Op dag twintig kwam de schrijfopdracht om een voorwerp te kiezen of zoiets. (ik was vergeten de originele vraag te bewaren) Hoe het ook zij, ik koos voor het voorwerp ‘Het washandje’.

Inmiddels, we zijn al weer bijna twee jaar verder, is het verhaal aan veranderingen onderhevig. Ik gebruik geen gels meer, maar in het kader van de duurzaamheid een verantwoord zeepje, Shampoo op een natuurlijke basis en evenzo de conditioner. Ik was de haren slechts een keer per week en niet meer om de drie dagen. Dat alles in het kader van bijstellen en het aloude spreekwoord: ‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’. Het verandert allemaal snel. Ik mag er graag over lezen. Zoals ik ook leer om met de natuur uit de Hoff om te gaan en die om te zetten in allerhande gebruik of verbruik. Het lukt ons om bewust te zijn van de dingen die we doen en ons iedere keer weer af te vragen of we nog op de goede weg zijn. Ministappen in die grote wereld, maar toch.

De washand

Er zijn van die typische voorwerpen die zich in de linnenkast in mijn hoofd in de uiterste hoekjes hebben verstopt. Grote zakdoeken bijvoorbeeld of gehaakte hoofdkleedjes die over de bovenkant van het rugkussen van de fauteuil werden gelegd en een lange tijd hoorde daar ook de washandjes bij. Ze waren weggekropen achter de kleine handdoeken die plaatsgemaakt hadden voor de grotere badhanddoeken. 

Nieuwigheden waren er voor in de plaats gekomen. Een met badstof bekleed sponsachtig geval met een scrubkant, iets om mee te schuieren.

Maar laatst had ik gewoon weer zin in zo’n aaiend washandje, zo’n troostrijk schuimend gevalletje langs de huid. Zeep gebruikte ik niet meer, maar douchegel wel, al zoek ik vooral naar het duurzame alternatief. Er zijn allerlei wegwerpdoekjes te krijgen maar, teemde dat zeurende stemmetje in mijn hoofd, washandjes zijn het allerduurzaamst. Ze zijn te wassen, te drogen en te hergebruiken. We waren met de zussen op vakantie en we gingen door de Hema heen, omdat één zus iets zocht. Ik vertelde hen dat ik weer aan een washand wilde. Daar kwam zuslief aanzetten met twee hagelwitte washandjes en was ik de koningin te rijk. Een kinderhand is gauw gevuld. 

Met de kinderen in bad werd de washand vaak een sprekende washand of een kietelend exemplaar. Ze zong liedjes of gaf een extra douche, veranderde in een heks of een kabouter en op school is ze op gezette tijden ingezet bij de toneelstukken van de projecten. Er is weinig voor nodig om een washandje tot leven te wekken.

Vroeger, heel vroeger, zo’n 70 jaar geleden werd ze vooral naast de schuier gebruikt om de kinderlijfjes in de teil schoon te wassen. Zelfs als het water na een aantal kinderen niet meer helemaal schoon was, poetste ze nog de moddervlekken van je knieën, niet zo zachtzinnig als waarmee ik aai, maar snel en krachtig. Zoete broodjes werden niet gebakken. Korstjes werden rücksichtslos afgeritst. Hardhandig werd elk holletje schoongepoetst. Een keer per week in bad was meer dan voldoende. Poedelen deed je bij de kraan. 

Douchen met gel en een washandje is nu het ultieme genot. Snel en zo kort mogelijk. Dan ligt de dag weer open. Na deze luxe kan een mens de wereld aan, wakker en fris. Washandje is daarmee de eerste begroeting van de dag, in ere hersteld tot ieders tevredenheid, zowel van mij als van het washandje.

Tijdens het jaar schrijven naar opdracht kwam de vraag: ‘Wat vertedert je’. We konden het kwijt in een lijstje, die is trouwens bij lange na niet volledig want ik raak ook altijd vervuld van alles dat ontluikt in de lente, maar dit waren de eerste momenten die zich aandienden:

*Lief die in de lach schiet en dan met schuddende schouders het hoofd voorover buigt, stikkend van het lachen.

*de lippen van kleindochter die zich tuiten om door de bellenblaas zo’n wonderbel te blazen

*Een arm om een schouder geslagen

*Een schelp op het kastje in de pipowagen, waar de zon opvalt.

*De blote schouder van Lief boven het dekbed uit

*Een mooi woord.

*Een zacht stuk stof

*Een kuiltje in een kin

*Een kuiltje in een wang

*Uitgesproken ronde wangetjes

*Een zonder-dat-ik-het-wist-cadeautje opgestuurd krijgen ver na moederdag

*De stem van ieder kind afzonderlijk

* Mijn kinderen, schoonkinderen en ieder kleinkind afzonderlijk

*een zoon die een doelpunt scoort

*De foto’s op mijn commodekast

*De krakende oude meubels

*Een bloeiend vergeet-mij-nietje

*Een kind dat een liedje zingt

*Het turen naar de sterren van de kleinkinderen op zoek naar grote beer

*De smultoetjes bij het eten van de zoete marshmellows of een ijsje

*Dichtgeknepen ogen van tevredenheid

*Een poes die in de vensterbank aan het dromen is

*Wapperende witte was in de tuin in de wind

* De lange winterschaduwen van de bomen die het hele veld beslaan

* Het zachte poezenelletjes

* De slaapliedjes van vroeger die ik voor de kinderen zong

*De brievenbus van Annie M.G. Schmidt en dan vooral met de regel ‘Maar toen kwam klein Peter en die zei ‘oh alsjeblieft, doe nou je mond eens open brievenbus, want ik heb zo’n mooie brief’ 

*Het liedje van ‘Het mannetje’

*Een kaartje met een lieve tekst

*Het lied van de nachtegaal, de merel, de zwartkop in de lente

*Een oud stel in het herfstpark leunend op hun rollaters

*Een oude gerimpelde hand

*Kleine garnalenvingertjes

*De opgewonden kreten van de kleinkinderen als ze een paaseitje vinden in het bos

*Hun oogjes

*Een waggelgangetje met of zonder stok

*Een zwoele zomeravond en het zachte gonzen van stemmen

*een ontroerend theaterstuk

*Een tekst die je raakt

*Een babyneusje

*de geur van zwitsalharen

In mijn social media kom ik regelmatig een aankondiging of een oproep tegen. Een van hen vond ik heel bijzonder. Eerst even wat uitleggen over de werkzame weg die ik bewandeld heb. Na de opleiding tot kleuterleidster met hoofdakte stortte ik me in het kader van de medicijnenstudie van lief op de opleiding voor verpleegkundige A, waarna ik in de academische ziekenhuizen heb gewerkt op Neurochirurgie I.C. en daarna nachtzuster werd in bejaardentehuizen, daarna in de wijk. Door een zwangerschapshernia op non request gezet en de vrijwilligersbranche ingerold. Nieuw Werk een tweedehandskleding winkel annex huisraad. We begonnen in een piepklein pijpelaatje in de Schoolstraat, onderdeel van een verlaten brandweerkazerne. Daar hadden we met een aantal geïnspireerde mensen een werkplek gecreëerd voor mensen die buiten het arbeidsproces waren gevallen.

Mooi werk was dat. Er zijn heel wat mensen zo aan een baan geholpen. Ik werkte er met regelmaat, bijna iedere dag en deed de kledingafdeling. Binnengekomen kleding repareren, tot het omkeren aan boorden van overhemden aan toe, eventueel een wasbeurt en stylen. Alles zo etaleren, dat mensen gewoon het hele setje kochten. Dat vond ik een super-opdracht, die met succes werd uitgevoerd.

Zelf liep ik het liefst in oude truien en een wijde broek. Het maakte mij niet uit. Tussen alle bedrijven door, Mo A-Nederlands, kinderen, mijn schoolbaan, ziektes, en over alle verhuizingen heen, drie keer van klein naar immens, heb ik 22 jaar voor het bedrijf gewerkt, ook toen ik weer op school werkte. De jongste zoon stond in een box op de tafel waar ik de kleding aan uit moest zoeken.

Ik ben dus een Tweede Hansje pur sang en eigenlijk ben ik dat altijd wel gebleven. Sommige kledingstukken koop ik duurzaam maar het liefst snuffel ik de boel in een kringloop bij elkaar.

Nu is er een tweedehandswinkel gekomen in Utrecht waarvan de opbrengst regelrecht naar het Vrouwengeneeskunde Onderzoek gaat. Twee zaken die zeer na aan het hart liggen. Ten eerste is het me al heel lang een doorn in het oog hoe er geschitterd en verleid wordt rondom kerst en dat dat voor sommigen een godsvermogen mag kosten of veel te moeilijk is om aan voorbij te gaan. Ieder jaar een andere boom met andere kleuren levert een overtolligheid aan materiaal op, dat wil je niet weten. En dan het onderzoek naar Vrouwengeneeskunde, zelf slachtoffer geworden van een A-typisch, dus onderkent, probleem van een hartaandoening, kan ik alleen maar voor zijn. Ons lijf met al haar typisch vrouwelijke organen zit zo heel anders in elkaar dan dat mannenlijf. Elke vorm van vrouwengeneeskunde is toe te juichen.

Twee vliegen in een klap dus. Hou me ten goede. Ik hou van Kerst, heb een dosis goede nostalgie voor het aloude feest en ben gehecht aan groen in huis, weliswaar tegenwoordig gereduceerd tot een tak of een mini recycleboompje, maar met ledverlichting en een paar roestige engeltjes is zelfs mijn Ficus Benjamini al heel erg kerstig te krijgen. Stalletje van oma eronder en klaar is Tweede Hansje.

Ook deze kerst weer, waarbij ik voor het eerst geen rekening meer hoef te houden met allergieën van de een of ander, maar kan ik met een mooi sparretje met kluit en wat lampjes het verleden oprakelen. Een paar oude knijpvogeltjes van ooit lang geleden er in en klaar. Ik wens de tweedehandskerstspullenwinkel hele fijne weken toe met een mooie opbrengst en iedereen een fantastisch en sfeervol feest. Dat kan en dat hoeft echt niet duur te zijn.

Zelfs hier wordt Halloween gevierd. Gisterenavond zat ik in mijn eigen bubbel te breien in de bibliotheek bij het knusse lamplicht. Het was vroeg donker en de hele dag had ik van alles en nog wat gedaan. Het was tijd voor een pas op de plaats. Ik brei weer op de ouderwetse manier, want ik heb dan een veel vaster breiwerk, op de nieuwe manier met de draad om de linkerwijsvinger hangt het, in mijn ogen, bijna als los zand aan elkaar. Terwijl ik zo bezig was hoorde ik wat reuring op straat. Iets wat nooit voorkwam in dit kalme dorp. Geroezemoes, gelach, opgetogen kinderstemmen en toen ik uit het raam keek zag ik inderdaad een echte grote lampionnen-optocht van kinderen uit het dorp met hun ouders. Ze waren vermoedelijk op weg naar school. Als er groepjes langs de huizen zouden komen, hadden we niets om aan te bieden. Of wacht eens. De walnoten liggen te drogen in de kamer. Ieder een handjevol noten. Maar het bleef stil. Met het feest zelf heb ik helemaal niets. Nooit gehad, ook geen traditie van huis uit.

Het boek over Erna Ankersmit is uit, het wordt op een prettige manier voorgelezen door de auteur, Anna Enquist, zelf. Het hele verhaal neemt een onverwachte wending en daar was het einde ook naar. We hebben er allebei van genoten. Precies op tijd is het uit, want over twee dagen wordt het boek teruggenomen door de online bieb.

Gisteren was het een uitgelezen gelegenheid om het troepje koolmezen te observeren vanachter het keukenraam. Ze komen met veel op de zonnebloempitten af en hippen Gezelle-gewijs van tak naar tak. Het geeft een gezellig en gemoedelijk beeld. Ze maken gebruik van alle mogelijke aanvliegroutes, via de manden aan het rek, via de tronken van de druif, via de oude sering. Ze pikken hier en daar nog een oude druif uit het toefje gebladerte bovenop en in mijn verbeelding kwetteren ze elkaar de beste plekjes toe.

Tijd voor een paddenstoelenrisotto op de ouderwetse beproefde Italiaanse wijze, met wijn en bouillon en mét de geheime toevoeging ‘Mantecatura’, de koude roomboter en de geraspte Parmezaanse kaas. Het duurt even, want je staat dik twintig minuten te roeren, maar dan heb je ook wat. Voor deze gelegenheid had ik de oude grote koekenpan met dikke bodem maar weer uit de kast gehaald. Ze bleek het nog prima te doen op de inductieplaat, gelukkig maar. Het was smullen volgens Lief qua smaak en heerlijk smeuïg.

Gisteren belde de oudste dochterlief voor een lekkere lange gebabbel met alle wetenswaardigheden, die er zijn. Met de schone zoon en zijn rug gaat het de goede kant op. De fysio denkt dat hij, na de operatie aan zijn twee gebroken rugwervels, wel weer met de kerst richting zijn ouders in Frankrijk kan rijden. Het is gelukkig allemaal heel voorspoedig genezen, door zich te houden aan het plan van liggen en staan en met kleine stapjes voorwaarts het zitten er weer in te slijten. Dat is een hele geruststelling en de oudste kleinzoon heeft te horen gekregen dat hij drie maanden moet aansterken qua spieren maar daarna zijn grote liefde, het voetbal, weer gewoon kan oppakken. Verder wisselen we altijd alles uit over het werken in de groep. Ze had grappige herfsttafereeltjes met gevilte wollen figuurtjes gemaakt. Nostalgie ten top.

Nu Lief de druif heeft aangepakt en haar jarenoude tronken prachtig in het zicht komen, als oude hagedissen, valt het licht door de keukenramen. Het verhult niet langer, zoals het zomers gebladerte wel deed. Ragfijne draden verweven tot een filigrain, een sluier in de hoeken, van blad tot blad van de kamerplant, van hendel tot muur, hier en daar dikker naarmate het spinnetje groter is. We leven buiten, dat is nu goed te zien. Spinnen zijn hoogst nuttig, zeker in een keuken. Niet in de soep maar in de hoeken, zoals elders in het oude huis met de hoge plafonds.

Eens in de zoveel tijd gaat de bezem er door en zeker nu, als het licht onbarmhartig binnenvalt met de laatste zonnestralen mee. Stofjes dwarrelen op, de roep om de stofzuiger. Ze krijgen altijd de gelegenheid om te rennen voor hun leven, want ‘watjes’ zijn we, maar een paar keer per jaar en zeker zo vlak voor de winter als het huis weer een poosje tot zichzelf mag komen, is er ruimte voor schoonmaak, zoals Lief het land opschoont.

Tijdens mijn schoolperiode was de herfst bij uitstek de gelegenheid om op pad te gaan en een rondje rond de aangrenzende flats te maken. Er stonden van die saaie gemeentestruiken voor, die tijdens dit jaargetijde ineens een bron van leven herbergden. Met de speurneuzen op en met een loep in de zak, een briefje bij de hand om te turven, vonden we de prachtige webben van de kruisspinnen. Lekkere grote dikkerds met hun naamdragers op de rug. Ze werden steeds opnieuw met gejuich gevonden. Turven, tellen en kijken hoe ingenieus het web was.

De aanleiding was in negen van de tien gevallen een dikkerdje die een verkeerde afslag had genomen en in de vroege ochtend in de droge wasbak terecht was gekomen bij het aanrechtje in de klas. Steevast leidde dat tot luid griezelende ouders, ‘Eek, kijk zo’n engerd’, waarbij ik me haastte om het tegendeel te beweren. Als tegenpool voor het angst kweken, zoals zij dat deden, schitterde ik als held door hem of haar met blote handen te vangen en naar buiten te zetten. De kinderen in mijn groep waren zelden bang voor wriemelend grut. We vingen ze in de observatiepotjes en bekeken ze uitgebreid. Hoeveel poten, waar zit zijn mond en de ogen, er zit haar op, waar komt die draad dan vandaan. Dat laatste leidde tot het experiment met de emmer zand en de stok. Die zet je op een halve meter afstand van een haag, spin op de stok, föhn erbij en blazen maar. Hoepla, daar ging spin en deed wat er verwacht werd. Het spon een draad naar de heg.

Steevast werd dat leuke project afgesloten met onze spinnen-verzen en liedjes. Wie kan er nog een spin dood maken na het vers ‘De spin Sebastiaan’ van Annie M.G. Schmidt, omdat het zo herkenbaar is, want zijn we niet allemaal een tikkeltje eigenzinnig en hoogmoedig. En de twee spinnetjes die komen aankruipen over onze bovenbenen (vingertjes) en op zoek zijn naar vriendinnetjes, en elkaar vinden, zijn evenzeer een schot in de roos.

Spinnen horen bij de herfst en hier zijn het nagenoeg huisdieren, in hun uiterste uithoeken van de verhoogde plafonds, een en al nut, om te koesteren. Maar nu, met de zon op de ramen, mogen ze de benen nemen, terwijl hun minrebroeders buiten de kopjes schudden over zoveel overmoed.

Ritje naar Kaposvár. Helaas was het bewolkt, want een piezeltje zon had de wereld in vlam gezet op het moment dat we langs de uitgestrekte beboste heuvels en dalen reden. Wat een schoonheid aan kleur, alle herfsttinten en zelfs meer dan dat. De weg naar Kaposvár is ongeveer 59 kilometer rijden van ons huis vandaan. We komen langs alle bekende plekken. Het restaurant met het blauwe dak, de hertenfarm, de weg naar het Zselic natuurpark en kenmerkt zich door een paar haarspeldbochten bij Almamellek in de buurt. De foto’s zitten in mijn hoofd.

Agaath geeft aan dat ze op een te lage bandenspanning rijdt, daar zullen we op de terugweg even naar kijken. Kaposvár is een Habsburgse stad, waar Pécs meer een mediterrane uitstraling heeft. Het is er voor mij vermoeider lopen omdat alle straten onmerkbaar stijgen of dalen, maar het is zo de moeite waard. We staan stil bij de grote boom aan het begin van het centrum, die overduidelijk geënt is. Een oudere man volgt onze blik en geeft een korte explicatie in een koeterwaals aan Hongaars, Duits en Engels. Hij legt uit dat de stam de moeder is. Een bijna lyrisch gegeven. Zijn grote snor zorgt er voor dat Lief hem al gauw buiten gehoorsafstand omdoopt tot Franz Jozef. Voor de tweede keer die dag heb ik spijt geen foto te hebben genomen. Ergens gooide hij ineens het woord ‘Mooi’ er tussendoor, en op onze verbaasde blikken vertelde hij van zijn dorp en de Nederlandse buren. Daarna stiefelde hij door.

In de kleine winkel met schilders-benodigdheden vond ik tussen alle producten het complete cadeau voor de filosoof. Opgetogen wandelden we de brede straat met haar mooie gevels af naar het plein met de kerk en het grote en het kleine stadhuis. Tegen kerst komen hier gemoedelijke houten stalletjes te staan met kerstversieringen rond de grote kerstboom en vrolijke feestelijke verlichting.

Het grote Rippl-Rónai museum is helemaal opgeknapt en ziet er als herboren uit. Meerdere panden zijn gerestaureerd, al staan er nog altijd panden tussen die behoorlijk aangetast zijn door de tand des tijds.

Ook hier is het wintertijd en het belooft al vroeg donker te worden. We bedenken om volgende keer een hotelletje te nemen om de omgeving en de stad beter te leren kennen. Nu beperken we ons vaak enkel tot de hoofdstraat.

De weg terug is kalm en er valt zowaar een spatje regen. Bij het pompstation in Szigetvar is Agaath aan de beurt. We staan wat te schutteren met de ouderwetse luchtslang, een man die staat te wachten besluit maar een handje te helpen, want het duurt hem te lang. Het is een oud systeem, bij ons gaat elke stap op voorschrift. Hier mag je het zelf uitzoeken. Even wennen. Hij spreekt Engels wat het een stuk makkelijker maakt. Het resetten komt straks thuis wel.

De druif is gereed voor de winter. Gesnoeid en wel oogt ie een tikkie kaal. De sering erachter is ook gekortwiekt. Dat kon niet anders. Ik ben wel benieuwd of er nog bloemen in komen, volgend jaar. De seringensiroop was té lekker. Gelukkig staat bij de Datsja nog een exemplaar. De koolmezen hebben hier de fles met zonnebloempitten nu ook ontdekt en ze vliegen af en aan.

Misschien was het een laatste verlangen naar de zomer, licht, fris en tintelend, de laatste oplevingen, in ieder geval had ik zonder pardon een broccolistronk in mijn karretje van de supermarkt gelegd. Lief had me verbaasd aangekeken. ‘Je bent er toch niet gek op?’ Kennelijk was het toch de bedoeling, want het stronkje mocht mee naar huis. Na de heerlijke spaghetti van gisteren en eergisteren was het tijd om het te bereiden. Dwars-door-de-koelkast ging er aan vooraf en zo had ik een driekwart biokomkommer gered van een gewisse ondergang door er inderdaad een zomerfrisse tzaziki van te maken, die mee mocht doen in het geheel. Een handjevol krieltjes op de schaal, klaar om gepoft te worden, oké, een evengrote hoeveelheid champignons er achteraan en dan de broccoli. Geen roosjes, maar bomen, frisgroene bomen, kort gekookt, op het bakblik en grana padona erover geraspt. Het werd een uitgelezen maaltijd, zomer op een bord en smullen geblazen. Broccoli mag in het vervolg op de boodschappenlijst. Het is nooit te laat voor nieuwe strapatsen.

Lief is de druif aan het snoeien en het is mooi om te zien hoe de oude ranken zich hebben verhout tot een imposant grillig bouwwerk van jaren. Bovenaan mag een toefje nog even in blad en oude druif blijven voor de vele insecten, voornamelijk wespen en bijen, af en toe een vlinder, wat mussen die zich hier nog tegoed aan doen. Nu kunnen de lianen ook beter om ons geïmproviseerde prieel geslingerd worden. Alles gaat met inzicht en aandacht en ik kijk vanuit het keukenraam vol bewondering naar de pracht en de kracht van de natuur.

Vriendinlief videobelde ons over het beeld. Ze liet vier probeersels van baksels zien. Hoogstook en laagstook, beiden mat of glanzend. Het maakte niet uit in het eventueel schoon houden van het beeld en mat had dan duidelijk onze voorkeur. Bovendien bedacht ik me dat het ook wel wat heeft als weer en wind er charme aan verlenen. Het moet alleen binnengehaald bij -10. Dus in de winter komt het in huis. Het wordt prachtig. Wat heerlijk om even met vriendinlief te kletsen. Cadeautje voor vandaag.

Zuslief zit met haar man en nicht en neef in Japan en geniet vooral van alle culinaire hoogstandjes, die ze niet persé in gerenommeerde hotels hoeven te nuttigen, maar die je eigenlijk overal tegen komt. De foto’s zijn een mengelmoes van strak en modern tot pittoresk en monumentaal.

Voor vandaag staat Kaposvár op het programma. De laatste keer dat we er waren , hadden we er een parkeerboete opgedaan. Voldoende kleingeld meenemen voor ouderwetse parkeermeters voor alle zekerheid. Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen. Het blijft zondegeld. Er is een piepkleine winkel met allerlei schildersbenodigdheden. Die heeft dochterlief voor me ontdekt. De eerste keer dat ik in het centrum rondliep, een van de eerste keren dat ik überhaupt in Hongarije was, dacht ik dat er geen winkels waren. Ik zag nergens de grote etalages en schreeuwende uithangborden. Maar de winkels houden huis achter hele kleine ramen met een bescheiden uitstalling of tekst. De straten zijn breed en er zijn mooie gebouwen tussen met prachtige details en vrolijke kleuren met aangelegde parken en parkjes er tussenin. Geen straf om er te wandelen.

Gisteren zat ik even op de veranda van de Datsja, toen ik een wonderlijk gekrasachtig geluid hoog boven en vanachter hoorde komen. Ik verifieerde of ik daadwerkelijk vogels hoorde op de vogelapp en warempel. Die kwam met de mededeling dat het kraanvogels waren en tegelijk een stip erachter, dat dat onwaarschijnlijk was in de Baranya.

Ik ging het trapje af zo snel als ik kon en tuurde in het blauwe zwerk en ja hoor. Hoog boven me was een grote zwerm te zien die onmiskenbaar richting huis vloog en verder. Zo hoog dat er geen foto van te maken viel. Ik liep zo snel mogelijk naar het huis om lief te waarschuwen, maar ze waren al door gevlogen. Het is een wonderbaarlijk geluid en ze zijn er naar vernoemd. ‘Grus grus’ . Bij nader onderzoek bleek hun tocht deel uit te maken van de Baltisch-Hongaarse trekroute. Zulke berichten stemmen blij.

In de ochtend voor en na de brunch had ik het brooddeeg gekneed, nog steeds van de gist die Lief uit de kleine Kisbolt had meegenomen. Het is eigenlijk iets te oud aan het worden en rijst iets minder goed, maar we mogen niet klagen. Ook dit brood mag er zijn. Lief geniet van de geur van versgebakken brood dat de keuken kleurt. Het vertelt me telkens weer hoe vlak het leven is zonder geur. Maar ik heb nog altijd de herinnering, al denk ik dan automatisch aan wit brood met roomboter en suiker. Het zal een herinnering zijn van lang geleden. Mijn moeder bakte nooit brood, maar toen mijn kinderen klein waren heb ik dat een tijd aardig volgehouden. Daar zal die herinnering vandaan komen. Dat is inmiddels ook alweer 45 jaar geleden.

We zouden vandaag naar Kaposvár gaan naar mijn snoepwinkel met verfbenodigdheden, maar vriendinlief appte, dat ze vanmiddag beeldcontact wil om te overleggen over het afbakken van het beeld. We schorten het plan op naar morgen. Dat hebben we er graag voor over, nieuwsgierig als we zijn naar de vorderingen.

Tussen het penselen door neem ik afstand door wandelingetjes over het land, door het bos, over het veld naar ons randbos en terug. Speurend naar afwezige egeltjes, waar blijven ze toch. Vorig jaar zagen we er nog wat rondscharrelen. Je komt er wel late appeltjes tegen, die hoog in de boom hangen en de kwetsen op de grond zien er af en toe uit als ovale amethisten, als ze nog ongeschonden op de bosgrond liggen. Hier en daar ontwaar je de kroon van wat straks ongetwijfeld een grote distel moet worden en wat verdroogde zaaddozen van het knoopkruid.

‘Vaderland’ van Fernando Aramburu schiet al aardig op. Alle karakters worden momenteel uitgediept en dat is een verademing. De gezinsstructuur van de twee families is nu veel beter te plaatsen. We hebben nog steeds wat moeite met de manier waarop dit verhaal wordt verteld door het grote aantal wisselingen. De recensie van Maarten Steenmeijer in de volkskrant geeft het goed weer: ‘Vele maar niet alle draden zijn goed verweven’. Erna Ankersmit haar belevenissen van Anna Enquist nemen een kleinere vlucht, maar zijn spannend genoeg om door te willen luisteren. Het is een genoeglijk en afwisselend uurtje voorlezen op deze manier, met kaarsen aan en buiten een prachtige grote volle maan.

Naar aanleiding van de blog van Karel ging ik op zoek naar herinneringen aan Corona en kwam uit bij een bericht over een hilarisch verhaal ‘De verdwenen spalk’. Weliswaar twee jaar vóór de isolatieperiode, maar evengoed de moeite waard. Haha. De spalk was er voor de Artrose. Daar heb ik op sommige gewrichten nog steeds last van, maar ik ben een meester geworden in het negeren ervan. Dus alle spalken uitgebannen, behalve die voor mijn gebroken pols een paar jaar later.

Het was me het dagje wel

Gisteren begon de dag met een groot mysterie. Spalk was zoek. Hoe ik ook zocht en waar ik ook keek, hij was in geen velden of wegen te bekennen. Ik riep de heilige Antonius aan, haalde alle vergeetplekken voor de geest, overwoog elke mogelijkheid, maar ik vond hem niet. Dan maar zonder spalk naar het tweede om zoonlief  te kunnen zien voetballen. Warmpjes aangekleed want het beloofde een koude dag te worden, dat had de weerman op de radio gezegd. Een prachtige lucht met flarden wolk en de horizontalen en verticalen van vliegtuigen, druk met elkaar in gesprek. De jongens deden hun best, maar het was de dag van het gelijke spel. De zon bleef schijnen en al puffend pelde ik uit. Eerst de poncho af, dan de vingerhandschoenen, vervolgens het ‘schaap’uit (een gerulde mouwloze bodywarmer) de sjaal ging los. Zon op de toet.

’s Middags de wedstrijd van Zoonlief twee, maar eerst tussendoor naar huis om Spalk te zoeken. Lorgnet op de neus en speuren als een echte Sherlock Holmes. De wasmachine leeg gehaald en de was opgehangen. Geen spoor van Spalk. De vuilnisbak ontleed en uitgerafeld en de kattenbak verschoond geen glimp van Spalk. Terwijl ik het vaatje aan het wegwassen was, liep ik nog eens mijn gangen na. In gedachte had ik Spalk op de bank afgedaan en naast me neergelegd. Daar was ie het laatst. Ineens een lumineuze ingeving. Spalk had klittenband.

Kleding onderzocht die ik in de armen mee naar boven had genomen. Nul op rekest.  Tussen de kussens had ik zonder resultaat allang gezocht, de hele vloer had ik afgespeurd, de boekenkast uitgekamd. Ineens zag ik mijn wollen plaid een beetje oprullen. Een miniscuul bultje maar toch. En ja hoor. Het voelde harder dan de omgeving. Spalk had zich als een volleerde Zwaan-kleef-aan vastgebeten in het wollige en liet slechts met moeite los. Verguld liet hij zich na het avontuur verenigen en gleed soepel om pols en duim.

Opgelucht en klaar voor de middag nogmaals naar het voetbalveld. Ik had de helft van de kleding thuis gelaten. Zoonlief twee was aan de beurt. De scheidsrechter had kennelijk een moeilijke week gehad, want hij besloot om een straffe hand te voeren. Drillen en tegenstrijdigheid werken niet goed samen. Boven me klonk het protest luid van de tribune. Trainer had het elftal omgegooid en daarmee is het nog geen team. De lucht was nog prachtiger dan de ochtend met haar cumulus. Af en toe klonk er een harde knal van een van de velden om ons heen en vlogen de meeuwen, die door het stampen de wormen voor het oppikken hadden op het achterste lege veld, luid protesterend op. Vormden witte stippen tegen de dreiging die zich aan het ontwikkelen was.

Toen ik naar huis reed kleurde de lucht in alle toonaarden van blauw naar paars.  Tijd voor de boodschappen. In de winkel rees er ineens een vraag. De curry had een toevoeging gekregen. Curry-ketchup of Curry-kruiden-ketchup. Smaakte dat dan als Curry, zoals ik ze zelden maar ooit proefde,  of meer als Ketchup. Gelukkig. Buiten de reuzeflessen om, om een weeshuis mee te besauzen, bestonden er ook tubetjes voor weinig. Die dan maar na rijp beraad met de vrouw, die naast me stond. Waar een mens zijn hoofd al niet over kan breken.

Dankzij Spalk oogde het huis opgeruimd en uitnodigend. De Curry smaakte naar Curry. Gelukkig maar. Met een stevige Deense thrillerserie tot besluit ging het Spalk mysterie de boeken in. Het was me het dagje wel.

Elk erf hier in de straat sluit af met een groot dubbel ijzeren hek. Sommige, zoals dat van de buurvrouw, zijn versierd met mooie gekrulde ornamenten eraan. Het onze staat er, kan nog goed dicht, maar ooit in het verre verleden is er een vrachtwagen tegen aan gereden toen er puin afgevoerd moest worden. Met een paar flinke keien kan het nog goed dicht en als het dicht is, gaat er een ijzeren staak tegenaan die weerstand geeft en het openzwaaien voorkomt. Vanochtend zag ik de buurman aan de overkant met eenzelfde staak in de weer. Ik realiseerde me dat het een gewoonte was om het zo te doen.

Dit mooie huis was een bouwval toen Lief het zo’n 25 jaar geleden kocht. Door het dak zag je de hemel. De ramen hingen in de sponningen, er was een rieten dak boven het terras, waar een hele levende have aan vliegend en kruipend werd gehuisvest. Er stond een grote paardenstal achter het huis dat aan verval onderhevig was, de keuken was onherkenbaar. Tenminste op de oude foto’s die ik onder ogen kreeg en die Lief allemaal in een mapje had verzameld. Het puin dat uit het huis en van het dak kwam, werd op het land erachter neergegooid.

Ons hele paradijs is letterlijk gebouwd op de puinhopen van het ouwe. Als we iets willen poten en niet verder kunnen dan weten we het weer: O ja, puin. Mijn bewondering is groot voor dit monnikenwerk, dat verricht is in al die jaren. Ik kan wel zeggen dat hij het steen voor steen heeft uitgedacht en vorm gegeven met zijn plan van aanpak. Het is altijd afwachten geweest wat ze, in de tijd dat ze hier alleen de vakanties doorbrachten, zouden aantreffen. Hadden werknemers gedaan wat ze hadden beloofd? Was er daadwerkelijk wat aangepakt.

Het dak werd vernieuwd, er kwam een keuken en een badkamer en in de loop der jaren werd het ook wat gemoderniseerd. De sponningen werden vervangen door kunststof , de ramen door dubbelglas, de badkamer vernieuwd, de stal afgebroken, alleen de varkensstalletjes staan er in hun oude staat. De ruif van de paarden is er nog wel. Authentieke stilistische schoonheden bleven bewaard. De oude deuren zitten achter nieuwe, de glazen deuren in de kamers met het prachtige glassnijwerk zijn in tact, er kwam een kamer bij op de voorzolder bovenop de verbouwde keuken met een hele stevige trap er naar toe.

Stille getuige is een wat kromgetrokken vleugel met een houten poot die in de hoek van de kamer is geschoven en alleen nog hele valse klanken te berde kan brengen. Ze staat er als eerbetoon aan dat glorieuze verleden van een herenboer en zijn gezin, die ooit in het bezit was van drie panden in deze straat, compleet met slachterij aan huis, die allen met de tuinen aan elkaar verbonden waren. Een geschiedenis om te koesteren.

Bij de wandeling gisteren tussen de buien door heb ik nog even wat geschilderd in de Datsja. Deur dicht, spot erop, anders was het te donker. Op wandeling tussendoor kwam ik de uitwerpselen van een vos tegen bij het randbos helemaal aan het eind van het land en trof ik een mooi contrast in de lucht. Terug naar de Datsja lag een dode muis. Niet ons veldmuisje. Deze was groter en dik en had een langere staart.

Lief heeft de druif al drastisch teruggesnoeid. De koolmezen ontdekken het voer. Alles zingt herfst.

In een van de groene Amsterdammers vraagt een man, die al over de tachtig is, waarom zijn interesse in de politiek en de maatschappij er niet meer is. Hij kan er maar niet aan wennen. Arthur Eaton geeft hem het volgende mee. Het is eigenlijk een logisch gevolg van ouder worden. We hebben niet het eeuwige leven, hebben op sommige dingen totaal geen invloed en willen er geen betekenis aan hechten, een verschuiving van de aandacht. Geen desinteresse maar een keuze voor wat het meest haalbare is, lees ik uit zijn antwoord.

Als ik het op ons leven hier plak, is dat een verschijnsel wat volledig bekend is. De wereld buiten de Hoff lijkt soms in de drukte van oogsten en de verwerking van al dat moois wel heel ver weg. Bovendien is het net als bij de man uit de Groene, een wereld die ons in hoge mate teleur stelt omdat het zo ver af staat van hetgeen we voor ogen hebben voor onze kinderen en kleinkinderen en we zijn er min of meer machteloos in om daar verandering in aan te brengen, hoe vurig we ons dat ook wensen.

In een ander antwoord op de vraag van een ouder iemand naar de zingeving van het leven noemt hij de indeling die Carl Jung eraan gaf.

‘De eerste helft van ons leven staat in het teken van het ego, het ‘ik’. We zijn aan het uitvinden wie we zijn, wat ons past, stoppen energie in de opbouw van identiteit en een maatschappelijke positie, de latere jaren zijn de jaren van het onbewuste en de cultuur, omdat het ego tegen die tijd verzadigd is. Je hoeft niet zoveel meer te bewijzen of te halen, het geeft tijd en ruimte om je bezig te houden met dingen die groter zijn dan het ik en af te dalen naar diepere lagen in jezelf: Kunst, religie, kennis.

Het zijn inderdaad de zaken waar we ons mee bezig houden, maar niet altijd op het verheven vlak. Het is de kunst schoonheid te zien in dat waar je in het werkzame leven aan voorbij zou lopen omdat andere zaken prioriteit hebben. Oog hebben voor het kleine, voor wat de natuur ons geeft, voor al dat moois in de Hoff. Het stuurt de gedachten, de emoties en schept nieuwe mogelijkheden. Vooral dat laatste blijven zien en voortdurend de geest creatief scherpen is een deugd, als dat je toevalt. Het stemt dankbaar jegens al wat dat leven is.

Vanmorgen zat, out of the blue, ik keek op en nam waar, precies zo’n zelfde kat als Pluis, een kleine grijze cyperse, ook een vrouwtje aan de omvang te zien, op de vensterbank voor het slaapkamerraam. Ze keek vorsend naar mij. Ik liep er naar toe en ze bleef een poos zitten waar ze zat, terwijl ik haar door de dichte ramen heen toesprak. Mijn lieve Pluis, in eenzelfde poezengedaante hier in Hongarije brengt me een boodschap terwijl ik over de zingeving van het leven nadenk. Als ik nog een foto van dichtbij wil nemen springt ze van de vensterbank af. Het voelt als weldadig. Als een cadeau op deze prachtige zondagmorgen.

Op aanraden van mijn lieve vriendin bestelde ik bij Pathé thuis de film ‘I Swear’, een vlucht door het leven van een kind waarbij zich op wat latere leeftijd, als hij naar de middelbare school gaat, het syndroom van Gilles de la Tourette openbaart. Alleen deze maand is de film daar nog te zien. Ergens midden in de film stroomden de tranen me over de wangen om het onbegrip, het onvermogen ook. Deze lieve jongen die volkomen buiten zijn wil er de meest vreselijke dingen uitkraamde en daar hardhandig voor gestraft werd, zelfs door zijn eigen ouders, greep mij aan. Ook door het algemene gegeven, dat er zo vaak kinderen onbegrepen worden en veroordeeld op basis van veronderstellingen.

Een moeder van een vriend ontfermt zich over hem, ze zoeken een passende werkkring en samen met zijn ‘baas’, die net als zij ook niet op vooroordelen afging, maar op het inzicht dat ze kregen in zijn gedragingen, trekken ze hem door dat moeilijke leven heen. Ooit hadden we een jongen op school, waarbij zich trekken van dezelfde aandoening openbaarden. Natuurlijk zat zijn beeld onmiddellijk in mijn hoofd en het hele arsenaal aan obstakels die hij en zijn familie tegen zouden komen. Een adembenemende film, letterlijk. (Wiki: ‘I Swear’, een Britse biografische dramafilm uit 2025, geschreven, geregisseerd en mede geproduceerd door Kirk Jones en gebaseerd op het leven van de Schotse activist John Davidson. De hoofdrol wordt vertolkt door Robert Aramayo.)

Op de dag hadden we ons voornemen uitgevoerd. Het was de hoogste tijd om de vele walnoten te oogsten. Van een lieve blogvriendin leerde ik dat de oogst vooral grillig kan zijn. Zij had er nagenoeg geen, terwijl er vorig jaar een overvloed was geweest. Hier hield het niet op. Lief had al een aardig mandje bij elkaar gesprokkeld, even snel door de wasstraat en daarna op een gevonden oud horraam in de schuur in de woonkamer op een kleedje op de tafel gelegd om te laten drogen.

Terwijl hij aan het sprokkelen was, had ik al wat rode basilicumblaadjes geplukt om in te vriezen tot ijsblokjes van olie en kruiden. Ook het zaad van de oregano, de peterselie en de basilicum mochten drogen, zodat ik voor volgend jaar weer verzekerd was van nieuwe kruiden.

De buurvrouw sprak ons aan met een weerpraatje. Ze vond het koud en vertelde over de man die haar hielp snoeien. Het sterkte mij in de overtuiging dat ik een cursus Conversatie Hongaars moet gaan doen, want ik heb een hele vocabulaire tot mijn beschikking maar kan van de gesproken zinnen nog steeds geen chocola maken.

Achter de sering en de druif staat er nog een hibiscus in bloei, waar alle anderen allang hun bloemen verloren hebben. De karmozijnbes er naast vormt zijn zaden. Ze harmoniëren wonderwel met elkaar. Lief dunt doorgaans deze plant sterk uit want voor je het weet staat je land er vol mee. Deze mag even blijven omwille van die schoonheid van zaden. Bij de varkenshokken staat er ook nog een kardinaalmuts vol doosvruchten, die er zoals de naam al zegt, uitzien als echte kardinaalmutsjes. Het is de tijd van Rozerood.

De herfst rukt ook hier op. Regen afgewisseld met nog felle zon in een decor van prachtige herfstkleuren, jagende luchten. De temperatuur wisselt per dag en schommelt tussen de 17 en 11 graden. Het regent bladeren, die de bomen allemaal massaal als voorbereiding op de winter los laten. Alle buurmannen zijn aan het zagen geslagen. De houtkachels moeten straks weer branden. De houtstapels groeien hard.

Terwijl er tussen de buien door boodschappen worden gehaald, zien we tot onze verbazing op deze donderdag een drukte van jewelste. Bij de laatste aanduiding zie ik mijn moeder voor me. Ze had het altijd over ‘een drukte van jewelste’. We houden het in ere. Niet zo verwonderlijk want vandaag is het een nationale feestdag in Hongarije. Wikipedia: Deze herdenking vindt jaarlijks plaats op 23 oktober, de dag waarop in 1956 de opstand tegen de door de Sovjet-Unie gesteunde communistische regering begon, die bloedig werd neergeslagen.

Er zijn dorpsfeesten, het ceremonieel hijsen van de vlag, lichtshows en toespraken, het Parlementsgebouw is open voor bezoek. Ook in ons dorp is feest, zagen we aan het gestencilde A5-je dat in de brievenbus lag, maar eigenlijk nemen we er nooit aan deel. De dieren op de Hoff trekken zich weinig aan van deze feesten en het weer legt een dikke mist over alles heen. Ik duim dat de zon doorbreekt, zodat de eventuele feestelijkheden doorgang kunnen vinden.

Een kleine overwinning mijnerzijds…Het vest is weer zoals het was voor ik het de wasmachine had ingestopt. Een klein wonder. Het werkt dus wel. Met zachte hand de geklitte haartjes uit elkaar wrijven na een handwarm sopje met conditioner, langzaam liggend laten drogen en je kan het weer aan. Ik vind het de tip van het jaar.

De pompoenpitten van de Hokkaido-pompoen zijn gedroogd en zitten in het potje om te overwinteren. In het voorjaar zaaien en eens kijken of dat wat oplevert, nu zijn de basilicumzaadjes aan de beurt. Die mogen eveneens drogen.

Voor een keer halen we pizza in huis, volgende keer maak ik ‘m zelf, misschien wel met zuurdesemdeeg. Ik bedenk dat ik in Nederland weer opnieuw met de starter in de weer moet en hoe ik de ruimte en het genot van een nieuwe keuken zal missen. Ach, ik heb het altijd gered in die kleine keukens, zelfs met grote maaltijden voor heel veel personen. Het zal wel loslopen. Maar toch, een beetje gemak dient nog altijd de mens. Het brood is in ieder geval hier met de nieuwe oven in een handomdraai gebakken.

In het boek ‘Vaderland’ van Fernando Aramburu broeit het politieke verschil tussen twee families in een klein Baskisch dorpje in Spanje voort. Tijdens het voorlezen worden de karakters steeds duidelijker, al is de schrijfstijl nog altijd wennen. Het boek is minder nieuw dan ik dacht, want het is geschreven in 2017. Het blijkt, iets wat ik door de e-versie niet door had, een behoorlijk lijvig boek te zijn. Door het voor te lezen komt het meer tot leven, vindt Lief. Het is in ieder geval een goed middel om door te zetten tot het verhaal je pakt en boeiend omdat het een inkijkje geeft in de wereld van het Baskenland en de ETA. Het toeval wil dat mijn broer op dit moment weer aan het rondtrekken is in Spanje en een paar dagen in Burgos heeft gelogeerd. Lief en ik waren er in 1970, maar konden daar niet lang blijven in verband met aanslagen door de ETA, om het militaire tribunaal dat er plaats vond en waar 16 van hun leden terecht stonden. Indrukwekkend is het wel.

Erna Ankersmit van Anna Enquist is van een heel ander kaliber met wel een interessant gegeven. Hoe kan je samenleven met iemand die uit hoofde van het beroep (geheimhouding tot in de hoogste graad) niets met je mag delen. Deel je dan nog of verwordt een huwelijk tot twee solitaire levens naast elkaar.

Hier begint op deze feestdag de zon een beetje door de mist heen te prikken. Dat zou fijn zijn voor Lief, die de walnoten gaat oogsten en voor de dorpelingen die los zullen gaan op het terrein achter de school. Tijd voor mij om een gerechtje te bedenken met verse walnoot.

De oudste dochter belde gisterenmorgen op en vertelde opgetogen dat ze het heerlijk had nu het herfstvakantie was en ze even helemaal niets meer moest, maar alles mocht doen waar ze behoefte toe voelde. Ze is al een tijdje geleden andere beestjes aan het vilten, in navolging van onze kleine muis met het gele dasje, Piep 2 op het Dashboard van Agaath in de armen van grote Piep,

Onder andere een schaap en een beer met schattige kussentjes onder zijn poten en dit keer had ze zelfs de Gruffalo aan haar creatieve brein laten ontspruiten. Eigenlijk had ze te weinig wol gehad en daarom als vulling een van haar houten kleine poppetjes gebruikt. Het was heel goed gelukt. Hij was woest aantrekkelijk geworden, Ha ha.

Daar kan ik naar verlangen. De tussentijd, na de druk op school. Het absolute niets in de vakantie. Je mist dat pas als je er weer over kan beschikken, na lange afwezigheid. Nu vloeien de dagen van het volstrekte niets-niks moet en alles mag-in elkaar over als groene zeep in lauw water, heerlijk, verzachtend, een aangenaam verpozen. Maar de eerste dagen dat de druk ervan af is en dat je zeeën van tijd blijkt te hebben, die mis ik soms.

De metafoor van de groene zeep komt door een andere bezigheid van gisteren. Omdat we over het vilten bezig waren geweest, vroeg ik me af of je ook oude truien kon vilten. Opgezocht en gevonden. Je kan ze voornamelijk hervilten, mits ze van dierlijk materiaal gemaakt zijn, lees alle wolsoorten.

Dat was mogelijk, maar op een andere manier dan ik voor ogen had gehad. Je kon er lapjes van knippen en erop vilten. Dat begreep ik. Er lag zo’n vest onder in de kast, dat ik nog steeds niet weg had kunnen doen, omdat het een heerlijk exemplaar was, maar het is nu stug geworden en niet lekker draagbaar, dan maar verknippen?

Maar tegelijkertijd kwam me een bericht van een stomerij voor ogen die wist te vertellen wat je nog kon proberen om een vervilte trui weer te ‘ontvilten’. Een reddingspoging. Spoel het in lauw water in een sopje van conditioner en leg het plat te drogen op een handdoek, wrijf dan met zachte handen, geen probleem dankzij die conditioner, over de wol, zodat de in elkaar geklitte haartjes ontklitten. Warempel, er vlogen pluizen op uit de wol en ze voelde al zachter. Plat drogen was een dingetje, maar het lukte wel. Vanmorgen heb ik het toch maar op een hangertje gehangen om het sneller droog te laten worden. Straks volgt de ontknoping. Dat duurt nog even.

De appeltaart smaakt heerlijk en een klein stukje is al een hele maaltijd. Vanmorgen sijpelden de eerste berichten door van zuslief en haar nicht met hun echtgenoten. Ze zijn in Tokyo en omgeving en proberen te acclimatiseren temidden van die andere maatschappij. Veel draait om lekker eten, maar ook kilometers wandelen en het kaf van het koren scheiden. Ze bezoeken onder leiding van een Ierse gids de toeristische tempeltjes, stuiten soms op grote drukte daarbij, maar hebben oog voor de natuur, de nietigheid van een zaaddoos, een veld zonnebloemen. Ook mooi om het vanuit de beleving van twee verschillende personen te volgen. Zo wordt het een meer compleet beeld.

Hier is het weer omgeslagen en heeft het vannacht meer dan flink geregend en gestormd. Het is nu betrokken. Straks eerst voor de boodschappen naar Szigetvár en verder zien we wel.

Een kabbelend dagje. Zonovergoten ligt de Hoff aan onze voeten. Lief is al vroeg in de morgen in de weer om wat bomen hier en daar er tussenuit te zagen. Essen en wilde vruchtbomen die andere belemmeren. Ik wandel over het filosofenpaadje langs zijn werkplek en geniet van de knusse gemoedelijkheid die hij altijd rond zo’n plek opbouwt. Het is duidelijk, hier wordt hard, maar toch beheerst gewerkt. Waar gehakt en gezaagd wordt, vallen spaanders, in variatie op een thema, maar altijd met moed, beleid en trouw.

Als ik verder wandel, kom ik bij het valfruit en vind een paar mooie appels onder de boom. Verderop ook nog een peer. Ze gaan mee in mijn trui. Straks een appeltaartje maken in mijn gisteren ontdekte bakvorm.

Genieten van de rozenbottels en de gele bloemen, die bij determinatie te boek schijnen te staan als ‘Echt Bitterkruid’, maar voor maar 13 %, dus het is volstrekt niet zeker. Op de herfstasters waren de klein geaderde witjes met een aantal zich tegoed aan het doen aan wat de natuur nog voor ze in petto heeft, zo aan het eind van oktober.

Het schilderen gaat goed. Lief komt met thee en we mijmeren door waar we gisteren gebleven zijn. Bij de buurvrouw is een man eveneens aan het snoeien en zagen. Het is de tijd van het jaar. Het gonst dan overal van werklust en veelvuldig hoor je de oude elektrische zagen brullen. Die van Lief werkt met minimale decibellen.

Tegen vieren stort ik me op de appeltaart. Een beetje van het recept en een beetje van mezelf. Als die in de oven staat, is het de beurt aan de garnalen in boter/saliesaus met krieltjes. Verse salie, zopas geplukt. Meer werk dan ik had gedacht. Maar volgens mijn Lief ongelooflijk lekker. De saus is verrijkt met kappertjes, citroen en knoflook. Wat jammer toch dat ik er alleen het zilte zoute van proef, maar wel de indruk krijg, dat het lekker is en dat is ook veel waard.

De terugreis is in kannen en kruiken. Dit keer reis ik door tot Nürnberg. De eerste dag dus een lange ruk, maar fijn om dan de volgende dag niet meer zo’n lange tocht door Duitsland te hoeven maken. De vignetten zijn besteld. Ik denk er hard over om voor Oostenrijk ook een jaarvignet te kopen. Iedere keer ze opnieuw bestellen kost waarschijnlijk meer, zeker als ik wat flexibeler ga rijden.

In het literaire uurtje in de vroege avond moeten we vooral wennen aan de schrijfstijl van ‘Avondland’. Het is niet altijd duidelijk wiens gedachten het zijn of wie er aan het woord is en wie de toehoorder. Het boek van Anna Enquist ‘Het einde van Erna Ankersmith’ vinden we boeiender. Het begint nu spannend te worden. Vanuit de online bibliotheek staan er nog een paar boeken op de rol, onder andere Marja Pruis met ‘Kus me,straf me’, het boek van Sarah Nisha Adams: ‘De troostbibliotheek’ en ‘De briefroman’ van Julie Zeh. Maar ik mis toch het geschreven boek tussen mijn handen. Voor hier is het weliswaar een uitkomst, maar straks weet ik niet hoe snel ik naar de boekhandel moet gaan om knisperende velletjes tussen mijn vingers te voelen.

Op het terras, met de ogen speurend naar een kleine ritseling in de grote vijg, zie ik ineens uit het groene gebladerte de kleine koolmees op de tak, waar de voedersilo aanhangt, zitten. Het heeft anderhalve week geduurd maar eindelijk heeft hij het ontdekt. Nu zal het aantal vogels die er lucht van hebben gekregen, snel toenemen.

Het was trouwens toch de dag van de kleintjes want in de wilde kers naast de veranda is er een kleintje dat Guido Gezelle in mijn hoofd laat herleven. Glanskop hipt kwiek van de ene op de andere tak:

‘Een meezennestje is uitgebroken,
dat, in den wilgentronk gedoken,
met vijftien eikes blonk;
ze zitten in den boom te spelen,
tak-op, tak-af, tak-uit, tak-in,
tak-om, ze razen,
en kruipen, vlug, het meezennestjen in.’ (DBNL)

Het nestje is er in het voorjaar weer bij, maar voorlopig kwijt de kleine kwikzilver zich van zijn taak, tak-op, tak-af, tak-uit, tak-in, tak-om…

Tegenwoordig kan ik met gemak een uur vullen met alleen maar kijken in het struweel. Bij de buurvrouw op het land zie ik iets met rood, de roodborst, die zit elk jaar aan de zijkant in de haag en hipt zich op gezette tijden in het zicht. Koolmees en pimpelmees zijn vaak met meer en nemen de Hoff over. Toch vliegt er ook een merel stilletjes voorbij. Je hoort ze bijna niet.

Ik probeerde daarna het atelier in de winterstand te brengen. Dat betekent dat ik zoveel mogelijk alle doeken ophang. Je weet maar nooit of er hier per ongeluk een onderkomen wordt gezocht door het een of ander op vier pootjes. Ooit zag ik bij iemand die haar werk tentoonstelde, een aangevreten doek door muis, die er wel een kunstig en origineel geheel van had gemaakt. Het mocht gezien worden. Ook dit lijdend voorwerp stond in een tuinhuis. Het lukt wonderwel. Voldoende muur om al die koppies kwijt te kunnen. Heerlijk, het schept ruimte. Dan ook maar stuk voor stuk de onaffe exemplaren aanpakken. Met kalmte en moed, beleid en trouw, werkt het vandaag.

Zuslief is op weg naar Dubai met haar echtgenoot om vandaaruit verder te vliegen naar Tokyo. Zo’n end weg, terwijl op hetzelfde moment, hele goede vrienden weer onderweg zijn van Nepal naar Nederland en broer met zijn oude bestelwagentje door Spanje trekt. Niet altijd per definitie natuur-veilige landen, bedenk ik me. Kalmpjes afwachten, al zijn we tegenwoordig volledig op de hoogte van hun wel en wee. Vroeger kreeg mijn moeder hooguit een ansichtkaart als we al lang weer terug waren. ‘Geen bericht, goed bericht’, vond ze. Ach ja met elf telgen leer je sneller loslaten.

Lief brengt me vertroosting met thee en koek en samen zitten we een tijdje te mijmeren in het zonnetje met de vogels in het zicht. Het lijken mijn gedachten eigenlijk wel, die springen ook van de hak op de tak.

Als ik weer terug wandel naar het Hoffhuis, flans ik een snelle hap in elkaar en kneed het gistdeeg voor een brood. In een van de vele lades die de keuken rijk is, vond ik nog een bakblik dat bij de nieuwe pannenset werd geleverd, en die ik glad vergeten was. Daar paste het brooddeeg voor de tweede rijs prima in. Ik had inmiddels geleerd hoe je de lucht er uit kon drukken en hoe te vormen om het dan vervolgens af te bakken. Het resultaat mag er zijn.

De kanariepiet. Het vogeltje der vergetelheid. Zo heette het stuk wat ik een jaar geleden tijdens de dagelijkse schrijfopdrachten schreef. De opdracht van Geertje luidde als volgt:

Iemand in je leven had ooit een kanariepiet. Misschien jijzelf wel. Bevrijd dat vogeltje vandaag uit de kooi der vergetelheid. Wellicht staat deze herinnering al een tijdje op de achtergrond, zoals een kanariepiet die zachtjes tsjilpt in het hoekje van je geheugen. Vandaag nodig ik je uit om dit vogeltje van de vergetelheid te redden en het een prominente plek te geven op de voorgrond van je gedachten.***

Iedereen heeft wel ergens in een van de donkere krochten van de ziel zo’n kanariepiet onder het stof liggen. De vleugeltjes wat mottig, de nek wat kaal door de duisternis van dit verborgen hoekje. Stel je voor, dat je het herontdekt, naar boven haalt, op een stoel aan de eettafel zet, het voedt en kuist tot het weer glanzend en blakend van gezondheid deel kan nemen aan de wereld waarin je je nu bevindt. Hoe zou deze lieve Piet er dan uitzien, of wordt het juist een boos en narrig gevalletje van verbittering. Vraag je het dan waar de pijn zit? Is ze teleurgesteld of boos, verdrietig of voelt het zich miskend? 

Ik duik de diepte in en open alle deuren, die zo af en toe bij een gelegenheid open gaan. Waar is dat deurtje dat altijd dicht is gebleven, want ik weet zeker dat daar mijn kanariepietje ligt weg te kwijnen.  Het is een moeilijke tocht. Ze gaat naar ver weggezakte oorden, donkere trappen en leidt naar diepe duisternis. De kelderdeur is roestig en gaat moeizaam open en nog ben ik er niet. Het kabinet in die stoffige ruimte is bedekt met fijn rag en spinnenwebben. Sommige oude meubels zijn toegedekt. De salamander van oma, die altijd tegen de worteldoek aan de schoorsteen hing, staat er. Hè, de klok van vrouw Bauhaus hangt er en haar droge wrijvende handen zijn vereeuwigd op een schilderij. In het kabinet vind ik het geheime laatje. En de stuiver die opa me in mijn uitgestoken handje stopte. Daar ligt mijn arme kanariepietje. Vergrijsd en aangedaan, het nekje slap, de oogjes half gesloten, de pootjes werkloos onder het kleine lijfje. Het vogeltje der vergetelheid, een vogeltje van liefde en zachtheid, van tederheid en aandacht, van ouderliefde voor dat kleine meisje, dat niet die zachte krullen had en niet het popje was, maar onhandig en dikkig, en hunkerde. Voor haar gevoel alleen, alleen met beer en pop.

Of was dat waarvan je dacht dat je het miste en wist je er zelf geen chocola van te maken, koos je als puber de rol van het zwarte schaap en handelde ernaar. In ieder geval is het de hoogste tijd om het diertje op te pakken en mee te nemen naar het heden. Ik spreid zijn vleugeltjes en poets de veertjes een voor een zorgvuldig met een zacht lapje, kus de geloken oogjes open, aai het nekje zacht. In het zonlicht van het leven nu, voelt het de liefde door het lijfje stromen. De kleur komt terug, de glans verschijnt, dag lieve kanariepiet. De deur staat open. Voel je vrij. 

Daar gaat ze dan. Ze houdt van mij. 

Nog steeds brunchen we buiten. Rond twaalf uur schijnt de zon op sterkte over het hele overdekte terras, omdat ze zo laag staat. Heerlijk om zo laat in oktober nog een gedeelte buiten te kunnen zijn. Lief werkt daarna door aan zijn familiekroniek, die steeds omvangrijker wordt omdat hij minutieus alles natrekt en voor mij is het tijd om naar het Hongaarse vrouwtje te gaan, waar ik eergisteren aan begonnen ben. Ontevreden over de houding, dus er dient gepoetst te worden.

Op weg naar de Datsja kom ik fotowaardige beelden tegen. Als eerste zet ik de oude stalmuur in het zonnetje. Lief heeft alle klimop op de bonte na verwijderd en wat naar voren komt, is een rustiek wit muurtje met de pannetjes erop. De oude ruif is gebarsten, die spleet moet misschien opgevuld, maar daar schuilen vast ook die dikke groene hagedissen, en die willen we niet kwijt. Onder de den laat hij het rommelig, zodat ze daar kunnen schuilen. We gaan nadenken over de volgende muurbegroeiing, minder dik dan de klimop, want het muurtje is té leuk en het zorgt voor een ruimtelijk effect.

Mooie bescheiden blauwe bosereprijs steekt overal haar kopjes op. Het bos hult zich langzamerhand in de herfstkleuren en op dergelijke momenten vind ik het jammer dat ik de aardegeuren niet kan ruiken. Wat zou ik ze graag weer eens diep opsnuiven.

Als ik het koppie van het vrouwtje heb weggepoetst loop ik naar achteren over het filosofenpaadje door het voedselbos en de uitbreiding ervan. Veel valfruit, kwetsen, wilde appel, wilde peer, wilde kers. Derhalve ook veel wespen, bijen en vlinders. Het zoemt er lustig op los. Ik hoor een merel, de eerste sinds lang. De meidoorn draagt bessen en is een schoonheid aan de rand van het bos. Om de paarse distels fladdert het kleine blauwtje. Als ze eindelijk uitrust heb ik mijn plaatje van de dag. Tot mijn genoegen zie ik de nieuwe boompjes in het veld groter worden, zo maar weer drie meter bos aan deze kant erbij en bij het randbos aan de andere kant de walnoten, die ook voor een goede uitbreiding zorgen. Het begint wat te worden. Trots op Lief en zijn noeste arbeid.

Als ik terugloop naar de Datsja verlicht de zon de weg met de bomen naar het grote huis, de rode kers licht op en vormt een mooi kleurencontrast met het groen, geel en bruin. Opnieuw het dametje dan maar. Het is de houding, zoeken naar de juiste vorm en dan ineens, zoals altijd onverwacht, lukt het toch, en nu doorpakken maar ook op het juiste moment stoppen. Zodra ik ga smeren gaat het fout.

Lief komt met thee en we laten ons even aangenaam verwarmen voor de deur van het atelier op de veranda. Het is fijn om te mijmeren en te verzinnen hoe we een en ander zullen gaan aanpakken. Tegen vieren trekt de zon zich terug en koelt het snel af.

Er is nieuws van het beeld, het is de oven in geweest en er goed uitgekomen, nu gaat het keramieken in werking. Het is de bedoeling dat het waterdicht wordt. Daarvoor moet het waarschijnlijk toch nog een keer gestookt worden. Ze maakt proefjes zodat we goed kunnen inschatten wat het resultaat zou zijn en welke wij willen hebben. Zo spannend.

Zoonlief belde met de jongste telg op schoot, een heerlijk schatje met grote bruine kijkers die verwonderd de wereld inkijken. Straks, kan ik haar weer knuffelen en zal ze helemaal moeten wennen aan die vreemde oma. Maar dat maak ik in de komende maanden goed. Daarna vergeet ze me nooit meer, ha ha.

Het boek dat we samen aan het luisteren zijn, is van Anna Enquist: ‘Het einde van Erna Ankersmit’. Ze leest het zelf voor. Het is een aangenaam verhaal, dat me direct weer terug brengt naar de tijd, dat ik verpleegkundige in de wijk was. Dat was al een beetje weggezakt. Zoveel leuke, grappig, droevige en mooie momenten. Te waardevol om te vergeten.

In de ochtend keken we nog eens alles minutieus na op keuteltjes, die tot dan toe de muis zijn aanwezigheid had verraden, minuscule kleine keuteltjes van een minuscuul klein muisje, zoals we die dinsdag hadden zien balanceren op het elektriciteitssnoer.

Niets meer te vinden. ‘Zal ik de val dan maar weg halen’, vroeg Lief. ‘Laten we nog even wachten, tot we het helemaal zeker weten en geen teken van leven meer ontdekken’, vond ik. Met dat we dat hadden gezegd, ging ik naar de kamer en hoorde ik een juichkreet uit de keuken. Lief kwam aanlopen met de val in zijn hand. Ik was nog niet weg of de val was met een harde klap dichtgeslagen en kleine muis zat erin. Ons geduld werd beloond.

Lief nam het arme diertje mee, die nog alle tekenen van leven vertoonde en opende het deurtje op de akkers achter het randbos, een hectare ver van het huis. Dat moest voldoende zijn. Het bleef even versuft zitten maar schoot daarna richting berm de begroeiing in. Mooi moment. Gelukkig hebben we de foto’s nog.

De val wordt nog even neergezet voor je weet maar nooit en we waren dankbaar dat we die ‘levende muizen-val’ hadden gevonden. Beter dan zo’n akelig geplet koppie tussen de ijzers.

Gisteren zat ik voor de deur van de Datsja te soezen in het zonnetje, toen ik ineens een wesp zag die eigenaardige bewegingen maakte op de houten steunbalk van het overdekte terras. Het bleek dat ie met zijn tongetje over het hout raspte, tenminste, dat maakte ik er uit op. Filmpje geschoten en op FB gepost. Een groot aantal kijkers was het gevolg. Het was ook een bijzonder gezicht om te zien. Iemand dacht dat het een Aziatische hoornaar was gezien zijn gele pootjes, ik kon haar geruststellen want na een kleine studie over de wesp bleek het een ‘gewone’ wesp te zijn. Dat dacht ik vanaf het eerste moment, gezien de grootte van het beestje.

Wat zit natuur toch kunstzinnig in elkaar met de nadruk vooral ook op zinnig. Ze raspen het hout, dat ook wel houtvraat heet, om hun nesten mee te bouwen. Even opletten of er al een beginnetje gemaakt is rond de Datsja, want een wespennest in het atelier is niet de bedoeling.

Het was vrijdag, dochterlief gebeld en die had het verheugende nieuws dat ze de meivakantie hadden uitgestippeld, een weekje berghuttentocht rond Budapest om daarna hier gezellig neer te strijken. Lief en ik hadden in de ochtend de gedachte geopperd om flexibeler te zijn met heen en weer reizen. We hadden allebei gemerkt dat deze periode te lang is geweest en dat dat bij mij een gevoel van heimwee en verlangen versterkte. Het was fijn om die gedachte te kunnen uitspreken, want we hadden het allebei gevoeld. Dat voornemen deelde ik met haar. Als ik af en toe twee of drie weken ergens kan zijn, hier of daar en dan weer voor een periode terug dan is het gemis minder schrijnend. Ik mis beide thuisfronten evenveel. Het gaf opluchting om het kenbaar te maken en nu we in beide huizen op onszelf zijn, wordt het voor ons makkelijker om een soepel reisbeleid te hanteren. Op die manier kunnen we ook eens rustig naar een vervolg omzien. Alles op z’n tijd.

Tijd om de nostalgie aan te spreken. Een kleine vakantie van twee jaar geleden naar de stad Veszprem, een paar dagen er tussenuit voordat ik weer op Nederland aan zou gaan. Het was genieten en met die paar keer dat we de grenzen gingen verleggen is de liefde geboren om af en toe een kleine stad of streek aan te doen. Het smaakte duidelijk naar meer.

Thuis is waar we samen zijn

We installeren ons in bed om uitgebreid te lezen, te kletsen en te schrijven en eventueel om een programmaatje te kijken op de Ipad, want de televisie in onze tijdelijke woning geeft alleen Hongaarse programma’s. Het was even uitknobbelen waar de parkeerplaats van het appartementje was. Die was al even groot als de kamer. Er konden net twee auto’s staan, maar ik geloof dat we de enige gasten zijn. Plek genoeg dus, als beloofd. 

De rit er naartoe was rustig en aangenaam. Naar Kaposvar is het altijd een beetje oppassen geblazen met een paar beruchte bochten halverwege, maar na deze stad reden we op een gestroomlijnde nieuw aangelegde weg tot aan Szantod en tot onze verrassing moesten we daar de veerpont nemen naar Tihany. Daar gingen we. Helemaal in onze nopjes voeren we over het grote Balatonmeer. Ik had er geen idee van dat het van dergelijke enorme afmetingen zou zijn. Het was een beetje grijzig en dat geeft wel een andere indruk dan als het hoogzomer is. Ik herinner me de eerste blik op het Balaton op zo’n dag. Toen was ik helemaal ondersteboven van het kleurenpalet dat water en lucht te voorschijn toverden. Nu gaf het een omfloerst groengrijzig of grijsgroenig plaatje. 

Tihany bewaren we voor de laatste dag als we terug gaan naar huis. Het is behoorlijk toeristisch, zelfs nu nog, met veel souvenirswinkeltjes en nog steeds met busladingen toeristen, maar het is ook een gemoedelijke plaats, meenden we te zien. Vezprem is een grotere stad, met oud- maar ook met veel nieuwbouw. We proberen de Vendeghaz te vinden en dwalen met Truus steeg in, steeg uit. Een barse man wijst ons een andere straat in dan die we dachten te moeten gaan. We rijden het traject een keer, zodat we de tweede keer weten waar we moeten parkeren en we de kleine plek ontdekten vlak voor ons vakantieadres. 

Met de code halen we de twee sleutels op. Een van de voordeur en een van de kamer. Comfortabel, niet overdreven luxe, maar precies goed. Een kleine oude Samsung aan de muur, die dus alleen de Hongaarse televisie de kamer in laat kabbelen, een prima sanitair en uitzicht door de twee hoge ramen op de rode wingerd om het kozijn heen en op de muren van de burcht er tegenover. 

Naast de burchtmuur leidt een trap naar boven naar een plein, waar het stadhuis aangrenst en heel veel eettentjes. Maar eerst zoeken we een supermarkt. Die vinden we in het oud/nieuwe centrum om daarna rap weer naar het oude gedeelte terug te keren. De titel ‘cultuurstad’ is duidelijk op een andere leest geschoeid dan in Pécs, waar de pleinen een mediterrane uitstraling hebben. 

Morgen gaan we eens uitgebreid op onderzoek uit. Wie weet wat we nog tegenkomen. Maar eerst wil de inwendige mens worden gesterkt. Een hapje eten in ‘A Elefant’, sowieso niet moeilijk te vertalen, maar ook omdat een grote olifant boven de deur en drie in de winkel de naam van het etablissement duiden. 

In de kleine ruimte waren we verrast door het kruisbogen-gewelf boven ons hoofd, dat ons aan de werfkelders van Utrecht deed denken. Vleugje nostalgie uit een ver verleden. De maaltijd was heerlijk, de wijn en het bier smaakten prima na zo’n flinke rit en de muziek was jazzy funk of funky jazz, waar ook Amy Winehouse prima in harmonieerde. 

Het restaurant was om de hoek dus liepen we de trap af de heldere nacht en ons huisje binnen. Thuis is waar we samen zijn.