer opnieuw een relatie zijn aangegaan. Dat trok mijn aandacht omdat ik zelf een ervaringsdeskundige ben in het opnieuw een verbondenheid aangaan met je oude liefde. Iets wat opvalt bij alle drie is dat de discussies die ze nu voeren, niet meer zoals vroeger het welles-nietes verhaal is, maar dat er veel meer goed geluisterd wordt naar de ander. Wat ook de eerdere relatie kenmerkt is vaak al een stevige emotionele band en gehechtheid. Na hernieuwde kennismaking worden die elementen weer opgeroepen, krachtiger dan voorheen en de herkenning van het ‘zonder woorden elkaar begrijpen’ zorgt ervoor dat het voelt als thuiskomen. Het is een veilig, vertrouwd en geborgen gevoel, vooral als die eerste relatie stukgelopen is op uit elkaar groeien door omstandigheden. In ons geval voornamelijk studie en exploratiedrift.

Het blijft bijzonder omdat je elkaar aanvoelt in bepaalde omstandigheden, je weet wat de ander denkt, voelt wat hij voelt en je kent elkaar door en door. Er ligt geen ruzie aan ten grondslag, dat scheelt. In de tijd dat hij daar is en ik hier, tilt het de tijden dat we samen kunnen zijn naar een hoger niveau. Geluk in alle toonaarden.

De schrijfopgave had als titel: ‘Alles van Kurk’. Het zal niet verwonderlijk zijn met Dribbel die vandaag voor zijn zwemdiploma A opging, dat de volgende herinnering naar boven schoot, daarna volgde de rest vanzelf:

Vroeger was het meest intimiderende ding van kurk dat je als kind overkomen kon, de kurken rond je middel. Die met touwtjes aan elkaar geknoopte kurken ‘bakstenen’, Hielden je zogenaamd drijvend bij het zwemmen. Je natte armen schuurden er langs, zodat je binnen de kortste keren onder vurige rode plekken zat aan de binnenkant van beide armen. Vooral als ze nat waren, voelde het vreselijk. Je hield ze dan ook maar op met beide handen bij het lopen. 

Ze fascineren me ook om het aloude ambacht, dat al eeuwen lang in gebruik is. We leerden op school dat de kurk van de bast geschild werd van speciale kurkeiken. Veelzijdig in gebruik, die kurk: voor flessenkurken, vloeren, vloerisolatie, voor schoenzolen. In de jaren zeventig hadden we het zelfs als wandbedekking. Het was handig, want je kon er vanalles opprikken. Kaartjes, kattebelletjes, foto’s, alles wat je dierbaar was. 

Dat het ook goed was voor een flinke portie hobbyisme hadden in 1993 de makers Arjan Ederveen en Tosca Niterink van de VPRO van het programma ‘Kreatief met Kurk’ ook in de gaten en er werd tegelijk een flinke dosis satire aan dit concept opgehangen, waarbij de meest bizarre onderwerpen werden aangesneden. Het was een parodie op de Teleac-cursussen van die tijd. Tussendoor speelden ze allerhande typetjes

Jaren later ging ik alleen met mijn jongens naar Portugal om ze de eerste beginselen van en de liefde voor het aloude kamperen bij te brengen. Niet kinderachtig, een reis waarop ik 6500 kilometer in mijn uppie had gereden. Daar maakte ik voor de eerste keer in levende lijve kennis met de kurkeiken. Prachtige bomen met geschilde basten, omdat de eek(de bast) er één keer in de acht tot tien jaar vanaf werd geschild. Ik was op slag verliefd. Mede door Vasalis die me de liefde leerde voor appelboompjes en hun kousenbeentjes in het bijzonder en bomen in het algemeen. Aandoenlijk vond ik ze, teer en kwetsbaar. Dat verhaal vertelde ik overal waar we maar kwamen. Die liefde voor de kurkeik. Tot mijn verrassing en ontroering kwam mijn zangmaatje van de band met een plastic zakje met de geschilde eek van de kurkbomen terug van vakantie. Speciaal voor mij verzameld, omdat ik er zo verliefd op was. Portugal is met dat aandenken blijvend op de kaart gezet. En daardoor heeft ze dat speciale plekje in mijn hart, tot op de dag van vandaag.

Kleinzoon kon zich prima redden zonder kurk. Hij zwom als een vis in het water, sprong of ‘dook’ als vierde en kwam als eerste aan. Vooral zijn borst-en rugcrawl sprong eruit. Wat een kracht in die zeven-jarige armen. ‘Een aartje naar zijn oma’ vertelde ik zijn broers. Ik hield van zwemmen, tot en met de vlinderslag aan toe. Kleinzoon was met verve geslaagd en hield zijn diploma trots hoog boven hem. Mijn middelgrote verrassingsei werd met gejuich ontvangen. Extra veel chocola en eveneens een grotere verrassing.

Om half drie zat ik bij de kapper en kleurde een van de drie kapsters mijn haar. Ze kwastte het goed en ruim in, baan voor baan. Ik dacht dat ik de knipbeurt vergeten was te noemen, maar ik had toch wel die afspraak gemaakt. Daar was ik eigenlijk blij om, want het werd stiekem toch alweer een stuk langer en de volgende beurt zou pas half juli zijn. Beter. Kopje Yogathee erbij en een brownie met zachte vulling. Geen idee waar het naar smaakte. Bij het uitspoelen van het kruidenpapje , zette ze even de massage in de stoel aan. Heerlijk. Verwenuurtjes pur sang. Tijdens het knippen veerden de korte lokken al krullend op en ze werden versterkt met een lotion. Ziezo, aangekleed gaat uit, zou mijn moeder gezegd hebben.

Daarna reed ik regelrecht de file in, niet een kleintje, maar ze was enorm. Er waren wat ongelukken gebeurd en binnen een mum van tijd stond alles muurvast rondom Utrecht en ver daarbuiten. Ik belde zoonlief alvast, dat we later kwamen. De moeder van schone dochter was er al en ze had een heerlijke gekookt. Voordat ik naar de kapper afreisde had ik nog twee boekjes gekocht van Kikker van Max Velthuis. Een voorleesboek en een om zelf door te kunnen bladeren met handpop kikker vast aan de kaft. Zoonlief zorgde voor een taart met drie kaarsjes en de kleine Nyong blies het met verve en wat hulp uit. In zo’n petit comité is het altijd heerlijk kouten over van alles en nog wat, waar normaliter tijdens een verjaardag geen tijd voor is.

Rond achten reed ik naar huis met als cadeau een paraglider, die boven een prachtig oranjegekleurde avondlucht zweefde. Totaal verstild, ver boven het gedruis van de wereld uit. Een walhalla moet het zijn geweest. Zo zou je wel altijd boven alles wat log en zwaar is willen blijven zweven.

Lief stuurde tot mijn grote verbazing foto’s door van de keuken, waar op dat moment de zware marmeren bladen over de kastjes werden getild, hier en daar op maat gefreesd. Ze waren toch gekomen. Vier man sterk waren er nodig om een en ander op de juiste plek te krijgen. Wat een werk zeg. Lief vertelt het me met een grote tevreden grijns op zijn gezicht en opluchting in zijn blik. Toch op tijd aangeleverd en derhalve gelukt, voordat ik er zou zijn. Morgen worden de andere onderdelen er ingepast, de spoelbak en het fornuis en de oven en dan stuurt ie op nieuw foto’s.

Van de vleugel met het houten poot in de kamer heeft ie de echte poot van zolder naar beneden gehaald en omdat de mevrouw des huizes een eeuw geleden erop heeft gespeeld, spelen wij met de gedachte er toch eens een stemmer naar te laten kijken. Wie weet of het hout snijdt. Er lagen trouwens op zolder ook nog oude klassieke Hongaarse Elpees. Het is een overweging waard om een grammofoon aan te schaffen. Ben benieuwd naar het toerental, want als het platen van 33 toeren zijn, zal dat moeilijker worden. Leuk al die nieuwe en onverwachte ontwikkelingen. Het brengt leven in de brouwerij. Plannen genoeg dus, maar zolang de kleine er nog niet is, in de koelkast ermee.

De prunus van de benedenbuurvrouw reikt tot ver over mijn balkonhek heen. Tot grote vreugde van mij. Ik snoei de takken hier en daar voor het zicht, maar omarm de fijne tere witte bloemenpracht in deze tijd van het jaar. Ik heb de buuf nog net behoed voor het laten snoeien van de boom. Deze schoonheid is zo mooi en biedt veel vogels een heerlijke plek. Ze zitten er graag. Een stukje natuur dichtbij huis.

Nog iets geks. De papaver die ik de vorige week had aangeschaft bij de Botanische Tuinen in Utrecht is helemaal opgegeten. Er staat alleen nog een armzalig kluitje. Ik heb op aanraden van iemand die het weten kan een bodem uit een petfles geknipt en die er overheen gezet. Het zouden slakken kunnen zijn. Soms lopen de plantjes dan weer uit. Op hoop van zegen.

Gisteren maakte ik een rondje kringloop om eens te kijken of ik nog mooie auto’s voor de jarige Njong op de kop kon tikken, eerst even de kledingrekken door, natuurlijk. Dat is vaste prik. En laat ik nou twee prachtige katoenen pakken vinden, een beetje met Afrikaans aandoende print in twee verschillende groene tinten. De broek is wijd, de tuniek kan opengeknoopt worden als bloes en valt tot op kniehoogte. Op de gok meegenomen en ze passen perfect. Als een kind zo blij, want het zijn heerlijke luchtige pakken voor de hete zomers in Hongarije. Bovendien passen ze bij veel andere kleding. Boffen, deze aankoop. Veel voor weinig.

Vanmiddag staat er eerst een afspraak met de kapper en daarna ga ik naar een bescheiden en intiem feestje met de oma’s en een opa, pa en ma en zus en de jarige. Tweede paasdag vieren we het met de hele familie en gaan dan gelijk, conform de traditie, eieren zoeken. Dat kan overal zijn, maar ik hoop in het Julianapark. Baby blijft nog stilletjes zitten waar ze zit.

Vriend van Lief was gisteren voor een operatie aan het gebit en hoopt woensdagmiddag weer te kunnen komen opdraven voor de keuken. De operatie was goed gelukt. Hij heeft een aantal implantaten gekregen. Het zal een heel ander gezicht zijn. Nog iets om naar uit te kijken. Haha. Het wachten duurt lang, maar dan heb je ook wat, moeten we maar denken. Geduld is een schone zaak.

Het lezen schiet niet erg op met al die drukte om me heen. In de avond ben ik vaak te moe, dan kom ik niet verder dan een aflevering kijken van het een of ander om vroeg naar bed te gaan in het kader van ‘de tijd voorbij laten snellen’. Het helpt voor het gevoel als er dan een uur ingeslikt wordt, zoals afgelopen weekend.

Terwijl ik dit schrijf, luister ik naar de gedichten van Vasalis, niet alleen opgeschreven maar ook vervat in muziek van Janne Schra en het Noordpool Orkest. Jaren geleden bracht dochterlief me het boekje, een kleinood. Vasalis is mijn lievelingsdichter en dat wist ze. Ze kwam er triomfantelijk mee aanzetten, ook in de kringloop gevonden. Achter in het boek zat een CDtje, maar de cd-speler was al heel lang het huis uit. Gisteren kwam ik het weer tegen in de boekenkast boven en vanmorgen had ik de heldere ingeving om haar te zoeken op Spotify, en warempel. Daar stond de hele CD te luister. Wat gaaf. Dus nu geniet ik jaren later alsnog intens van dit mooie cadeau, al had ik het denk ik zonder orkest nog wat intiemer gevonden. Dank, lieve dochter. Wie wat bewaart die heeft wat.

Het bleek precies te zijn zoals het was voorspeld. Drukte door vriendinnen-met-kinderen-visite Een goede vriend met twee zonen, de oudste met haar gezin, zoonlief met drie zonen en pas wat later de oudste zoon met zoonlief die in de auto een powernap deed tot ver in de middag, dus mocht ie op de bank verder slapen. Alle kinderen naar het plein om te spelen of te voetballen,de oudsten letten op de jongsten, zo hoort het ook. De kleine krullebol werd door zijn pa opgehaald, een wit bekkie incluis, getroffen door een keiharde voetbal op het doel weliswaar, maar hij stond er vlakbij. Helaas pindakaas.

Overhaaste aftocht en later het bericht dat er bij de dokter weer praatjes voor tien waren en alles bewogen kon worden, waar hij eerst doodziek ‘Au, au , au’ riep bij de eerste blik erop. Aartje naar zijn vaartje. Als die geraakt werd bij het voetbal leek hij negen van de tien keer half dood te gaan, een keer zelfs met ambulance naar de spoed en volkomen gezond weer huiswaarts. Jaja, ze hebben allemaal flink wat drama meegekregen. Bij de kleine was het vooral de schrik van het onverwachte, stel ik me zo voor.

De tafel met het papieren tafelkleed voor de tekeningetjes was goed voor een gesprekje met de zoon op schoot bij zijn pa en huisvriend van de familie, dat terwijl we tekenden en er voorstellingen verschenen, bloemetjes, vogeltjes, een olifant en een boom. Dat gesprek moest zorgvuldig gearticuleerd, nu hij twee uitwendige hoorapparaatjes had, waarmee hij goed kon horen, maar in een kamer vol mensen die door elkaar heen kakelden, bleef het lastig. Op internet kan je het geluid horen dat door zijn apparaatjes komt, een blikkerig robotachtig geluid. Toch heel veel beter dan daarvoor.

Taart was er en de hapjes kwamen schoon op, verder verse tomatensoep, verse pompoensoep en Turks brood met pannenkoeken na en eindelijk, met de oudste mee, het familiecadeau voor Tante Pollewop. Prachtige zwarte skeelers. Ze had al rolschaatsen, maar wilde deze heel graag en ze reed er zo op weg. Kippie-eitje. Zo fijn om met de familie een cadeau te geven en dan iets zinvols te kunnen kiezen. Het voelt beter, iets in de trant van ‘Het nut van het Algemeen’. In ieder geval maakte ze na het vertrek er dankbaar gebruik van door nog een rondje in de wijk te fietsen.

Lief videobelde vanmorgen. Hij had het weekend zonder stroom gezeten en het duurde even voor hij erachter was gekomen dat het de buitenlamp het grote euvel was. Het stormde en regende de afgelopen dagen en de lamp is kennelijk niet waterdicht genoeg. Dat is dan weer voor een volgend project. Morgen gaat het keukenproject verder en als het goed is, mag ik het woensdag eindelijk zien. Het wordt langzamerhand wel tijd.

Al met al ben ik begonnen met de terugreis voor te bereiden, omdat er zoveel spullen mee moeten. De pannenset, ivoorwit met houten handgrepen van Greenpan, milieuvriendelijke zeepjes, shampoo en conditioner, kleding, jassen die alleen op het land gedragen zullen worden, kruiden, en ga zo maar door. Best wel het nodige, al met al. Agaath is gelukkig ruim en geduldig. Het past er allemaal in.

Nu is het grote wachten aangebroken. Even duimen dat het geen één april wordt en liefst voor de elfde graag. Maar bestellingen zijn ijdele hoop, daar wordt niet aan gedaan. Ze komt als de tijd daar is.

Al met al was het weer een goed gevulde dag gisteren en liep ik rond zevenen ‘s avonds naar Agaath om moe weer huiswaarts te keren. Het was erg gezellig geweest, een tikkie rommelig maar dat kan ook haast niet anders met die lange lijzen, onze zeventienjarig en zijn al even grote vrienden, al kletsen, grollen en grappen, en met kleintjes er tussendoor giebelend. Ze hadden de voorkamer bezet. Eens waren ze de olijke moppies van weleer. De tijd vliegt, dat wordt vooral op zulke dagen duidelijk.

Het waren ook geen cadeautjes meer, maar geld voor een mooie nieuwe fiets. Met helm die ooit van tante Pollewop was geweest als symbool voor dat alles. Haha. Maar het duurde pas tot rond half zes, voor hij het kon ontvangen. Toen waren we min of meer allemaal compleet. Ze hanteren doorgaans een variabele marge voor het vieren van een feest. Dan kan het gebeuren dat de taartjes naast de soep met brood worden gegeten. Ik had de hapjes van de boekenbabbel over beide dochters verdeeld. Beter. Dan zit ik er niet meer mee. Naast lief was er ook wat leed bij schone dochter haar zus en dat bracht lichte onrust, maar de kinderen hadden er geen weet van.

Vandaag dus tante Pollewop. Met zon en een nieuw aangelegde stadstuin, dat gaat helemaal goed komen. In de zon kan je nog wel buiten zitten. Het is de vraag of alle vriendinnen en vrienden van dochterlief en schone zoon ook komen want dan heeft het kleine grut de overhand, al worden die natuurlijk ook steeds groter. Ze wordt zeven en alles in haar kielzog ook ongeveer. Het zal er krioelen. Net als in de groep betekent dat het verstand op nul, dan glijdt alles van je af. Gegil, gelach, gekakel, tussen al het speelgoed en daar tussenin feestvreugde, kleine brandjes blussen, hoogtepunten aansnijden, en er tussendoor familieaangelegenheden en wederwaardigheden uitwisselen, zoals het op verjaardagen pleegt te gaan. Iedereen kent elkaar al heel lang. We zijn met elkaar opgegroeid, kan je stellen, verjaardagsgewijs.

De volkstuin met z’n drieën is een tikje aan regels gebonden, lees ik in het antwoord op de brief die dochterlief over ons voorstel van mijn tuin met drieën te nemen, heeft gekregen. Dat snap ik wel in verband met de administratie, maar toch. Het lijkt mij dat dochterlief gewoon haar tuin dit jaar nog aanhoudt. Dan komt het vanzelf goed. In het artikel ‘Art Room’ in de Kunstbrief van See All This, dat ‘De aarde lacht in bloemen’ heet, staat een citaat van de Engelse dichter Alfred Austin (1835-1913): ‘Wie met zijn handen in de aarde werkt, werkt ook aan zijn ziel’ en dat is iets wat iedereen kan beamen die met hart en ziel in de tuin aan het werk is. Gisteren op het piepkleine balkonnetje van dochterlief met de groene vingers staan alweer de nodige kwekelingen, evenals in de vensterbanken. Ze is meesterlijk met het houden van planten, waaronder orchideeën in het bijzonder, maar ook al de balkonplanten op dat piepkleine balkonnetje tieren welig.

Lief stuurt een foto van een gevonden handmolentje tussen de spullen. Het komt me niet direct bekend voor, maar als ik naar het model kijk zou het een notenmolentje kunnen zijn. Handig. Ben benieuwd wat hij nog meer opgeduikeld heeft. Een en al verrassingen, zoals een zolder placht te zijn.

Al een hele ochtend erop zitten voor mijn gevoel en ook namens de klok, die nu 12.43 aangeeft. Om half acht hadden Lief en ik al gebeld met video en kreeg ik het fantastische nieuws te horen dat de steenhouwer in feite had gewacht tot vriendlief van Lief weer terug in Hongarije zou zijn, want hij wilde het aanrechtblad samen met hem leveren en monteren. Alles was in ieder geval voor een dergelijk moment gereed. Hoera, de vlaggen kunnen uit en volgende week gaat het echt gebeuren. Daarna mag ik het wonder aanschouwen. Eindelijk.

Daarna in sneltreinvaart de ochtendrituelen en op pad om met Agaath om rond kwart voor tien bij het tuinencomplex te arriveren. Dochterlief liep al te ijsberen. Het verenigingsgbouw zat nog op slot en dochter was er al en al snel druppelden de anderen van de feestcommissie binnen. We waren met z’n zevenen, de rest had zich ziek gemeld. Geen probleem. Het ging om het lustrumfeest en eigenlijk had ik alleen nog maar de tafelkleden in te dienen die ik meegenomen had van vorige feesten. Na deze vergadering geef ik het uit handen. Op de dag van het feest ben ik in Hongarije.

Vandaag is de oudste kleinzoon jarig en tikt hij de zeventien jaren aan. Het brengt me altijd weer terug naar de allereerste keer in een ziekenhuiskamertje van een Frans ziekenhuis, paps was er niet en dochter met telg werd net binnengereden. Mijn eerste kleinzoon. Net als mijn moeder bij mijn eerste bevalling pinkte ik een traantje weg. De cirkel was rond. Dat gevoel werd intens en aandachtig beleefd. Voor de rest moest ik bijkomen van de overhaast vertrokken en snelle rit naar Parijs in de kleine blauwe Prins of had ik toen de Laguna nog. Tijd snelt en haalt de feiten door elkander.

17 Jaar en toe aan een nieuwe fase. Als zijn grootste cadeau een inloting op zijn sportacademie zou zijn, kunnen de vlaggen uit, maar helaas is het nog niet bekend gemaakt. Ik blijf duimen. Alle zinnen staan er op. Er is een tweede scenario, maar minder geliefd.

De nieuwe Groene in de bus met een overpeinzing van Marja Pruis over de reportage die onlangs gemaakt is over de kinderen van de Baghwan, een mensonterend stuk in de letterlijke zin van het woord, waarin ze schrijft over de ‘Overbekende beelden van een goorlap vanuit het perspectief van de kinderen’ en met de vraag ‘hoe het kan, dat moeders toen klaarblijkelijk zo eenvoudig hun moederjas uittrokken.’ Moederjas, een prachtige vondst met een terechte vraag. Wat zijn de omstandigheden dat maakt dat je zo iets doet, verwijdering van kinderen van hun ouders, zonder dat het vraagtekens oproept. Het was vervreemdend om de weerzinwekkende realiteit van toen te zien. Wanneer hou je als moeder op moeder te zijn tot in de ziel van je wezen.

Vandaag vieren we het leven van de oudste, morgen die van jarige tante Pollewop, die dan al zeven wordt en twee dagen later die van de de twee jarige Njong op weg naar drie met de ongeboren telg in het kielzog. Alles op een kluitje. Beter voor mijn afwezigheid in Hongarije. Nu de keuken volgende week vorm krijgt, er een nieuwe thermostaatkraan in de douche komt ter vervanging van een lekkende voorganger, en Lief alles tot in de puntjes verzorgd wil hebben voordat ik kom, heb ik het vertrek definitief op de elfde gezet. Of baby moet op zich laten wachten. Mijn moeder zou hebben gemompeld: ‘Gods wegen zijn ondoorgrondelijk’, en daar hebben we het maar mee te doen.

Een van de activiteiten, die je los weken van je telefoontje, is het lezen. Fictie vergroot je wereld, stuwt andere onderwerpen op om over na te denken, leidt af, geeft inspiratie. Ik ga proberen de telefoon wat meer buiten bereik te houden. Boven bijvoorbeeld, een trap als de vesting die ik moet nemen om het op te duikelen. Of is mijn discipline groot genoeg om het gewoon te laten voor wat het is. Voor de geboorte moet het vermaledijde ding stand by zijn natuurlijk.

Met lief heb ik vanmorgen al gesproken. Altijd fijn om dat lieve hoofd weer op mijn Ipad te zien. Vandaag komt vriendlief de laatste laatjes van de keuken in elkaar zetten en gaan ze misschien wel kijken bij de steenhouwer die het keukenblad zou leveren. Dat laat9op z’n Hongaars) te lang op zich wachten. Maar eerst verdient hij het voordeel van de twijfel. Misschien zijn de platen niet te leveren en dan zal er naar andere oplossingen gezocht moeten worden.

Lief heeft op zolder achter het schot bij de ketel trouwens nog een behoorlijk aantal keukenspullen gevonden, waarvan we het bestaan wel wisten, maar die we nooit goed bekeken hebben. Ze zijn ooit van een uit het oog verloren iemand geweest, die de spullen bij Lief had opgeslagen en nooit meer opgehaald. Hij was vanuit Hongarije weer naar Holland vertrokken en heeft op aandringen van Lief nooit meer wat laten horen. Er zit zelfs een gehaktmachine bij, maar ik las al dat je die ook kon gebruiken voor het fijnmalen van groenten. Alleen is de vraag hoe handig het in het gebruik is en, ook niet onbelangrijk, of het dan goed schoon te maken is, of dat de staafmixer handiger zal zijn. Ben benieuwd. Een paar raclettes zitten er ook bij. Misschien goed te gebruiken bij alle logees, die we dit jaar verwachten. Ik zag in de gauwigheid dat er heerlijke recepten van zijn. We gaan het zien en beleven.

Een kattebelletje naar schoonzus, hoe het met haar is. Ze heeft gelukkig veel afleiding om zich heen, maar geeft ook aan dat het doel, zwager was een meester in het geven van aandacht en het tonen van dankbaarheid, weg is gevallen. Ze vult het op met haar koren, die ze nog dirigeert en haar zoon en de kinderen van zwager, die vlak bij haar wonen, om haar heen. Haar beste vriendin is er ook vaak. Voor de tuin heeft ze een hovenier genomen en die zorgt voor het broodnodige onderhoud, want om dat zelf te doen, zit er niet meer in. Slim.

In de nieuwe ‘See All This’ staat een artikel van Nanda Janssen over kunstwerken voor en door de natuur, en het feit dat ze tegenwoordig als paddestoelen uit de grond schieten. Daarin haalt ze de schilderijen van Astrid Nobel aan. Door de lockdown tijdens Corona was ze afgesneden van Ameland, haar geboortegrond. Ze ging, door heimwee, schilderen met behulp van een fles waddenzeewater, die ze in haar atelier had staan. De doeken glinsteren door de zoutkristallen van dat zeewater, ze zijn de zee, zo voelt het. Een pleidooi om er op uit te trekken en materialen te verzamelen die zichzelf aanbieden, allerlei biomaterialen als grondstof voor je kunst. Ook een manier om de telefoon thuis te laten. Dat zou wel tot gevolg hebben dat ik weer met mijn fototoestel op pad moet gaan. Iets minder handig maar nog steeds te doen. Wie weet wat het oplevert.

De hele dag stond een beetje in het teken van de boekenavond. De voorbereidingen bestonden uit het halen en kiezen van lekkere hapjes en mooie wijn. De kaasboer en de slijters waren mijn redders in nood. Te zwaar beladen weer op huis aan, waarbij ik de wijn door zoonlief uit de auto liet halen. Daarna volgde een strategische opstelling van de meubels, gezellig, kringsgewijs, kussentjes erbij of juist weer weg, vaasje zus, bloemetje zo, zo kan een mens neuzelen, maar goed. Rond achten was ik er klaar voor. Een van ons had zich helaas ziek gemeld. Altijd een aderlating voor ons zorgvuldig uitgekozen groepje van drie man en drie vrouw, mooi in evenwicht, en niet voor niets.

Na de bekende wederwaardigheden en nadat ieder het gemoed had gelucht, kwamen we eindelijk bij het boek ‘Alles voor de Reis’ van Adriaan van Dis uit. Unaniem werd het de hemel ingeprezen, de weg van de hoofdpersoon, zijn geliefde achterna. Wat een prachtig eerbetoon aan de liefde tussen twee mensen. Wat een mooie manier om zo met elkaar om te gaan, de ruimte te kunnen geven aan de ander en de zachtheid waarmee er omgegaan werd met de wisselende stemmingen. De afleidingsmanoeuvres van de ‘verre reizen’, die ze over alle grenzen heen maakten, werd aangevuld met de schoonheid van het woord in poëzie, proza of muziek, onder het genot van een kopje thee zonder thee-maar met hun heerlijke middagborrel zoals buiten het hospice te doen gebruikelijk was geweest.

Al gauw kwamen de andere thema’s aan bod, die als een logisch vervolg op het boek wel heel voor de hand hadden gelegen. De betamelijkheid van het hebben van een relatie naast een huwelijk, het oordeel dat sommige criticasters daar op hadden. Er was voor iemand een gevoel alsof de schrijver zich wilde laten gelden met het schrijven van dit boek en bij sommigen talmde het idee of het wel allemaal zo onbaatzuchtig gemeend was. Een liefdesverklaring en rouw ineen, verdriet dat bleef schrijnen en dat er uit moest, op welke manier dan ook, scheen het. De leidraad, via de reizen en met de kracht van het welluidende woord, waarlangs het hele relaas van deze liefde gelegd werd, was misschien wel de enige juiste. In mijn beleving wel in ieder geval.

De dood steeg erboven uit en bleef hangen. En dringende vraag van een van ons aan allen was ‘Hoe hebben jullie de laatste hoofdstukken ervaren’ en het antwoord erop leidde tot gedachtensprongen, die veel verder reikten dan het boek lang was, over alle grenzen heen, tot de bijna-doodervaringen en de verklaringen van wat dood nou eigenlijk zou kunnen zijn, maar ook tot de uitwisseling van hele persoonlijke ervaringen, misschien nog nooit eerder gedeeld en nu in deze juiste bedding ontvouwt. Iets wat vooral gebeurt als er een sfeer is van verbondenheid en vertrouwen.

Er bleef aardig wat stof over, dat tot nadenken stemt in dit nieuwe uur. Veel bleef nagalmen. Unaniem waren we het erover eens dat het een bijzonder mooi boek was, los van de vraag of het al dan niet autobiografisch zou zijn. Van Dis zelf noemt het nadrukkelijk een ‘roman’, omdat de realiteit verweven is met fictie, misschien wel zijn dromen met de werkelijkheid.

Stap af van het morele vraagstuk en lees het zo onbevangen mogelijk. Het is meer dan de moeite waard.

De beste man kwam rond een uur of drie met twee dozen pannen, waarvan een te zwaar, vier trappen omhoog gesjouwd. ‘Heb je geen fooitje voor de beste man’, vroeg ik zoonlief. ‘Mam, het is zijn werk.’ Ik dacht, ‘dat weet ik wel maar toch.’ Vier trappen op met een zwaar pak, dan voel ik vooral mijn bezwaarde gemoed.

Straks moet ik even in de benen en gaan ruimen, want de boekenbabbel is vanavond hier. Dat betekent buiten het stofvrij maken, ook wat lekkere borrelhapjes in huis met een wijntje erbij.

Ik kwam gisteren een filmpje tegen van een staaltje aan wilgen vlechten. Ze maakte er een huis van met knusse kleden, kussens en matrassen. Heel gaaf. We hebben staken genoeg. Wie weet, moeten we eerst beginnen met een hut voor de kinderen. Ik ben net met Lief even virtueel ‘door de tuin gewandeld’. Ons bos tegenover de Datsja is een witte wolk van bloesem. Zo prachtig. Hij liep nog verder, maar ik smeekte hem terug te gaan, want het verlangen wordt zo groot. Ik zou er zo graag willen zijn. Nog even geduld want de kleine laat nog op zich wachten.

Gisteren tegen een uur of zes ‘s avonds waren er prachtige luchten te aanschouwen, dan bof ik met mijn bovenwoning. Het is een en al genieten van wat ons voor niets gegeven is. Fantastisch.

De biografie van Renate Dorrestein is boeiend om te lezen, ook omdat het leven zich in onze tijdsgeest afspeelt en alles zo herkenbaar is. ‘Als de dag van gisteren,’ bedacht ik me. We lopen weer door Utrecht samen, van de ene naar de andere tent en genieten van een vrijheid die mijn moeder nooit op die manier gekend zal hebben. De weekenden brachten we meestal bij vrienden door. Ik herinner me een groot feest van een paar dagen lang in Delft en een aantal weekenden op het groot Seminarie van Driebergen dat beheerd werd door een vriend van ons, die anti-kraak woonde en bij de rijkspolitie werkte. Daar kon ie ook niets aan doen, maar het was wel een mooie plek om samen te zijn. Vriendlief was dan vaak bij familie en we hadden het hele rijk alleen. Of er waren de weekenden bij Kassa-Bon, de bijnaam van een man die ons als groep vrienden een eiland verhuurde in Vinkeveen, waar we naar toe voeren met de BMer en vaak licht beneveld weer terug. Daar rockte het dan stevig op los. Die goeie ouwe tijd.

Later woonden we samen in Leiden en trokken er regelmatig met onze overzeese vrienden op uit, of speelden domino bij iemand op kamers en niet zelden mondde dat uit in een gezellige dansavond. Ja, er werd ook gestudeerd, maar tussen die broodnodige bedrijven door.

Die sfeer van toen vind ik terug in dit boek. Al was ik hooglijk verbaasd dat ze een tijd voor Panorama heeft gewerkt. In het hol van de leeuw als je het goed beschouwd. Nergens was er zo’n haantjes-bolwerk als daar. Zo zie je maar. Alles is niet wat het op het eerste oog lijkt. Vanavond gaan we het boek ‘Alles voor de Reis’ van Van Dis bespreken. Ik ben zeer benieuwd wat de bevindingen zijn. Het heeft aardig wat tongen los gemaakt. Zoveel zielen zoveel meningen.

Afgelopen zondag was het een heerlijke zonnige dag en uitgesproken weer om op de tuin de nodige bergen te verzetten. Helemaal een huzarenstuk, omdat die bergen bestonden uit sprokkelhout en oude compost. De dametjes waren er al eerder en de schone zonen waren in hun kielzog meegekomen. Die waren er voornamelijk voor het afvoeren van al het hout dat er nog bij zou komen. Gelukkig was de stort tot half een geopend. De dochters zouden namelijk alvast beginnen met het snoeien van de wilgen, een knap dozijn, die hun habitat hadden weten te handhaven op alle andere bomen, fruit en sier. Eenvoudigweg omdat ze al wortelen als er een verdwaalde tak van de gevlochten hekjes in moeder aarde steekt.

Tot mijn grote verbazing waren ze allemaal al gesnoeid toen ik twee uur later aankwam. Temidden van de nieuwe berg aan takken stond dochterlief breed lachend met de elektrische zaag op batterijen van de achterbuurman. Dat betekende dat ik me genoeglijk kon voegen naar het maken van handzame takkenbossen, een rustiek werkje waar nauwelijks lichamelijke arbeid aan te pas kwam, dus uitstekend geschikt voor mij.

De filosoof en tante Pollewop waren er ook bij en de filosoof was bezig met een beschermend hekje op kabouterniveau te maken op de ontdekte akelei van zijn overgrootmoeder, de enige van de overgehouden planten, die nog stand gehouden had. Hij sneed er met zijn zakmes scherpe punten aan, zodat niemand het zou wagen om daar ook maar een voet in te zetten. Ik was trots op hem. Op zijn liefde voor de akelei, om zijn concentratie en om zijn beschermend vermogen. Oog voor de natuur, dat hadden deze twee met de paplepel ingegoten gekregen, ook door de reis door Europa in zeven maanden, een leerschool bij uitstek.

De bolderkar werd nog een keer volgegooid en de bundeltjes takkenbossen werden met dankbaarheid ingeladen. Zo handig. Maar tegen de hoeveelheid was bijna niet aan te werken. Goeie genade. De achterbuuf en tevens nog de voorzitter van het complex had van onze snode plannen gehoord om van twee tuinen er een te kiezen, namelijk die van mij, dat zou de tuin van ons alle drie worden en de tuin van dochterlief wordt dan weer vergeven. Één tuin is al werk genoeg. Er zijn snode toekomstplannen en we hebben er alledrie zin in. Eerst deze bergen verzetten en dan gaan opbouwen. De drie jongens van de oudste kwamen met hun vader mee en er werd nog wat met handzagen in het rond gezwaaid voor de laatste vergeten staken.

Als de bezorgdienst vandaag de pannenset komt brengen, ergens deze dag tussen tien en achttien uur, een wijds begrip, dan kan ik nog wat slechten daar op de tuin. Anders misschien van de week nog. Er hangt een bevalling in de lucht, maar er zijn nog geen tekenen. We wachten het kalm af. Tot zo lang gaat alles gewoon door. Drie verjaardagen van de kleinkinderen komende week. De oudste wordt alweer 17 jaar. Het is nauwelijks voor te stellen dat zijn geboorte alweer zo lang geleden is. Zijn komst en mijn rit halsoverkop naar Parijs toe, staat nog vers in het geheugen gegrift. Kleintjes worden groot en oma’s worden ouder.

Er werd gevraagd hoe we zwemmen geleerd hebben en daarvoor moest ik heel wat jaren terug in de tijd. Ik zag het gebouwtje, in gedachten groter dan het was, met de twee loketten van de kassa, een voor de meisjes en een voor de jongens, en de dames die de kaartjes en abonnementen moesten controleren. Toen volgde de rest van de herinnering vanzelf:

Van jongs af gingen we mee met mijn moeder of , wat vaker voorkwam, met de broers naar het Noorderbad. Hét zwembad in het Ondiep. Hele gezinnen gingen op hun gezinsabbonnement er naar toe en dat vanaf maart tot aan september of oktober. Zodra het zwembad, een buitenbad, haar poorten opende, stapten wij het water in en kwamen er aan het eind van de zomer weer uit. Natuurlijk kon ik als klein meisje niet zwemmen en was ik aangewezen op het Ondiepe, maar gevaar lag op de loer, want dat ging haast onmerkbaar over in dieper dan ik hebben kon. Zwemmen leerde ik in eerste instantie van de broertjes. ‘Hup, het diepe in vanaf de steigers’ en dan op z’n hondjes verder. Ook kregen we op een gegeven moment zwemles aan de haak. Wat een verschrikking was dat. Een barse badmeester hield het onding vast en dirigeerde: ‘Naar voren, opzij en sluiten, naar voren, opzij en sluiten.’

We leerden snel en lagen al gauw drie keer per dag in het zwembad. Er was een jongens en een meisjesbad. Om zes uur in de namiddag ging de poort er tussen open en mochten we in elkaars bad zwemmen. Dat was niet tegen dovemans puber-oren gezegd. Mijn compassie lag in het zwemmen zelf en het duiken van de lage, met allerlei variabele mogelijkheden. Maar voor mijn lijf schaamde ik me vreselijk. Ik wist nooit hoe snel ik in het veilige water moest komen en de gewichtloosheid was me een zegen. Daar voelde ik me veilig en geborgen. 

Zonnen op het speelveld deed ik daarom bijna nooit. Mijn grote vriend in het zwembad was Auke en ik was stiekem een beetje verliefd op hem. Hij had zo’n grappige neus met een afgevlakt puntje. Hij woonde achter de sportvelden van DSO. Een enkele keer spraken we ook in de winter af, dan gingen we schaatsen bij Aroza. 

Ach ja. Nu kom ik helaas niet meer in het zwembad. Doorgaans kan ik het niet meer aan. Het chloorgehalte en de inspanning is beide teveel, tot groot verdriet, al heb ik me lang niet meer graag in badpak vertoond. Hoe mal, dat je, een leven lang, een oordeel van vroeger je bezigheden laat bepalen. Toen ik vorig jaar met dochterlief en het hele gezin samen met Lief mee ging zwemmen bij de steengroeve in Slowakije, had ik voor het eerst een badpak, waar ik me wel goed in voelde. Misschien kwam het ook door de veilige geborgenheid waar ik mee omringd was, maar het deed er ineens niet meer toe dat er mensen buiten op het gras lagen en naar de spelende mensen in het water keken. De beweeglijkheid bleef inderdaad achterwege, maar in het ondiepe lukte wel het een en ander. Als een kind zo blij, de hele dag. Inderdaad, om te koesteren.

Op de bonnefooi gaan rondrijden en dan zien waar het je brengt. Daar was ik gisteren mee bezig, toen ik niet kon verzinnen waar de dagvulling zich verstopt had. Deze weken zijn de weken van wachten. Wachten op een telefoontje van zoonlief dat de weeën zijn begonnen, wachten tot het blad van de nieuwe keuken is gearriveerd, wachten tot het tijd is om in de auto te stappen en op reis te gaan, wachten tot het tuinplan verwezenlijkt gaan worden, wachten tot de papavers en de akeleien aanslaan en gaan groeien. Wat moet je doen met een rugzak aan wachttijd. Dan ga je dat slechten. En wel door gewoon een stukje te rijden en zien waar het je brengen zal. In dit geval reed ik met een omweg naar de parkeerplaats van Parkhout toe. De zon scheen nog net. Ik had de jas thuis gelaten en wel een omslagdoek meegenomen.

Het kwinkeleren van de vogels was een welkome uitnodiging, toen ik uit de auto stapte. ‘Kom maar gezellig een beetje wandelen’, was de boodschap door het gefluit heen. Evenzeer riepen de meerkoeten me dat toe en de gakkende ganzen verderop. Hondlief van een andere wandelaarster, niet om niets, maar om de hond uit te laten, dat was duidelijk, kwam me snuffelend begroeten en liep nog een bospaadje met me mee. Zonlicht wordt sprookjesachtig gefilterd door het jonge groen. Een bankje aan de vijver met twee vrouwen erop in de late middagzon. Ze stonden op toen ik er aankwam en ik maakte dankbaar gebruik van deze geboden gelegenheid om even uit te puffen.

Zoonlief belde ondertussen en vroeg of ik stand-by wilde staan in de nacht, mochten ze onverhoopt naar het ziekenhuis moeten, als de weeën begonnen waren. Natuurlijk. Geen enkel probleem. Zo werkt dat. De heuvel liet ik links liggen, maar maakte de omweg naar het dierenparkje toe, om vervolgens het oude wilgenpad in te slaan. Om de twee of drie bomen lagen er wilgen in het water. Verrot aan de wortels nam ik aan. Hier was werk aan de winkel.

In de auto even bijkomen en uitpuffen. In de ochtend had ik de gekochte aanwas van de Hortus van van de week in de oude potten met nieuwe aarde gezet en wilde ze de grond wel uitkijken. Geduld is de boodschap en alles op z’n tijd.

Vandaag gaan we naar de tuin. De stort blijkt open te zijn tot 13.00 uur, dus de zakken en overtollig kreupelhout kunnen daar naar toe gebracht worden, om daarna verder te gaan met de wilde plannen voor de aanleg van de moestuin en daarna gaan we een plan de campagne maken voor de rest van de tuin.

Dochterlief knoopt er een vegetarische BBQ aan vast, maar dan wel met de rook ver van mij af, anders moet ik het veld ruimen. Iets wat ik met liefde zou doen hoor. Ik neem wat koek en zopie mee, de oudste maakt een salade. Zo versterken we de inwendige mens en kunnen vele monden er in delen. Wie weet hoe het feestje uitpakt.

Een tijd in afwachting heeft iets onbestendigst, vroeger zong ik voor de gelovige bejaarden op de Wartburg in de vroege ochtend: ‘Wat de toekomst brenge moge…’, daar moet ik in deze dagen vaak aan denken. Niet door de regels daarna, maar door het ongewisse van deze tijdgeest.

Eergisteren, na het heerlijk verpozen met vriendinlief, reed ik langs de kringloop en besloot daar even een rondje te maken. Heerlijk snuffelen tussen de kleding en de boeken, vaste prik, en bij de tafel van nieuw binnengekomen.

Een lamswollen soort vest/halve omslagdoek van Anna in geblokt zwart/wit met franjes, waarbij ik een visioen duidelijk voor ogen had, van de wat kouder optrekkende zomer-en herfstavonden in de Hoff,, een basic wit t-shirt en en een zwarte wollen sjaal. Geen mooie kinderboeken dit keer, maar wel op de tafel een ‘Rechter Tie’ beeldje van porselein. Tenminste daar deed het me sterk aandenken. De ‘Rechter Tie-boeken’ van Robert van Gulik heb ik ooit verslonden en dit was het prototype van zo’n vredelievende en rechtvaardige rechter, met zijn inktpotje in de hand om het decreet te onderschrijven. Was er maar zo’n wijze rechter die zich boog over de wereldproblematiek, die zich daarover kon uitspreken.

In Nagypeterd nog steeds geen sein van het aanrechtblad. We knijpen ‘m een beetje. Lief wil alles in orde hebben voor ik die kant opga. En dat snap ik wel. Nu ligt er overal stof en rommel en blijft hij ruimen. In mijn hart hoop ik dat ik de reis kan maken, met al die verontrustende berichten. Hoe dan ook, ik ga, wat er ook gebeurt. Het verlangen om weer verenigd te zijn, is groot.

In de familie is het eerste achterkleinkind geboren. Broerlief heeft het net niet meer meegemaakt. Het is wel heel bijzonder dat schoonzus nu overgrootmoeder is geworden. Een sprookje, dat werkelijkheid wordt. Of verzint mijn beeldend vermogen dit nu. Er zijn natuurlijk veel meer overgrootouders op de wereld. In het Hongaars is er een leuk woord voor oma en opa. Nagymama en Nagypapa. (Letterlijk grootmama en grootpapa). Overgrootmoeder wordt Dédnagymama.

Over ouder worden gesproken, zuslief en ik hadden het laatst over het optreden van de koren in verzorgingshuizen en verpleeghuizen. Doorgaans is het repertoire nog steeds dat van de jaren ‘50 en begin ‘60. Stel je voor dat wij, en op onze leeftijd is iets dergelijks niet onvoorstelbaar, daar zouden komen te zitten-vooralsnog hoop ik van niet-dan hoop ik toch dat ik ze kan verleiden tot een lekker stevig rocknummer. ‘Aqualung’ van Jetthro Tull bijvoorbeeld of iets van dien aard maar ook Jasperina, Robert Long, Maarten van Roosendaal of Bram Vermeulen, al naar gelang het zo uitkomt, zodat het karretje in alle stilte de zandweg af mag rijden, langs de kleine bloempjes in het stille dal. Wij zijn daar mee vergroeid.

Gisteren was het een kalme dag, noodzakelijk, want morgen komt er weer een tuindag aan. Ik heb nog geen antwoord op het handige tomatenkweekkastje gekregen en ik ben benieuwd of beide dochters dat zien zitten.

Dochterlief aarzelt over de vakantie en dientengevolge van de ontmoeting in Novi Sad die we dan zouden hebben. Alles staat qua energieverbruik op losse schroeven en we moeten maar kalm afwachten. Focus op de kleine mooie dingen, raad ik haar aan. Mondiaal hebben we helaas niets in de melk te brokkelen, voorlopig.

Ik lees een positief bericht in de Groene over twee schaapskuddes op de Elspeterheide die ertoe zijn overgegaan om succesvol twee Kuddebeschermingshonden aan te schaffen. Naast de twee bordercollies, die de schapen bij elkaar houden, zijn er twee Spaanse Mastins aangeschaft. Het zijn rassen, die dezelfde oertaal spreken als de wolven. Daarnaast leer ik uit hetzelfde artikel dat de gecastreerde rammen met de bellen om de nek, die de kudde aanvoeren, ‘Belhamels’ heetten. Geen kwajongens dus, maar noeste en ijverige kwanten. Iedere dag een leermoment. Fijne focus.

Ik laat Lief mijn ‘Rechter Tie’ zien en hij is er ook verguld van. ‘Het komt op jouw werktafel hier’, beloof ik en een volgende queeste is een zoektocht naar een tweede exemplaar voor de werktafel in Nagypeterd. Altijd een reden om naar de kringloop te gaan.

Voor het eerst sinds lang was ik diep ontroerd door een programma op WNL over vier gepensioneerde, van oorsprong marokkaanse, mannen en drie jongeren, die allen hier geboren waren, maar ook Marokkaanse roots hadden. Ze waren allen op bezoek bij de man die in Friesland een bestaan had opgebouwd door de jaren heen, gekomen als gastarbeider, getrouwd en gebleven. Het was zo ontroerend om de wijze lessen aan te horen van de oudere mannen, veel ruimdenkender in hun geloof dan de jongere generatie, die verstrikt zaten in de strenge regels en wetten van het geloof nu. De jongste merkte terecht op, dat de oudere generatie veel moderner waren dan zij. Waarbij de oudere mannen aantoonden dat de islam in het geheel niet zo strikt en streng was als het op dit moment werd beleden. Zij predikten liefde in hun relaties en naar de kinderen toe, iets waar de jongeren naar bleken te hunkeren. Een Iftar maaltijd aan het eind, opgezet voor het hele dorp, gaf tenslotte de totale verbondenheid weer tussen de inwoner en zijn dorp. Iets waar hij diep door geroerd raakte. Het was prachtig om te zien.

Iets dergelijks hadden vriendinlief en ik ‘s middags ook ervaren. Een appje in de ochtend. Een afspraak voor volgende week stond er al, maar de dochter van vriendinlief was ziek geworden en of ik zin had, in plaats daarvan, om in de middag te gaan lunchen. Een thuiswedstrijd want we zouden naar Hajé gaan op de scheidslijn tussen Nieuwegein en Houten met een ‘Thijssiaans’ uitzicht op de uitgestrekte weilanden.

Natuurlijk doen we dat. Sneller dan gewoonlijk in de benen en precies op hetzelfde tijdstip kwamen we aan op de parkeerplaats. Een hartelijk welkom. Een paar keer per jaar treffen we elkaar, omdat we van elkaar houden, om bij te praten en om het leven te delen in al haar facetten, lief en leed. We hoopten op een plaatsje aan de buitenkant van het terras, maar die waren al vergeven. In het midden zaten we ook ruimschoots in de zon en hadden alsnog het uitzicht. Tussen de gasten aan de voorkant door, zagen we de springende hazen achter elkaar aan zitten en de konijntjes aan de zijkant van het hek dartelen en buitelen dat het een lieve lust was.

Er vielen geen stiltes. Er waren weer zoveel roerigheden in beider levens gebeurd, dat we vergaten om op de kaart te kijken en de vrouw die het terras onder haar hoede had, was al een paar keer tevergeefs aan komen lopen. Uiteindelijk besloten we toch de lunchkaart te bestuderen. Het eten was eigenlijk bijzaak. Vriendin leest de blog, dus was veel meer op de hoogte van mijn perikelen dan ik van de hare, al hadden we wel appcontact. We hadden allebei de nodige heftige zaken meegemaakt. Het samen praten erover verzacht, raad en advies van beide kanten ook.

Daarnaast genoten we van de weilanden tegenover ons en het dartele leven daar. Zodra er een tafel aan de voorkant leeg kwam, verkasten we daar naar toe om met een glaasje wijn de heerlijke ontmoeting af te sluiten. De reiger, die statig was komen aanvliegen, liep met langzame haast bedachtzame stappen richting wallekant en tuurde strak in het water op zoek naar een prooi. Twee keer had hij beet. Twee Canadese ganzen met hun zwarte lange nekken spiegelden statig in het water, pop-art terwijl U wacht. Boven ons was de lucht nog prachtig blauw maar de zon nam in warmte af. Tegen een uur of vier besloten we op huis aan te gaan, dit keer met de belofte dat we misschien in Juni weer een kunstkransje met vriendinlief Almelo erbij konden organiseren. We gaan het zien. Wie dan leeft, die dan zorgt.

Ik zal iets minder gehaast aan mijn relaas van de dag beginnen. Gisteren zaten er wel heel erg veel verschrijvingen in de blog. Te snel gemaakt en niet nagelezen. Een driewerf mea culpa is op z’n plek. Ik zal mijn leven beteren.

Om tien uur hadden de beide dochters en ik afgesproken. Best wel heel erg vroeg voor mijn doen. Toch sta ik dan ruim twee uur van te voren op, omdat ik in een kalm tempo de ochtendrituelen wil afhandelen en niets overhaast moet doen. Geef ik daar geen gehoor aan, dan gaat het de hele dag mis. Ken Uzelve.

Ik wachtte op het complex in de auto op dochterlief, die daar nog geen sleutel van heeft. Dochter twee belde of ze nog wat lekkers mee moest nemen. Wij keken elkaar aan en barsten in lachen uit. We hadden alletwee niet echt aan de innerlijke mens gedacht of tenminste de oudste had water klaargezet en net zo hard ook weer vergeten mee te nemen en ik heb er flauwtjes aan gedacht, maar niet gehandeld. We lijken op elkaar, dat moge duidelijk zijn. Of ze nog een thee moest meenemen bij het tuincentrum. Nee hoor, het is allemaal goed. Kom maar gauw. Zo gezegd, zo gedaan. Dus kwam ze met lauwe thee, pesticidebommetjes(druiven) en een broodje met kaas het terrein op, vlak na ons.

Wij waren inmiddels begonnen met de takken te slechten, die Lief nog van de twee wilgen aan de zijkant van het atelier had afgehaald. Kalm staken maken en de klein takken ruimen tot dochterlief kwam met die koek en zopie en de twee dametjes samen aan de achterkant van de tuin aan het werk gingen, terwijl ik in het zonnetje kalm doorging met snoeien, bundelen, vastbinden met wilgentwijgen en op de vuilniszakken leggen. Een mooi Zen-werkje voor mij, zonder gehijg en gepiep.

Ondertussen maakten we ook wat plannetjes. Wat wilden we van de tuin maken. Een groentetuin, een afdakje voor de bolderkar, een tomatenkastje, al dan niet geïmproviseerd, ergens. Aan het atelier was nog een goot waar een tweede regenton aan kon worden bevestigd. Broerlief had jaren geleden een vooruitziende blik gehad.

Vannacht werd ik middenin de nacht ineens geïnspireerd om te zoeken op het internet naar de mogelijkheden van zo’n tomatenkastje en vond er een, die makkelijk op te zetten was en prima geschikt voor het doel. Tegelijk wist ik ook wat ik met die grote composthoop moest doen. Verspreiden over het nieuw te maken groentebed, kleine takjes knippen van de vermolmde takkenrill en er tussen verspreiden, flink wat nieuwe aarde erop en ziedaar. Humus klaar terwijl U oogst. Perfecte oplossing voor het grote probleem van ‘Waar moet je met je compost heen’.

Daarna sliep ik als een roosje. Zo zie je maar. Het een inspireert het ander. Creativiteit is nooit weg, het sluimert en wacht op een prikkel. Ik heb er weer helemaal zin in. Het afvoeren was de laatste jaren een groot probleem door mijn immobiliteit, maar dit was te behappen. Zondag gaan we weer met elkaar aan de slag, dan zullen we al best een eind komen.

Dochters vertrokken rond twaalven om kinderen van school te halen en ik bleef stug doorgaan. Luisterde nog even naar de verscheidenheid aan vogels: De tjiftjaf, roodborst, winterkoning, glanskop, boomkruiper, keep, pimpelmees, koolmees, staartmees en de heggenmus. Een respectabel aantal, van wie maar zelden een geluid door mijn tinnitus heen brak. Lang leve de app. Omgekeerd lukt wel. Ik luister naar het geluid dat de vogel maakt en filter het uit de piep in de oren, dan hoor je het wel. Kwestie van herkenning.

Lief belde vanochtend. Keukenladen worden geleverd, op een frontje na. Nog niets gehoord van de bovenplaat. Kalmte zal U redden en tot zover.

Zo’n dag die verlummeld wordt. Het begon goed, met een uitgebreid videogesprek met Lief. Alles wat er nog aan open eindjes was over de aanbouw van de keuken en de nog te verwachten onderdelen kwam langs, de aanpak van het prieel en de zolder incluis. We wilden gewoon niet dat er een eind kwam aan dit digitale samenzijn. Maar ja, dan moet het toch maar. Nog maar twee of drie weken. We tellen af.

Er even tussen uit. Het was een beetje grijs en wilde nog niet opklaren, maar toen ik in Agaath stapte, winkte er af en toe een piezeltje zon door het dichte wolkendek. Ik had behoefte aan een klein wandeling en wat schoonheid, dus dacht ik aan de Botanische tuinen in de Uithof. Het was weer even zoeken, sloeg linksaf waar rechtsaf goed had geweest, maar met ijzeren heinigheid kwam ik er wel. Heerlijk om alleen daar al te zijn. Ik had de museumkaart op de telefoon gezet. Die is nl. altijd wel binnen bereik waar ik mijn tas nog wel eens thuis wil laten, als ik geen zin heb in gesjouw. Los van lasten liep ik de bekende route langs de moerasplanten en vermeed het eiland met haar ‘hoogtes’ in het midden. Moerasplanten zijn vreemde wezens. Ze komen bijna koboldachtig omhoog en beloven niets, tot ze eenmaal uitbotten en dan een pracht aan kracht vertonen. Maar zover waren ze nog lang niet. Het woud van de koboldjes dus met de kogelbloemen en witte moerasaronskelken. De laatste prijkten met blad en knop tussen de kogeltjes door. De dotter stond al in bloei.

Het bamboe-laantje met haar reuze bamboes verhieven schoonheid tot een ander peil. Beschutting voor scharrelde merels, op zoek naar een lekker wormpje. Hier en daar kwam ik een enkel andere natuurliefhebber tegen. Mijn doel was de vlinderkas waar de tropische warmte letterlijk en figuurlijk hun werk zouden doen. Laven aan schoonheid en warmte. Maar tot mijn grote teleurstelling was de kas dicht. Ze werd verbouwd. Wat een werk zal dat zijn. Geen idee wanneer ze weer opengaat. Niet goed gelezen. Ze wezen ons nog op de kassen in de Oude Hortus Botanicus in de Utrechtse binnenstad. Een goede optie, maar daar hadden ze de vlindertuin niet.

Door dan maar en niet over het pad maar over het gras langs de gracht waar ik iets verderop de Vogelobservatiehut wist. Even in de stilte. Geen andere bewonderaars gelukkig. Wel twee Boomklevertjes, die zich tegoed deden aan het voer vlak voor de ramen, dus goed te observeren. Parmantig keken ze in het rond, joegen pimpelmees weg en de vinken bleven sowieso al op afstand, scharrelden wat tussen de bladeren. De mussen speelden tak op-tak af, zoals het een goede mus betaamd. De kraaien hoog boven ons krasten hun verhalen tegen iedereen die dat horen wilde.

Richting uitgang. Even neerstrijken op het bankje tegenover het prachtige oude ford, dat in volle glorie te bewonderen is om vervolgens bij de uitgang nog even langs de te koop aangeboden plantjes te lopen. Akeleien te kust en te keur, een van die lievelingsen van mijn moeder. Niet te versmaden natuurlijk en kijk aan, ook nog papavers, Waar mijn moeder haar stadstuintje ook vol mee stond. Met de buit in een biologisch zakje naar Agaath, die geduldig stond te wachten en meer dan tevreden op huis aan. Een geslaagd uitstapje.

Ik kom een fragment tegen uit een van de blogs van toen ik nog volop in het arbeidsproces zat en lees mijn verlangen naar tijd en ruimte en vrij van ‘alles’ zijn. Bijzonder dat ik nu daar ben naar waar ik verlang en dat dat beloofde land bewaarheid is geworden.

April 2017: Twee boeken doemen op uit een van mijn oude dagboeken, die ik me niet meer kan herinneren. Het is het boek ‘Los’ van Tom Naegels en Bernlefs jongensoorlog. Van Bernlef heb ik meer gelezen en die staat me als schrijver na aan het hart. Tom is door de grijze hersencellen heen geglipt en als ik door mijn volgeschreven bladzijden naarstig speur naar een waardeoordeel kom ik het nergens meer tegen. Wel riep hij destijds kennelijk het verlangen op zo beeldend te mogen schrijven.  Het is heel bijzonder want het gebeurt me niet vaak dat een boek geheel verdwijnt in de mist. Het is een reden om het onmiddellijk op te speuren en te herlezen. Door de kaften van beide boeken, gaat er ergens een deur open en als ik wat bladzijden scan, schieten er situaties en taferelen omhoog en ik herken waarom ik destijds toch onder de indruk was van beide boeken. Tom Naegels schrijft de herkenning van het heden en Bernlef vooral die van het verleden.

De titel van het boek ‘Los’ is intrigerend. ‘Los van de liefde en de wereld, los van alles en iedereen’ staat er op de achterkant in witte letters te lezen. Hij schrijft over rellen in het beruchte Borgerhout, waar de wieg staat van het Vlaamse blok, zijn moeizame liefde voor zijn Pakistaanse vrouw en zijn socialistische oude grootvader, die door de verbittering is dolgedraaid tot een racistische getier van jewelste. Het is een mengelmoes van begrippen waar nauwelijks chocola van te maken valt of het zou de bitterheid ervan moeten zijn. Dat een verhaal als zand door de vingers kan glippen, de flarden blijven flarden en ik lees tussen het schrijven door losse bladzijden en weet dat in het hoofd geen beelden gevormd zijn van zijn personen, zelfs niet de kleurrijke bompa en dat dat vooral de hoofdoorzaak is van het oplossen in de mist van sommige boeken.

In mijn queeste naar deze boeken gleden mijn vingers langs nog een handvol die vaag bleven. Misschien te snel gelezen, te onbewust, te gretig om de letterhonger te stillen, dat herkende ik wel. Straks, neem ik me voor, straks ploeg ik door de drie boekenkasten om alles nog eens in handen te hebben en nog meer deuren te openen, die al langer gesloten zijn. Zoals in mijn hoofd beelden zich verdringen die allemaal vragen om geschilderd of geschreven te worden, en die doorschuiven naar later, in rust, in tijd, in ruimte. Los van de wereld om met Tom Naegels te spreken.

Op de bladzijde naast het fragment over de boeken staat toepasselijk een spreekwoord van Georges Braques, ‘Le progrès en art ne consiste pas à étendre ses limites, mais à mieux les connaître’: ‘Vooruitgang in de kunst bestaat niet uit het verleggen van grenzen daarvan.’ Doorgronden en daarmee de diepte induiken en niet zoals mij overkomen is bij het lezen van deze twee romans, honger te stillen in een verlangen naar veel in plaats van de bewustwording, het vormen en het eigen maken.

Er is nog een weg te gaan, vooropgesteld dat de tijd zal duren en het gehaaste leven eindig blijkt. Zelfs dat is niet voorspelbaar, maar kiezen kan altijd en dan is er nog een wereld te gaan, vrij van het heilige moeten. Free as a bird, ‘Los’ dus, helemaal ‘los’.

Ziezo. Even bijgeschreven. Ik had de laatste dagen de schrijfcursus op een lager pitje staan. Mijn hoofd stond er niet naar. Misschien is het te druk met allerlei bezoekjes of mis ik mijn Lief te erg. In ieder geval hink ik deze maand op twee gedachten en dan is concentreren op een derde een extra moeilijkheidsopgave.

In ieder geval zag ik gisteren het kroost weer op een soort familiereunie van de sterk uitgedunde familie van de vader van de kinderen. Bloemen voor de gastvrouw en gastheer. Er ontbraken wat kleinkinderen, en wat schone kinderen, een nicht en neef waren er helemaal niet, de gastvrouw en gastheer moesten rond half vier naar een ander belangrijk feest en een schoonzus en zwager van me namen de honneurs waar. Een beetje een vreemde middag maar goed om even bij te kletsen en te weten hoe de neuzen stonden in deze dagen. Daar was het heel geschikt voor. We zien elkaar, als het zo uitkomt, een keer per jaar. Vijf leden van het zeventallige gezin zijn al overleden en dan wordt de spoeling dun.

Lief heeft de grote tegelkachels uitgeprobeerd in Hongarije en de schoorsteen trekt als een tierelier. De jongste zoon noemde dit soort haarden ‘Rugkachels’. Op vakantie in Kecskemet hadden we er een in het huisje van een vriendin waar je rondom kon zitten met je rug tegen de verwarmde tegels, vandaar de naam. We poften er sparappels in uit het belendende bos. Dat rook heerlijk. De geur van nostalgie. Als ik mijn ogen dicht doe, ruik ik het nog.

Ik ben pannensets aan het bekijken voor de nieuwbakken keuken. Vrij van alles wat giftig is. Door de vele bomen is het bos nauwelijks meer te zien. Je raakt vanzelf het overzicht kwijt met al die namen die nog eens op elkaar lijken ook. De belangrijkste eis is vrij van giftige stoffen en dan volgen er een aantal, maar ja, het oog wil ook wat. Nog even flink alles tegen elkaar afwegen. Ze vinden altijd overal wel weer ergens een euvel, groot of klein.

Zoonlief heeft de auto mee, dus ik hou het rustig voor vandaag. Vriendinlief raadde me het Sieboldhuis in Leiden aan. Dit is de laatste week om de tentoonstelling Netsuke te bezoeken, mens en natuur. Eigenlijk niet te versmaden. Daarnaast is er tot zes september de tentoonstelling ‘Tokyo, Tokyo’. Vooral de eerste ziet er zo op het oog bijzonder boeiend uit. Wie weet, is er nog een gaatje van de week.

Zo vliegen de dagen voorbij. De snelheid zorgt ervoor dat ik lijstjes moet maken van wat er allemaal mee moet en wie ik nog allemaal bezoeken wil. Het is meer dan gewoonlijk, heb ik het idee, dus die lijstjes zijn geen overbodige luxe. Eigenlijk zijn de dagen en weken tekort. De Hoek staat er ook op, maar ik hoop dat ik dat red.

Volgende week is de boekenclub hier om over het boek van Adriaan van Dis te praten. Ik heb het in een adem uitgelezen, maar ik heb me voorgenomen om er nog een keer doorheen te bladeren. Juist omdat ik het, tegen sommige kritieken in, erg aandoenlijk vond. Het vorige boek dat niet iedereen mooi vond, ‘Waak over Haar’ van Jean Baptiste Andrea, is Lief nu aan het lezen. Een lieve vriendin en hij vonden het ook net zo prachtig als ik het vond. Het is de moeite waard om die verschillende manieren van ervaren eens nader te bekijken.

Hoera, de zon en de belofte van een paar warme weken. Misschien komt de tuin dan ook nog aan bod. Maar voor nu: Een nieuwe week, klaar om knisperend vers uit te pakken.