Hoe heerlijk kan zo’n laatste dagje zonder voornemens zijn. Beetje slenteren door de leukste steegjes van de stad, beetje genieten van de mensen om ons heen, hier en daar een terrasje voor een ijskoffie of een icetea en tenslotte een afzakkertje op het plein bij de fontein achter de Mariakerk. De ochtend was al aangenaam geweest door de ingebreide kalmte. pas om één uur gingen we vanuit het hotel op pad. Heerlijk. Niets moet en alles mag, met het voornemen: ‘Wat zich ter tafel voordoet’ in de rugzak. Het gulle leven.

Lief voelde zich de hele dag helemaal jarig. ‘Wat vond je nu het fijnst in je hele leven’, vroeg ik hem. Niet te doen natuurlijk om daar in een split second een antwoord op te vinden. Maar het gesprek nam wel een hele mooie wending. Er werd over gemijmerd. Het leven was mooi, ondanks de verdrietige tijden die er natuurlijk geweest waren, maar het feit dat we hier nu samen konden zitten en dit jubileum mochten vieren was al een wonder op zich. Samen aan het volwassen leven begonnen en samen na vele omzwervingen, van ieder individueel op zich, toch weer met elkaar de cirkel rond maken is echt een bijzonderheid. Inderdaad. Door beiden ervaren, konden we vaststellen.

Ondertussen hadden we Novi Sad met z’n vele bijzondere hoeken in de stegen omarmd en het predicaat gegeven van een poëtische stad. Er kon zoveel, er mocht zoveel, mensen van een zeer divers pluimage, veel jonge mensen, veel ouderen die hun eigenwijze gang mochten gaan en de straten op gingen om elkaar te ontmoeten op terrasjes en pleinen. Een enorme hoeveelheid toeristen met vlaggetjes voorop, die als makke schapen achter hun bedisselaar aanliepen en daardoor konden we de vrijheid van geslenter op eigen tempo des te meer waarderen en koesteren. Felicitaties van alle kinderen en vrienden en familie, zij die het zich nog herinnerden en mede daardoor extra jarig met als toppunt de ober, die ik in het voorbijgaan nog kon toesissen dat Lief jarig was , en die prompt na een heerlijke maaltijd langs kwam met een taartje als verjaardagsklapper met een kaarsje erop en een marsepeinen ‘Happy birthday’ erin gestoken. Hoe jarig wil je zijn.

Al met al was het een voortreffelijk laatste dagje geweest van dit vijfdaagse bezoek. Morgen alweer de laatste dag om op huis aan te gaan. Nog een ontbijtje en daarna een denkbeeldig wuiven. Dag Novi Sad misschien tot ooit weerziens.

Het waren een mooie vijf dagen, waarvan vier ten volle. Het minste was datgene waar we ons het meest op hadden verheugd. De tocht langs de Donau, die noodgedwongen te voet en met het oog op onmetelijke rommel volbracht moest worden van brug tot brug. Peuken, plastic, blikjes, noem het maar. Het slingerde overal temidden van de natuur, die derhalve het predicaat natuurschoon niet langer verdiende. Toen we daarna zagen dat die mooie trouwe Donau nog steeds als rioolafvoer diende , vlak bij het zo geroemde strand, zakte de moed ons helemaal in de schoenen. Er valt nog veel te leren. Maar de Serven zijn over het algemeen een levendig volk, vol humor en met een vriendelijke glimlach naar alles en iedereen. Zelfs na een seizoen vol toeristen.

We hadden de plannen wat gewijzigd, vanmorgen. Niet alle twee de dingen op een dag, maar een ding per dag. Vandaag het al eerder voorgenomen museumbezoek en morgen de markt. Wat vroeger gaan ontbijten, even bijkomen op onze kamer en pas om 12 uur op pad. De vorige twee dagen waren we een tikkie te moe geworden. De eerste dag 12 kilometer, de tweede dag iets van 7.5 en vandaag duidelijk wat kalmer dus vijf kilometer, goed voor 7.325 stappen.

We begonnen met een afwijkende route, waarbij we duidelijk nog niet helemaal de geografische richting van het hotel in het hoofd hadden, we dachten paralel te lopen aan de hoofdstraat, maar dat was mis gegokt. Met een omweggetje kwamen we weer bij het Donaupark aan. Even uitpuffen op een bankje en van hier vandaan kenden we de weg.

Het museum bleek voornamelijk uit een tentoonstelling van architecten en hun ontwerpen in tekening en soms in foto, een andere over de eerste wereldoorlog en een tentoonstelling van het rode kruis, Dubieuze gevoelens hadden we daarbij. Vlakbij dat museum was er nog een nationaal museum van Novi Sad over belangrijke personen. We kwamen er niet achter waar het over ging. Het cyrillisch schrift is lastig om te ontcijferen als er geen Engels voorhanden is en een foto-tentoonstelling die wel de moeite waard was. Deze twee in een mooi en statig gebouw. De tentoonstelling waar we voor kwamen, nl. die van moderne jonge kunstenaars van Novi Sad was dicht in verband met een restauratie van het pand. Spijtig, maar enfin, niets aan te doen.

In de eerste was er trouwens een school met pak ‘m beet ongeveer drie of vier groepen jonge middenbouwertjes uitgelopen om de Rode Kruisactiviteiten te zien, daarna konden ze een kleurplaat kleuren over deze geschiedenis, bij het tweede museum een groep of drie zesdejaars scholieren, die er niet in mochten vanwege de verbouwing en richting het stadje de complete bovenbouw die de straten onveilig maakten. Nou dat viel wel mee hoor. Keurig twee aan twee en met overduidelijke dreigende stemmen gedrild, aan de toon van de leiding te horen.

We maakten een tochtje stad door de tussenliggende doorgangen die ons aan een kashba deden denken met hun rommelige kleurrijke en alternatieve accenten en kwamen bij een café met een terras aan de overkant en twee poezen die de boel bewaakten, zij het met een lodderoog, soezelend op een van de vele stoelen. We bestelden servische wijn en bier, dat wateriger is dan de onze en ondervonden voor het eerst dat we ten leste niet konden betalen met de kaart. Dan maar een automaat opgezocht, ik dan, maar die vrat mijn telefoonkaart niet, naar een andere in een volgende straat gelopen, ook nul op request. Een meneer na mij aangesproken die meteen in actie kwam en me, marsbereid na de dichte bank, voortstuwde naar twee banken in de eerste straat. Nog steeds niets. Ik bedankte hem hartelijk voor zijn inspanningen en hij zei met een guitige glimlach: ‘Welkom in Servië’. Enigszins uitgeput kwam ik bij Lief met kaart terug, die binnen vijf tellen terug was met dinar-flappen.

We besloten bij het restaurant aan de overkant van ons hotel te eten. Een culinaire heerlijkheid, bleek al ras, met een uiterst vriendelijke en ontvankelijke bediening. Nieuwe gerechten om van te smullen. Voor mij nog altijd te veel. Gelukkig kon Lief er nog wel een restantje bij hebben.

Nu ik dit schrijf, ben ik eigenlijk ook heel bedroefd, omdat iemand op Blue Sky, daarvoor op X en ook via FB en instagram, overleden blijkt te zijn, terwijl we al best lang over en weer wat boodschappen naar elkaar schoven. Ik ben haar overduidelijk uit beeld verloren het laatste half jaar. Wat jammer, dat dat zo zomaar kan lopen en dat je het dan niet in de gaten hebt, door alles wat er om je heen gebeurt. Niet vaak genoeg meer gekeken, ben ik bang. Ik kan het niet meer goedmaken of inhalen, maar wel met liefde aan haar terug denken. Als ze op een wolkje zit, dan weet ze het. Schrale troost.

Rond tien uur daalden we af voor het ontbijt. Zoals altijd deed Lief zich tegoed aan twee borden vol heerlijkheden en had ik aan een croissantje en wat yoghurt meer dan genoeg. Het gezelschap om ons heen waren oude dames en heren, natuurlijk vermoedelijk van onze leeftijd, maar zo voelde dat niet, en we probeerden nog te achterhalen in welke taal zij spraken. Het klonk als Italiaans, Portugees, Spaans en dan weer erg Slavisch. Niet te doen dus.

We wandelden in een heerlijk zonnetje richting de Mariakerk, maar schoten een zijstraatje in en kwamen derhalve eerst langs een oud Orthodox exemplaar. Iedereen die er langs kwam sloeg een Orthodox kruis (voorhoofd, kin, rechts, links), in de kerk stond een vrouw devoot te staan. Geen handen gevouwen, niet geknield, geen ogen gesloten, maar te staan met de ogen gericht op…Tja, op wat eigenlijk. Een meneer kwam naar binnen en begon omstandig de drie altaarfoto’s te begroeten. Dat ging zo: Sla een orthodox kruid en wijs naar de grond in een diepe buiging, herhaal dat nog twee keer en kus bij de derde keer de foto. Dit deed hij bij alle vier de foto’s. De vrouw die binnenkwam sloeg slechts een zo’n kruis en kuste de foto. Kortom het is geen wet van Meden en Perzen. Goed om te weten. Maar er was alle gelegenheid om het weelderige altaar te bekijken, de iconen en de stoeltjes, die aan de zijkant voor vast stonden, als koorstoelen van de kapel. Een mooi en sfeervol sfeertje.

Na het godvruchtig bezoekje liepen we langs het grote theater naar het theatercafé, waar we goed zicht hadden op de menigte, die uit de aankomende bussen kwam zetten, al dan niet verzameld onder leiding van een gids met vlaggetje. Japanners, Chinezen, burgers en buitenlui. De café Freddo en de Latte smaakten goed. Tussendoor fietsen en stepten er mensen en wandelden de wandelaars richting Vrijheidsplein. De Mariakerk had ook haar deuren uitnodigend open, maar bleek alleen het voorportaal opengesteld te hebben. Binnen stonden indringende bordjes dat toeristen toch vooral buiten de roodwitte linten moesten blijven. Er kwamen achter ons nog veel toeristen binnen, die allen het deksel op hun neus kregen. Maria zat achter de hermetisch gesloten ijzeren hekken, devoot maar onbereikbaar. Daar stonden we dan met ons goede geloof.

Het werd langzamerhand tijd voor het park, we kenden de weg van gisteren, maar ontdekten tegelijkertijd de vele doorgangen van straat tot straat, al dan niet met artistieke ateliertjes, alternatieve winkeltjes, barbiers, cafeetjes en anderszins. Een wereld van gezelligheid buiten de grote flaneerstraten om. Boffen. Zo ontdekten we ook de grote markt in een buitenwijk die aan het opruimen was. Bij uitleg van een mevrouw bleek deze er elke dag te zijn. Ziezo, het programma was voor morgen al voor een halve dag ingevuld. Zo werkt dat. Het museum was er vlakbij. Een en een is twee. Wat let ons. Naar het grote park om ons te laven aan de groene wereld en de betrekkelijke rust, door de mensen om ons heen te observeren en vooral de stappen van de kinderen te volgen die bewust of onbewust onder moeders of vaders vleugels uit probeerden te wandelen. Vredige taferelen.

Een afzakkertje in de hoofdstraat, langs de mini-supermarkt tegenover het hotel en daarna werd het tijd voor de gezellige binnentuin met de ons inmiddels vertrouwde duiven en de fontein. Indrukken voorbij laten komen en vastzetten. Schrijven komt na het uitrusten.

Trappen af zijn zoveel makkelijker. We hadden alles in de vroege ochtend gedaan en waren klaar voor een stadswandeling door Novi Sad na een heerlijk ontbijt. We gingen op zoek naar de Donau. We wilden deze groene oase met eigen ogen aanschouwen. De oude binnenstad is heel plezierig om te bewandelen, brede straten, grote pleinen en een heel middenstuk wat gereserveerd was voor een groot aantal terrassen. Slim. De twee grote pleinen waren heel ruim van opzet. Je had hier nog bedelaars, verkoopsters op straat en muzikanten, die soms zelfs een versterker te voorschijn hadden gehaald. Kennelijk was het toegestaan. Het vrijheidsplein was het grootst, maar naar de Donau toe waren er grote bouwkraters. Het was een winkelcentrum in wording. De Donau was er een straatlengte van vandaan. Ze oogde minder uitnodigend dan gedacht omdat elke vorm van terras of koffietentje er aan de paden langs weerskanten ontbrak.

Alleen aan de overkant van de boogbrug stond er een, dus wandelden we, al stijgend, pffff ‘hakke-hakke-puf-puf’, er op aan. Twee grote bussen met veel mensen er naast, die al kletsend de doorgang versperden, en een vrouw van de receptie, die eerst zei dat ‘een drankje’ niet mogelijk was, daarna ‘niet op zondag dus’ en toen met de boodschap kwam dat het vol was. Haha, nogal rigoureus, maar tja, dat mocht natuurlijk. Dan maar aan de linkerkant langs de vele bankjes lopen naar de rechte brug er recht tegenover, aan de andere kant van dezelfde oever, waar ik slechts de trap, ‘puf-puf’, hoefde te bestijgen. Aan de andere kant een fietspad en een looppad en een baan voor steppen en skeelers, met banken onder een beschutte wingerdhaag. O zaligheid. In dit tempo met voldoende uithijg-momenten kan ik de wereld aan.

Door het park liepen we terug naar de oude stad. Het leek het Wilhelminapark of het Vondelpark wel. Overal jonge gezinnen, mensen in het gras, liefdespaartjes, lezers, zonaanbidders en kinderen die uitgelaten kraaiden. In een piepklein muziektentje zat een koffiebarretje dat grif aftrek vond. Heel veel jonge mensen zaten, op allerlei mogelijke plekken rondom, te genieten van een modern bakkie troost, waarschijnlijk met havermelk of matcha. Een genoeglijke zondagssfeer. Het heerlijke weer als trekpleister bij uitstek.

Zo kwamen we terug in de terrassen-hoofdstraat waar we begonnen waren, met links een Orthodoxe kerk, waar af en toe een priester of een non uit kwam lopen. Die nonnen zagen er wel heel streng uit met hun zwarte lange habijten en sluier, hijab-gewijs, terwijl de mannen eruit zagen als onze aalmoezenier van de kabouters vroeger, maar dan in een zwarte pij in plaats van een bruine.

We vonden een plekje op een leuk terras, een beetje beschut en achteraan, zodat er een enorm overzicht was op de rustende en wandelende mensen voor ons. Bij het vriendelijke meisje konden we in het Engels bestellen. Dat is niet overal zo. Lief zocht passende Servische woorden op. Alsjeblieft, dankjewel, goedendag, fooi, tien procent enzovoort. Zijn talenknobbel werd verwend vandaag. Vanuit een donkergrijs verleden vlamde het spelen met een vreemde taal op. Zo was hij ook aan Hongaars en Japans begonnen. Japans verzandde weer, maar Hongaars gaat hem steeds beter af sinds de Kisbolt, het kleine dorpswinkeltje, in ere is hersteld. Hongaars met de Hongaren leert sneller dan uit een cursusboek.

Op zoek naar een restaurant moesten we overal een etage hoger via trappen, maar mijn koek was op. Dan maar naar de gezellige binnentuin van ons restaurant/hotel ‘Fontana’, waar gasten zich laafden aan het heerlijke eten en de duiven zich aan het frisse water in de spuitende fontein.

Om negen uur waren we marsbereid, ook al zaten de kloffen in de koffer en viel er weinig te marsen. Kilometervretertje Agaath viel voor ons in.

De tomtom leidde ons door een puntje van Kroatië en bij Servië moesten we inderdaad de auto uit en de bagage laten zien. De man sprak in eenlettergrepige woorden op een commanderende toon, name, pass, out, open. Je zou er automatisch van in de houding springen. De koffer mocht dicht blijven toen ik bevestigde dat er alleen maar kleding inzat. We kregen trouwens een stempel in het paspoort. Dat is al in geen jaren meer gebeurd. De eerste aanzet tot stempels sparen? Net als vroeger?

Over vroeger gesproken. Het is Leidens Ontzet. Tijd om aan de haringen met wittebrood te gaan zoals we in de jaren ‘70 deden. Biertje erbij en jottem. Feest van het volk. Overal klonk een vet Leids accent, ‘O Ja Jóh’ of studenten gebral: ‘Doe mij nog een pint kèrel’. Feest in de straten want we waren vrij en onbevangen in onze jeugdigheid en op drie oktober helemaal.

We reden door een van de meest troosteloze delen van Servië, bleek achteraf. Veel industrie, grote bedrijven, enorme graansilo’s, het dorre land. De dorpen werden gekenmerkt door nog veel meer vervallen huizen tussen rijtjes goede en zelfs gemeentegebouwen of voormalige staatsbedrijven lagen erbij alsof ze wel een nieuw stukje gips aan hun ornamenten, nieuwe deuren en een nieuwe cementlaag konden gebruiken. We zijn wel wat gewend van Hongarije, maar dit legde een troosteloze grauwsluier over alles heen. De wegen waren daarentegen in veel betere staat. Google leerde alras dat we richting het wonderschone groene gedeelte van het land gingen zonder smog en zonder landvervuiling. Aan de andere kant van de Donau, moest het een walhalla zijn van groen, fietspaden en bezienswaardigheden, maar zelfs in Novi Sad lagen er gebouwen in puin, als rotte kiezen tussen de pastels. Wat jammer.

We hebben met ons eerste rondje echter al pareltjes ontdekt, zoals het koffietentje, dat tegelijkertijd een boekhandel is met een tentoonstellingsruimte van lokale kunstenaars en een tweedehandswinkeltje eronder. Heerlijk jong volk, die of aan het werk zijn op hun laptop of in een discussie gewikkeld (stelde ik me zo voor) of net zo genoten als wij van het moment. De kleine 24.00 uurswinkel aan de overkant had wel wat wijn en knabbels voor de avond en in het restaurant konden we lang en uitgebreid genieten van een uitstekende maaltijd. Dat was maar goed ook want daarna kwamen we toe aan het topje van de ijsberg, vier trappen omhoog naar de zolder. Lift vergeten te bekijken bij de hotelaanbiedingen, die er dus hier ook helemaal niet was en dat terwijl we de superieure kamer op zolder hadden toegewezen gekregen. Luxe met een braampje. Lief verdient drie lintjes voor het sjouwen van dat ene grote koffer-obstakel. We wilden aanvankelijk niet teveel met tassen zeulen. Één grote koffer leek handig, maar is het niet. Ergo, euvel meegenomen op het lijstje voor de volgende keer. We worden steeds wijzer. Straks gaat het reizen van een leien dakje. En dat is fijn. We zijn per slot van rekening ook geen drie maal zeven meer.

Ik hoor ze roepen. De langgerekte kreet van de buizerds, niet een maar drie, hoog boven het veld. Zodra ik mijn neus op de overgang van bos naar vlakte laat zien, nemen ze de wijk naar verre oorden. Ik volg ze met mijn ogen. Ze cirkelen niet langer, maar vliegen in een rechte lijn hoger en hoger tot ik ze niet meer zie en hoor.

Dan wandel ik speurend over het land naar het laatste bos met de grote walnoten. Flemend vraagt een zomerfijnstraal in stralend wit mijn aandacht, maar die wordt deels ook getrokken door de bomen aan de linkerkant, waarin ik de brutale bosrank ontwaar. Ze is naar boven geklommen en draagt met trots haar pluizige zaden.

Op de velden erachter vindt noeste arbeid plaats. Grote combiners worden ingezet om de oogst te vervoeren, tractoren ploegen in verstikkende stofwolken over het veld heen en weer. Af en aan. Geen tijd te verliezen. Hier liggen de schoven nog als grote gele rollen op het veld. Geen lelijk groen plastic er omheen. Zoveel natuurlijker, helemaal als er een troepje bonte kraaien het luchtruim kiest.

Hier en daar ligt er nog een gebroken afgepelde maiskolf. De stoppels van de staken kleuren de velden tot aan het blauwgrijze Mecsek gebergte okergeel met daarboven de blauwe wolkenloze lucht. Wat een palet.

Brooddeeg staat te rijzen en straks zijn twee kleine broodjes in de maak, een voor de vriezer, om bij thuiskomst van te genieten en een voor vandaag, precies genoeg voor twee. Een groot bolletje zeg maar. Het is inmiddels routine en ik vergeet een foto te nemen.

Na het avondeten is er voor mij als toetje eerst altijd de herhaling van Master Chef Australia, waar kandidaten alle kansen krijgen voor persoonlijke ontwikkeling door de bemoedigende woorden van de jury. Mijn lievelingskandidaat Depinder moet vandaag vertrekken, maar ze is alleen maar dankbaar, dat ze zo ver gekomen is en vooral werd uitgedaagd om met de samengestelde mysterie-boxen en andere opdrachten op een volkomen andere manier dan haar traditionele Indiase gerechten te werken. Ze leerde boven zichzelf uit te stijgen door de meest fantastische combinaties te bedenken en haar smaakpalet danig uit te breiden. Geweldig. Een andere grootheid en vernieuwer in de keuken is Callum. Ik bewonder ze zeer en het stimuleert om vooral uit de traditie te stappen.

Een appje van dochterlief. Wil ik mee naar de hiphop-opera Lennox in November, dat wordt uitgevoerd door het muziektheater ‘Reprise’. Natuurlijk. Graag zelfs. Dat laat ik niet aan mijn neus voorbijgaan. Het boek is geschreven door Zindzi Zevenbergen en geïllustreerd door Brian Elstak, Hedy Tjin en Zoë De Luca. Het gaat over een jongen wiens vader voor de ‘onzichtbare’ ziekte Sikkelcelanemie regelmatig naar het ziekenhuis moet. De jongen raakt in spannende avonturen verwikkeld samen met zijn buurmeisje Aya. Er staat nog een recensie van mij over het boek in het blad Mensenkinderen van een paar jaar terug. Heerlijk vooruitzicht om naar de stadsschouwburg te kunnen.

Ze belde gisteren ook, toen ik op de landweg liep, gelukkig vlakbij het achterste bos, waar twee stoelen staan om uit te rusten. Daar konden we lekker lang bijpraten over het werk, de kinderen, de Verkadealbums, er wachten nog twee nieuwe om volgeplakt te worden, en over gemis. Dat laatste is vaste prik van beide kanten.

Ziezo, nu eerst even het nodige aan bloes en t-shirt een boutje geven en de koffer vast op de laatste dingen na, inpakken voor ons alle twee. ‘Het voelt als vakantie’, zei Lief vanmorgen. En dat wordt het ook. Beloofd.

Bij het lezen van het boek ‘De Smeekbede’ van Lianne Damen kreeg ik het idee dat ik het begin al eens eerder gelezen had. Na speurwerk werd het vermoeden bevestigd. Het boek van Colson Whitehead, ‘De Ondergrondse Spoorweg’, blijkt ook zo te beginnen. Beide schrijvers hebben een overgeleverde brief uit 1735 gebruikt om het verhaal in te leiden. Men belooft dat het verhaal daarna bij beiden een volstrekt andere wending neemt. Lastig lezen is het wel. Je valt al gauw in vergelijkingen.

Gisteren de schok dat Paulien Cornelisse is overleden. Dat had ik even niet zien aankomen, want de avond ervoor had ik haar nog zien zitten bij de slimste mens. Die opnames zijn vorig jaar gemaakt, bleek nu. Een aderlating voor de taal en ons allemaal, dit gemis van deze virtuoze vrouw. Energiek, vooral genereus met mooie onderwerpen en onvermoeibaar, maar bovenal veel te jong om al te sterven.

Mijn misère lijkt achter de rug. Gisteren veel gerust en vannacht goed geslapen. Dat helpt. Vandaag en morgen doen we het ook kalmpjes aan. Het is geen wet van Meden en Perzen om aan de gang te blijven. Ik schuier wat door de bezienswaardigheden van Novi Sad, dat we nog niet kennen. Er worden allerlei feeërieke tochten aangeboden, maar wij houden ervan om juist alle kleine pareltjes al wandelend te ontdekken, af en toe een hapje te eten en te genieten op een terras. We kijken er naar uit.

De kaart met bloemen werd trouwens dinsdagavond pas bij schoonzus bezorgd en de bloemen waren totaal verlept. Ik heb er gewag van gemaakt bij de kaartverstuurder, omdat ik vond dat ze moesten weten dat het bedrijf. dat de post verder zou sturen, te laat was geweest, want hen trof geen blaam. Zij beloofden prompt nieuwe bloemen op hun kosten te sturen én er werd een vergoeding op mijn tegoed bijgeschreven. Fijn en goede service.

In de vroege avond om half acht is ons gezamenlijke luisteruurtje. Dan zetten we het luisterboek van de Hobbit aan. Het wordt spannender en spannender. Buiten dat het verhaal boeit, is het ook een knus moment. Kaarsjes aan, luiken neer en naar de prettige stem van Jan Meng luisteren, die met grappige buigingen van zijn stem als geen ander de spanning erin kan brengen. Ze hebben bijna hun einddoel bereikt. Samen griezelen is leuker dan alleen.

Het beeld voor in de tuin is al zover dat het gebakken kan worden. Gisteren zijn we gaan video bellen, vriendin wil graag de afwerking naar onze wens laten verlopen. We hebben haar het liefst zo wit mogelijk met iets donkere groeven waar nodig, denk aan ogen, mond, haren, het woord. Ze was er zelf zo enthousiast over dat ze voor zichzelf ook een beeld, op dezelfde leest geschoeid, heeft gemaakt. Twee keer bakken, en mat glazuren is haar goede raad. Nu maar duimen dat er niets barst en ondertussen nadenken over de sokkel

Er zwermen drie buizerds al roepend boven het achterland. Tussen de bomen van het bos liggen overal hoopjes veren. Ze zijn duidelijk op jacht. Eergisteren lag er zelfs nog een opengereten karkas van een vogel, waar raaf later mee vandoor ging. Het beeld zal ik jullie besparen. Ze zijn de oogst aan het binnenhalen op de velden achter ons en dan is veel klein grut de bescherming kwijt. De enorme vogels maken er grif gebruik van. Ze cirkelen loerend rond. ‘Je weet nooit hoe een koe een haas vangt, maar in het geval van de buizerds is dat wel duidelijk.

Zowaar is de binnenhuishouding wat van streek. Toilet en emmer binnen handbereik, de tweede nog niet nodig gehad, maar je kan een en ander maar beter voor zijn. ‘Regeren is vooruitzien’, glimlacht mijn moeder en ik moet haar wijsheid beamen.

Gisteren de wonderlijke levens van Cecile en Elsa De Jong van Beek en Donk met stijgende verbazing uitgelezen. Wonderlijke levens, waarbij een appel die volgens het spreekwoord niet ver van de boom valt toch mijlen ver van de persoonlijke stam is afgerold.

Het volgende boek is al aangesproken. ‘De Smeekbede’ van Lianne Damen en nu al boeiend om te lezen omdat een gedeelte zich afspeelt midden in Utrecht, mijn oorspronkelijke thuishaven, waar ik elke straat en steeg voor me kan halen. Het onderwerp begint heftig. De toon is gezet.

Het wonderlijke van een tikkie grieperig zijn, is de malle temperatuur van het vege lijf, dat niet meer in staat is om het te reguleren. Ik heb het koud en lig met t-shirt, sweater en grote wollen sjaal omgeslagen in bed. Echt helpen doet het nog niet. Ik hoop dat het een dippie is, want we willen zaterdag natuurlijk wel richting Novi Sad. Daar hebben we ons intens op verheugd. Lief zijn verjaardag vraagt om toeters en bellen. Per slot van rekening wordt je niet alle dagen 77 op de 7e van de maand.

De boekenbabbel was gisteren en ze konden zich vinden in mijn bevindingen van de twee boeken Land en Cécile. Het fijne ervan hoor ik een volgende keer. Het rijtje met nieuwe boeken is heel interessant en de keuze zal moeilijk zijn. Ik ben benieuwd. De biografie-club heeft de biografie van Siebold gekozen, die geschreven is door Annejet van Zijl. Ondanks het feit dat ik daar ben afgehaakt, lees ik op eigen tempo toch mee als het onderwerp me boeit. De inhoud volgens de website van de schrijfster: De zwevende wereld is de meeslepende en vaak emotionele dubbelbiografie van een uitzonderlijk vader en zijn minstens zo unieke dochter. In hun voetsporen is het ook een geschiedschrijving van het oude Japan en een verhaal van de enorme invloed die deze verloren beschaving had op de westerse cultuur – nog tot op de dag van vandaag.

Het is fijn om elke zondagavond VPRO Boeken te kunnen zien en horen. Het is koren op mijn molentje. Vandaag heb ik die van afgelopen zondag teruggekeken, nieuwe inspiratie doe je daar altijd op.

Ha ha een lieve blogvriend vroeg mij, over mijn schrijven op zijn blog, ‘Munt griebelt ervan’ naar aanleiding van zijn foto van de mooie groene muntkever, waar dat woord in Nederland gebruikt werd. Ik antwoordde dat het uit mijn eigen taaljas kwam en dat ik daar vaker wat uit op diepte. Ik hou ervan om woorden te gebruiken die zich spontaan aandienen, deels gevoed door beeldend denken en deels door het spel met de woorden voor eigenschappen van het object of het gebruiken ervan. Maar nu ik er over nadenk weet ik wel dat mijn moeder en oma het altijd hadden over ‘die gribus’ , als in rotzooi. Kevertjes hebben kriebelpoten. Een en een is nog altijd twee. Gribus en kriebelen wordt natuurlijk griebelen. Zie daar, de passende verklaring, ze maken van de munt immers een zooitje.

Zo kan je nog veel meer verzinnen. Taal is onuitputtelijk en mijn jas helemaal.

Ik herinner mij ineens het kacheltje. Waarom dat nu mijn gedachten doorkruist weet ik niet. Jaren geleden, misschien al 20 jaar terug, zocht ik een tuinhuisje. Het toeval wilde, dat een vriendin van de Oude in Driebergen een prachtig huis met atelier bezat, daar stond nog een oud houten huisje in de tuin, dat afgebroken diende te worden. We mochten het meenemen, maar moesten het wel zelf uit elkaar halen. Met een vrachtwagentje werd alles naar het terrein van de volkstuin gereden en daar tilden de kinderen het de sloot over, over smalle balken, met gevaar voor eigen leven. De houten planken en het geraamte kwamen onder een zeil in mijn nieuwe volkstuin te liggen. Er was eveneens een klein antiek kacheltje bij, een mooi ijzeren gevalletje, waarin hout kon worden gestookt.

Het pak hout overleefde ruim twee jaar tot groot genoegen van een ringslang die er dankbaar gebruik van had gemaakt en als dank zijn oude velletje eronder had laten liggen. Mijn broer wierp zich op als huisjesbouwer en werkte in zijn hoofd een plannetje uit. Het werd een heel project, met liefde samengesteld en ontworpen. Broers en zussen, de schoonzoon en dochter van broerlief, andere neven en nichten hielpen mee als er meer handen nodig waren, bijvoorbeeld met het opzetten van het geraamte. Niemand had zo’n mooie glazen nok als ik. Het kacheltje werd op een paar grote granieten tegels neergezet en kreeg een nieuwe glanzende pijp, die we op de kop hadden getikt ergens in het achterland bij Maarseveen. Prachtig zwart werd het kacheltje in ere hersteld. Het brandde als een tierelier met een paar takken hout in zijn binnenste. Koperen ketel uit de brocante erop plus wat mooie witte voile voor de ramen, een bedbank en oma’s rotan stoel en klaar was mijn stekkie. De appelboom van Vasalis voor het raam was de kroon op het werk, mijn eeuwige innige dankbaarheid jegens broer wat restte. Eindelijk een plek om tot rust te komen in de hectiek van het dagelijks leven.

Helaas, in het zompige veen verzakte mijn huisje binnen tien jaar en was niet meer op te bouwen. Zoon en schone zoon zorgden ervoor dat ik niet langer nog meer leed had van de afbraak en leverden de plek schoon op. De broer van de vader van de kinderen hoorde het en ging op zoek naar een bouwkeet, die hij wel wilde ombouwen tot een pipowagen. Ook hier werd de hele familie weer bij ingeschakeld. Broers, schoonzoon van broer, kinderen, alles hielp mee bij de afwerking ervan. Gezegend was ik met zoveel hulp. Daarna was het nog een hele klus om deze Bernagie op haar plekje te krijgen.

Als een heuse karavaan trok de hele optocht langs het smalle pad. Broer met zijn kettingzaag voorop om alle takken uit de weg te snoeien, neven legden de verharde platen neer, zodat de kar, getrokken door de achterbuurman met zijn traktor van het tuinencomplex, zonder het gevaar weg te zakken, voort hobbelde, voor en achter geduwd door de rest van de opgetrommelde familie.

Ook daar kwam het kacheltje in te pronken en heeft het weer vele jaren gesnord. Nu hebben de dochters en ik samen de tuin. Houtstook zit er niet meer in, meer ruimte was gewenst, dus het kacheltje mocht weg. Het grappige is, dat het ergens hier in een huis in de Baranya in Hongarije staat bij de dochter van een grootmoeder, die precies hetzelfde model kacheltje in haar bezit had. Zij hebben het gekocht en dochterlief heeft dat afgehandeld. Ik heb haar dus nog niet gezien. Er is een telefoonnummer. Ik ga het toch weer eens opzoeken. Wie weet, zie ik ooit mijn geliefde, troostrijke kacheltje nog een keertje terug. Het zou me deugd doen.

Wat een onrustig nachtje, of eigenlijk was het een deel ervan en de vroege ochtend. Ik wijt of dank het, net hoe je het wilt zien, aan de volle maan die met verve door de bomen scheen gisteren. De oogstmaan met twee planeten in zijn kielzog, Neptunus en Saturnus, dus tijd om je te laten gaan op je dromen. Om vier wakker tot een uur of zes en daarna toch weer even in een energie-vretende droom gevallen. Weliswaar vol theater en decor’s, mooie kostuums, vreemd-geschminkte acteurs. In een bijzonder groot gebouw met ook nog een kinderdagverblijf wat knus was ingericht, was ik op zoek naar een weg naar buiten. Ik kwam vele deuren tegen, maar steeds weer in een ander deel van het gebouw. De mensen waren wel allemaal uiterst behulpzaam. Ik liep te sjouwen met een grote doos vol papieren attributen die bij een decor van het grote toneel hoorde. Rond negen uur werd ik weer wakker na een vermeende klop op de deur. ‘Hier was het niet’, zei Lief, maar welke deur dan wel? Wie het weet mag het zeggen. Zo ben je toch al weer een halve ochtend verder.

De biografie van Elisabeth Leijnse ‘Cécile en Elsa’, wordt steeds boeiender om te lezen. De freules zijn door het leven gepokt en gemazeld en snappen er, weliswaar laat, veel meer van dan tijdens de besloten wereldvreemde opvoeding van hun ouders. Ze hebben de nuffigheid en het veroordelen laten varen. Ze spreken elkaar nauwelijks meer, doordat de jongste zus Elsa eigenlijk achteraf wel erg onder de dwingende aanpak van de oudste geleden heeft, zonder het zich te beseffen. De oudste is na inzet voor de vrouwenbeweging en na het schrijven van een boek over emancipatie, gescheiden. De jongste heeft nog geprobeerd te bemiddelen om het tegen te houden. Dat maakte de afstand groter en de oudste verhuisde naar Parijs. Daar trouwde ze op 39 jarige leeftijd pas weer. Ik vind het vooral bijzonder om te zien hoe de vrouwen door het leven zelf hun gedachten bijschaven en hun wereldvreemdheid erkennen. Zelfinzicht is een belangrijke factor in deze.

Er gebeurt veel om ons heen, maar grenzen verder. Er zijn zaken waarbij je zou willen troosten, moed inspreken, een hart onder de riem steken. Er zijn kleinkinderen die felicitaties en een verrassing verdienen. Per app of kaartje kan dat ook en dat is fijn. Doorgaans gaat dat goed. Maar bij een van onze lieverds is de post in gebreke gebleven. Keurig netjes op woensdag al besteld, zodat het vrijdag aan zou komen, omdat er vandaag verjaard wordt, maar ook naar het ziekenhuis gegaan moet worden voor een ingreep. Ruim van te voren besteld dus, en ergelijk genoeg nog niet bezorgd. Vanmorgen snel een app uitgedaan dat we aan haar denken. Het zijn kleine aderlatingen van het niet zelf in de hand hebben van de troost.

Gisteren bij het koken, Champignons met knoflook en rozemarijn, patatjes en ijsbergsla gebruikte ik de verse takjes en hakte het fijn met het herontdekte hakmes. Wat een uitkomst is dat toch en heerlijk vers, daar kan geen gedroogd kruid tegenop. Het brengt me op het idee om een aantal kruiden in te vriezen. Tijm, Rozemarijn, salie, basilicum, oregano en peterselie groeien hier welig. Droog invriezen kan. Ze zijn niet bespoten, niet vuil, dus hoef ik ze ook niet te wassen en te drogen. Droog behouden ze hun aroma’s het best. Leuk, weer een mooie stap in het gebruik van eigen producten. Het wordt nog wel eens wat.

Schrijftijd te kort klinkt hier eigenlijk heel wonderlijk. Maar ik schreef al wel twee recensies voor de boeken van Pieter Waterdrinker en Maggie O’Farrell. Dinsdagavond komt de Boekenbabbel bij elkaar en gaan ze het bespreken. Omdat ik de helft van het gesprek mis via de IPad doen we het op deze manier en krijg ik weer een verslag over de avond. In november kan ik ze weer allemaal Life ontmoeten. Ben wel benieuwd naar het nieuwe boek dat gekozen wordt.

We gingen eerst boodschappen doen, hier ongeveer tien minuten rijden met de auto, in het volgende dorp en daarna beeldbelde oudste dochterlief . Ze heeft het op haar werk bij een basisschool druk gehad deze week, want er waren twee studiedagen ingepland, dus alle dagen feest. Omdat schone zoon nog steeds aan het revalideren is met zijn geopereerde ruggenwervels, kwamen de Franse opa en oma om de jongens met hun Paps overal naar toe te rijden of te begeleiden. Fijn dat dat mogelijk is. Dochterlief vertelde enthousiast het thema van het nieuwe Project. Dat wordt ‘Tijd’. Ik zat er gelijk weer helemaal in, want voor een van onze meesterlijke projecten hadden we het boekje ‘De tijd keert om’ gebruikt. Heerlijk fantasieverhaal waarbij een tante een jongetje te logeren krijgt en op zolder een kistje heeft staan waar ie niet aan mag komen. Doorgaans hoef je dat maar een keer aan jongetjes te zeggen. In ieder geval had hij brieven, die met dat kistje te maken hadden, op de kast zien liggen. Dan wordt je niet zo maar nieuwsgierig maar stik je er haast van. ‘Lees dit niet’, las het jongetje. Te Laat! Op elke brief stonden handelingen die al verricht waren op het moment dat je ze las en ze hadden alles met Tijd te maken. Het werd heel spannend en we speelden het uit in een toneelstuk voor de hele school. De kinderen zaten ademloos te luisteren. Wat was dat toch altijd een cadeau voor ons als leerkrachten. Het is zo makkelijk om kinderen in de verwondering te krijgen. Van jong tot oud, het lukte altijd.

Ze is ook cultuur-coördinator en nu werd ze gevraagd om taal-coördinator van de onderbouw te worden. Het betekent wel dat ze dan de eerste taak tijdelijk doorgeeft aan een ander, want twee van die coördinerende taken is al gauw teveel als je officieel maar drie dagen per week werkt. Het is trouwens heerlijk om zo te kunnen sparren met je dochter. Een druppel school.

Terwijl we aan het bellen waren zat ik heerlijk op het terras en zij in een grote speeltuin aan het begin van Leidsche Rijn waar Dribbel naar hartelust met zand en water kon spelen en daarna bijvoorbeeld zich vermaakte op de trampolines.

Tussendoor belde zoonlief, die moest even wachten. Vanaf mijn plek vond ik dat er toch wel erg veel wespen rond het kleine antieke tafeltje vlogen. Elke ochtend zijn er al veel, ze zijn best laat dit jaar. Die ochtend toen ik het zoemende leven bij de asters wilde vangen, had ik een foto genomen van de onderkant van dat tafeltje. Nu keek ik na deze laatste observatie nog eens goed naar de foto. Toen zag ik dat het niet de sluipwespen waren, want dat wisten we al en daar heb je geen last van. Dit waren gewone wespen en ze waren al best een eindje gevorderd. Toen ik het Lief vertelde trad hij rigoureus op. Tafeltje van het terras af en het wespennest er uitgeworpen met de punt van zijn schoen. Dat was vermoedelijk net op tijd. De grootte viel mee en het aantal wespen vloog gedesoriënteerd in het rond boven de oude plek van het verdwenen tafeltje en dus ook het verdwenen nest. ‘Sorry jongens,’ bromde Lief. Maar dit was zelfs hem iets te dol.

Al met al, eind goed, al goed. We konden rustig doorgaan met ademhalen.

Ik kijk in het kleine witte pannetje. Nee, niet op een gasvlammetje met een plaatje erop, maar op mijn inductieplaat op standje twee. Tegen het ivoorwit steekt de rode wijn er contrasterend mooi bij af. Erin liggen 6 geschilde peren, nu nog geel. In het rode vocht drijven wat gekneusde kardamom-pitten, twee kruidnagels en 50 gram zoetigheid van het een of ander.

Ik bedenk hoe lang het geleden zou kunnen zijn dat ik zo’n plaatje voor het laatst op mijn netvlies heb gehad, en ik kan niets anders bedenken dan dat het in de Amandelstraat was. Een aluminium pan vol peren zonder de wijn, maar met tamelijk wat suiker. De peren kwamen uit onze eigen boom, clapsen dacht ik, hingen daar keihard te wezen, die door mijn moeder ingekookt werden tot ze boterzacht waren. Het werd compote. De Gieser Wildemannen mochten vuurrood en heel blijven De geur hing zwaar van zoetigheid in de keuken. Die geur had ik graag nog eens opgesnoven, maar ach…De herinnering eraan is ook goed.

Ik wandelde gisteren door ons bos en zag de peren liggen onder aan de boom. Er waren veel wormstekige exemplaren bij, die mochten blijven liggen voor de insecten, de vlinders en eventueel de reeën en het kleinere grut, maar de paar gave exemplaren verzamelde ik. Zes mooie groene peren in mijn sweater, die ik met een hand ophield tot een buidel, zodat ik ze daar in kon vervoeren.

Zo ontstond deze nostalgische kooksessie, net als van de week ineens de behoefte aan zuurkool spontaan opkwam. Het hangt samen met gemis en verlangen. Gisteren bij Masterchef had iemand een eliminatieronde overleefd omdat het schoteltje, dat hij de juryleden bracht, weliswaar geen haute cuisine was, maar hen nostalgisch troost schonk. Eten, als warmte, verbinding, omarmen, is heel wat waard.

Er is een appje van dochter met een foto van tante Pollewop die de allerlaatste Verkadebrief in haar handen houdt, een hartje in haar andere hand. De extra grote enveloppe is aangekomen, in totaal zijn er dertien enveloppen die kant opgegaan. Het was een heerlijk feest van schrijven en verkneukelen op verheugde gezichten met een vol Verkade-album als resultaat.

Lief is druk in de weer geweest, de laatste dagen, met een plek te maken voor het beeld wat in de maak is. Eerst dachten we het in de voortuin te zetten, maar daar is ze kwetsbaar voor de stormachtige wind, die hier zomaar uit het niets op kan steken. Nu heeft hij een oude ijzeren boerenkar die helemaal overwoekerd was, ergens uit een zijkant weggetrokken. Daar bleek een door hem aangelegd klein terras te liggen met een laag stenen muurtje en een rood-ijzeren wand erachter. Het is wederom een soort nis geworden met een hazelaar er boven. Het ziet er goed uit en het is een veilige plek door de beschutting van de muur. Vanuit het grote terras heb je er vrij zicht op. Het rode ijzer lijkt, met een beetje fantasie, op Cortenstaal. Dat is het niet en er moeten wat roestplekken bijgeschaafd worden, maar dat is dan ook alles.

Het is lekker zonnig vandaag en het belooft warmer te worden. De zomerkleren hoeven nog niet op reces. Zaterdag vertrekken we naar Novi Sad. Ook dan is heerlijk weer voorspeld. We hebben er zin in.

Ergens kwam ik het verhaal tegen van iemand die per dag tegenwoordig de allerkleinste positiviteit voor zichzelf in een notitieboekje noteerde. Het was een artikel over zoveel mogelijk teruggaan naar analoog leven. De telefoon werd thuisgelaten en het notitieboekje en een in ere herstelde vulpen ging mee.

Het zijn ienieminimomenten van kleinheid. Een opgekrulde mondhoek, een kleine twinkeling in een oog, een verschuiven van een been om plaats te maken. Als je daarmee aan de haal gaat op een dag dan wordt de invulling ervan volledig anders dan bij een vluchtig en gehaast leven. Het lijkt me een goed voornemen om daar iets van mee te pikken. Gedetailleerd speuren naar de kleinste invulling van positiviteit.

Zo merk ik dat ik in de Hoff blijf hangen op het ontbreken van de vogels, op de mussen na. Het is zo groot geworden in mijn hoofd dat ik het vrolijke getwinkeleer en het dartelen van de mussen in de heg er niet meer bij tel. Dat geeft weer wat focus doet. Het scheidt een aantal anders bepalende aspecten.

Door het gemis van de kinderen in deze tijden, ik ben langer achtereen op de Hoff dan anders, wordt mijn blik nu ook gekleurd en eigenlijk vind ik dat niet fijn. Het maakt het gemis namelijk groter, terwijl ik weet dat hun lijfelijke aanwezigheid thuis net zo goed een tijdje kan duren. Dan draait het vooral om het hebben van een keuze, de mogelijkheid om ze ten enenmale te bezoeken als ik dat zou willen. Die afwezige keuze hier trekt, bij focus erop, een wissel in mijn hoofd. Het verlangen wordt groter, net als het verlangen naar vogelzang.

Als kinderen in de groep op de een of andere manier in een negatieve spiraal zaten, draaide ik aan een knopje achter hun oor. Wonderlijk genoeg was dat, wat nodig was om de relativiteit van hun bui inzichtelijk te maken. Er werd daarmee letterlijk ruimte geschapen om op een andere manier te kijken naar wat er om hen heen gebeurde. Ik merk dat ik op zoek ben naar dat knopje achter mijn oor.

Over gemis en het wel of niet begrijpen van de diepte ervan hadden we het gisteren. Als verlangen dan zwaarder weegt dan de objectiviteit zit het danig in de weg. Het was eigenlijk een heerlijke avond waarbij we enorm moesten gniffelen om die malle slieberige Gollem uit de Hobbit en het raadselspel dat hij perse wilde spelen met Bilbo, maar niet kon raden dat deze een ring in zijn zak had. Het werd een heerlijk steekspel tussen de twee, waarbij Bilbo uiteindelijk triomfeerde. Daar had het bij moeten blijven. Kaarsjes aan , nieuwe lamp aan , tussen de boeken en luisteren. Op sluipvoeten kwam daarna het gemis naderbij. Weg sfeer, weg redelijkheid.

Als ik daar ben en mijn Lief en de Hoff met haar ruimte en vogels hier is het gemis echter evenredig groot. Zo bedacht ik dit alles vanmorgen tot ik het artikel las over kijken naar het positieve. Geen must, maar een keuze. Lastig soms, maar uitvoerbaar als je de focus legt op de kleinste voorvalletjes. Ik denk aan het kattebelletje (daar is ie weer) van mijn hoofdredacteur van Mensenkinderen, die had gevraagd om mijn vroegere recensies over Sjoerd Kuyper te mogen gebruiken voor een postuum eerbetoon en hoe gelukkig dat me maakte. De wetenschap ergens nog na te echoën, streelt.

Gisteren maakte iemand me erop attent dat Simon Carmiggelt de tekst van ‘rekken en d’r bij blijven’ geschreven had, en ik reageerde onmiddellijk met het verweer dat het Sonneveld was, die de sketch had gedaan. Dom, dom, dom. Het eerste wat me ingegeven is, is altijd de bron van herkomst na te gaan. En in dit geval was de terechtwijzing volkomen terecht. Het was Carmiggelt die de tekst geschreven heeft voor Sonneveld. Ook zo’n taalbetoveraar. Ere wie ere toekomt. Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.

Vlak daarop hoorde ik dat Sjoerd Kuyper was overleden. Daar was ik ondersteboven van. Niet alleen omdat mijn bouwjaar het zijne was en ik hem veel te jong vond voor een sprong naar gene zijde, maar ook omdat het een groot gemis was voor de jeugdliteratuur. Zijn mooiste boek vond ik ‘Bizar’. Razend knap geschreven, omdat hij kinderen op de juiste waarde wist te schatten. In een interview over het boek zei hij zelf: ‘Ze lezen minder maar ze weten wel veel meer dan ik op die leeftijd.’ Het is een staaltje van over grenzen heen kijken en het roept meteen bij mij de vraag op of het feit dat het lezen sterk afneemt misschien te maken heeft met het item ‘Boek’.Wordt er nog steeds veel gelezen maar niet perse een boek. Geldt die afname ook voor E-boeken of luisterboeken? Boeiend gegeven. Lief en ik luisteren met het grootste genoegen momenteel elke avond het luisterboek van de Hobbit.

Ik schreef aan een blogvriendin dat ik mijn laatste Verkadebrieven had opgestuurd en dat het een goede schrijfoefening was geweest. Want schrijven, het ter hand nemen van pen en papier, komt hier, door de bank genomen, nog maar sporadisch voor. Dat wil niet zeggen dat het schrijven als in het verzinnen van verhalen of anderszins niet of nauwelijks meer wordt beoefend. Integendeel. Sinds mijn onafscheidelijke IPAD altijd onder handbereik is, vliegen de woorden mijn vingers uit. Het een hoeft het ander niet uit te sluiten.

Het is niet zo verwonderlijk dat graphic novels zo in opkomst zijn. Met al die dyslecten, die onze groepen en klassen bevolken, is een beeldverhaal een verademing. Wij lazen stripboeken tot we een ons wogen. Ouders sprongen bij hoog en bij laag om te laten weten dat dat absoluut verkeerd was. Maar nog steeds prijken de (qua inhoud al lang achterhaalde) Sussen en Wiskes, de Eric de Noormannen en de Asterix en Obelisken, de Kuifjes onze boekenkasten. De kinderen willen ze niet en ze staan er te verstoffen om de nostalgie. Lang daarvoor was het smullen geblazen van Tom Poes en Olivier B.Bommel, Miezelientje en Wol de Beer en noem maar op. Heerlijk. Graphic Novels avant la lettre.

Ik ben een beelddenker. Dat maakt lezen met behulp van een graphic novel een stuk makkelijker, al bedenk ik er liever nog mijn eigen plaatjes bij. Daar dient het tekendagboek voor. Misschien moeten we eens nagaan of het instrument nog deugt. Mijn hele hart zegt: ‘Ja’. Immers, kom niet aan mijn boeken. Ze zijn mij heilig. Ze laten me de wereld over reizen, ze trekken me de avonturen in, ik word een tijdreiziger pur sang, ik duik astrale werelden in alsof ze om de hoek liggen en alles is mogelijk. Hoe saai en fantasieloos zou het zijn zonder die wereld, hoe ruw en onleefbaar zou het zijn zonder zo’n uitlaatklep, hoe voed ik anders mijn verbeelding.

Sjoerd is er niet meer, zijn boeken zijn er en hoe. Dubbel en dwars het lezen waard en zeker nu, in de schrijnende wetenschap dat er nooit meer een nieuw boek zal volgen. Zijn oeuvre is groot. Een opsteker bij een tragisch gegeven.

Vandaag voel ik me alweer jarig. Er kwam een lief kaartje door de bus. Zonder postzegel, maar wel met een hoop lettertjes op de plek waar normaliter de zegel hoort te zitten. Het was ook van stempels verschoond gebleven. Bij nadere bestudering bleek dat het huisnummer en de toevoeging Utca(straat) was vergeten. Met de uitleg van dochterlief, van haar en haar gezin kwam het kaartje, bleek dat de cijfers rechts boven de postzegel mochten vervangen. Zouden ze dat hier in Hongarije ook weten? Ondanks alles toch goed aangekomen, omdat het postkantoor ons inmiddels kan uittekenen met de wekelijkse Verkadebrieven. Groene hartjes, kriebelhandschrift, ballon, gemis en veel lief en liefste, daarvan smelt een moederhart.

Zoonlief belde al vroeg. Hij moest wachten tijdens wegwerkzaamheden toen hij op weg was naar zijn werk. De lijn gaf vertraging waardoor we elkaar steeds, door de ander heen, vragen stelden. Opnieuw bellen zorgde voor een iets betere verbinding. Ik had het over een gekregen kattebelletje en toen vertelde hij dat mensen jonger dan 35 echt niet meer zouden weten wat dat woord betekende. Daarmee sneed hij een geheel nieuwe problematiek aan. Die van het verdwenen woord. De nostalgie van de taal. Komt er nu ook een ‘Labyrint der vergeten woorden’.

Hoe moet dat voor mijn oma geweest zijn. Zij leefde in een tijdperk waarin evenzovele woorden verdwenen of werden voorzien van een nieuwe schrijfwijze. Dankzij de talige kanten van mijn moeder zijn er nog veel doorgekomen. Straks zijn onze blogs hopeloos ouderwets met iets dat abracadabra is voor de jeugd. En ik hou zo van die mooie taal, Annie M.G. Schmidt taal zou ik bijna willen zeggen. Malle woorden, samenvoegsels, sfeertekeningen. Voortgang en ontwikkelingen willen niet altijd persé vooruitgang betekenen. Laten we de mooie woorden koesteren.

Het is trouwens een prachtige kaart uit de serie ‘vreemde vogels’ van studio Jet&Flossie. De website ligt eruit of functioneert niet, maar van deze serie is ook een verjaarskalender. Jammer dat sommige dingen weer verdwijnen zonder dat je er weet van hebt.

Die jeugd van beneden de 35 heeft inmiddels een volstrekt eigen taal. Toen de kinderen nog thuis woonden, ging je daar moeiteloos in mee. Hier in de rust van de Hoff moet ik me laten informeren in veranderingen in de taal, door me in te lezen, door artikelen, door tijdschriften en alles wat voorbij komt op de sociale media. Er is een verschil in de taal per groep waartoe je behoort. Hoog-of-laagopgeleiden, meertalige of eentalige, leeftijdsgebonden, milieugebonden, mediagebonden. Noem het allemaal maar op. ‘Er zijn vele wegen die naar Rome leiden’, om eens even een klassieker erin te gooien.

Waar ik nooit aan wen, is de taal van de afkortingen. Daar had ik trouwens vroeger al de grootste moeite mee. Vakjargon vond ik ook zo lastig. Wilde je niet het gevoel hebben buitengesloten te worden, dan moest je er aardig je best voor doen. Het medisch jargon is me met de paplepel ingegoten en voor het overgrote deel blijvend omdat er veel klassiekers gebruikt worden. Binnen het onderwijs gaat het veel sneller. In de teamvergaderingen bleek vaak dat men verwoordde, wat ik wilde uitdragen, maar dan in voor mij totaal onbekend vaktermen, afkortingen, begrippen.

‘Rekken en erbij blijven’ denk ik. Niemand zal zich de sketch van Sonneveld herinneren binnen een totaal andere context, maar daar moet ik aan denken. Oude taal koesteren en nieuwe taal omarmen. Rekken dus.

Ineens had ik er even geen zin meer in. Gelijkenissen maken, ploeteren op het een, aandikken van het ander, wegvagen van het volgende, verschuiven van het geheel. Doek weg en een vel papier gepakt. Uit de losse hand dan maar. Vormen, vlekken, houdingen, de basis zeg maar. Oefenen in het vrije veld. Heerlijk. En plots was ik weer in mijn element. Het mocht vrijelijk stromen.

Het was sowieso een dag van grenzen verleggen. De gebruikelijke avondfilm ruilen we voortaan in voor het verdere relaas van de hobbit, dat ons voorgelezen wordt via het luisterboek en daarna valt er veel te lezen en straks misschien ook weer eens te breien. Geen zin meer in films, die hier en daar altijd over onze grenzen gaan. Een keer in de zoveel tijd, maar niet elke avond. We hebben ons eraan overeten. Lief heeft het boek Celine bijna uit en ik ga verder in mijn Cecile en Elsa-biografie. Nou ja mij. De dames staan wel wat ver af van mijn overtuigingen met hun salonfähige socialisme. Hun problemen en kijk op de wereld zijn voor een groot deel de mijne niet, zal ik maar zeggen. De grondslag is op een totaal andere leest geschoeid.

Het boek leest wel lekker weg. Straks ben ik er doorheen en dan ga ik toch maar aan de een of andere E-versie beginnen al heeft dat niet mijn voorkeur. Ik weet al welke. Als een boek bevalt, wil ik het ook in mijn bezit hebben. Lijfelijk vast kunnen houden. Misschien moet ik wachten tot november, dan lees ik eerst een aantal jeugdboeken, waar ik groot fan van ben.

Er zit een gistbrood in mijn oventje. De zuurdesemstarter was naar mijn mening nog niet klaar voor gebruik. Geduld is een schone zaak en een zakje gist ligt altijd wel ergens.

Eindelijk hoorde ik op de veranda van de Datsja gisteren een koolmees en een pimpelmees, buiten de alledaagse mussen om, die de heg bevolken. Hoera, hoe kom ik aan dat feest. De Gaai vloog tussen de bomen door, maar hield zijn snavel. Ik weet nu dat hij maar wat graag de composthoop plundert. Daarna vloog hij weg, het veld over en ik liep achter hem aan, maar lief weer achter mij zonder dat ik hem hoorde roepen. Haha. We zaten op de grens van voedselbos en veld en keken over het achterland, dat steeds meer vorm begint te krijgen. De wilde roos groeit tegen de klippen op, maar ook een hibiscus in twee kleuren, een catalpa, de fluweelboompjes en de wilde kersen aan de rand, de twee geplante appelboompjes zijn door de reeën kaal gevreten of geschuurd, er zit weinig leven meer in. Het maisveld van de buurman staat goudgekleurd te ritselen. Het is bijna oogsttijd.

De buurvrouw heeft zich als een echte Hongaarse uitgedost. Pofbroek met bloemetjes, bloesje, hes erover en een sjaal om haar oren als een hoofdband om de gure wind geen vrij spel te geven. Ze gaffelt de zijkanten van de greppel grasvrij. Die greppels gaan door de hele straat heen en dienen om eventueel het water af te voeren.

Lief moest met de twee laatste Verkade-enveloppen naar de Posta. ‘Het was heel duur’, waarschuwde de vrouw achter het loket. Ja ja,7 euro voor ieder, maar er zaten dan ook meer plaatjes in en bladzijden met aankleedpoppen van papier uit een oude Flow plus een laatste handgeschreven brief voor elk. Het was een leuk project.

De dag begon met een regenboog boven de huizen aan de overkant. Dan kan ie al niet meer stuk. De lucht is een boeiend schouwspel, voortdurend in verandering. De onrust vertaalt zich in de drukte op de weg. De buurvrouw is klaar, haar sjaal zit scheef op het koppie van de inspanning en haar konen zijn rood. Een appelvrouwtje. Het is een koddig gezicht.

‘Een plek waar je geweest ben en waar je je thuis voelde’, vraagt Word Press. Van alle plekken de meest onverwachte, ver weg van huis en haard, in Washington. Misschien kwam het ook door de plezierige etage van vriendlief met zijn kunstzinnigheden en zijn boeken. Geef me een wand met boeken en ik ben thuis, bedenk ik hier ter plekke.

Maar de sfeer in de stad voelde als thuiskomen. De mensen liepen er minder haastig dan in New York, er was een enorme grandeur, de Mall met haar musea, die allen gratis waren, de oude Hortus, de beeldentuin, het witte huis met het monument van Lincoln, de vele groenplekken tijdens een wandeling, de statige herenhuizen, de boekenwinkels, het was een heerlijke ontdekkingstocht, een verademing ook na de lange reis. Echt een omgeving waar je je behaaglijk in kan wentelen. Dat deden we dan ook.

Ik voel me redelijk snel thuis op meer plekken, maar ik herinner me dat ik het daar zelfs hardop verzucht heb. ‘Hier zou ik zo kunnen wonen’. Het was een straat met stoepen, grote bomen en statige huizen compleet met souterrain, alsof je in het Wilhelminapark in Utrecht liep.

Hier voel ik me binnen de muren van het huis volkomen thuis, het past me als een handschoen, maar in Hongarije blijft de taal een obstakel. Iedere dag doe ik braaf mijn lessen, en lezen gaat redelijk, maar de gesproken taal is nog altijd abacadabra, waaruit maar enkele bekende woorden te vissen vallen. Dat maakt inburgeren lastiger. Ik denk aan al die mensen die zo’n inburgeringscursus moeten doen. Nederlands is ook totaal geen makkelijke taal. Het is zwoegen en zweten, kan ik jullie vertellen en valt ‘om de dooie dood’ niet mee.

De VPRO boeken met Lotje IJzermans is weer van start gegaan en de eerste gast die ze ontving bleek Connie Palmen te zijn. De schrijfster heb ik altijd hooglijk gewaardeerd, maar de mens in de schrijfster met verwondering bekeken. Dit gesprek was bijzonder prettig, waarbij Connie Palmen de sluier oplichtte van het vertrekpunt van waaruit haar leven werd opgebouwd. Helder en duidelijk, volkomen begrijpelijk, legde ze haar ziel en zaligheid op tafel zonder een spoor van dedain. Het gesprek boeide zozeer, dat het boek ‘Johnie Walker’ vanaf nu is bijgeschreven op het lijstje. De tweede gast was Dominique de Groen met haar debuutroman ‘Corpus Britney’. Ook boeiend denk ik en niet in de laatste plaats omdat het echt een roman is van deze tijd. Of ik het zal lezen, valt nog te bezien. Ze schuwt de gruwelijkheden niet en ik ben aangaande dergelijke uitspattingen een watje geworden.

De freules Cécile en Elsa uit de biografie van Elisabeth Leijnse kampen met hun hoogbegaafdheid met hele andere obstakels. Ze wonen tijdelijk in Den Bosch en vinden het drie keer niets, gaan een tijdje naar school, terwijl ze anders altijd privé-les genieten en vinden alle meisjes maar domme wichten. Ze krijgen een Zwitserse gouvernante en dat bevalt in het begin aanmerkelijk beter, totdat ze de vrouw in 16 jaar tijd in kennis overstijgen. Ja ja, hoogbegaafdheid kent ook problemen.

Terwijl ik dit alles bedenk, rukt de wind aan de takken van de sering voor het raam. De lucht schakeert in alle tinten grijs. De temperatuur is de helft ongeveer van gisteren. Maar het voelt goed. De appelstroop is meer diksap geworden en het kost enorm veel energie om uit grote hoeveelheden fruit een potje vol te krijgen. Terecht merkte iemand op dat het normaal met suikerbietensap wordt gemaakt. Dat zal het proces wel versnellen, denk ik zo. Het was een leuk experiment. Er volgen er vast nog vele.

Dat was een makke werk, kan ik jullie vertellen. Appelstroop maak je niet zo maar. Het heeft alles te maken met de middelen. Ik heb nu een lam stel handen van het wringen en uitknijpen van de doek met pulp boven een zeef. Een sappan doet er gemiddeld korter over en geeft minder rommel. Maar, met veel geduld hebben we een laagje sap, hoera. Nu ga ik zo verder, na het schrijfwerk, want er wordt geacht om regelmatig te roeren als het sapje aan de kook is gebracht en het moet twee tot vier uur indikken op een zeer lage warmtebron.. Het restant pulp heeft Lief naar de composthoop gebracht, zodat vooral de vlinders ervan kunnen smullen en de zeef, pan en schaal heb ik afgewassen en afgedroogd. Ziezo, opgeruimd staat netjes.

Mijn moeder noemde dingen, die ze niet graag wilde doen, een snertkarweitje. Dit was typisch een voorbeeld van een snertkarweitje omdat met name het uitwringen heel veel kracht en energie kostte. Ooit schreef ik in een mijmering dat er vroeger veel meer snertkarweitjes waren dan nu. Het wonderlijke is, dat het hier in de rust en met de wetenschap dat er geen stok achter de deur staat, niets meer echt een snertkarweitje wordt. De keuze is ruimer. We kunnen dit allemaal doen, maar zouden we het niet willen dan kan je het ook zomaar laten. Niemand zit te wachten op de eindproducten. Het is mooi meegenomen maar daar blijft het dan ook bij. Straks zijn er weer een aantal mensen blij te maken met de potten jam. In die zin geeft het natuurlijk wel veel voldoening. Het hoeft allemaal ook niet snel. We hebben tijd te over. Dat is luxe, hè

Die vrijheid aan tijd had mijn moeder spijtig genoeg niet. Mijn vader was deels door zijn aandoening, maar ook deels door zijn karakter, nogal star in de gebruiken. Alles ging op tijd, op zijn tijd wel te verstaan. Dus als mijn moeder had bedacht om even langs Galerie Modern te gaan in de stad moest ze er altijd voor zorgen binnen een beperkt aantal uur weer thuis te zijn. Hij had meer nukken. Op een gegeven moment ging de geur van het eten hem tegenstaan. Dat had misschien te maken met het feit dat niets hem meer smaakte. Als mijn moeder haar heerlijke geurende zondagssoep kookte, kon hij mopperen over het feit dat ‘het hele huis vergeven was van die rot geur’. Geen sinecure voor mijn moeder, die veel probeerde te negeren, omdat je er doorgaans niet vrolijker werd door op alle slakken zout leggen.

Tijd had ik haar met liefde gegund en eigenlijk de vrijheid nog veel meer. Het mocht helaas niet zo zijn.

Dochterlief belde gisteren met een relaas van haar week. Manlief was met de broers en zussen en de Pipa naar Denemarken, dat betekende voor haar het redderen van alle taken. Haar werkgever, het Rode Kruis, verhuisde ook net in die week van de Koningsweg naar de Vlampijpstraat. Er was dus extra veel te doen. De filosoof en tante Pollewop doen mee aan de grote clubactie en wij zijn goed voor vijf loten per sportclub. Er komen er vast nog meer met de kinderpostzegels in hun kielzog. Met liefde spelen we sponsor.

Zoonlief had van de week ook al gebeld en vroeg zich af of ik , als ik hier was en de kinderen steeds ouder werden, minder moeder was, omdat de zorg wegviel. Maar ik kon hem uit die droom helpen. Moeder blijf je tot in lengte der dagen. Nog steeds kan ik spoken in de geest over de een of de ander. Ik ben weliswaar hier maar mijn lieve schatten zitten met hun gezin altijd op mijn schouder en dat voelt helemaal prima. Ik zou niet anders willen.

In oktober gaan we een weekje naar Novi Sad. Dat is drie uur rijden hier vandaan en een mooi stadje met veel bezienswaardigheden. Het hotel staat weer in het centrum. Dat bevalt ons erg goed. Er valt ook een fietstocht langs de Donau te maken, wie weet, komen we daar nog aan toe. Het lijkt me heerlijk. Het is het cadeau voor Lief zijn verjaardag. Spullen hebben we genoeg, maar dit zijn de krenten uit de pap

Op de wandeling eergisteren had ik de hoeveelheid valfruit gezien en het was me opgevallen dat bijvoorbeeld de gevallen krieken opmerkelijk in tact waren en met ronde roze-paarse blossen me smeekten om verzameld te worden. ‘Raap ons, raap ons’ riepen ze in variatie op de appelen van vrouw Holle’s bomen. Dus toog ik met mijn mandje richting oude boomgaard, waar de oude appel en peer gezusterlijk naast de wilde kersenbomen stonden.

Ook kweepeer en appel lagen er, maar veel meer aangedaan. In het kader van ‘first things first’ dus eerst de krieken. Een halve mand vol, goed voor een potje of zes, schatte ik in. Dat hield in dat er een zen-uurtje ontpitten aan vast zat. Ik probeerde nog het geluid van een vogel te vangen, maar de app gaf alleen een roodborst aan, die prompt daarna nooit meer te horen was. Oké. Ik was het met wiki eens, ze waren in de rui, hadden de energie hard nodig en wel wat beters te doen dan een deuntje te fluiten. Je kan niet alles hebben.

Er glipte een pit uit mijn handen de pan in en ik kon hem niet meer terugvinden. Het zou toch gelei worden, dus dan valt ze, hoop ik, vanzelf op. Drie grote potten vol gelei was het resultaat van de daadkracht. Mooi werk. Verder las ik dat van wilde appel en kweepeer samen een goed uitgebalanceerde appelstroop te maken viel omdat kweepeer veel pectine bevat en je nauwelijks tot geen suiker nodig zou hebben om tot een rinse appelstroop te komen. Iedere keer een stapje verder in het maakproces waar het het voedselbos betrof. Lief deed dat op het land en ik met de producten ervan. Ook een mooie balans. Had je me vroeger verteld dat ik iets dergelijks met alle liefde en geduld zou doen, dan had ik je verwonderd aangekeken. ‘Er is niets veranderlijker dan een mens’, zei mijn moeder altijd. Ze had en heeft nog altijd gelijk.

Tijdens het ontpitten heb ik alle tijd om het leven rond de gevallen vijgen voor het terras te bestuderen. Het is een luilekkerland voor wespen, bijen en vlinders. De Atalanta en de dagpauwoog komen zich hier met regelmaat laven aan de zoete gevallen vijgen en ze laten hun vleugels verlekkerd en tevreden heen en weer wiegen terwijl er gesnoept wordt. Vlinders zijn er in het artikel van de Deense Lea Korsgaard te over. Ze schrijft erover in haar boek ‘Het Vlinderseizoen’, waarin ze de levens van vlinders uitgebreid onder de loep neemt in een meeslepend verhaal, maar wat daarbij tegelijkertijd een zoektocht wordt naar passie, metamorfose, materialisme, vooruitgang, ecologie en schoonheid volgens Frank Mulder, de schrijver van het artikel

Korsgaard is er van overtuigd dat er iets in de mens zit, dat ergens heen wil, net als het onherroepelijke, dat een rups zich wel moet ontplooien tot een vlinder. Of vanuit een grotere hoek bezien: Dat er iets in de geschiedenis is dat ons voortstuwt. Maar ze heeft daar een verandering in geconstateerd. Dat we niet langer dat doel centraal stellen maar de middelen en daarmee de zingeving uit het oog verloren hebben. Wat is het dat ons in eerste instantie zo verwonderde. Het is een boeiend artikel en gaat van deze gedachten en de voortplantingsdrift van vlinders naar de diepe existentiële waarheden van Nabokov en de zoektocht van de opa van Korsgaard naar de levenskracht achter de kosmos. En dat alles valt te ontdekken in de dans van de vlinders. Dit boek komt in ieder geval bovenaan het lijstje.

In de Groene Amsterdammer van vorige week staat op de een na laatste bladzijde een stukje van Marian Donner over Byssus. Ik had er geen wetenschap van. Het is zeezijde en wordt geweven van de ankerdraden van de grote steekmossel. Het is kostbaar en de vrouw die er iedere lente nog naar duikt wil haar geheim niet prijsgeven. De zeezijde is niet te koop. Ze geeft het weg, aan jonge mensen die willen trouwen of vrouwen die zwanger willen worden. Zeezijde brengt geluk en vruchtbaarheid. Het wordt gemaakt in de Italiaanse stad Taranto.

De eenvoud van een geheim bewaren opdat er geen enorme industrie zal ontstaan ten koste van de natuur is een van de meest onbaatzuchtige manieren van leven. Marian Donner vertelt over een 83-jarige vrouw en haar dochter die op een stuk land in Kentucky haar huis heeft staan en die het niet wil verkopen aan een high-tech bedrijf, dat 26 miljoen dollar bood voor het stuk grond. ‘Roof van grondstoffen is de basis voor het kapitalisme’. Ik zou zeggen ‘roof van levenskunst’. Grond vertalen in dollartekens en niet in beleving. En met haar zeg ik: ‘Dat is pas vooruitgang. Weven voor verschoppelingen en zitten in je eigen stoel op de grond waar jij van houdt.’

Derhalve liep ik gisteren na een lange tijd weer eens over ons land op zoek naar aankondigingen van de herfst. Ze waren er natuurlijk volop. Eigenlijk was ik in eerste instantie op zoek naar vogelgezang. Maar hoe ik ook speurde, de opbrengst was miniem. In ons bos een kneu, wat eigenlijk zeer onwaarschijnlijk is en een Turkse tortel. Er woei een zachte wind over het uitgestrekte land. Even dacht ik bij het horen van geritsel in een meest uiterste hoek van het achterbos, dat er misschien een roofvogel of een vos of anderszins zou zitten, maar dat was het kreunen van een oude tak als de wind aantrok.

In onze achtertuin liggen de maisvelden van de ons omliggende boeren goudgeel te zijn. Zo ver als het oog wil reiken met als kleurcontrast dat prachtige grijsblauw van het Mecsekgebergte op de achtergrond.

Maar op ons achterland verhieven zich tussen grassen en bramen de gouden aren van de kaardenbollen, de heerlijke grillige kwasten van de distels en de rokken van de wilde peen. Zo wonderschoon, zo ingenieus gegroeid.

De kaardenbollen behoren tot de kamperfoeliefamilie en kennen een lange staat van dienst. Ze werden eeuwenlang gebruikt om de warme pluizige Leidse dikke dekens flink op te ruwen. Dat gebeurde vanaf het einde van de 16e eeuw tot in de jaren zestig.

Ik lees zo hier en daar over de verschillende mythen en verhalen van deze bijzonder planten die de ronde doen en stuit bij wilde peen op de eigenschap dat ze herinneringen zou vereeuwigen. Een mooi idee vind ik dat, die symbolieken en eigenschappen, die aan wilde planten en bloemen worden toegeschreven.

De distel wordt in Baskenland beschouwd als de ‘Bloem van de zon’, het representatieve en gunstige symbool ervan. Daarom heet het ook heksenkruid. Heksen mogen niet in de zon kijken en de distel beschermt hen daartegen. Een symbool van de zon en beschermer tegen boze geesten. Fransen gebruiken hun afbeelding als meubeldecoratie. Puttertjes zijn er gek op, ze heten niet voor niets distelvinken.

Maar voor alsnog blijft het vogelstil. Alleen de wind laat haar suizen horen. Het is goed te weten dat het land bekende en onbekende kostbaarheden herbergt, een schatkist bij uitstek. Het is niet te koop.