De laatste ochtend van onze drie dagen op Texel. We genoten zowaar van een zonsopgang vanuit de drie linker ramen, die een grandioos schouwspel gaven van dit fenomeen, terwijl allerlei soorten vogels, al dan niet in formatie, er voorlangs of onderdoor vlogen. Een waardig besluit van dit heerlijke verblijf in de B&B, temidden van het natuurschoon.

Rond half elf namen we afscheid van onze vriendelijke Host en kregen een kaartje mee met een gelukspoppetje eraan. Het zijn dit soort kleine attenties, die een bezoek zo aangenaam en persoonlijk maken.

We haalden een glazen potje met nog net niet bloeiende narcissen voor de dochter waar Lief ‘de Bonusvader’ van was, zoals zij het noemde, en zochten haar adres. Het moest een oud huisje zijn, had ik op de foto’s op Instagram gezien en warempel. We kwamen midden in het centrum uit, met een parkeerplek en uitzicht op het park. We wilden de andere kant oplopen, maar hoorden achter ons roepen. Daar stond ze druk te zwaaien. Ze had op een bankje voor het huis met een matcha in haar hand zitten wachten op onze komst.

Inderdaad wat een prachtig huisje had ze opgeduikeld. Dat het allemaal van ‘toevalligheden’, voor zover die bestaan, aan elkaar had gehangen, hoorden we later onder de thee en koffie, maar eerst een rondleiding in dit smaakvol ingerichte prachtige oude huisje met een keuken achter de woonkamer en een ieniemienie serre met logeermogelijkheden, met aangrenzend een plaatsje. Boven, onder de witgeverfde hanenbalken, een ruim tweepersoonsbed en een geïmproviseerde kast.

Er viel prachtige kunst te bewonderen van de opa van dochterlief. Etsen, lino’s, schilderijen, zijn beelden en foto’s en een beeld van een pasgeboren kalf van een bevriende kunstenaar. Koffie en thee in de heerlijke zitkamer met kleine appel/bladerdeeg baksels van de warme bakker. Uitzicht op het park en het glazen huis. Er viel een heel jaar of nog langer te overbruggen, dus eerst het verhaal van de koop van dit lot uit de loterij en daarna alle wederwaardigheden. Een zoektocht naar wat ze werkelijk wil in het leven, mogelijkheden, goede eigenschappen daarbij, een jubelend ‘Weet je wat ik nou geleerd heb!’ , en met de gitaar in de aanslag vertolkte ze een lied met haar mooie stem. ‘Ga zingen,’ dachten wij.

Na een warme afscheidsgroet liepen we nog even door het centrum van Den Burg en togen daarna naar de Veerboot, die in de winter op het hele uur vertrok. De terugreis, waarbij we naarstig wilden zoeken naar een gezellig tentje, bijvoorbeeld in Medemblik en omgeving, Vinkeveen en omgeving, met glimpen van nostalgie, maar het was Valentijnsdag en carnaval hier en daar, met een zon die aanlokkelijk scheen dus alles bleek vooral overvol. Pas bij Breukelen hielden we een noodzakelijke pitstop met een borrelhapje en vooral een meer dan opgelucht gemoed.

Wat een bijzondere dagen hebben we doorgebracht. De zee nauwelijks gezien, maar de bijzondere en waardevolle ontmoetingen en gesprekken waren voor nu even het belangrijkst geweest. Soms is vriendschap de alles bepalende gemene deler en die mag gekoesterd worden.

Heerlijk en rustig ontwaken na een onrustige nacht. Het kan. Kennelijk waren de televisie-docu’s over Palestijnse gevangenen in Israel en daarna de oxycodon-verslavingen iets te overweldigend, want de zwaarte van de beelden vermengde zich met mijn dromen. Drie nachtmerrie-achtige onrust veroorzakende dromen. Tussendoor tijd te over voor de dagelijkse lesjes Hongaars. In de hele vroege ochtend opnieuw van vermoeidheid in slaap gevallen en dit keer zonder droom.

Na een kalme ochtend reden we tegen twaalven naar Den Burg om een bloemetje ergens op te diepen en vervolgens naar vriendinlief te rijden, met in de buik van Agaath de tas met herinneringen. We zien elkaar maar gemiddeld een keer per jaar, maar het gesprek gaat, na warme en liefdevolle omhelzingen, onmiddellijk de diepte in. We hadden afgelopen jaren te maken gehad met een zeer nabij verlies. Als dat een gemeenschappelijke deler is, brengt dat troost. Omdat je veel van elkaars verhalen herkent en omdat je de weg die het verlies zoekt vol begrip kan volgen.

Altijd weer ben ik verbaasd dat zij en ik vanaf het moment dat we elkaar, nu vijf jaar geleden, voor het eerst leerde kennen, er een lijntje tussen ons gesponnen werd. Vandaag de dag lijkt het of we al jaar en dag dikke vriendinnen zijn. Lief kent haar al lang, van zijn tijd op Texel en vooral ook toen ze met haar man in Hongarije een wijnhuisje kochten. Meer dan een vriendin, iemand om van te houden en te omarmen. Altijd optimistisch over het vervolgen van haar leven ondanks de vele tegenslagen van de laatste jaren. Haar glas is half vol, net als het onze en dat schept een band.

Bijpraten tussen de lunch door dus, die duurde en duurde, het was zo warm en sfeervol en daarna kwam er nog lang geen einde aan, want iedere keer vielen we van het ene onderwerp vanzelf in het andere. Rond vieren moesten we echt weer op pad, omdat we de galerie wilden bezoeken waar de prachtige etsen en de lino’s van vriendinlief ten toon gesteld waren. Dus namen we met een lichte weemoed afscheid, tot gauw, tot eens, tot ooit, maar wel weer binnen een jaar.

De galerie bleek in het oude postkantoor van de Koog te zijn gevestigd en had een voor de hand liggende naam gekregen: Het posthuys. We werden achterom geleid naar de enorme aangebouwde serre en al van buiten was te zien dat hier de Kunst in klein en groot, eenvoudig tot uit de voegen gebarsten, van volleerd kunstenaar tot opkomend kunstenaar werd omarmd. Ik deed de mannen de groeten van vriendinlief en ze wezen ons de weg naar boven waar haar werk stond. Eerst even rondkijken, soms ademloos, soms nieuwsgierig, soms geroerd. Wat een mooie verzameling van alles waar je maar iets mee zou kunnen uitdrukken. Grappig en verrassend waren de ‘Kwallenlampen’, de enorme verzameling vazen, waardoor ik onmiddellijk aan mijn zusje moest denken, en de kleine zeegezichten. Ook de bronzen beelden in het begin. Veel vogels en hier en daar een schaap.

Daarna op naar een echt authentiek dorp, dus kozen we voor Oudeschild, waar er geen vreemde modernismen waren toegevoegd aan prachtige oude huizen en waar alle historie glorie mocht uitstralen. Daar in de haven hadden we een heerlijk en eenvoudig avondmaal en daarna reden we na een alleszins geslaagde dag door de stikdonkere nacht voldaan naar huis.

De blog ietsje later dan normaal. Het kwam omdat we vrij vroeg de biezen moesten pakken om op tijd bij de boot te zijn. Onderweg werden we het eerste gedeelte begeleid door een zonnetje. Vrolijkheid ten top op zo’n moment, maar bij Amsterdam sloeg het grijze grauw toe en die bleef de rest van de dag. We hadden er zin in. Naar de boot met Agaath die zonder moeite herkend werd aan haar nummerbord, heerlijk die E-tickets. Alles wijst zich vanzelf, even wachten tot de buik van de veerboot leeg was en daarna mochten wij in rijen achter elkaar aan rijden, stapsgewijs, op aanwijzingen van de man voor ons.

We reden naar de B&B om te kijken waar het ongeveer was en daarna door naar de Koog waar we een hapje gingen eten. Het was eigenlijk nog te vroeg, want bij aankomst waren al de restaurantjes op een paar naar gesloten tot in de namiddag en enkele winkels waren maar open. Er dwaalden wat toeristen, te herkennen aan de kalme tred en het uitvoerig bestuderen van de Texelse etalages, of Texelaars zelf die zich aanmerkelijk harder vooruit spoedde.

We aarzelden wat. Waar was er een deur van een herberg open. Een man passeerde ons haastig, liep naar de deur van het restaurant waar we voor stonden en riep wat naar binnen. Van achteren uit kreeg hij antwoord en toen gebaarde hij dat we binnen konden komen, het restaurant bleek toch open. We waren de enige gasten en ze waren er niet helemaal op ingesteld, maar binnen no time zaten we voor het raam aan een tafel achter een heerlijke dis onder begeleiding van ongewisse moderne mediterrane muziek. Ontdekken blijft een feest.

Wat jammer dat de mooie oude gevels bijna allemaal uit het zicht zijn door de grote overdekte terrassen ervoor. Het haalt de romantiek er een beetje uit van die mooie oude knusse dorpen.

De B&B ligt prachtig. Midden in het Texelse landschap naar waar het vernoemd is. Ruim bemeten, vrij uitzicht over de omgeving en zeer compleet. Een echte eerlijke Texelse appelsap als welkom en een vriendelijk onthaal. Hier houden we het wel uit, zeker nu de mist met snelheid aan het dichttrekken is. Vandaag rusten we uit.

Een bericht op FB van vriendinlief. Ze is kunstenaar in de klas en weet altijd weer de kinderen te raken in hun creatieve zelf. Ze gaan gretig op de projecten in en hun kunsten zijn onbegrensd. De weemoed slaat toe bij het zien van de wand met kleurrijke collages. Wat is het toch heerlijk om het onderste uit de kan weten te kriebelen als je aan het werk bent met kinderen, hoe klein of hoe groot ook. Verwonder ze om daarna het proces en het resultaat te kunnen bewonderen. Plaatsvervangend trots op haar om wat ze los weet te maken. Dat is al een kunst op zich.

Tijd voor een stukje Jac.P. Thijsse. Kunnen wij niet naar het eiland toe(dichtgetrokken door dichte mist) dan komt het eiland wel naar ons, via deze zelf benoemde Texelaar voor het leven en dankzij zijn boeken ook na zijn dood. Inspiratie tot in de kleinste details.

Vanmorgen om acht uur stond de ketelmeneer op de stoep. Hij kwam de jaarlijkse controle doen. Zoonlief nam de honneurs waar en had boven ook de weg vrij gemaakt, zodat de man ongehinderd zijn gang kon gaan. Altijd fijn als iemand anders de honneurs kan waarnemen. Ik ben er niet zo goed in. Nooit geweest. Ik heb geen idee waar die schroom nou vandaan komt. Inbreuk op mijn eigen privacy misschien.

Het weerbericht voor Texel bekeken. Aj. Het wordt opnieuw koud. Ik had eigenlijk gehoopt op een beetje lente. Zolang we er komen is het minder mooi weer. Ik heb beloofd naar de galerie te gaan waar werk hangt van mijn lieve vriendin. Vorige keer was ze gesloten. We blijven maar drie dagen maar dat zal absoluut lukken. Eindelijk kunnen we dan de grote doos uit Nagypeterd naar vriendinlief brengen. Er zitten spullen in uit hun oude wijnhuisje, toen het verkocht zou worden. Het brengt vast weer een golf van warme herinneringen met zich mee. Boodschappers van het geluk en weemoed.

Gisteren besloten we naar nieuwe keukens te gaan kijken. We zochten vooral de houten frontjes, omdat er ook een zelfde filiaal in Budapest zit gingen we naar het bekende Zweedse warenhuis. Maar het moest absoluut geen lawaaikeuken worden. Echt en eerlijk hout als basis en het hogedruk porselein, kras en hitte-bestendig, trok vooral de aandacht, want dat was nieuw voor ons. Met dit in het achterhoofd weet Lief in ieder geval welke keukens in aanmerking komen. Het was nog even soebatten over twee spoelbakken of een. Ik heb liever een, in verband met meer werkruimte, dat leek me zo heerlijk. Lief wil ook graag de kookkunst een beetje afkijken en dan is het helemaal fijn als je een ruim werkblad hebt.

Eigenlijk wilden we naar nog andere winkels, maar ik wordt op de een of andere manier altijd zo gaar van het geslenter. Ik loop liever in de natuur een stuk achter elkaar dan dat drentelen in een groot warenhuis.

Wel hadden we bij het boodschappen doen twee makreeltjes bij de visboer gehaald om er Ikan Pedis van te maken. Nee, niet de Ikan Pepesan, want die zou veel meer tijd vergen. Dit was mijn eigen snelle versie met een sambal badjak, olie, ketjap en limoensap, knoflook en uien. Volgens Lief was het heerlijk, vooral de saus. Samen met de gisteren gebakken bami een niet te versmaden lekkernij.

Met Lief had ik een gesprek over het boerenbedrog of de gierigheid waartoe we ‘gesommeerd’ werden als kind, toen we bijbaantjes hadden in een automatiek. Hij moest vooral de punt van de puntzak van een zakje patat dichtknijpen met zijn pink. Bij mijn automatiek mocht ik maar een keer drukken voor de mayonaise en één schep patat in het zakje doen. Wel mocht je er eten wat je wilde en dat was niet tegen dovemansoren gezegd, maar een grote inname hield je nog geen week vol. Alleen de romige mayonaise bleef ik heerlijk vinden. Via de mayonaise kwamen we op de Piccalilly en daardoor weer op een heerlijk recept om dat zelf te maken.

Dankzij deze associatie kreeg ik trek in ouderwetse kapucijners, uien en piccalilly, officieel hoorde daar ook nog spek in, maar we geven de voorkeur aan de vega versie. Alleen voor vandaag komt de piccalilly dan wel uit een kant en klaar potje. Het is best even een voorbereiding met schone potten en veel groenten. Iets om straks in Nagypeterd te proberen. Tijd te over.

Wie wat bewaart, die heeft wat. Bijna Cruijffiaans zou je kunnen zeggen. Want als je wat bewaart, hou je het vast. Maar goed. Een van die orakelende spreekwoorden van bij ons thuis, waar letten op de centen een gewoonte was. Alles wat je bewaart kan nog eens van pas komen. Met het ouder worden kom je er achter dat dat nu juist niet altijd het geval is en kan de grote opruimactie beginnen. Boeken waar geen belangstelling meer voor is, oude babykleertjes die je aan de straatstenen niet meer kwijt kan, schoolschriften en andere parafernalia van algemene aard, kaarten en lieve brieven ter gelegenheid van je afscheid op je werk. Foto’s maken en weg ermee en op een gegeven moment zelfs de foto’s nog beter schiften zijn leuke klussen, nu vulling van de tijd een keuze is.

Sommige boeken die ik van mijn moeder erfde, kon ik niet weg doen. Zo herontdekte ik de serie Verkade albums in de kast. De nieuwe biografie die we uitkozen, is: Meester in het Paradijs-Jac.P.Thijsse en het Landschap van biograaf Dik van der Meulen. De schrijver noemt het een dubbelbiografie. Zowel van de man als de ontwikkelingen van het landschap.

De rijkdom van dit werk zit hem niet alleen in de fijne manier waarop alles beschreven is, maar ook in de herwaardering van Jac.P.Thijsse. Eigenlijk heb ik de boeken alleen maar bewaard uit eerbied voor de verzameldrift van mijn moeder, die er kennelijk wel heel veel waardering voor had en er vermoedelijk ook veel kennis heeft uitgehaald. Nu werd er verwezen naar citaten in bijvoorbeeld ‘De groote Rivieren’, en ‘De Bloemen In Onze tuin’ en ook veelvuldig naar ‘Waar wij Wonen’. Wat schreef hij beeldend en liefdevol over alles wat bloeide en groeide. Wat goed dat er mensen zijn als Dik van der Meulen die hem weer uit de vergetelheid heeft getrokken. Voor iedereen die van wandelen, historisch erfgoed van het landschap en de natuur houdt een dikke aanrader. Als je wilt kan je met hem mee door de gebieden lopen die meer dan de moeite waard zijn, ook al is er door de ontwikkeling veel verdwenen. Omdat we door de ogen van Thijsse mogen kijken, herken je de rijkdom, die tegenwoordig gelukkig weer wordt nagestreefd.

Er waren nog een paar ontbrekende delen en zomer, winter, lente en herfst kon ik via de boekenbalie aanschaffen. Texel zal ik op Texel proberen te krijgen. Daar gaan we overmorgen naar toe. Ook in de biografie staat een heel hoofdstuk over Texel. Leuk om aan Lief voor te lezen als we daar zijn.

Mijn moeder had ook Verkadealbums van andere schrijvers: Portielje, Kuylman en nog wat van die, mij onbekende, schrijvers. Maarten van Rossum merkte in een artikel online op, dat het gekoesterde oude papier was bezaaid met de bruine vlekken als van een oude man. Alleen dat beeld al. Maar het verlangen dat hij heeft naar een wereld, zoals het te zien is op de vele plaatjes in de albums, zonder verkeer, alleen die kalme meanderende rivieren en de wuivende oevers, roept ook bij mij een zelfde verlangen op.

Ik wist niets van de Pietersberg af, alhoewel ik er geweest ben, maar alleen al het eerste hoofdstuk is boeiend en daarin ontdek je hoe de mens het belang van moeder aarde op alle fronten heeft onderschat en genegeerd uit hoofde van de industrie. Dat het weer een hele nieuwe flora en fauna opleverde en de komst van de Oehoe en de vleermuis, door de afgravingen en gangen in de mergelgrotten was een bijzonder prettige bijkomstigheid. Een geluk bij een ongeluk. Dat er ooit een mosasaurus is gevonden die de aanzet is geweest voor de theorieën van Darwin is weer een ander verhaal. Die bewaren we voor later.

In een blog van een lieve blogvriendin lees ik dat de partner van een overleden vriend over dusdanige positieve genen beschikte dat ze dacht het gemis te kunnen aanvaarden. Een groot goed als dat mogelijk is.

Toevallig dat dit verhaal op mijn pad komt, want bij de afscheidsdienst van broer was er ook sprake van een levenslange positiviteit. Dat schitterde door in alle verhalen die over hem verteld werden door de kinderen en kleinkinderen. Broer had bij ons thuis een goede leerschool gehad met onze vader die steeds meer de politieman werd, helaas ook thuis. Zo wilde hij niet zijn. Dus had hij, net als een aantal van ons, het positieve van mijn moeder overgenomen en was hij een goedmoedige en lieve man voor vrouw, kinderen, en kleinkinderen. Het leverde een gevoel van trots op bij mij. Wat fijn als je dat weet waar te maken en op die manier afscheid kan nemen.

Het is een mooie eigenschap om het glas altijd half vol te kunnen zien. Mijn moeder kon dat in alle opzichten, en dat kwam vooral naar voren toen ze later steeds minder de zorg had voor het hele gezin en meer uit het leven kon halen voor zichzelf. Maar in de drukte van het hele gezin was er overal en voor elk probleem wel een mouw aan te passen, voor alles was een oplossing. Kon het niet rechtsom dan maar linksom en omgekeerd. Weinig te verhapstukken in de maand, dan werd met liefde elk dubbeltje omgedraaid en poffen mocht ook als je de schuld de volgende maand maar weer afloste.

Verjaardagen waren belangrijk. Het leven moest gevierd worden, het was al kort genoeg. De natuur, ook al was dat het postzegeltje tuin achter het huis, werd liefdevol gedeeld. De schoonheid van de oude perenboom, de forsythia en later de papavers voor het huis. Ze maakte ons attent op de mooie luchten, een nietig bloemetje en was totaal verrukt toen een sperwer achter in ons stadstuintje een prooi kwam verschalken. We keken ademloos met z’n tweeën naar diens verrichtingen. Ze was altijd in voor gezellige praatjes met Duikie de groenteboer, Jo de melkboer en Ad de kruidenier, die aan de deur kwamen. Mopperde niet als er onder in een kist appelen weer eens een aantal rotte exemplaren hadden gelegen. Goed voor de appelmoes. Van de vakanties genoot ze met volle teugen.

We mochten kiezen: Lopen of met de bus naar de stad. Lopen betekende iets lekkers onderweg met geld dat uitgespaard werd door de bus niet te nemen, een zak koekkruimels van de stroopwafelkraam, of een spoorpunt en later zelfs een zakje patat of een ijsje. Twee vliegen in een klap. De kinderen hadden beweging en liepen het lekkers aan kilo’s er weer af. Iedereen tevreden. Een hoogtepunt was het jaarlijkse reisje met het Vrouwengilde met de bus, of de tochtjes met vrienden naar het buitenland, die ze later nog ondernamen. Van haar leerde ik de liefde voor het zingen, het lezen en later het schrijven.

In deze huidige tijd is het moeilijk om positief te blijven als je kijkt naar het wereldtoneel. Maar als die eigenschap eenmaal in de genen zit, dan leer je te kijken naar de kleine ‘grote’ wereld om je heen. Een van de veel gebezigde spreuken van vroeger was ‘Tel uw zegeningen’. Dat kregen we met de paplepel ingegoten. Dat helpt om een draai te geven aan bepaalde gedachten en te genieten van de rijkdom die in alles aanwezig is, al dan niet met centen.

Het is opnieuw een prachtige dag. Zoonlief is er met schone dochter op uitgetrokken naar de Soesterduinen en wij hadden een rustdag ingelast. Maar als het zo ‘n heerlijke lentedag wordt, is de tuin misschien toch een optie. Ze beloofden niet te lang weg te zijn. We zullen zien.

Vroeg wakker deze ochtend, rond vieren. Er blijft altijd het een en ander doorwerken in die grijze hersencellen. Alles moet een plek krijgen, ergens achter de deuren van mijn hoofd. Daarnaast spoken toekomstbeelden er doorheen. Alles wat gezegd werd bij de bijeenkomst van broer spint nog een keer door mijn gedachten, ook met betrekking tot mezelf en hoe we omgaan met de mensen om ons heen, die we al dan niet vaak zien of juist te weinig. Als er een afstand in kilometers is, is het navenant. Je kan niet ‘even’ vanuit Hongarije op bezoek komen, maar in deze omgeving woont iedereen dichtbij op een broer na. Dus dan wordt afstand relatief en een kwestie van prioriteiten stellen. Op welke gronden worden keuzes bepaald. Boeiende materie. Er valt een hoop te overpeinzen.

Mijn moeder maakte wel eens een praatje over de heg, maar ging heel zelden bij iemand op de koffie. Naar vermoeden door het vele werk, want luiheid was des duivels oorkussen. Ze had wel wat beters te doen dan te kleppen over koetjes en kalfjes. Bovendien, op die manier hield je roddel en achterklap buiten de deur. Pas later, toen bijna alle kinderen het huis uit waren, kwam ze bij haar broer, waar ze veel van hield, op bezoek en ging ze met haar schoonzus van mijn vaders kant dagjes vrij reizen, een keer per maand. Dan zochten ze de koekjesfabriek van Verkade op of kleine volksmusea, de vissersdorpen of steden verder weg en ze kwam zelfs een keer bij ons vakantieadres in Gees een middag langs. Toch is het waarschijnlijk de macht der gewoonte geweest om dat op bezoek gaan ook zeer beperkt te houden. Want we lopen allemaal de deur niet plat bij elkaar.

Bij Lief was het nog veel minder dan bij ons en dat heeft ook deels te maken gehad met zijn moeder die nogal beschermd door de nonnen was opgevoed en zijn vader, die bijna nergens op bezoek ging. Wel ging zijn moeder naar haar zussen toe een paar keer per jaar.

Het ligt absoluut ook aan het feit dat je het de eerste jaren druk hebt met je eigen gezin. Vroeger, waarbij alles zonder hulpmiddelen moest gebeuren, was je dag wel gevuld. Niet voor niets was er een wekelijkse indeling, die we allemaal nog wel kennen als je in die tijd bent groot gebracht. Er was een wasdag, een strijkdag, een poetsdag voor de bovenboel of de benedenboel, een versteldag. Alles gebeurde op min of meer vaste tijden. Dat werd ook verwacht. Het maakte het leven wel eenvoudiger en kalmer. Bezoek werd al naar gelang bewaard voor het weekend.

Tegenwoordig is de noodzaak ervoor weggevallen. Strijken doe ik haast nooit meer. Wassen als er een volle wasmand is. Schoonmaken als de tijd daar is en poetsen wanneer het uitkomt. Er zijn leukere dingen te bedenken dan het ondankbare huishouden, vond ik vroeger al. Had je net gestofzuigd en draaide je je om, dan was het alweer nodig. Dat zal mijn moeder met haar kroost van elf ook regelmatig gedacht hebben. Van haar heb ik ook dat wat vroeger als nutteloos werd gezien, bijvoorbeeld lezen, met veel liefde leren omarmen. Wachten tot je het op je heupen krijgt is een oplossing, dan is het in een vloek en een zucht zo gedaan. Nou ja, zonder vloek dan. Haha. Maar dan gaat ook echt alles aan de kant.

We organiseren dagjes of midweken met de vier kleintjes van het gezin en soms met de vijfde erbij. En we zien elkaar op feesten en sinds gisteren helaas ook op begrafenissen of crematies. Maar een van de nichten van de kinderen had wel weer eens zin in een reünie, vertelde ze. Die organiseerden we vroeger met mijn vader en moeder erbij ook. Ze verdwenen toen zij er niet meer waren. Oude tradities mogen herleven en nieuwe tradities kunnen worden gemaakt. Wat let ons.

Veel te vroeg was het vanmorgen , 6 uur wakker, koffie en de gebruikelijke ochtendrituelen, dus zaten we om half acht beneden voor het ontbijt en de medicijnen. Om half tien werden we bij Domstede verwacht. Afscheid in besloten kring, met alleen de familie en koffie na in de Brasserie.

Voor de derde keer deze week reden we naar het crematorium en uitvaartcentrum. De naaste familie, schoonzus, kinderen en kleinkinderen waren al bij broer. De avond ervoor waren alle neven en nichten geweest en leek de bijeenkomst wel een grote reünie, waar broer alleen al blij om zou zijn geworden. Zou hij stiekem goedkeurend hebben gekeken daarboven. Troostrijke gedachte.

Maar nu was het daardoor vooral heel intiem en nog meer vertrouwd. Wij tienen zo bij elkaar maakte het gemis even veel groter. Broerlief merkte terecht op: ‘Nu is de tweede schakel uit de ketting gevallen en moet ik drie jaar overbruggen’.

De bloemstukken waren er, prachtige witte rouwboeketten en op de kist rode rozen. Er was gisteren rondgevraagd wie van ons er wat zou willen zeggen, maar wij zijn helaas bijna allemaal behept met het gen van mijn vader, die er voor zorgt dat we in redevoeringen al bij de eerste zin in snikken uitbarsten, niet alleen bij begrafenissen en partijen, maar bijvoorbeeld ook bij Sinterklaasgedichten. Dat schiet niet op. Maar broer rechtte zijn rug, tuurde strak op zijn blaadje en beschreef de levensloop in vogelvlucht, maar wel drie of vier kantjes lang. 83 Jaar is een lang leven. Schoonzus kon het ook en verder de zoon en dochter en een kleindochter. Ontroerend, vooral bij deze laatste drie, ook omdat we nog een extra inkijkje kregen van zijn gezinsleven als aimabele vader en opa. Ik was vooral ontroerd geweest bij broer’s lied met het Byzantijns koor, waarbij hij als bariton de solo zong. Prachtig gezongen en zo mal, om dan ineens te beseffen, dat deze wonderschone stem van broer daar in die kist voorgoed zou zwijgen.

Daarna was er koffie en kwamen de sterke verhalen, de knuffels en het was fijn om dit verdriet en het komende gemis samen te delen. We beloofden elkaar alle tien nog even te wachten met doodgaan, al weet je nooit wanneer er op je deur geklopt wordt en dat de volgende ontmoeting maar een verjaardag moest zijn. Daarna ging ieder een eigen weg.

Wij besloten naar de opticien te gaan om nog op de valreep een nieuwe bril voor Lief uit te zoeken . Als het niet op tijd klaar zou zijn, neem ik ‘m mee naar Hongarije. De oude bril is goed, maar bekrast door de zoutkristallen. We waren snel klaar met het model en het wordt voor de afwisseling een mooie grijze. We zijn benieuwd.

Lief had een appje gehad van vriendlief in Hongarije. Hij was langs De Hoff gereden en had gezien dat de deur van de Datsja open stond. Hij besloot onmiddellijk te gaan inspecteren. Het bleek dat de grasmaaier uit de schuur was ontvreemd. Gelukkig niet de dure bosmaaier. Met het atelier was niets mis. Gelukkig maar. Deuren weer op slot en duimen dat het de komende twee weken niet gebeurt. Als Lief er is, zal het niet gauw meer voorkomen.

Daarna was het tijd voor de boodschappen. Zeeën van tijd heeft zo’n dag, als je gewoon opstaat aan het begin, dat was duidelijk. Ondanks het droevige afscheid, was het wel een vredige dag. Broer was zo goed om de zon uitbundig te laten schijnen. We voelden alle twee sterk de behoefte om het in vrede af te sluiten dus zochten we een lieflijk restaurant aan een haven in een zijarm van de Vecht. Daar viel alles samen: Twee roofvogels in de lucht, kabbelend water, meerkoeten en eenden in lentestemming, zon. Meer dan voldoende om er broer in terug te vinden. Toen we op het eind nog een visser naar zijn auto zagen lopen, was het beeld compleet.

Omdat ik pas gisterenmiddag de resterende 150 bladzijden van ‘Waak over Haar’ had uitgelezen, vertoefde ik nog ruimschoots in Italië en moest ik even landen op aarde. Door de ijzige wind, die me in de polder om de oren sloeg, stond ik al vlug weer met beide benen op de grond. Ik stapte op het hek af naar het pittoreske huisje toe van vriendinlief. Bij het tuinhuis stond iemand in de open deur, maar omdat het daar aardedonker was, had ik niet in de gaten dat het haar oudste zoon was. Een vluchtig ‘dag’ en ik haastte me naar binnen, de behaaglijke warmte in. Lieve omhelzing, want het was alweer te lang geleden. Tijd zou je moeten kunnen uitrekken als kauwgom, zodat je steeds een stukje meer aan de dagen kon toevoegen. Wat zou ik dan met regelmaat meer mensen zien.

Een voor een druppelden de vriendin en de vrienden binnen. Eerst maar eens flink bijkletsen met een heerlijk kopje thee en koeken van de banketbakker. Lang geleden, dat ik die gegeten had. Flinterdunne roomboter koeken van een verleidelijke grootte. Het is fijn om te horen waar iedereen zich mee bezig houdt en hoe het is. Het kon niet anders of het gesprek ging over dood en eindigheid, over de ontdekking van een broer en zus van vriendlief, die net een hartoperatie achter de rug had gehad, waarbij bleek dat de kwaal in het erfelijkheidsgen zat en dus ook bij zijn zus en broer werd ontdekt. Zo bespraken we de welwillendheid en tegelijkertijd het onvermogen van de medische wereld om de juiste diagnoses te stellen.

Hij had eindelijk ook de verrassing bij zich, die ik de vorige bijeenkomst door griep was misgelopen en dat hij niet had willen verklappen. Het was het parfum uit het boek Narcis, van Judith Fanto dat je had kunnen bestellen via de QR-code achter in het boek. Ik had het al, en dat had hij al uit mijn blog begrepen, maar het was ‘n lief gebaar om dat voor ons allen aan te schaffen.

In mijn enthousiasme omdat het nog zo op mijn netvlies stond en ik er stiekem tussen alle bedrijven door nog over aan het peinzen was, stak ik vol enthousiasme van wal. ‘Een waanzinnig goed boek.’ O, o, nooit bedacht dat de anderen dat niet zouden vinden. De meningen waren danig verdeeld: ‘Het was al weer zo lang geleden dat het gelezen was’, ‘niet om door te komen’, ‘wel uitgelezen, maar moeizaam’. Slechts een iemand vond het net zo boeiend, al had er voor haar hier en daar meer vaart achter mogen zitten. Historisch gezien was iedereen vol lof. Sommige hadden vooral moeite met het hoofdpersonage.

We vroegen ons af naar het waarom van dergelijke verschillende opvattingen. Er waren passages bij die mij bijvoorbeeld zeer welkom waren, sprookjesachtig en beeldend geschreven, maar ook daar waren de meningen over verdeeld. Daardoor werd het een korte bespreking want om steeds maar weer al die superlatieven te herhalen is volkomen overbodig als men dat anders heeft ervaren. Wel heel interessant om dat verschil eens uit te pluizen.

Daarna kwamen er wijn en heerlijke borrelhapjes op tafel en konden we overgaan op het gezellige babbelen. Over de kinderen en hun wel en wee, over nieuwe films die iedereen beslist moest gaan zien. Alhoewel, een paar ook over het leed in Gaza en Oekraïne, iets wat je soms gedoseerd wil kijken. Het was inmiddels tijd voor de nieuwe titels van boeken en daar maakt vriendinlief een poll van zodat we weer kunnen kiezen. Door Van Dis en zijn nieuwste boek dat door twee van ons genoemd werd, kwamen we natuurlijk nog op zijn verborgen relatie. Iets meer dan 35 jaar verborgen weten te houden voor iedereen is ronduit knap te noemen.

Zo is het. Het is niet nodig om altijd uit de school te klappen. We hebben recht op onze kleine geheimpjes.

Er doet een duif haar best om de stilte te doorbreken. Ze roekoet, veilig en vertrouwd. Ik loop weer over het tuinpad van jaren geleden. Binnen ligt een vrouw te lijden en ik ben de hele nacht bij haar geweest, maar er viel weinig verlichting te schenken. Het wachten was op de komst van de dokter. Ze is even in slaap gesukkeld, dus ik wilde wat frisse wind om mijn hoofd, een beetje om wakker te blijven en een beetje om aan die zwevende dood te ontsnappen. Het was half 7 ‘s morgens. Het tuinpad was een soort klompenpaadje van wat eigenlijk als een boerenerf zou kunnen dienen, als het geen stadstuin was. Er roekoet een duif. Hetzelfde lied als vandaag. De vrouw is die dag overleden. Letterlijk uit haar pijn verlost. Dat een geluid je terug kan brengen naar zo’n moment. Bijzonder.

Zuslief kwam me gisteren halen on naar Houten te rijden waar onze twee andere zussen al op ons aan het wachten waren. Er lagen twee bundeltjes puzzeltocht op ons te wachten, een voor de voorbank en een voor de achterbank. We moesten beginnen bij een pannenkoekenrestaurant in Schalkwijk. Dan maar eerst lekker lunchen met een vrolijke gerant, die spits reageerde op de aanmaning van zuslief: ‘Chop chop!’ Haha. ‘Don’t push your luck’, waarschuwde hij haar met een brede glimlach. Dat stond garant voor een lichte schertsende ondertoon, zodra hij iets kwam brengen.

Natuurlijk reden we fout bij de eerste de beste weg die we moesten gaan. Eerlijk is eerlijk, de aanwijzingen waren net zo cryptisch als mijn moeders cryptogrammen. Met pijltjes en in het begin nog straatnamen, maar zelfs die verdwenen als verhoogde moeilijkheidsgraad. Niet te doen zowat. We verloren dan ook elk gevoel voor richting en wisten alleen dat Wijk bij Duurstede een van de doelen was. De bijbehorende bingoplaatjes werden wonder boven wonder soms per ongeluk toch nog gevonden.

Wijk is prachtig. Daar deden we een borreltje en hadden tijd om wat dieper in te gaan op de gebeurtenissen van de laatste dagen. Hoe het voelde om als 11 min 1 door het leven te gaan en wat dat voor ieder van ons betekende. Maar ook onze eigen beslommeringen en ontwikkelingen kwamen aan bod. Hoe verschillend we er ook in staan, daar kunnen we het altijd over hebben.

Daarna liepen we ontspannen en kuierend door de oude straatjes met een grote verscheidenheid aan winkels. Een ouderwetse hoedenzaak. Zuslief zocht al heel lang een warme muts voor de wintersport. Naar binnen met haar. Ze vond dat ze eigenlijk geen hoedenhoofd had, maar de man met de modieuze geruite pet, die achter de toonbank stond, wist te vertellen dat hij nog nooit iemand was tegengekomen waar hij niet het juiste model voor had gevonden. En warempel, we liepen de deur weer uit met een leuke muts voor zus.

Toen we het pontje te vroeg waren over gestoken waren we de weg helemaal kwijt en kwamen we bij de tweede pont om weer terug over te steken. Keren en nogmaals zoeken, maar bij de volgende pont toch over en richting Leersum. Inmiddels was het rond een uur of half vijf. Als stralend cadeau liet onze jarige moeder de zon glorieus ondergaan.

Te laat begonnen, was de conclusie, en om een beetje bijtijds thuis te zijn, reden we nu recht op ons doel af. De snackbar in Houten, waar we een veel te grote portie friet met iets erbij voor ons neus kregen. De volgende keer bestellen we gewoon twee porties voor vier en zelfs dan zullen we nog overhouden. Al met al constateerden we ondanks de mislukte speurtocht dat het een fijne en zinvolle zussendag was geweest. En dat is heel wat waard.

Gisteren kregen we het droeve bericht dat mijn op een na oudste broer was overleden. Hij is de eerste van de elf kinderen van ons gezin. Het geeft een dubbel gevoel. Alsof er een nieuw tijdperk is aangebroken. Hij heeft de laatste tijd niet veel meer kunnen doen en mijn schoonzus heeft onafgebroken met haar hele ziel en toewijding voor hem klaar gestaan. Hij was nog steeds thuis onder haar hoede. Het is de broer die leed aan Lewy Body dementie. Als je opgesloten zit in je lijf en je kunt je niet meer uiten moet dat een kwelling zijn, zeker voor iemand die zo graag praatte en prachtig zong. Het gemis voor zijn vrouw en de kinderen, als hecht gezin, zal groot zijn. Soms zou je de klok even stil willen zetten.

Maar het leven gaat door. Vandaag hadden we afgesproken met de zussen om in mijn moeders geest iets uit te zoeken met een spelkarakter. Ze zou vandaag jarig zijn geweest en viert het vast en zeker met broer en oom uitbundig op een wolkje. Ze hield van spelletjes. Als je vroeger met de kinderen op bezoek kwam, kwam er als eerste de domino uit de boekenkast. Dan zaten ze allemaal op de grond, mijn moeder op haar knieën, bijzonder eigenlijk, de kaartjes om te leggen. Wat ze ook trouw iedere week deed was puzzelen op het cryptogram uit de krant. Samen met twee broers bogen ze zich over de cryptische zinnen en sprokkelden de betekenis naar boven. Samen sta je sterk. Zo is dat.

Zuslief heeft een puzzeltocht langs de kastelen en tuinen gevonden. Het is dan mogelijk om in de auto te blijven zitten, omdat het ijzig koud zou worden vandaag. Dat was het gisteren zeker, maar het oogt nu beter. Het schommelt wat af, dat weer van tegenwoordig. Gevoelstemperatuur 9 graden, vertelt de weer app. Zuslief komt me halen. Ook fijn. We gaan het zien en beleven. Bij elkaar zijn geeft troost. Hoe het verder gaat lopen weten we nog niet. We wachten rustig af.

Lief gaat zo weer naar zijn nicht in de Hoek om zich nogmaals op het opgeslagen archief te storten. Er kan een hoop weg. Dat is iets wat we geleerd hebben van de voorbije gebeurtenissen. De grootte van de nalatenschap kan zwaar op de schouders van de achterblijvers drukken. Het is beter om zelf alvast te schiften zolang dat nog mogelijk is. Ik kan hier straks ook nog een stuk verder. Vooral de foto’s zijn een grote klus. Van school heb ik ook nog een enorm pak. Misschien kan ik ze gebruiken ter inspiratie voor het schilderen.

Het boek ‘Waak over Haar’ is bijna uit. Gisteren kwam er niets meer van lezen met alle kattebelletjes van de kinderen, die allemaal meeleven met ons. Dat is zo troostend. Ik luister naar broer zijn muziek en hoor die heldere tenor boven alles uit galmen in het Byzantijnse koor waar hij in zong. Zo herinner ik me hem het liefst. Ik wens hem een behouden vaart naar een prachtige haven, waar het leven liefde is.

We reden naar het nieuwe huis van onze oudste vriend, die Lief al kent vanaf zijn middelbare schooltijd en ik pas toen we met elkaar om gingen. Een vriendschap van ruim 60 jaar, iets om te koesteren natuurlijk. Hij heeft ons beider eerste partners gekend en ons door lief en leed heen geholpen. Hij woonde in een van de oude wijken in Utrecht en zwoer bij ons mooie oude stadsie. Maar nu, met een bibliotheek waar je U tegen zegt en met de komst van de onvermijdelijke ouderdomsgebreken kwam er behoefte aan ruimte en vooral voor het laatste, rust in deze woelige wereld. Dus werd besloten om te verhuizen uit Utrecht om ergens te vinden waar ze zo’n behoefte aan hadden.

Lief was nog wel met vriendlief aan de wandel geweest over hun geliefde singels, maar ik had hem en zijn vrouw al een tijd niet meer gezien. Toen we aankwamen en met gemak een plekje voor Agaath vonden, liepen we op het huis toe en daar zaten ze aan de grote tafel voor het raam. Vriendlief in de krant verdiept en vriendinlief in een boek. Alle onrust en drukte van het stadse leven waren wolkjes craquelé boven hun hoofd die uit elkaar ploften. De weldadige kalmte was hen aan te zien. Zo nieuw en toch zo vertrouwd.

Er was thee en een prachtige versgebakken cake van die ochtend. Zo een die ik vroeger veel maakte. Ik moet er weer eens aan beginnen, bedacht ik. Vroeger bakte ik zo vaak. Straks in de nieuwe keuken met de juiste oven en met al dat bezoek dat belooft te komen. Het was zo’n vleugje nostalgie om je aan te warmen.

Eerst bijkletsen over van alles en nog wat. Hoe was het gekomen dat ze voor dit huis hadden gekozen en niet voor een appartement waar mensen op onze leeftijd vaak naar toe verhuizen, al dan niet met mogelijkheden voor verzorging. De kinderen woonden precies tussen Utrecht en dit stadje in, dus dat was gunstig. De ruimte en de rust voor hoog sensitieve vriendin bleek een perfecte en hemelse combinatie. Alle boeken, en geloof me, een bibliotheek gelijk, hadden hun vaste plekje gekregen beneden in een wandbrede boekenkast en boven op zolder, aan alle wanden in zelfgemaakte boekenkasten.

Ruimte te over en geen wonder dat vriendlief, zodra hij een voet over de drempel zette, wist dat het goed was. Het eerst bekeken huis en direct raak. We gingen lunchen en het gesprek kabbelde onverminderd voort. Dat krijg je als je jaren moet overbruggen. Over de Hoff en over het onderwijs, over naar Hongarije komen met de trein of bus, over kamperen, over de prachtige bosrijke omgeving bij hun, over fijnstof en benauwd zijn, over biologisch verbouwen, het voedselbos, de nachtegalen, over een tuinarchitecte die de tuin onder handen zou nemen om van daaruit weer zelf aan de slag te kunnen gaan, over met pensioen gaan en de vele voordelen en over vrijwilligerswerk waar straks tijd te over voor zou zijn. Zo wisselden we uit en droomden het ideale plaatje.

Doelen stellen, dromen hebben, iets op touw zetten, zo vaak heb ik gemerkt dat het nog heel veel levenslust brengt als je ouder bent en vooral energie en nieuw elan,

Gisteren heb ik de hele middag met rode konen de reis gevolgd van de hoofdpersoon in het boek ‘Waak over haar‘ en ik heb moeite om het weg te leggen. Altijd een goed teken. Vandaag was er geen ruimte om veel te lezen. Onze lieve Njong was er een dagje. Mams moest naar de allerlaatste beurs voordat het zwangerschapsverlof in gaat. Geen probleem, tussen alle wonderlijke roller coasters van de laatste tijd door is het bijna even pas op de plaats.

We begonnen met stofzuigen. Daar was ik nog niet aan toegekomen. Dat zou hij wel even doen, vond ie. Met de ingekorte stang schoof hij met een ernstige blik de zuigmond over het kleed en het laminaat. Een en ander, bijvoorbeeld het goede helpen, moest wel een aantal keer bevestigd worden. Ik deed de bank, en hij nog even de keuken. We zijn een goed stel, wij twee.

Hij had de houten trein meegenomen en wat autootjes, alsof er nog niet genoeg waren en de kleine diertjes van school kwamen te voorschijn. Die vond hij minder interessant. De keramieken koekjestrommel uit Trojan zat gelukkig nog vol met doormidden gebroken crackertjes. ‘Mag ik die pakken, oma’, tuurlijk jongen. Behoedzaam tilden twee kleine handjes het deksel eraf en het ging er even behoedzaam weer op. ‘Goed zo lieverd.’ Het aloude programa werd afgedraaid.

Verven stond bovenaan. Waterverf erbij, kwasten, de achterkant van een oud los doek en het tekenboek. Een voor mama, de regenboog natuurlijk, in dit geval uitgevoerd in prachtig nachtblauw en donkerrood en bruin, als daar die pot goud niet te vinden zou zijn. En een tekening voor papa, waarbij hij zeker wist dat die geen roze wilde in zijn schilderijen. Haha. Volgens mij heeft zoonlief daar geen echte problemen mee. Ik schreef er keurig op voor wie het was, met datum.

‘Zal ik wentelteefjes bakken?’ ‘Nee Oma.’ ‘Dino-pannenkoekjes dan?’ ‘Jaaaaa’, een langgerekte blijde kreet met de bedelende vraag of hij weer mocht kloppen. Tuurlijk. Extra handen waren altijd een zegen. Het was mijn klontjestovenaar. Met het grappige stampertje voor opgeklopte melk bromtolde hij verschillende keren op en neer, stopte, keek nauwkeurig naar het witte goedje en klopte nog een keer, om dan te juichen dat ze allemaal verdwenen waren.

Hij mocht de volle kleine pollepel in de hete pan doen, die ik vast hield. Bij zoiets kom je argusogen te kort, zoveel om op te letten, én op de pan, én op de lepel, én op het erin gieten, én op zijn dribbelbeentjes op de stoel. We hadden fantastische dino’s dit keer, dat moet gezegd. Om ze ogen te geven hadden we de zak rozijntjes opengeknipt. Zoonlief kwam er ook gauw een paar wegsnoepen net als Lief.

Na het eten waren we allebei wat moe en eerst werd er voorgelezen uit ‘De Fantastische Bus‘, waarbij vooral met de zieke Timo werd meegeleefd en dan graag een filmpje. Hij koos Peppa Pig, grappige dieren met neuzen aan de zijkant van de wonderlijke hoofdjes. Klassiek Egypte op moderne wijze in de verbeelding verwerkt. Hij was moe en kwam dicht tegen me aan schuieren. Zo’n heerlijk waak/slaap momentje. Toen we net wilden gaan wandelen kwam Mams er al weer aan met zijn grote zus. Ze hadden spekkoek meegebracht en natuurlijk was er een pot lekkere warme thee bij.

Ondertussen leerde ik zijn zus breien en verviel hij in een halstarrig nee, op alles wat er werd gevraagd. Ik wilde de moderne methode aanleren die ik net onder de knie had, maar de andere oma, had het aloude: Insteken, Omslaan, Doorhalen en Af laten glijden, aangeleerd, dus borduurden we toch maar op die voet verder. Wol mee, pennen 7 mee en de boodschap om vooral ook op Youtube te kijken. Wie weet.

In een vaartje naar huis, want de nieuwe auto zou worden gebracht. Kus, kus, dag, dag, en bliksemsnelle voetjes over de galerij.

Gisteren kwamen de hoogtijdagen in een mensenleven bij elkaar en raakten elkaar net niet. Een crematie in de middag van een zus van een schoonzus, gedragen door de kleinkinderen en de kinderen. We kregen om te beginnen allemaal een vergeet-mij-nietje. Het symbool van Alzheimer Nederland met de boodschap het vaak te dragen. Uit de verhalen van de volwassen kleinkinderen kwam deze oma levendig naar voren tot een paar jaar voor haar dood. Daarna was er steeds weer een afscheid, omdat de mist langzaam omhoog kroop.

Er werd liefdevol en mooi over haar gesproken en daar tussenin werden aanvullende foto’s getoond, die werden onderstreept door de begeleidende muziek: Vakanties met man en kinderen in Italië, het ouderlijk huis van vroeger met haar zussen, bourgondisch tafelen, en het geiten en dollen met de kleinkinderen. Bij oma kon alles en zo was het. We hadden allemaal een zijden bloem meegenomen die aan het eind van de plechtigheid verzameld zouden worden tot één grote bos om ze uit dankbaarheid aan het zorgcentrum te schenken waar ze op het laatst een studio had. Een mooi gebaar vond ik dat.

Na afloop was er een borrel en een hapje, dat paste bij haar leven en was er een ontmoeting met broer en schoonzus, de neven, die we niet zo vaak zagen en bekende gezichten van de verjaardagen van vroeger. Zoals altijd een mengeling van een lach en een traan. Zuslief en haar man en ik waren gelijktijdig aangekomen en het was fijn om dat samen te kunnen delen.

Rond zes uur reden we richting Rotterdam waar ik de afslag IJsselmonde miste en de halve stad ben door gesjeesd. Maar nu weet ik het en kan ik er de volgende keer pico bello heen rijden. Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen. Parkeren bij het zwembad, was de boodschap. We werden opengedaan door de kleine man, die net zo snel ook weer naar boven rende om onze neef te halen. Hartelijk als altijd met een brede glimlach en de vraag om de schoenen uit te doen. Geen punt maar zonder bankje een moeilijkheidsgraad.

Boven stond er een overvloed aan hapjes klaar op het kookeiland en de eettafel naar ‘s lands eer en inborst en werden we met een gul gebaar gefêteerd op een drankje. Wel eerst een gedeelte van het huis bewonderen, een hotel gelijk. Wat een ruimte. Voor het woongedeelte moesten we een trap op en voor de slaapkamers eventueel nog een dus bedankten we voor de eer. Dat zou later nog wel eens komen. Geanimeerde gesprekken met de gastheer en gastvrouw volgden en later met de kinderen en de overige bezoekers. Tussendoor toonde neef zich een gulle sommelier en maakte zijn geliefde in de gauwigheid nog meer mooie schotels af met parmezaan en wat groen erover. Alles met het gemak van de gastvrijheid die uit de hele sfeer af te lezen was.

Mooie en liefdevolle begroetingen volgden, zeker nu we iedereen nog maar anderhalve maand geleden bij de begrafenis van broer van Lief hadden gezien, tussen elke handeling viel er verbondenheid te lezen. Er werd geknabbeld, gegeten, gedronken en het was de vrolijkheid ten top. Het motto van deze dag met het lief en leed werd als vanzelf ‘Vier het leven’.

Zon doet verwoede pogingen om door de dichte neveldeken heen te breken en ze heeft haar lentekracht mee. Het lukt. Rondom Zwolle is de wereld nog wit, waar het bij ons allang is weggesmolten. De parkeergarage ligt vlak naast de snelweg en is makkelijk te bereiken. We nemen de verkeerde uitgang en moeten vier trappen op, maar met wat puffen lukt het goed. Oefening baart per slot van rekening kunst. Het was al met al toch nog bijna anderhalf uur rijden. Met Arnhem in mijn hoofd, waarna ik altijd in een uurtje thuis ben, had ik dat ook voor deze afstand bedacht. Een file onderweg stopte er gul nog eens twintig minuten bij. Het maakt niet uit.

Mooi Zwolle, net als Utrecht een prachtige oude binnenstad naar ons hart. We lopen richting de Blijmarkt waar we het kunstzinnige deel weten, het Odeon en Museum De Fundatie. De treden naar het bordes van het oude semi klassieke gebouw met de moderne koepel en de dikke duif van Martha Rolink er bovenop. Altijd fijn om er weer te zijn. Ik geef de jongen achter de kassa een oude kaart van Lief, die nog in de portemonnee zat. Ergens registreert mijn oog de fout met een blik op de foto. Natuurlijk is die kaart verlopen. Hij knipt hem door voor ons en ik snor mijn eigen kaart uit de diepte.

Binnen is er de gebruikelijke hoeveelheid aan grijze koppies. Ze komen gemiddeld allemaal voor de tentoonstelling van de kunstenaarsfamilie Ter Borch, schatte ik in. Wij rijzen op met de lift naar de vierde verdieping en daar vallen we eindelijk stil. Wow, wat een prachtig werk hangt hier. Alle conventionele denkbeelden omtrent een schilderij zijn losgelaten. Het lijken pastelkleuren op linnen aan muren van opgespannen kaaslinnen en katoen, al dan niet met een kleur, wat de omgeving passend maakt bij deze doeken. Er zijn erbij waar op de achterkant van het doek geschilderd is, er zitten op sommige rijgsteken, er hangt soms wat draad aan.

Ivna Esajas haar werk heeft de titels van boeken, kunstwerken of gedichten van auteurs, kunstenaars en dichters met Afrikaanse of Surinaamse roots. In een van de huiselijk ingerichte vertrekken liggen op een tafeltje de werken van o.a. Baldwin, Bell Hooks, Faith Ringgold. De titel komt uit een gedicht van de Jamaicaanse dichter Safiya Sinclair:

The ragged and the Beautiful.

Doubt is a storming bull, crashing through/the bluw-wide windows of myself. Here in the heart/of my heart where it never stops raining

I am an outsider looking in. But in the garden/of my good days, no body is wrong. Here every/flower grows ragged and sideways en always/

beautiful. We bloom with the outcasts,/our soon-to-be-sunli, we dreamers. We are strange/and unbelonging. Yes. We are just enough/

Of ourselves to catch the wind in our feathers,/and fly so perfectly away.

Vrij als een vogel, los van alles, dat proef je uit haar werk heel sterk. We kunnen er geen genoeg van krijgen en wandelen heen en terug om opnieuw te kijken en te ontdekken, de mensen, de verstopte dieren, de rafelranden van het opgespannen doek zelf, de verwerking van de stof erin, volgen de lijnen en de vormen en laten alles regelrecht binnen in ons hart.

Er staan knusse bankjes en stoelen met tafels met een schemerlamp erop waar uit te rusten valt en goed is om het geheel in je op te kunnen nemen. Gemeenschapszin is op alle doeken af te lezen. De mensen omstrengelen elkaar, lopen door elkaar heen, lijnen en kleuren vervagen, vullen dromen, herinneringen of spatten er in een fel blauw vanaf. Een vleermuis is een muizenkopje met vlerken. We dwalen door haar wereld en lezen de historie in haar beelden.

Alles heeft betekenis, maar wij mogen er onze eigen betekenis aan geven. Er staan geen titels bij de doeken, de folder hebben we nog even laten liggen. Eerst drinken we alles goed in en pas later komen de titels aan bod en het gedicht. Zo valt alles samen met eigen gedachten. Niets moet en alles mag.

Een interessant gegeven in de schrijfingang van vandaag: ‘Het meningsverschil en hoe ga je er mee om’. Als je verontwaardigd, boos of verdrietig bent ergens over en een ander ziet dat totaal niet, dan is de eerste neiging om in de verdediging te schieten. Alleen zou je je beter af kunnen vragen waarom je je zo voelt door iets en wat dieper bij jezelf te rade gaan. Er wordt aangegeven dat het juist goed is als een ander het niet met je eens is, want dat zou een meerwaarde kunnen zijn voor het hele proces dat zich voltrekt. Als je kan toegeven dat je het van die kant nog nooit bekeken hebt, dan is dat een opening om tot een gesprek te komen. Het is mooi om het van die kant te bekijken, maar in de praktijk ook moeilijk. We zijn zo gewend om vanuit emotie te reageren. Wat mij altijd helpt, is door aan te geven dat je hoort wat er gezegd wordt, maar dat je er nog even over na wil denken. Mijn moeder zou zeggen: Eerst stoom afblazen en dan het gesprek aangaan. Bij de analyse van een meningsverschil dat ik vroeger dacht te hebben, bleek dat ik vooral boos was vanuit de teleurstelling door het gebrek aan vertrouwen. Vaak ligt er zoiets aan ten grondslag. Zelfreflectie is een kunst waarbij het verplaatsen in de ander voorop staat.

Zo mijmeren we wat af. Lief heeft net de tickets gereserveerd voor zijn reis met de Flixbus terug naar Budapest. Eigenlijk had hij twee weken later willen gaan, maar het is noodzakelijk om met vriendlief te overleggen over de aan te schaffen keuken. Er was een schrijnwerker benaderd, maar die offerte is nog steeds onderweg. Helaas heeft Lief met regelmaat ervaring opgedaan met de haperende punctualiteit van sommige bedrijven. Dat risico wil hij met de keuken niet lopen, want wat moet je tijden lang met een halve keuken. Met een bezwaard gemoed dus toch maar twee tot drie weken van ons samenzijn afgeknibbeld. Ik zie hem weer na de geboorte van het elfde kleinkind, ergens begin april. Zo’n weerzien wordt na een langere periode des te fijner, moet je maar rekenen.

Het boek ‘Waak over Haar’ van Jean-Baptiste Andrea is een dikke aanrader. In het begin even doorbijten, maar als je er eenmaal inzit, kost het moeite om er uit te stappen.

Vanmorgen hebben we twee kaartjes gereserveerd voor de tentoonstelling van Ivna Esajas-In the Garden of the good Days. Het is haar eerste solo tentoonstelling in Nederland. Nog net op de valreep, want morgen is de laatste dag. Wat ik van haar werk gezien heb, spreekt me erg aan.

Gisteren kwam het volgende boek van de Bioclub binnen. ‘Meester in het Paradijs’ over het leven van Jac.P. Thijsse en geschreven door Dik van der Meulen. Van mijn moeder heb ik de beroemde plaatjesboeken hier in de kast staan en het lijkt me heerlijk om nu meer van de achtergrond van deze man te weten. Over twee weken gaan we drie dagen naar Texel en daar heeft hij ook gebivakkeerd. Jan Wolkers heeft een beeld van hem gemaakt. Het heet ‘Onbekommerd’ en verwijst naar de ongedwongen manier waarop Thijsse de natuur benaderde. Zo past alles weer mooi in elkaar.

Een lumineus idee om Agaath aan de rand van Utrecht te parkeren. Naast het Diaconessen Ziekenhuis is een parkeergarage, die niet voor de bezoekers van het ziekenhuis is. Hoera. Het is vandaaruit ongeveer vijf minuten lopen naar de plek waar we de biografie-bespreking hebben. Een hartelijke omhelzing. Ik ben de eerste. Er is thee en er zijn kletskoppen en kleine gevulde koeken. Het is er behaaglijk warm. We zitten in de erker met uitzicht op de bloeiende winterjasmijn. Geen bloemen in een vaas, want giftig, maar wel bloeiende takken. Prachtig. De gastvrouw vond het een dwaas boek, heeft zich enorm geërgerd aan sommige beweringen of zinsneden. Op iedere bladzijde wel een keer. Dat klopte. Ik viel ook van de ene verbazing in de andere.

Daar zijn de twee zussen, een uit den Haag en een uit Amsterdam en gewapend met het boek en een opschrijfboekje in de hand. Natuurlijk wilden we eerst even bijgekletst worden en werd het boek over de Mendelssohns bewonderd, die de gastvrouw bij het afscheid van de secretarie van haar orkest had gekregen. Ze leefden omstreeks dezelfde tijd als Clara Schumann, wat aan de foto’s van de vrouwen goed af te lezen was.

De anderen komen alle drie uit de muziekwereld of zijn er thuis mee opgegroeid en weten dus van dat gedeelte veel af. Hun bevindingen waren dat deel van de biografie klopte. De auteur Christine Eichel studeerde literatuur en muziekwetenschap en dat was te merken. Haar bevindingen over het leven van Clara zijn ernstig beïnvloed door het feit dat ze wil aantonen dat Clara een vrijgevochten vrouw was. Ze is daar zo stellig van overtuigd dat er allerlei aannames en beweringen gedaan zijn, zonder dat het geboekstaafd wordt. Dat is op z’n minst curieus.

De auteur deelt het tijdsgewricht in, in blokken en zo kan het gebeuren dat je pas in een van de laatste hoofdstukken kunt lezen dat haar man, Robert Schumann, wel van de kinderen hield en met hen vertoefde, terwijl dat nog niet aan bod was gekomen en de indruk werd gewekt dat de kinderen, op enkele hardvochtige beslissingen van uit huis plaatsing na, nauwelijks deel uitmaakten van het huwelijk. Ze hadden acht kinderen, die met regelmaat werden uitbesteed. Zo waren er meer veronderstellingen.

We moeten niet de tijdsgeest vergeten en het feit dat Clara als verliefd meisje pas 13 jaar was en met harde hand was gedirigeerd tot het wonderkind door haar vader Friedrich Wieck en dat het bijna onmogelijk is om als vrouw en moeder op te treden als componist. Eichel schrijft haar eigen ‘feministe avant la lettre’ uit en haalt uit de dagboeken en vele brieven vooral datgene wat dat bewijs zou kunnen staven of maakt er een Eichel-interpretatie van.

Dat is de algemene indruk in vogelvlucht van ons vieren. Wel zijn er ook positieve kanten te noemen, benadrukt een van de zussen. Het was in die tijd moeilijk om als componiste aan het werk te gaan en niet gebruikelijk dat de vrouw voor het inkomen zorgde. Daarnaast hadden ze ook nog een huisvriend, de jongere knappe Brahms, die haar aanbad en later ook nog haar geliefde werd. Ze heeft prachtige werken gecomponeerd even als Schumann zelf. Ze werd later een bekwaam piano-docente en koesterde aan het eind pas het familieleven en haar kleinkinderen zeer. Haar man Robert was toen al veertig jaar dood.

Het zijn mooie bijeenkomsten en helpen ook om zo’n biografie van alle kanten te benaderen, omdat iedereen eigen bevindingen heeft. Door die uit te wisselen lukt het vaak om tot de kern van zo’n boek te komen. De focus ligt bij mij nog te vaak op het verhaal en ik moet vooral leren het van de auteur uit te bekijken en met name het bronnen-onderzoek te verifieren. Dat is een vak apart, kan ik jullie vertellen. Ik leer het nog wel eens.

Lief reed mee naar Utrecht, om een van zijn geliefde Singelwandelingen te maken. Ik moest achter het Griftpark zijn om bij de parkeergarage te komen. Vandaar uit kan je voorbij de Voorstraat het wandelpad langs de Singel op. Toen ik de hoek om stak van de garage blies er een venijnige wind om mijn oren en bracht nog een gemene vlaag kou mee. Het was ongeveer een kwartiertje lopen naar de kapper.

Ze was gevestigd in een van de panden van de Willem Van Noortstraat. Aan de overkant op de hoek was vroeger de automatiek en de slagerij van Meneer B. Daar werkte ik een jaar lang na schooltijd en op zaterdag als veredelde patatbakker. De man zelf was een wat vrekkerige iezegrim, die niet goed tegen de lucht van pure Spiritus kon, dus om een uur of vier maakten we de vitrines van de slagerij al schoon met dat goedje. Na een minuut deed de beste man zijn schort af, trok zijn jas aan en zette zijn hoed op en liet de slagerij over aan zijn hulp Jan en de automatiek aan mij. Dolle pret was het dan nog even in de vroege avonduren tot Jan naar huis ging. Ik leerde vooral vrienden te maken met zo’n puntzak vol, en niet afgemeten naar de wensen van de baas, en met lekker veel romige mayonaise. Glorietijden.

Ik stapte de winkel binnen en kon even uitrusten na de wandeling. Daarna riep een van de dames me voor de kleuring. Eerst wassen en een hoofdmassage en daarna uitspoelen en op de plek voor de spiegel het kleurenpapje aanbrengen. Het was zorgvuldig samengesteld op de kleur van mijn haar. Geen chemische troep maar eerlijke natuur. Een warme band om mijn hoofd en de tulband erover en dan in de warmte van de futuristische infra-rood Heater.

Daarna viel de rust in en kon ik verdwijnen in mijn eigen bubbel. Al mijmerend, een Hongaarse les en luisterend naar de flarden van gesprekken om me heen: Over Japans leren dan/wel Nederlands van mijn kapster en de Japanse stagiaire, over moestuinen, inzaaien, snoeien, over levensprobllemen op een pad, je kon het zo gek niet bedenken. Lappers zijn van alle markten thuis. Voor mijn neus stond een warme Chai en een piepkleine heerlijke brownie.

Er was wat leesvoer. Een ‘Saar’, duidelijk een blad voor vijftigers, zoals de onderwerpen toonden. Een boekje met informatie over duurzaamheid en het kleurenboek, een van mijn favorieten, Het Geheime Leven van Kleuren van Kassia St’Clair. Al lezend is een uur zo voorbij. In het tijdschrift Saar een verhaal over een geheim gehouden affaire terwijl het indruiste tegen het waarheidsprincipe van de vrouw. Een beschrijving van het loslaten van haar partner maar uiteindelijk ook van de geheime minnaar, om te resulteren in een volkomen tevreden leven alleen met de kinderen in co-ouderschap. Er zijn soms omwegen nodig om de juiste vinger op de juiste plek te leggen en uiteindelijk bij jezelf uit te komen.

Toen was ik opnieuw aan de beurt. De verf moest uitgespoeld en het haar droog geföhnd. Ik sta er weer gekleurd op. Met een nieuwe afspraak op zak en een lichtere portemonnee stapte ik de miezerige regen in. Utrecht in de spits met regen betekende wijselijk binnendoor naar huis, zonder fileleed

Vorige week hadden dochterlief en schone zoon al gevraagd of ik op maandagmiddag de kinderen wilde ophalen en ze een middagje wilde vermaken. Nou zijn tante Pollewop en de filosoof kinderen die je eigenlijk nooit hoeft te vermaken. Eerst een poosje op de tablets en ik aan mijn Hongaars, want ik was mijn leesboek vergeten en daarna aan de knutsel.

Bij school staan brengt altijd gevoelens mee van nostalgie, een glimp vroeger achter de ramen. Een van de juffen zat buiten met een paar kinderen. Ze had eenzelfde sjaal losjes omgeslagen als ik had. Dat schiep sowieso een band. Het plein stroomde vol met mensen. Uitgelaten, wat excentrieke oma’s, vaders met kleine kinderen in het kielzog of voor hen uit, gehaaste moeders, mensen van een oppascentrale of BSO, opa’s die zich al snel terugtrokken uit de drukte. Een mierenhoop buiten op het schoolplein.

Ik vond het altijd zo fijn dat bij ons iedereen binnen mocht wachten. Onze groepen hadden deuren die je open kon schuiven en die van mij ging ook daadwerkelijk helemaal open, zodat ouders konden meegenieten van de laatste kring. Een liedje of een verhaal, een stukje reflectie op het werk. Kinderen die glommen van trots met publiek erbij en hun ouders evenzo trots op die knappe kinderen. Altijd een win-win situatie, maar ook een druk verkeer in de gangen. Toch was het fijn en zijn er warme herinneringen overgebleven.

Hier stonden we buiten in de kou en ik moest vijf minuten wachten voordat tante Pollewop met een blij gezicht op me kwam toe gehuppeld. ‘Oma!’ Ze ging haar stepje ophalen en daar was de filosoof ook. Warme knuffels en nog een tweede step erbij die samen met gemak in de achterbak van Agaath pasten. Het was niet al te ver naar huis, maar het was lekker warm in de auto en ik kon even bijkomen. Toen we er waren, ging de filosoof nog even wat lekkers bij het tankstation halen met zijn step, pinpas mee met goedkeuring van paps. Zo gaat dat tegenwoordig. Hij kwam terug met een zakje m&m’s en natuurlijk was het boffen dat ik niet echt dol was op chocola nu ik alleen het zoete of het bittere proef. Met de precisie van een chirurg verdeelde hij aandachtig de inhoud van het zakje in evenveel en dezelfde kleuren in twee kleine bakjes. Smullen maar onder het gamen. Dubbel lekker en dubbel leuk.

Daarna kwamen de tekenblaadjes en twee etuis vol met stiften en potloden op tafel, schaar erbij en een spannend verhaal van Juf Braaksel op de telefoon. Onze middag kon niet meer stuk. Het knipte, plakte, vouwde, tekende, kleurde er lustig op los aan alle drie de kanten van de tafel en de filosoof kreeg het patent op het kleinst gevouwen papieren vliegtuigje. Helaas was de foto onduidelijk, anders had ie erbij gezeten, en hij maakte een figuurtje dat kon groeien, die door tante Pollewop in een oogwenk werd nagetekend. Ze maakte ook nog een geheim zakje met wel zes geheimpjes erin, die natuurlijk niemand mocht weten, anders was het geen geheimpje meer. Ik tekende een luiaard op een tak na van een ansichtkaart.

Tante Pollewop had nog honger en ik beloofde een boterham met de gekozen appelstroop te maken maar er was nog maar één sneetje en nog wel vier rijstewafels. Van de nood een deugd maken leerden we vroeger, dus een dubbele rijstewafel met appelstroop was ook goed. Met een siroopje erbij was de zoete honger weer gestild. Voor we het wisten kwam paps achterom en zette zijn fiets in de schuur, terwijl dochterlief bijna op hetzelfde moment vóór de fiets neerzette. Paps ging koken en dochterlief en ik konden even babbelen.

Tijd vliegt met puur vermaak.