Uncategorized

Mea Culpa

Gisteren ben ik finaal de fysiotherapie vergeten. Gewoon kalmpjes aan gedaan en naar de tuin gegaan. Daar was het eerst nog een beetje fris, maar toen de zon doorkwam was het heerlijk toeven. Het hek van de lathyrus boog onder de bloemenpracht. De appels erachter waren rijp en van de buuf, dus ze moest ze maar eens komen plukken. Met het gemaaide gras zag de tuin er weer uit als een plaatje, al zag ik hier en daar de brandnetels weer omhoog schieten. Geen probleem, daar was later tijd voor.

014

Voor het schilderen had ik  niet het juiste medium op de tuin. Die er stond probeerde ik tegen beter weten in. De scherpe geur dreef me de Bernagie uit. Even luchten. Bovendien wilde ik naar de ooievaar kijken die groot en statig boven het veld zweefde. Ze cirkelde naar beneden. Even verderop stond er nog een tweede. Het was feest op het weiland, want de grote trekkers hadden net gemaaid en de kikkers ijlden zich naar een veilige plek. Een buizerd schoot ook naar beneden. Kraai zat achter hem aan. Samen waren ze flink aan het bakkeleien.

ooivaar

Toen ik terugliep en genoot van de bloemenpracht van de buren stond de buurman van de overkant bij zijn compostbak en groette vriendelijk. We hadden elkaar al een tijd niet gezien. Een heerlijk gesprek over de weidevogels, de natuur in het algemeen, grassoorten, veengronden, het leven en het ouder worden, de kunst en alles wat daar tussen lag, volgde.  We namen afscheid met een belofte om samen een keer in het veld te tekenen. Hoewel hij meer grafisch was bezig geweest en nog veel tekende, wilde hij weer gaan schilderen. Dat schepte een band. Hij had het idee om, net als ik, een bouwkeet of iets dergelijks op de tuin te zetten, als het fundament er klaar voor was.

Even later kwam de buuf aan fietsen. We plukten de appelen. Het was net op tijd. Een was er al helemaal aangevreten door de woelmuizen, die keurig net hun gangetjes tot aan het hek hadden gegraven. De buuf zou appeltaart bakken met haar oogst van acht stuks.

Ik wandelde naar de achterbuurman, die aan het begin van de zomer vlak voor zijn huis in elkaar was geslagen. Hij was zich zichtbaar aan het verbijten over het onrecht, dat er voor gezorgd had dat de vakantie met zijn dochter niet door kon gaan en hem zwabberbenen had gegeven. Als hij het over zijn belagers had, stuwde de gedachte de tranen op, die hem hoog zaten. Het verhaal was deerniswekkend. Eerst moest hij die woede kwijt, want anders kon hij niet door. De tuin was een grote wildernis, omdat hij er de hele zomer niet had kunnen werken. Er was voor aankomende zondag acht man geregeld om hem te helpen zijn huis op te bouwen, zodat hij vandaar uit stap voor stap verder zou kunnen.

006.JPG

Toen ik de Bernagie sloot, stond de overbuurman net op het punt om weg te fietsen. Ik kon hem de Kardoen wijzen, die in het gesprek ter sprake was gekomen en aan de overkant hoog boven de andere planten uit torende.

Thuis stuurde ik de fysio een beschaamd Mea Culpa.

 

Uncategorized

Adem in, adem uit

Ze waren laat, de scholen met groepen kinderen voor de voorstelling. Men vergat dat alle 153 kinderen, die zouden komen, tijd nodig hadden voor het uitzoeken van een plekje en voor hun jas. Voordat alles goed en wel geinstalleerd was, ging er zeker een kwartier over heen. Één school kwam niet opdagen, omdat er bij het ruilen met een andere school iets was misgegaan. Wat jammer voor de kinderen, want de voorstelling was geweldig.

008

Altijd knap als je in je eentje, letterlijk en figuurlijk, want de voorstelling heette Eendje, met drie poppen de aandacht vast kan houden. Wat meespeelde was het ingenieuze decor, dat ter plekke en snel gewisseld werd, terwijl de voorstelling gewoon doorging en de grappige en vele stemmetjes die de poppenspeelster Kim van Zeben in petto had. Groep drie was aan het begin van het schooljaar eigenlijk gewoon groep twee. Als de poppenspeelster zich richtte op iets in de verte, draaiden alle hoofden verwachtingsvol om.

Mij was een vergadering in de middag door het hoofd geschoten. Gelukkig mailde de voorzitter en kon ik nog snel ter plaatse zijn. Vanuit het lichte heden naar het historische verleden. Ik hoorde allerlei journalistieke begrippen voorbij komen. Templates, lead en streamers vlogen over de tafel. Het blad was toe aan vernieuwing van de inhoud. Het moest fris en pakkend ogen. Wat leuk om daar met elkaar over na te denken en rond te wandelen in een compleet onbekende, nieuwe wereld. Sinds ik de toezegging had gedaan om te schrijven voor de jeugdcronyck, waren er al eerder deuren open gegaan naar het onbekende.

Nadenken over hoe te schrijven is linke soep. Er valt een stuk poezie weg, als het te belerend wordt. We zitten echter met twee journalisten om tafel. Ik schrijf vanuit het hart en vanuit het kind, met hun verwondering om de wereld die zich openbaart.

007

‘s Avonds kon ik eindelijk penselen. Ik had twee foto’s laten vergroten, van spelende kinderen aan zee. Het bleef zoeken naar een opzet. Mijn losse toets was nog veel losser dan die van mijn grote voorbeeld. Het doek bleek alweer aan de kleine kant voor de forse insteek. Langzaamaan kwamen vorm en verhoudingen samen en begon de zon te schijnen. De avonden samen met hard werken en een, in dit geval, klassieke omlijsting vormden altijd weer een ontlading. We hielden laat op. Om half twaalf stapte ik de duistere ParkBee in en heel even was daar een lichte paniek toen ik een stem achter me en, al snel, naast me hoorde. Holle voetstappen versterkten mijn angst. De heer, die me achterop liep zei tot overmaat van ramp dat we hier nu samen liepen. Waat bedoelde hij daar nu mee? Er was verder niemand, het was aardedonker en de slagboom was dicht.

Door blijven lopen en vooral blijven ademen. Niets aan de hand. De man had de auto iets voor de mijne geparkeerd en maakte snel wat licht. Met kloppend hart maar uiterlijk onbewogen liep ik door. Voor de slagboom sloeg nog eens de schrik om het hart. Parkmobile opende niet. Als redder in nood klonk de stem van zoonlief door de telefoon. ‘Maak eerst je telefoon leeg’. Dat was inderdaad de boosdoener. Op een dag toch weer aardig wat bijgeleerd. Toen de boom openzwaaide, duurde het nog een tijd eer ik de hartslag weer onder controle had. Adem in, adem uit.

Uncategorized

Een herhaling waard

Vannacht heb ik repen driehoek-pannenkoek gegeten, compleet met suiker op driehoekbordjes. Er was een groot gezelschap en de tafel was niet gedekt, maar er stonden grote witte banken met tafeltjes ertussen. Er was plek genoeg. Het werd een soort lopend buffet en de pannenkoekentafel met hartig en zoet stond wat bezijden de drukte.

Er was vandaag uitval bij de publieksbegeleiders dus belde men of ik vandaag kon invallen bij de voorstelling Eendje. Vandaag geen ziekenhuis maar kinderen van groep drie, vier en vijf. Het kwam goed uit, dit rustige begin van de dag, want gisteren was het heerlijk maar hectisch toeven in de dierentuin met beide dochters en de drie jongste spruiten. Het loonde de moeite.

We waren ‘s morgens op tijd om te zien hoe de panda’s gevoederd werden. Ze knabbelden in alle rust hun bamboe naar binnen, half liggend en zittend, in hun ruime hokken, om daarna weer verder te soezen. De pagode alleen al was een ingenieus staaltje van een bouwwerk. Het was door de Chinezen zelf opgebouwd met zachte Chinese muziek in de sfeervolle hoge ruimtes.

009  005

Bij de beren was het niet minder interessant. Dat kwam ook door de vrijwilliger in een standje met berenschedels en botten, waarbij de grootste schedel van een imposante holenbeer was geweest. Het verhaal ging over de adoptie van dansende beren uit de voormalige oostbloklanden. Er liepen er nu negen rond in het park en ze  kwamen steeds meer tot rust. Langzaamaan  kwamen de natuurlijke gewoonten terug, al waren sommigen te erg beschadigd. Ze oogden goed en de wolven, die in hetzelfde bos rond dolden, hielden het spanningsveld intact en de dieren fitter.

018.JPG

Bij de olifanten was het onrustig. Een bul en een vrouwtje stonden apart en in het hok er vlak achter, slechts gescheiden door een hek, liepen nog wat andere vrouwtjes onrustig, trompetterend en grommend heen en weer. Het mannetje was in musth. Het was een bijzondere gewaarwording. De manier waarop de bul controleerde of de koe al er klaar voor was, het verstrengelen van de slurfen en de uiteindelijke bestijging. Nog nooit gezien en ook nog nooit zo duidelijk de olifanten gehoord. Onderzoek leerde dat de opgewonden toestand circa zes dagen duurde en dan zou het mannetje verstoten worden. De kudde zelf kent in het wild een vrouwelijke leider en bestaat uit zussen, tantes, de moeder en de kinderen.  De mannetjes vormen een kleinere groep.

Het was  de dag van het geluid, zelfs de pinguins lieten zich horen. Bij de tropische vogels was het stil op een sonoor zengeluid van een prachtige blauwe vogel na. Daar aten we ons broodje op. Even helemaal in rust. Geen wind, geen lawaai en in het schemerdonker.

078

Bij de aquaria met de kleurrijke koralen was ook een bak met minieme kwalachtige diertjes. Tegen de blauwe achergrond waren de doorschijnende diertjes goed waar te nemen. Sneeuwwitte doorschijnende dansende miniaturen, parapluutjes van glas zo leek het.

047

De Orang Oetan die hoog boven ons in een circuit van stalen draden boven de weg hing en zich voort bewoog door poot voor poot te verschuiven terwijl hij met de achterpoten op een draad stond was een spectaculaire attractie op zichzelf. Doodgemoedereerd en bedaard schoof hij door, terwijl hij met een schuin oog naar beneden keek. Voor hem was het ook een waar schouwspel, al die omhoog glurende wonderlijke tweebenige wezens met hun Iphones als zwarte balkjes op ooghoogte.Onverstoorbaar werkte hij het hele parcour af.

Aan het eind van de dag geen driehoek-pannekoeken, maar rode ogen en brandende voeten. Wat een topdag. De mooiste dierentuin tot nu toe, met ruimte voor de dieren, met zorg voor haar bezoekers, met een enorm natuurlijk speelparadijs, waar menig schoolplein nog een puntje aan kan zuigen. Hart voor de zaak spreekt uit alles maar vooral uit de ontspannen dieren zelf. Een herhaling waard.

 

.

Uncategorized

Net zo voldaan

Een grotere tegenstelling bestond niet dan de aankomst in Utrecht op het station en het slenteren door de oude stad. Tussen de kolossen op de traverse voelde ik me het kleine meisje Dorothy op weg naar de tovenaar in het land van Oz. Geen blikken man of vogelverschrikker, die me hielp de weg te vinden, maar een duidelijke aanwijzing voor het voetgangersgedeelte bij de brug overr alle sporen heen. Mijn einddoel werd bereikt, toen ik de wirwar aan fietsen had getrotseerd, de ‘vanplansingel’ over was gestoken en de oude stad had bereikt, waar de tijd had stil gestaan.

105     106

Daar klonk het gebeier van klokken, pikte een kraai brutaal aan een brood onder een snelbinder op de bagagedrager van een  fiets en wandelden en ontbeten de vroege vogels bij Bagels and Beans of met een meegebrachte lunch op het bankje achter mij.

70445455_127174185319175_464338647855798440_n

Het oogverblindende zonlicht van net had plaatsgemaakt voor de frisse schaduwen van huizen en bomen, waar zon haar best deed boven de smalle stegen uit te stijgen. De nacht hing nog in elk portiek. Vriendinlief was wat later want de overdekte fietsenstalling in de buurt ging pas om 12 uur open. Het was geen straf om op dat bankje te zitten. Links van mij klonk Engels, achter mij stortten de duiven zich op de kruimels. Rechts kwam een Japanse familie aangelopen die alleen oog hadden voor de grote Nijn op het plein, Dick Bruna aan de voorkant en Nijn zelf aan de achterkant. Kleine handjes aaiden de grote oren.

Af en toe probeerde een auto om te draaien. Zondagrust in Utrecht. Ik bestelde twee Lattes op het moment dat vriendin appte er bijna te zijn. De ober keek rond naar nummer twee, die er nog niet was en had vraagtekens in zijn olijke ogen. Ik suste dat het goed was, maar de noodzaak voor koffie hoog, vanwege het stresszoeken naar een parkeerplaats voor de fiets. Ze liep al op de kruisweg en zwaaide me tegemoet. Heerlijke koffie in de ochtendzon. Nog meer lieve vrienden kwamen aan en daar was warempel zuslief. ‘Als Mohammed niet naar de berg komt, komt de berg wel naar Mohammed’. Haha. Het was culturele zondag en er zou een hoop te zien zijn voor haar fotografisch oog.

108.JPG

Bij de pomp verzamelde zich het groepje tekenaars. Het was mijn eerste keer, deze Urban Sketching. We zouden van deur tot deur gaan, vijf losse schetsen van een half uur. Alles was in de buurt van de Mariaplaats en de laatste was achter de Domkerk bij het Pausdam. Het was een genot om in de zon of in de schaduw op de grond te zitten en zomaar te verdwijnen in dat ene beeld op je netvlies.

In de stegen ontbrak de hectiek van de dag en daalde de rust neer. Zonlicht  bracht het spel van licht en donker. Veel te vaak bleek mijn papier te klein omdat ik zomaar ergens begonnen was met een gedeelte zonder de contouren vast te leggen. Je hoorde niets anders dan het krassen van de pen. Elk half uur werden we gewaarschuwd en liepen we naar de volgende deur.

119.jpg

Details werden uitgelicht, ornamenten gesignaleerd, die ik nooit eerder gezien had. Soms stond de poort open en tekenden we de omlijsting en de doorgang.  Eer we het in de gaten hadden was de tijd om. Bij de laatste nam ik de aangewezen poort niet, maar een art deco-gevel aan de Nieuwe gracht. Heerlijke rebellie, maar moeilijker dan gedacht door de symmetrie.

124.JPG

De eindresultaten kwamen allemaal bij elkaar te liggen op de grond zodat we ze konden bewonderen. Grote verschillen in opbouw en kwaliteit maar allen met liefde en enthousiasme weergegeven. Dwars door de drukte van de kramen en aangeprezen hobby’s van de Uitmarkt wandelde ik terug naar het land van Oz. Te moe om te huppelen, maar net zo voldaan.

Uncategorized

Doodgewoon en toch zo bijzonder

Strak in de planning was ik om half twee op de tuin bij de ronde tafels voor een vergadering over de aankleding van het oogstfeest. Het beloofde een uitstekend feest te worden met twee taartenbakkende vrouwen, die de oogst van dit seizoen wilden verwerken met kweeperen, appels, pruimen, wortels en pompoen, de biologische drank en muntthee vers van het land. Er moest nog een kinderactiviteit bedacht worden. Katoenen vlaggetjes, bamboo en kartonnen bordjes.  Een oogstdeeldag. Wat een heerlijk vooruitzicht.

De andere planning was minder strak, want ik had tegen dochterlief gezegd dat ik een half uur eerder klaar zou zijn met vergaderen. De grond in de tuin was te vochtig en viel er niets anders te doen dan te wachten in het atelier.We besloten om naar huis te gaan, maar kleinzoon had hele andere ideeen . Dus zette ik hem bij mij in de auto en gingen we met z’n tweeën op stap. Naar het Julianapark was zijn grootste wens. In de auto namen we het stappenplan door. Eerst spelen in de speeltuin, dan een lekker natuurijsje en daarna langs de dieren. Hij vond het goed dat hij  naar het park ging, want dan kon hij zijn energie kwijt, anders zou hij maar stuiterballen, legde de kruimel van vijf mij uit. Inwendig bestierde ik het van het lachen, maar met een uitgestreken gezicht vroeg ik of hij dan nooit stuiterde. ‘Nee, nooit’ beweerde hij.

IMG_0136

Spelen in het Julianapark betekende eerst op de beer klimmen. De oude beer, die nog ouder was dan ik. Hij had nog steeds een karper onder zijn poten. Daarna moest er wel rekening gehouden worden met de kleintjes die met zanderige toetjes ook de glijbaan opwilden. Maar ook met het jongetje dat zijn onvermogen uitkrijste, schel en doordringend en af en toe hartverscheurend huilde, als hij weer eens niet begreep, waarom hij iets niet mocht Zijn vader had de handen vol aan hem en volgde hem met argusogen.Hoe leg je een kind uit dat de woedeaanvallen een andere oorzaak hadden.

IMG_0143

De schommel, de brede glijbaan, de takel voor het zand, de tol, alles werd uitgeprobeerd en ik moest duwen. Toen hij zelf ook rondtolde, werd het tijd voor dat heerlijke ijsje. Al genietend liepen we richting dieren. De pauw zag er verfomfaaid uit. Het was een mannetje, maar hij had zijn verenpracht verloren. We zongen pauw pauw pauw steek je veren uit, maar hij keek ons misprijzend aan. Geen wonder. Ze waren in de rui. Even later kwamen we nog twee armzalige kale pauwen tegen en een vrouwtje. Volgend voorjaar zouden de veren weer aangegroeid zijn, net op tijd om de vrouwtjes te imponeren.

IMG_0153

In de volières ontdekten we de kip met de wintersokken, kwartels, kleine zebravinkjes. Ze waren de hokken aan het opknappen en weer nieuw leven aan het inblazen. De reeën werden ondanks de vele waarschuwingsborden, toch gevoerd door kinderen met hun ouders. Soms blad, maar vaker gelukkig onschuldige eikels, die ze kraakten tussen de sterke tanden. Ze spuugden de schilletjes weer uit met een mummelbekkie en het was een koddig gezicht. Er stonden meerdere grote eiken rond het park met hun kruinen boven de weide. Voedsel was er te over.

joop en coenBroers in het park ca 1943

Het varken lag loom en lui languit te soezen in het zonnetje. Zo wandelden we de dierenweide rond. Dit Julianapark was al decennia de onvolprezen thuishave voor alle generaties binnen onze familie. Een heerlijke plek voor jong en oud. Als afscheid filterde ze het zonlicht zacht door haar oude bomen. ‘Tot de volgende keer’, ruiste het door het groene gebladerte. Er doorheen klonk kleinzoon zijn hoge kinderstem, die ratelde over alle avonturenvan deze dag. Doodgewoon en toch zo bijzonder.

Uncategorized

Heel de mens

Ik ben behoorlijk onder de indruk van de zonnebloemen van Kiefer. Op jacht naar de reuzen in alle toonaarden valt me ineens de doorgeschoten Kardoen op bij de oude in de tuin. Lange staketsels met de vlezige vrucht er nog aan. Ze zijn prachtig. Ze mogen blijven staan, omdat hij hoopt dat de vrucht zaadvorming zal geven.

Als object zijn ze net zo imposant als de verdorde zonnebloemen van Kiefer. Heel anders dan de zonnebloemen van van Gogh. Ik probeer ze vanuit elk perspectief te vangen. Het enige wat niet lukt is van bovenaf. Nu nog op doek. Dat is voor later.

groot hoefblad  Groot hoefblad

Wat zijn ze fraai. Het was een soortgelijke ontdekking als die ik bij het groot hoefblad had. Het ouderdomsproces brengt verrijking in de schoonheid van de plant. De paarse bloemen van de Kardoen bij bloei zijn prachtig, maar deze vrucht is boeiender met veel facetten. De baardharen, de schubben en de weerbarstige vormen werken er aan mee. Op de terugweg zie ik in een van de verste tuinen er nog veel meer parmantig uitsteken. Morgen eens langs lopen. Wie weet. Wat naslagwerk leert, dat je niet de vrucht moet eten, maar de gebleekte steel met blad.

ets groot hoefblad  Mijn ets van Groot Hoefblad

Bij de winkel voor kunstenaarsbenodigdheden vind ik een handig reisblik met plaats voor halve en hele napjes aan aquarel verf en een handzaam schetsboek. In het atelier stuit ik op een Rembrandtkist met aquarelverf. Ooit gekregen van vriendinlief, toen haar moeder overleden was. Met penselen en alles erbij. Ik heb destijds de kist dicht gedaan en ben het weer vergeten, totdat ik op zoek ging naar mijn eigen tekenmateriaal, dat ik maar niet kan vinden.

Aan de tafel teken ik de grootbladige adderwortel ,die ik recht voor me zag, kleur het voorzichtig in met diep auberginerood, die ongelooflijk rijk is aan pigment. Ik besluit de kist in takt te laten en de napjes van een grote doos van thuis over te zetten. Ik zal deze op de tuin houden met alle herfstrijkdom in het vooruitzicht.

Thuis wacht het boek. De titel van Nicci Gerrard ‘Woorden schieten te kort’  slaat niet op haarzelf. Op een prachtige wijze schildert ze de taferelen in subtiele dichterlijke taal bij de beschrijving van het vaderproces. Daarnaast een heldere uiteenzetting van de maatschappelijke toestanden, die ze onder de loep heeft genomen en de impact op de mens zelf. Ze geeft de groepen vergeten mens een podium. Daartoe behoren verwarde ouderen, de zwervers, de ontheemden, de verslaafde prostituees, Onzichtbare mensen.

Het boek gaat over dementie, maar ook over ouder worden en het wonder van bewustzijn, over herinneren en vergeten, over afscheid en ziekenhuizen, over kunst als verbindingsmiddel. Ze haalt William Utermohlen aan, de kunstenaar, die zijn vijf jaren van dementie vastlegde in portretten en ze noemt het ‘een uniek logboek van identiteitsverlies’.

Bij de kardoen en het groot hoefblad zag ik de verrijking van ouderdom, zoals ook te ontdekken valt in de mens om ons heen. In woorden weten we dat iedere rimpel een heldendaad telt. De opvoeding van de kinderen, de betekenis voor de maatschppij, de bijdrage aan de wereld. Het is bekend. Maar vaker ‘schieten onze woorden te kort’ om het te benoemen. Gerrard meldt dat we ‘langer oud zijn dan jong’. Heerlijke relativering van het leven. In de kunst zoek je naar de spannende contrasten. Geen spannender contrast denkbaar  dan groepen vergeten mensen binnen te laten en de herfst-rijkdom te koesteren, kortom de mens te zien. Heel de mens.

 

 

Uncategorized

Heel de mens in alle opzichten

Na elke inspannende dag, lichamelijk of geestelijk, volgt een dag van pas op de plaats. Een mooie modus om de balans erin te houden. Hoe heerlijk is het om een langzame start te mogen maken. Koffie krijgt op die manier een extra lekker aroma. Het geschreven woord mag worden uitgespeld, de keuze erin weloverwogen gemaakt. Het is een voorrecht om in die luxe te leven. Alleen de fysio roept en pas om 13.00 uur. Het geeft zeeën van tijd en spiegelende meren van rust.

003

Ook in de fysiopraktijk werken we aan balans, maar dan met het vege lijf. De mannen al schuifelend en ik met de bal en het batje. Daarna ga ik op jacht naar een handig opbergetui voor de Urban Sketching van a.s. zondag. We gaan letterlijk de deuren langs en schetsen die in een half uur. In het etui moet dus plaats zijn voor een boekje, de aquarelset, een kwast en mijn pennen. Ik weet naar welke kringloop ik moet. In Vianen hebben ze veel van het kleine spul. Warempel. Op de bovenverdieping tussen de kampeerspullen kom ik in een kast op de bovenste plank een vierkant etui tegen. Aan de vorm, binnenin te zien, is het van een microfoon geweest. Een uitstekende compacte schets-reisset. Het is de dag van het geluk want op de kledingafdeling ontdek ik in het zelfde blauwgrijs van mijn broek een bloes in wit en dezelfde grijstint. Alles is te koop voor een euro. De dag kan niet meer stuk.

001

Vriendinlief wil naar Downtown Abbey maar ik ben niet speciaal een grote fan van kostuumfilms en op de een of andere manier voel ik dat ik de rust moet bewaren. Andere keer maar weer. Wat in het vat zit verzuurt niet.

Het huis wacht, heerlijk opgeruimd. De beloofde maaltijd, rijst met kabeljauw en sperciebonen, is in een ommedraai klaar. Jinek in de herhaling omdat ik het late tijdstip nooit haal. Een moeilijk vraagstuk leunt zwaar op tafel. Wanneer voer je een wilsverklaring om euthanasie uit als de menselijke geest is uitgeschakeld door dementie. Wanneer is lijden lijden voor de demente man of vrouw zelf.

Lijden voor de omgeving is het vanaf het eerste begin. Als langzaam het vertrouwde beeld in de mist verdwijnt en er nog maar een schim overblijft van de grote liefde…Man, vrouw, vader, moeder, weldenkend en handelend mens. Het stamelen, het zoeken, het dwalen in de geest schuurt en geeft een diep verdriet. Wanneer is lijden leed voor henzelf? Is het gevloek wel een uiting van onmacht, boosheid om het leven dat onvoltooid blijft. Of is het het beperkte denken dat slechts nog op emotie teert en dat vertaalt in lichamelijke woede. Is het zachte zeverende beven en geprevel het verdriet om wat er misbegrepen wordt of is het een verlies van spierfuncties en krachteloosheid in plaats van machteloosheid.

Ik voel met de arts mee die bij het gesprek zit, maar ook met de vrouw die de grote aftakeling van dichtbij meemaakt en de momenten van opleving, als het leed plotseling even manifest wordt voor haar man, onderschept. Het is welhaast ondoenlijk om dan niet met die euthanasieverklaring te wapperen. Kenbaar maken wat de wil was van de mens bij het volle bewustzijn. Wanneer is de mens de mens niet meer.

006-2.jpg  005

Het is het juiste ogenblik om het aangrijpende boek van Nicci Gerrard ter hand te nemen. ‘Woorden schieten tekort’. Na de dood van haar vader, die ze naar eigen zeggen ‘In slow motion’ heeft zien sterven, raakt het onderwerp Alzheimer en alle aspecten vandien haar diep. Ze vraagt ons om bovenal de eigen identiteit te blijven zien en te koesteren. Heel de mens in alle opzichten.