In de schrijfcursus zat de volgende opdracht met de verklaring erachter: Noem een schrijver waarvan je houdt: De reden waarom we verliefd kunnen worden op een schrijver is omdat we zo dichtbij komen. Niets is intiemer dan in iemands gedachtenwereld te mogen komen. En dat is precies wat schrijvers doen. Laat de liefde dus vandaag maar stromen***Dit jaar hebben we nog niet veel gesproken over lezen, maar laat mij duidelijk zijn: Schrijven en lezen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Er zijn twee manieren om te leren schrijven, door het te doen en door te lezen. Het zijn twee aspecten van dezelfde reis: Je bekend maken met de menselijke geest. Veel liefs, de coach.

Mijn antwoord: Is dat zo? Verliefd worden op een schrijver omdat je zo dichtbij mag komen en niets intiemer is dan in iemands gedachtenwereld te mogen komen? Ik weet het niet. Ik mag sommige schrijvers graag om wat ze aan verhalen leveren of omdat ik vind dat ze het zo mooi verwoorden, omdat iets boeiend en pakkend geschreven is, omdat het onderwerp me na aan het hart ligt. Bij sommige schrijvers veert het hart op, maakt mijn brein huppelpasjes, zoals bij de gedichten van Vasalis. Maar om nou te zeggen dat ik verliefd op hen ben? Dat nou weer niet. Bovendien zijn er veel goede schrijvers en dichters te noemen.  Meer dan één hart hebben kan.

Het begon ooit met Sprookjes van Grimm en Andersen, Pinkeltje, Snabbeltje, Pietje Bell, Joop ter Heul, Cissy van Marxveldt, Hector Malot en daarna volgden er veel. Wolkers met rode oortjes, goed voor de seksuele ontwikkeling, Mulisch om zijn fantasievolle spannende boeken, Hermans voor de lijst. De boeken van Tolkien heb ik verslonden door het dromerige sfeertje dat er was. Ik hou wel van elfen en van tovenaars, dat zeker.

Daarna nam het lezen een vlucht. Ik ben gaan lezen doordat we van jongs af aan naar de bieb konden in de jaren vijftig en maakte daar de ontwikkeling door van kinderboek tot literatuur, groeide er in mee, in sommige fasen zelfs de tijd vooruit. Ik was gek op Multatuli, Bordewijk en Elsschot. Na de school in de jaren ‘70 kwamen boeken van de Beauvoir en Anna Blaman, Anja Meulenbelt, boeken met een boodschap, boeken met een politieke ondertoon.

Tijd voor MO-A Nederlands, vier jaren lang. Veel middeleeuwse en Zeventiende eeuwse literatuur, de luchtige boeken die Visee aanreikte, verhalen uit de zeventiende eeuw met een brutaal en soms hilarisch randje. En daarna was het lezen, lezen, lezen geblazen. Elk boek tot de laatste letter. Genoten in die tijd. Het Naturalisme met Carry Van Bruggen en van Jacob Israel de Haan stond me zeer na. Gedichten leren waarderen. Gorter, Vasalis, de scheepsarts Slauerhoff, Paul Van Ostaijen. Jeugdliteratuur: Annie M.G. Schmidt als koningin bovenaan, Toon Tellegen, Max Velthuis, klassiekers uit het buitenland zoals Arnold Lobel, Roald Dahl, Lewis Carroll, Saint Exupery. Met de kinderen mee, thuis en op school:  Thea Beckman, Jan Terlouw, Astrid Lindgren, Paul Biegel, te veel om op te noemen. Schrijvers van deze tijd, Guus Kuijer, Jacques Vriend, Koos Meinderts.

Ik stop met opnoemen. Het zijn er zoveel.  Lees mijn boekenkast maar eens. Lezen is voedsel voor de geest. Ik ‘bewonder’ schrijvers, die ons weten te pakken, maar ik ‘hou’ van het Lezen en het Schrijven. Met heel mijn hart.

De kanteldenker Marcel Kolder vraagt in zijn blog: Welke baan is de leukste baan die je nooit hebt gehad? De baan waarvan je denkt: Ja. Díé. Die had ik moeten doen.

Zodra je zoiets leest, gaat je brein aan. Tenminste de mijne. Even denken: Misschien wel de nachtwaker van ‘Het Kerkhof van de Vergeten Boeken’ dat in het vierluik van Carl Luis Zafon voorkomt. Dat heeft me altijd geïntrigeerd. Als variatie daarop zou ik ook de beheerder willen zijn van ‘ De Galerij voor Onmogelijke Verhalen’. Al was het alleen maar om de verbeelding op een hoger plan te helpen. De eerste voeding daartoe begon vroeger al in de jaren vijftig met de verhalen van Paulus de Boskabouter en Eucalypta op de radio en daarna de verhalen van Pinkeltje en zijn muisjes. Met de beelden van Okkie Trooy en Zeefje op de eerste tv in de straat bij de buurvrouw werd het bewaarheid. Zie je wel. Fantasie kon je niet alleen inkleuren tijdens mondelinge overleveringen en zo gestalte geven, je kon het ook verbeelden door nieuwe technieken als televisie. Het boek bleef als belangrijkste voedingsbron. De sprookjes van Grimm en Andersen, die van Moeder de Gans, heerlijke verhalen. Stel je voor dat er echt zo’n Repelsteeltje bestond of een Gelaarsde Kat. Dan kon je toch de wereld aan.

Die wereld vroeger rook naar havermout en koolraap, naar weinig ruimte met veel mensen, naar hoge schoollokalen en volwassenen die je iets wijs probeerden te maken, naar mottenballen in een kerk. Maar ze liet ook sterrennachten fonkelen, romantisch lantaarnlicht in donkere straten schijnen, eeuwenoude bomen fluisteren in het grote park en zeeën van sneeuwklokjes plooien. In de winter hingen er zware ijspegels aan de dakgoten waar een ijskoningin met gemak mee uit de voeten kon. De filmdagen op zondag die mijn vader hield in het bijgebouwtje van het voormalig klooster was koren op de molen als de kleine Marcelino, Pan Y Vino zijn dialoog rechtstreeks met zijn Christus kon houden. Ik dreef op dergelijke verbeelding. Het heeft me geen windeieren gebracht.

Met de projecten later op school werden we meester in het verzinnen van de meest onmogelijke mogelijke verhalen. Ze waren allemaal even bijzonder, maar een van de mooiste en de spannendste vond ik toch die van de vier windstreken. Ik vind hem terug in een stapeltje documenten in google maps:

Liesje herfsbriesje verveelt zich. Het is september. Ze heeft Moeder Sjaan orkaan samen met Liesjes broer Storm en Pa Toon Tyfoon uitgezwaaid. Die moesten even een flinke storm laten waaien in de Verenigde Staten. Zij hing op haar wolkje boven Nederland en verveelde zich. De enige die ooit naar beneden mocht, was broer Storm. Een enkel keertje mocht ze mee. Maar nu was iedereen aan het uitwaaieren en zij zat thuis. Het was niet eerlijk. Ze keek naar beneden en zag het land, de bossen, de velden, de piepkleine huisjes en de kerktorens en ieniemieniemensjes. Wat zou er gebeuren als ze wel naar beneden ging? Mama was te druk, papa was te druk en Broer Storm was overal en nergens en had niets in de gaten. Ze keek nog eens naar beneden. Eventjes rondwaaien, eventjes wat blaadjes van de bomen blazen, dat zou toch heerlijk zijn. Ze was nooit alleen geweest. Ze moest altijd samen met Storm. Die deed dan een deel van het land, vooral aan de kust en zij mocht het land in. Pfff, Nederland…..een keer blazen en je was er weer uit,. Weet je wat, ze ging het doen, ja…..spannend!

Zo begon het en elke dag kwam er een hoofdstuk bij. Oom Toon Tyfoon moest op haar passen, maar als hij even weg gaat, ziet Liesje Briesje haar kans schoon.

Zoals wij genoten bij het vormgeven, zo genoten de kinderen van dit verhaal. Een en ander werd onderstreept door het lied van Herman Van Veen over de vier windstreken, ‘Het Zeemansliedje’ uit 1989. Wie wat in zijn geheugen opslaat, die heeft wat. En reken maar dat er een arsenaal aan verhalen in die oude hersencellen zit. Misschien weer eens laten stromen.

We waren gisteren op verkenning in Szomogy, de streek achter de Baranya van ons uit gezien. We hadden daar een intrigerend weggetje gezien op de route naar Kaposvar, voorbij de Bőszénfa Szarvasfarm en tot nu toe genegeerd, maar dit keer waren we vastbesloten om daar linksaf te slaan. Soms zijn plotselinge invallen de beste, begrepen we aan het eind van de middag. De weg voerde ons regelrecht het Zselici Csillagpark in, een natuurgebied met een planetarium. Het Zselicpark bevindt zich in de asteroidengordel tussen de banen van mars en jupiter. In de eerste week van juni zijn er nachtelijke rondleidingen in het park. Jammer dat we geen voorkennis hadden met de zonsverduistering. Officieel was het het eerste sterrenkijkpark in Europa in 2009.

Er is een hotel middenin en het lijkt ons gaaf om daar eens een paar nachtjes te vertoeven. Niet alleen ‘s nachts, maar ook overdag is het er prachtig met woudreuzen waarbij een mens verbleekt tot een speldenknopje. De informatie stond in het Hongaars op een groot informatiebord, wat ik er net nog even op nageslagen heb, om het met de app te vertalen. We reden door en kwamen uit bij Szenna, een dorpje dat we al eens eerder bezocht hadden en waar het openlucht museum is. In het bos erachter zagen we op een wandeling voor de eerste keer de Hop, met haar prachtige en bijzondere geluid. Zoiets vergeet je nooit meer.

In een dorp verderop dat Bárdudvarnok heette, stuitten we op een groot meer, dat achteraf een waterzuivering bleek te zijn, maar waar een deel was afgezet en gezwommen kon worden. Het is bijzonder omdat er wel heel veel vismeren zijn in dit droge land, maar weinig gebruikt mag worden als zwemwater. We prentten de route in ons hoofd door de naam van het dat dorp een aantal keren te herhalen. Altijd handig als er bezoek langs komt, zo’n natuurzwembad. In de buurt zou ook een Hobbithuis zijn, dat je kan huren. Als er één fan is van de boeken van Tolkien(niet van de film) ben ik dat wel. Wat zou ik daar graag willen toeven.

We wilden onderweg een restaurantje bezoeken, maar konden het, een twee drie, niet vinden en reden toen maar via Szigetvar naar huis. Het werd dus het prakje van gister. Nasi op eigen wijze. De bramensiroop smaakte me daarna wonderwel. Minder zoet dan de Seringensiroop en de vlierbloesemsiroop. Wel weer had ik er bevroren vruchtjes in gedaan.

Vandaag loopt de thermometer weer op en houden we ons koest. Het boek mag uit en buiten lezen gaat niet lukken. De longen trekken het minder goed. Gisteren kwam er in een bijhuis bij het hotel waar we even uitstapten om een korte wandeling te maken, zulke smerige rook uit de schoorsteen, dat we gauw verder reden. Ik geloof, van al zijn leven, dat ik daar wat irritatie heb opgelopen.

Morgen gaan de zussen en broer de bloeiende hei op. Momenten die ik mis, maar waarvan ik denk dat ik ze nog wel eens dunnetjes over kan doen. Volgend jaar hoop ik rond eind augustus met mijn verjaardag thuis te zijn zodat ik dan als een cadeautje aan mezelf misschien wel een bloeiende hei te zien krijg. Wie zal het zeggen.

Zeven kuikentjes van de buurvrouw trokken al kirrend en pikkend onze tuin in voor een verkenningstocht die tot en met het prieel en de tuin erachter leidde. Wat een schatjes. Koddig om te zien hoe ze zich door het struweel worstelden, soms bleven ze hangen op de takken om zich met onbeholpen gefladder los te werken. Af en toe krabden ze met de pootjes in de dorre bladeren onder de vijg of over het rulle zand op zoek naar klein grut.

De allereerste keer dat we ze zagen hielden ze zich rond de berk op, maar ze hebben hun territorium behoorlijk uitgebreid en storen zich zelfs niet meer aan ons. Haha. Klein geluk, die scharrelende kippies.

Op het nieuws zie ik een kippenboer met hagelwitte kippen zijn have ‘scharrelkippen’ noemen, maar de beesten zitten hutje op mutje en kunnen alleen maar zich de wegen toe eigenen door te banen tussen de vele kippenlijven door. Dat is geen scharrelen meer.

Op het oude Indiase tafeltje op het terras ligt een steen, die dochterlief heeft geverfd in een vakantieplaatsje waar ze waren. Het ziet er prachtig uit. Een aandenken aan alpen met eeuwige sneeuw, blauwe lucht en stralende zon. Het blijft hier liggen als herinnering aan de week met hen samen, die zoveel reuring en gezelligheid bracht.

Bij de buurvrouw is het een komen en gaan. Kinderen komen op bezoek, er zijn buren die eieren komen kopen en een buurvrouw die een maaltje tomaten komt brengen, kletsende vrouwen voor het hek. Een jong meisje loopt al babbelend in de telefoon en dat op orkaansterkte. Sans gêne. Vanuit een huis verder galmt weer een luide kreet. De jonge vader van drie kinderen houdt ervan zijn kinderen al schreeuwend te corrigeren. Het zijn oorverdovende kreten. Het haalt kennelijk niets uit, want hij heeft er allengs meer nodig.

De bramen die Lief had geplukt, waren goed voor anderhalve fles siroop.

Het ‘mislukte’ brood is er toch nog aardigjes van af gekomen. Nog steeds een beetje plat. Vandaag maak ik weer een aanzetje voor een nieuwe en probeer alle voorgaande fouten steeds bij te stellen. Uiteindelijk leer je het meest van je eigen struikelpartijen.

Het schrijfjaar is nagenoeg ten einde, nog een kleine week te gaan. Een van de laatste opdrachten was ‘Blote voeten’ en voerde me regelrecht terug naaar het verleden: Er was een periode dat we in de jaren ‘70 ‘hippie wise’ op blote voeten liepen. Compleet met wikkelrokken, rinkelende enkelbanden en lekker obstinaat zijn. Dat hoorde er bij. In ieder geval geen huisje/boompje/beestje zoals bij mijn broers het geval was en geld was helemaal uit beeld. Zo werkte dat afzetten tegen de stijve jaren vijftig en een deel van zestig. In de muziek waren we al even recalcitrant. Jethro Tull met Stand up en dan lekker hard, of Jimi Hendrix, Bob Dylan, Janis Joplin, Melanie, noem het. Als er maar protest in zat. Zo ook die blote voeten. En dan moet je weten dat de stoepen nog vol met hondenpoep lagen, daar was nog geen regelgeving voor. Later thuis, liep ik altijd op blote voeten, tot opeens de aandacht voor poezelige voeten in sandalen boven kwam drijven. Help, hoe kwam men van dat eelt af als er geen geld is voor de pedicure.

Bij mijn eerste bevalling had ik de hele dag op blote voeten in de tuin gewerkt en het bestond voornamelijk uit omploegen en klaar maken om te zaaien. Toen de weeën kwamen moest er snel gehandeld worden. Ik lag derhalve met eerlijk verkregen aarde-zwarte voeten in de beensteunen. Arme gynaecoloog, die al moeite had met het woeste uiterlijk van de vader van de kinderen. Niets aan te doen. Het was nu eenmaal zo.

In plaats van mee te gaan in de hype om naar de lucht te staren tijdens de zonsverduistering, bij gebrek aan brilletje, observeerde ik de verrichtingen van een jonge zwarte roodstaart, die het terras op was gevlogen en aan de rand ervan naar het bordes keek. Alsof hij wist dat ik er zat, schoof hij behoedzaam een stukje op, steeds dichterbij. Bij het trappetje draaide hij zijn hoofdje en keek me aan, vervolgens vloog ie weg. Ik geniet van dergelijke ontmoetingen. Zo bijzonder, zo natuurlijk. Merel doet het ook vaak, maar die laat zich nu niet zien. Sowieso houden alle vogels zich koest, al hoorde ik gisteren, toen ik aan het mijmeren was onder de walnoot met haar prachtige gebladerte, de wielewaal weer even. Op het ogenblik zijn het vooral de schetterende mussen, de bedrijvige zwaluwen en de nieuwsgierige roodstaartjes.

Het brooddeeg vroeg om een punt van aandacht. Het was veel te stevig. Wat bleek. Ik had niet naar de meelsoort in het recept gekeken. Dat recept draaide om bloem en ik had tarwemeel gebruikt. Dat vergt een andere hoeveelheid water. Beginnersfoutje. Goed in mijn oren knopen. Volg het recept zo natuurgetrouw mogelijk. Ik kwam erachter doordat het deeg niet verdubbelde, de structuur van het brood anders was, dus gooide ik er op de bonnefooi wat water bij en bleef stretchen en vouwen, terwijl het ondertussen in de oven op 40 graden rijzen stond. Aan het eind van de avond was het wel gerezen. Daarna heeft het de hele nacht in de koelkast gestaan voor de koude rijs. Ben benieuwd zometeen.

Ik leek wel een duizend-dingen-doekje, want terwijl ik met het brood bezig was, regelde ik de was en het eten. Wekkertjes voor de diverse handelingen. Geïnspireerd door de mooie bak fijngesneden groenten van de piccalily eergisteren, sneed ik nu paprika, komkommer, champignon en ui fijn voor de Chop Suey, een soort Tjap Tjoy.

We hebben het goed samen. Een tikje gezapig en neuzelend, omdat we niet veel kunnen ondernemen met de hitte en het bij alles rondom het huis blijft. Lief maait en snoeit waar het nodig is, plukt nog een portie bramen en ik verzin, dankzij een overdosis jam, een recept voor bramensiroop, die net als de vlierbloesem en de de sering voor de zomerse mocktails kunnen dienen met bevroren fruit en prikwater.

Lief zag een jonge egel op het filosofenpad lopen. Hij scharrelde zijn kostje fruit bij elkaar. Daar hoefde hij niet veel moeite voor te doen want de grond ligt er nog steeds mee bezaaid. Ze zijn toch teruggekomen, ondanks de snode aanvallen van roofdieren op de waggelende scharrelaars, waarbij er twee het niet overleefden. We vermoeden buizerd en/of marter.

Tussen alle bedrijven door probeer ik Céline van Pieter Waterdrinker verder te lezen. Eigenlijk is het een razend spannend boek, maar iedere keer kom ik niet verder dan een paar bladzijden omdat mijn ogen dicht dreigen te vallen, door het lome weer.

Er komen foto’s langs van dochterlief. Snorkelende kleinzonen voor de kust van Kroatie. Het ziet er aanlokkelijk uit. Weliswaar een kiezelstrand maar derhalve is het water een stuk helderder. Als de oogstmaanden voorbij zijn, na de druiven en de vijgen, gaan we een midweekje die kanten op. Slovenië trekt met haar mooie watervallen, lieflijke dorpen en mediterrane kust. De zee, voor de afwisseling met het droge land hier en de stad voor een duik in kunst en cultuur, alle twee af en toe broodnodig.

Vanmorgen was Lief al heel vroeg wakker. Niet ongewoon, want we gaan ook redelijk vroeg naar bed, maar tien over vier kon ik ook niet meer slapen. De stekedoorn voor het huis, die zich door de vlier had gevlochten, is Lief eruit aan het halen. Meer ruimte voor onze geliefde heksenboom.

Een van de bloggers die ik iedere dag wel lees, had het over de kapucijners die hij zou gaan eten en op slag kreeg ik een visioen van vroeger. Het bord vol bruine kapucijners en mijn vader die er een gulle hand piccalilly bij schept. Beide zijn hier niet te krijgen. Dus bedacht ik dat het goed zou zijn om die eens zelf te maken. Ik plukte een niet te ingewikkeld recept van internet en schafte bij de boodschappen komkommer en paprika aan. Er stond twintig minuten maaktijd, maar dat klopte bij mij niet helemaal. Ten eerste is het fijn snijden van 600 gram groenten al een dingetje, maar bij het lezen van de saus had ik de olie al bij de bloem gegooid en dat moest duidelijk niet. Lezen is een kunst. Het klonterde de pan uit. Zeven en opnieuw een poging wagen. Uiteindelijk had ik vijf potjes en zijn we heel benieuwd hoe dat zal smaken na een maand. Zo lang moet je het de tijd geven om de smaken goed te laten rijpen. Daardoor trekt ze diep in de groenten. Volgende keer(dat zal nog wel even duren met vijf potten) probeer ik weer een ander recept. Het is leuk werk en op het groenten snijden na een fluitje van een cent qua bereiding.

Dochterlief belde. Ze zitten op Terschelling. Gisteren waren er al foto’s langs gekomen en ineens viel het me op dat tante Pollewop zo groot aan het worden is. Jaja, de jaren gaan maar door.

Vandaag is onze lieve vriend jarig en tikt, net als Lief in Oktober, de 77 aan. Hoe snelt de tijd voort. Een kattebelletje geeft een verheugde reactie en dat was al op een zeer vroeg tijdstip. Dat is het grappige van hier. Alles is zoveel vroeger op, maar in de avond is het ook veel sneller stil. Tropenwarmte werkt dat in de hand. Vandaag wordt het trouwens máár 31 graden. Zo wisselend kan temperatuur ervaren worden.

In de Groene van vorige week is er een briefwisseling tussen de biologe Mariken Heitman en de theologe Joyce Rondaij over vruchtbare grond en de relatie die je kan hebben tot diezelfde grond. Er wordt door Mariken een quote aangehaald van Audrey Hepburn: ’To plant a garden is to believe in tomorrow’. Ik bleef er even op hangen. Het is waar dat het zaaien ook oogsten zal inhouden als het goed is, net als het stellen van en het werken met doelen dat doet.

Zoals hier op de Hoff, waar we het weerbarstige lapje grond achter met volharding groot denken. Die volharding is niet voldoende. Lief helpt met daadwerkelijk handelen. Iets waarbij ik de benauwdheid dan toch naar de maan wil wensen, want anders had ik met verve mee kunnen helpen. In deze jaren van voornemens het tot een voedselbos om te bouwen hebben we veel stappen vooruit gezet en even zovele stappen achteruit. En toch geloven we er in. Waarom? Omdat ons is gebleken dat de rest van de Hoff al voedseltuin is en dat we op onze eigen trage maar gestage wijze daar een voortgang in kunnen brengen op dezelfde manier, waarop Lief dat steeds heeft gedaan. Met moed, beleid en trouw kalm voorwaarts gaan. Daarop vertrouwen geeft die toekomst om op te bouwen.

Het was gisteren de dag van een ontdekking die veel teweeg kan brengen binnen een kleine marge. Het kwam door het recept van Miljuschka en haar advies om de rozemarijn fijn te hakken. Normaliter gebruik ik niet graag rozemarijn omdat ik met de houtige naalden niet goed uit de voeten kan. Maar het woordje ‘Hakken’ triggerde mijn exploratiedrift en ik meende mij te herinneren dat uit de spullen die boven op zolder lagen, ook een hakmes mee was gekomen. Zo’n echte Japanse. En ja, het lag onder de messen verscholen in de keukenla.

Ik knipte de rozemarijntakken, riste ze binnen af op een houten plank en nam het hakkertje ter hand. Het was het ei van Columbus. Weg weerbarstige naalden, hallo rozemarijnpoeder. Dat je toch 73 moet worden om zoiets simpels te ontdekken. Enfin, het opent natuurlijk een scala aan mogelijkheden. Ik zag me al van de tuinkruiden een Italiaanse kruidenmix uit eigen tuin maken. Hoe gaaf zou dat zijn.

In de ochtend had Lief de feta gepakt, maar die wilde ik voor bij het avondeten bewaren en die handeling was er de oorzaak van dat ik in de middag de focaccia en de tomaat met feta als maaltijd bereidde. Het is geen straf om bij 21 graden in de keuken te staan als buiten nog steeds de temperatuur de 37 aantikt. Oorzaak en gevolg, hoe komt een mens aan inspiratie. Er zijn in ieder geval vele wegen die naar Rome leiden.

De overbuurman kwam gisteren klagen tegen de buurvrouw. Wat hij er allemaal uitgooide, verstond ik niet, maar de lichaamstaal van beiden was duidelijk. De man is geen echte dorpeling en is hier twee jaar geleden komen wonen. Hij stond voor het hek van de buuf met zijn vlezige armen en handen er doorheen. De buurvrouw bleef op een behoorlijk afstandje staan om de litanie aan te horen. We visten kinderen en overlast uit de woorden. De opgewonden klanken verraadden zijn geagiteerdheid. Het ging over de twee nieuwe buurtgezinnen, het ene naast hem en de andere naast de buurvrouw. Ze hadden de gewoonte om in de namiddag vooral op straat te vertoeven met de kinderen, die daar naar hartelust heen en weer konden steppen en rennen over de stoepen aan weerskanten. Dat plaatje paste eigenlijk niet in de gezapige sluimertoestand van dit dorp, waar veel mensen van onze leeftijd woonden, hun dagelijkse beslommeringen op het erf deden en als uitje een boodschapje gingen doen in Szigetvár of Pécs.

Reuring bracht het met zich mee. Elke nieuwe vorm zou sowieso reuring betekenen. Neem alle nieuwe pups, her en der als waakhond aangeschaft, die fanatieker bij elke voorbijganger aan het keffen slaan, meer nog dan de oudjes. Zo ook deze ‘jeugd’. De ouders zijn jong, er zijn zo’n vier kinderen per gezin die allemaal hun ei, lees energie, kwijt moeten. Ze joelen wat, ze lachen veel, ze maken lol. Ik heb persoonlijk meer te doen met die arme honden die hun ziel en zaligheid uit hun lijfjes blaffen en eigenlijk alleen maar wat meer liefde zouden willen. De huizen staan allemaal los van elkaar. Er ligt nog een heel erf tussen. Je zou het ook kunnen laten, al die ergernissen. Wat zou het leven dan aangenaam zijn. Geen bemoeienissen, maar leven en laten leven.

Het is heerlijk koel in huis. Soms moet ik zelfs even naar buiten om op te warmen. Snel gedaan, want het is 36 graden Celsius.

Vanmorgen eerst maar eens begonnen met het zuurdesem te verlossen uit de koude rijs. Goed gelukt, niet een heel groot brood, maar ze kwam mooi uit de vorm. Voor het eerst de gietijzeren pan gebruikt om te bakken. Dat ging fantastisch. Met de deksel erop heb je zo een heerlijke korst. Nu de weg er naar toe nog een beetje vervolmaken en op maat snijden en daarna kan een kind de was doen.

Gisteren was er zomergasten met Merel Pauw, ik heb vanmorgen al een stukje terug gekeken en op FB werd haar kijk op mannen gedeeld. Daar breekt ze een lans voor, omdat het haar niet mee lijkt te vallen om man te zijn. Er is veel kritiek en zelden hoor je iets goeds. Haar animatie over Keridou was een lief en romantisch sprookje. Ze vertelde dat ze haar moeders achternaam wilde aannemen uit eerbetoon omdat ze was overleden, maar ook omdat ze dan naar twee vogels heette, die beiden hemelsbreed verschillen in eigenschappen. Boeiend is dat. Trouwens ik wist niet dat ze zo moeilijk deden over het veranderen van de achternaam in die van de moeder. Dat zou anno 2026 toch wel anders moeten zijn.

Het is leuk om aan haar keuze van fragmenten te zien hoe die twee vogelnamen bij haar passen. Ze noemt weliswaar de merel bescheiden, ik vind het eerder een vogel met een behoedzaam karakter, want hij durft toch heel dichtbij te naderen. Maar dan nog blijft hij volledig op zijn qui vive. Ze opent met een reportage over New York in het thema: ‘Small talk’ en geeft daarvoor als reden op, dat ze het idee heeft, dat de gemiddelde mens de regels van het leven kent en zij ze vaak niet kent. De vreemde eend in de bijt, of juist een unieke persoonlijkheid is dan de vraag. Het voelt als het laatste.

Ik ken het gevoel wel. Soms ben je ergens en dan vraag je je af, hoe je daar in Godsnaam in verzeild bent geraakt, omdat het zo helemaal niet bij je past. Toevallig hadden Lief en ik het daar vanmorgen nog over toen we heel glamour-rijke foto’s van Ibiza langs zagen komen. Dat wereldje is ons volkomen vreemd en dat willen we ook graag zo houden, beaamden we tegenover elkaar. Net zo goed alsdat je ontdekt dat er werelden zijn waar het thuiskomen is, zoals met de vriendengroep die hier was. Zo vertrouwd en zo eigen, waar mensen niet het uiterlijk bekritiseren maar waar het gaat om de diepere zaken van het leven. Niet zomaar een toevalligheid natuurlijk. We kennen elkaar al jaren. Is het de veiligheid van de eigen kring die we zoeken? Ik heb hetzelfde gevoel ook wel bij wildvreemden, waar ik eenzelfde passie bij herken, of waar een blik genoeg is om elkander te begrijpen. Het zijn vaker vrouwen van dezelfde leeftijd. We kunnen een verhaal makkelijk plaatsen in de context van de tijd en dat wil bij de jonkies nog wel eens wonderlijke uitpakken.

Heerlijk om over door te mijmeren. Ik ga de rest van zomergasten vanmiddag kijken. In de koelte van de keuken afgewisseld met de zinderende tropen op het terras. Goed plan.

Het begon gisteren wat wisselvallig met een piezeltje regen, dat onmiddellijk in de droge grond verdween. ‘Het is water naar de zee dragen’, zou mijn vader zeggen.

We hadden bezoek. Een mooie grote Europese bidsprinkhaan, een ‘imago’ aan de bleke tint te zien (een jonkie), zat op de was en keek me parmantig aan, had vooralsnog geen zin om te gaan verkassen, maar hij moest wel, want ik wilde de lakens opvouwen. In de klimop wilde hij niet, maar tenslotte klom hij op de houten richel en oogde tevreden.

Lief was al vroeg op pad gegaan om nog een keer te oogsten. De laatste bramen, de mirabellen en krieken en de vlierbessen. Er lagen nog drie appels op de schaal, die kwamen nu goed van pas. Ik kookte de bramen op met de mirabellen en appel en de vlierbessen met appel, een heerlijke combinatie. Bij de eerste potjes had ik minder suiker gedaan, omdat Lief vooral van het rinse houdt. We zijn weer zeven potten jam rijker.

Nog steeds wordt het lijf af en toe overvallen door vermoeidheid met de bijbehorende benauwdheid en dan moet ik even in de koelte gaan liggen. Niet verwonderlijk. Het was opnieuw drukkend warm. In de ochtend staat alles open, maar het huis is niet helemaal meer koel te krijgen. Gelukkig is er airco in de keuken. Het vervelende is dat er van lezen nog niets komt, omdat mijn ogen door de loomheid dicht vallen. Dan maar een beetje ‘mastercheffen’ tussendoor. Eergisteren was de tweeling jarig en schitterden wij door afwezigheid. De kaart kwam een dag te laat bij broer aan. Of dat bij zus zo is, weet ik niet.

Een foto in de app. De lieve knappe kleinste telg is vier maanden en heeft oorbelletjes met de bijbehorende gaatjes gekregen. Het is een parmantig gezicht. Haar bruine gazelle-ogen kijken groot en verwonderd de wereld in. Het is een echte zonnestraal, daar is ze ook naar vernoemd. Fijn voor het hele gezin.

Hier zweeft de stilte weer tot in alle hoeken. Het verhaal van de verdwenen slipper kreeg gelukkig een staartje. Er lag eerder al een kromgetrokken slipper met gouden strepen bij het varkenskot. De andere was spoorloos. Het bleek om een pas nieuwe slipper van onze free runner te gaan, de middelste van het stel van drie kleinzonen. Op onverklaarbare wijze was er één verdwenen. Die bleek nu onder het zwembad te liggen. Lief besloot om de laatste leeg te laten lopen en op te bergen. Het gezin had het gevaarte niet meegenomen omdat het te groot was voor thuis. De kinderen wilden er op het laatst niet meer in, omdat de wespen het ook zeer aanlokkelijk vonden en zich iedere dag wel kwamen laven.

Er kriebelt ergens een onbestemd verlangen om iets te gaan doen. Het is me nog niet duidelijk wat. Eens in de zoveel tijd heb ik de drang om de creativiteit te laten stromen. Toen het bezoek er allemaal was kon ik me uitleven met de grote kookpotten en maaltijden, en het etsen met vriendinlief, maar nu valt de stilte in en is er weer ruimte voor…Tja voor wat. In ieder geval kan ik vandaag beginnen met broodbakken, want de zuurdesemstarter is klaar. Vandaag nog een keer voeden en dan een lekker deegje maken.

We hebben vriendinlief een opdracht gegeven om een keramieken beeld te maken voor de tuin. Ze stuurt ons foto’s van de hele maaksessie en juist van dat proces hou ik zo. Dan krijg je de mooiste ervaringen, soms nieuw, soms te verwachten, maar altijd bijzonder in het moment. Met de kinderen op school konden we intens genieten van het bezig-zijn op zich. Er vonden spontaan nieuwe ontwikkelingen plaats die om oplossingen of een verandering vroegen en waar we dan een groot deel van de inventiviteit weer in kwijt konden. Scheppend bezig zijn, het mooiste wat er is.

Kleinzoon is jarig. Hij wilde iets hebben voor zijn Rubik’s Cube, een snelheidsmeter of zo. Omdat ik pas weer in November in Nederland zal zijn, hebben we hem geld gegeven, zodat hij het zelf kan kopen. Dochterlief stuurde foto’s van het stadje waar ze een overnachting hebben. Ze hadden de laatste overnachting in Porec in Kroatië, voordat ze naar hun definitieve plekje zullen gaan, waar ze nog twee weken zullen blijven. Ze genieten met elkaar van een mooie zonsondergang. We gaan in september of oktober een midweek naar het strand van Slovenië. Ik kan de zee hier, net als de kinderen, oneindig missen.

In het verleden was ik een jaar lang kind aan huis in Noordwijk. Iedere avond na het eten een strandwandeling, eten uit de zee met vrienden. Bokking en spekbokking, als het mooi weer was op het strand ter plekke gerookt. Daar heb ik mijn hart verloren aan de wijdheid en de buitensporige eigenwijze wendingen van de natuur. Wandelen met een straf windje was het heerlijkst om je hoofd leeg te maken van de muizenissen, die ik destijds veelvuldig had. Net weg van Lief en in de knoop met mijn hele ziel en zaligheid. Daar heb ik een deel weer teruggevonden. Ik heb heel wat tochten gehouden langs het zilte nat.

Hoe herinneringen zich vast kunnen zetten in je hoofd en daar een eigen dierbaar leven gaan leiden. Een lieve vriendin had een vijver in de tuin met kikkers, haar liefde voor de kikkers deelde ik vanaf dat moment. Door de koddige foto’s die ze deelde en die het leven van deze prachtige beestjes tastbaar maakte.

Hetzelfde is aan de hand met gierzwaluwen, omdat vriendin en ik voor de open deuren stonden en luisterden en ademloos keken naar het gieren en zwieren van deze luchtacrobaten. Vriendinlief kijkt er nu al heel lang naar vanaf haar wolkje, althans daar zet ik graag mijn fantasie en verbeelding voor aan. De vader van de kinderen verkoos zijn vrijheid en nam met de grote adelaars zijn vlucht. Elke roofvogel draagt hem voor mij met zich mee. Zo gaat dat met dierbaren en herinneringen die je alleen nog maar in de geest gestalte kan geven.

De buurvrouw steekt in het Hongaars een hele litanie af tegen haar hondje of de kippen met hun kuikentjes. Ze brengt me uit de mijmeringen terug naar het leven van de dag. Lief heeft de laatste bramen geplukt, en gaat nu op jacht naar de vlierbessen en de overrijpe mirabellen en krieken. De oogst is in volle gang en daarmee draait mijn kookpannetje voor de jam overuren. Nu kan ik heerlijke combinaties maken, vlierbessen/braam of vlierbessen/appel en braam/appel bijvoorbeeld. In de kleine kisbolt verkochten ze geleipoeder, een plantaardig geleermiddel en citroenzuur, zodat je nog maar 1/3 suiker nodig hebt. Jottem. Alle gasten, dochterlief incluis hebben ieder een potje meegekregen. Ze gaan hard. Lief eet elke dag puur natuur in zijn yoghurt.

Ziezo, twee albums aangemaakt in Myalbum, zodat er weer wat foto’s van mijn Ipad en telefoon af kunnen. Een van de vriendenweek en een van de familieweek. In apps werd ik geroemd om mijn creative handigheid op digitaal gebied. Het is echter niets anders dan foto’s invoeren, een speelse aanpak kiezen en volgorde en kleur bepalen. Een kind kan in feite de was doen.

De Hoff is stilgevallen nu de laatste voetstappen van ons lieve stel zijn verstild. Hier en daar zijn er nog tekenen. De lakens voor de wasmachine, de luchtende dekbedden op de bank in de bibliotheek en vooral de echo van de stemmen en stemmetjes. Ergens is een slipper achtergebleven. Die konden we nergens meer vinden. Lief zit buiten een podcast te luisteren en te dommelen tussen door en ik hou, zoals gewoonlijk, kantoor op bed, terwijl het raam in de slaapkamer nog even wagenwijd openstaat en het Hongaarse dorpsleven aan me voorbij trekt.

Ze zijn gewend om het huis weer opgeruimd achter te laten want bij de schoonouders in Enghien logeren ze vaker met het hele stel en zorgen dan ook voor minimale inspanning erna voor de ouders. De bedden zijn alweer naar boven gesjouwd. Voor ons een hele klus, maar voor schoonzoon ook wel pittig. De zonen zijn aan het wakker worden. Ik hoorde ze gisterennacht nog tot laat spoken. Rond achten reed het hele stel weg, de bagageruimte en alle ruimte tussen benen en banken volgestouwd. Het zal vast maar even geduurd hebben of de drie mannen lagen in een diepe slaap tot aan dit bericht toe. Ze rijden inmiddels op de snelweg door Kroatië heen naar de kust voor de laatste twee weken.

Gisterenavond was er nog een laatste potje Hitster, ik speelde samen met de middelste en we wonnen nipt, omdat hij zowel als ik ineens weer op namen konden komen en Lief wist zowaar ook de naam van Percy Sledge ineens. Daarna kregen we nog een discussie over rode strepen tijdens taalbeheersing, waarmee alle creativiteit binnen ‘no time’ gedood wordt naar mijn opinie. Lief dacht dat ik de taal helemaal vrij wilde laten, zonder spellingsregels en dergelijke. We zaten heerlijk langs elkaar heen te praten, een zeldzaamheid. Niet leuk voor dochterlief die voorzichtig probeerde te interveniëren, wat natuurlijk niet lukte met twee van die talige monsters.

Achteraf gezien denken we dat de maand augustus eigenlijk voor de jeugd een saaie maand is. Geen marshmallow, geen BBQ, geen lange fietstochten eventueel overdag, geen bezoekjes aan stad of kasteel. 39 graden is eenvoudigweg te warm. Het Kisto in Pécs was gelukkig nog een uitkomst met het heerlijke meer, de middelste zwom 800 meter schoolslag en trok erin de avond op uit om nog een lange fietstocht te maken op de mountainbike. Hij wilde twintig kilometer halen maar kwam terug na een pittige 18 kilometer. Vooral in de heuvels was het spannend geweest bij de afdaling, want dat ging wel erg snel. Hij kwam gelukkig heelhuids thuis.

Hier beginnen de nachten alweer te lengen. In de ochtend is het nog donker om vijf uur en in de avond valt de schemer veel vroeger in. We zitten dichter bij de evenaar en dat merk je. Lief sproeit de tuin in de avond en nu al zie je dat de ballote en de korenbloemen weer nieuw leven beginnen aan te blazen. Heerlijk, want ze zijn hard nodig voor de vele insecten hier . Nu kunnen we eindelijk ook eens nadenken over de kale plekken in de bloementuin.

Het enige wat nog aan de andere dynamiek herinnert, is het Lama-zwembadje en de buitendouche. Verbeeld ik me het nou, of heeft ie een grote grijns op zijn snoet nu alles er weer rimpelloos bij ligt. Van de week bergen we hem op voor een volgende keer, maar eerst krijgen de planten wat van zijn kostbare vocht. Drogen zal daarna het probleem niet zijn.

De laatste dag van een ongewone dynamiek voor de oude Hoff, die verbazend naar alle verrichtingen aan het kijken is. Voornamelijk op het terras onder de twee ventilatoren die daar hangen worden spelletjes gespeeld. De ochtend is doorgaans voor de schermpjes, in de middag kan ik in de koele keuken kokkerellen. De Datsja blijft akelig stil, nu de temperaturen steeds rond de 39 graden blijven hangen. Daar smoor je weg, zelfs nu op de veranda bij gebrek aan wind. Soms komt er een bal te voorschijn en laten drie volwassenen een waarschuwende kreet horen voor de cactus met haar lange stekels die in de kleine border huist. Te linke soep als je er in valt. Achter elkaar worden beide droogrekken, die voor de Datsja mag meedoen in de staat van dienst, omdat er geen etsen of lino’s zijn, die moeten drogen zoals gewoonlijk, te voorschijn gehaald voor de laatste wasjes.

Lief heb ik eindelijk zo ver gekregen dat hij toch hier en daar wat sproeit. Onze arme vaste planten hebben het extreem zwaar in deze hitte. Ook in Nederland is een zelfde dorre en droge tijd aangebroken. Boswachters zien het met lede ogen aan. Bomen verzwakken, planten verdorren en zelfs hele meren en vennetjes verdampen.

Dochterlief en ik gaan boodschappen doen met de kleine Doerak. Tot en met de drogist verloopt alles uitstekend, maar bij de Duitse supermarkt gaat het mis. Hij had van zijn vader te horen gekregen, dat hij iets uit mocht zoeken, omdat hij in de ochtend lief was geweest, maar koos een duur dingetje dat wat mij betreft goed was. ‘Vooruit dan’ zei dochter, maar hij was zijn grenzen aan het verkennen en de grenzen ruim aan het verleggen. Bij een van de keuzes was de maat vol. Er hielp geen lieve vader of moedertje aan, het speeltje moest terug naar het schap. Enorm protest, maar dochterlief was onverbiddelijk en op dat moment viel het alleen maar te bewonderen. Mijn moeder zou gezegd hebben: Wie niet horen wil, moet maar voelen’, en dan was daar de kous mee af. Wat je ook probeerde, het hielp niets.

Zo’n film die wordt afgedraaid, draait in je hoofd, van eigen situaties in dat verleden, waar de moeder zo oud was als haar zoon. Ach ja. Er was vroeger een filmpje van de VPRO van Buurman Bolle en zijn charmante buurvrouw, de moeder van de kinderen. Bolle placht te zeggen: ‘Kinderen zijn hinderen’, alzo sprak Brederoo’ en zo ervaarde hij het ook. Er is veel souplesse nodig om de ingewikkelde denkwijze van de kinderen van deze tijd te kunnen doorgronden met hun schermwijsheid.

Doerak wil ‘als zijn Franse Pappie zijn, omdat je dan pas om middernacht slaapt en dan heb je de hele nacht om te spelen’, scheen het hem toe in zijn tijdsbeleving.

De boodschappen waren redelijk vlot gedaan en bij de apotheek, waar dochterlief haar Ibuprofen wilde halen voor de oorpijn van Doerak, sprak men geen woord Engels. Gelukkig herkende ze het doosje van de siroop, al begrepen ze ‘Ibuprofen’ ook wel.

Op tafel kwam er een Coq au Vin. Je hebt een Franse schoonzoon of je hebt hem niet. Aardappels uit de oven en doperwtjes met mais. Een vrij simpele maaltijd, die wel wat kooktijd vraagt, maar in de keuken zorgt de airco voor een aangename temperatuur. Bij dit weer is het geen straf om in de keuken te staan.

Het was vanmorgen vroeg dag. Geen tijd om te schrijven, dat kwam later. Het lijf is wat van slag, vermoedelijk van gisteren, een hele dag in de warmte en voor het eerst weer in water au naturel met slik op de bodem. Dat doe ik bijna nooit meer. Zoonlief reist af naar het thuisfront en we (dochter, Lief en ik) rijden hem naar het station in Pécs. Hij heeft zijn rugzak op en draagt een wit -shirt, zwarte broek en zonnebril. Nadat hij afscheid heeft genomen en weg loopt, zien we om ons heen allemaal mannen in dezelfde outfit als hij. Vermakelijk zo’n ontdekking.

Op de terugweg halen dochterlief en Lief een nieuwe WC-bril. De oude is te kwetsbaar gebleken met zijn zelf verende deksel. Het geval lag er om de haverklap naast. Franse Schone zoon zet grote ogen op bij het horen van de naam van het nieuwe exemplaar en de oude. ‘Bril, maar echt? Zoals Bril?’ en hij wijst op zijn eigen bril. Ik beaam het nog een keer. ‘Tjonge, jonge’ en hij schudt zijn hoofd, denkt waarschijnlijk: ‘Malle Hollanders’. De nieuwe lichtgrijze bril past qua kleur prima bij de overige accessoires en zit er in een mum van tijd op.

Bij thuiskomst ga ik toch even liggen. Misschien knap ik op. De vermoeidheid kruipt in de plooien van mijn lijf, grijpt elke gelegenheid aan om zich te manifesteren. Het is buiten ook erg drukkend met de 38 graden, erger nog dan gisteren en de benauwdheid speelt een rol. Binnen is het heerlijk koel. Ik rust uit met een prachtige oude ventilator boven me van koper en houten schoepen, met touwtjes kan het harder en zachter of schakelt ze terug naar het licht. Er zit er nog een in de bibliotheek en twee zijn er op het terras.

Om Doerak bezig te houden en de wormstekige appeltjes een plek te kunnen geven, maakt dochter een Tarte au Pommes, een lage taart met schijfjes appels uitgewaaierd over de taart.

Broer stuurt oude familiefoto’s op en heeft er een paar oude sepia-klassiekers ingekleurd. Ik weet niet of ik ze zo leuker vind. Vergeelde plaatjes zijn altijd zo heerlijk nostalgisch. Mijn moeder heeft ineens een lichtblauw bloesje aan met een lichtbruine rok, Er zit ook een prachtig exemplaar bij van iemand achter een tobbe. Mijn moeder in haar dienstje en een jonge opa en oma, Verder nog vakantiefoto’s uit Spanje waar we in de jaren zestig al naar toe gingen. Mijn vader reed net zo graag als ik, sleutelde bovendien vaak aan auto’s. Tarragona en Sitges met hun visafslag en haventjes, ver voor de, op de toeristen georiënteerde, torenflats met hun grote balkons en zwembaden.

De tarte au pommes vordert en nadert de laatste stappen. Nog wat appels in schijven en klaar. Vandaag hebben we ‘dwars-door-de-koelkast-dag’. Alle restjes mogen op en we flanzen er met z’n tweeen een grote omelet bij. Morgen is het het laatste dagje en vrijdag vertrekken ze weer. De tijd is omgevlogen. Een goed teken.

We zijn aan het strand van Kistó Orfü, een prachtig klein meer achter het grote meer van Orfü. Er is een groot recreatieterrein omheen met mooie oude bomen, wilg, beuk, platanen en enorme treurwilgen langs het water die statig hun manen boven het even groene meer uitwaaieren.

Het is ruim 37 graden, morgen en overmorgen belooft het nog een graadje of twee warmer, dan is deze plek een uitverkoren paradijs, een enorme plas, mensen verdeeld in plukjes over het terrein verdeeld en zwemmende, dobberende, suppende mensen op meegebrachte opblaasbaar spul in allerlei vormen, maten en kleuren.

Er staan omkleedhokjes in zonnig okergeel waar dankbaar gebruik van wordt gemaakt. In het begin is een snackkar met hot dogs en helemaal vooraan is het Kisto Etterem waar we gaan eten om Zoonlief zijn laatste dag hier te vieren. Morgen vertrekt hij weer met trein, bus, metro en vliegtuig naar zijn rakkertjes. Maar het rijke Hongaarse leven willen we hem even meegeven. Zo te zien kan je de boel laten liggen en dan naar het restaurant lopen. Dus dat deden we ook.

Gisteren hadden we een rustdag ingebouwd. Voor mooi is het hier net iets te warm, maar het is aan de andere kant toch ook heerlijk. Kennelijk is de winter niet koud genoeg geweest, want muggen zijn er genoeg. Het enige wat helpt is in de avond, sokken aan en lange broek en een sweater, gevolg, smoor. Maar we spelen ‘Weerwolven’ en het blijft een lekker gek en mal spel. Ik ben twee keer de weerwolf, speel de vermoorde onschuld en een keer overwinnen schone zoon en ik alles als weerwolf.

Stemmetjes en gelach klateren over het water en klotsen tegen de kanten op, verwaaien over de heuvels. Ik denk aan het Noorderbad waar we vroeger als kind altijd gingen zwemmen. Was het er ook zo uitgelaten? Het valt hier natuurlijk niet te vergelijken met een zwembad. De vrijheid is enorm omdat het water tot hooguit 1.20 meter komt. Kinderen voor de boei, volwassenen erachter. Het Hongarije en Holland-gehalte is hoog. Vlamingen naast ons en een stelletje marcheert met een kruidvat-tas naar een rustig plekje verderop.

We hebben net heerlijk gegeten. De bediening bestond uit een goedlachse Hongaarse jonge vrouw die vloeiend Engels sprak, maar ik leg iedereen toch het gemak van de vertaal-app uit met haar rechtstreekse vertalingen in het Nederlands. Je hebt ze bij het Hongaars hard nodig.

Lief lijkt te lezen in het boek ‘De Bekeerde’ van Lianne Damen, een Historische roman over Suriname, een boeiend verschil tussen ‘tot slaafgemaakten’ en ‘de meesters’ maar zijn hoofd ligt in een kleine knik voorover en zijn ogen zijn gesloten, een hazenslaapje waar al dat lekkere eten aan ten grondslag ligt.

We zijn verhuisd voor de draaiende zon naar een grote treurwilg die ons met gemak beschutten kan en af en toe steekt er een heerlijk lauw windje op. Broer en zus staan al keuvelend af te koelen met hun voeten in het water, Doerak draait en keert en duikt en zwemt rondom hen en speelt op zijn beurt met de middelste, die niet aflatend een heel sportief programma afdraait in het water, niet te stuiten met de energie.

Dochterlief doet balansoefeningen op het groene kleedje en Lief en schone zoon hadden binnen no time de derde rozenboog in elkaar gezet en samen met zoon en dochter onder de druiven geschoven. We kunnen nu gerust zijn, het prieel zal niet zomaar meer instorten. Niet alle druiven zullen even blij zijn en moeten wennen aan de nieuwe situatie maar wij zijn zeer tevreden.

Gisteren was het een dag van spelletjes, lummelen, afkoelen in het Lamabadje, ontzomeren in de koele keuken met airco en bedenken wat de inwendige mens nodig heeft. Vooral een minimum aan activiteiten in de hitte en ‘s avonds kwam er pas leven in de brouwerij.

Dribbel danst door het leven op de toppen van zijn energie. Hij is dol op spelletjes en wat doe je als een mens dat daar niet zo gek op is? Dan strijk je over je oma-hart en zijgt toch aan de andere kant van het mastermind bordje neer. We spelen quitte, we raden namelijk allebei het goede antwoord niet en dat is een grote teleurstelling die hij verwerkt door gauw achter een ander spel te kruipen. Maar mijn hoofd vraagt minimaal een korte pauze. Hij krijgt de rest zo ver dat ze het bordspel Catan gaan spelen. Daar haakt de middelste bij af, omdat het eindeloze sessies kunnen worden. Haha, ik heb een ingenieus idee. Hij mag me helpen bij het maken van de enchilada’s. Dat hoor ik bij Masterchef Australia vaak, hoe de nonna’s van diverse deelnemers hen enthousiast hebben weten te maken voor het koken in alle toonaarden.

De schone zoon heeft gistermorgen met Dribbel boodschappen gehaald voor een heel weeshuis of misschien wel voor het hele dorp. Een hele tray nul-punt-nulletjes, liters houdbare melk, kaas voor een maand, paprika’s, tomaten en uien en een hele streng knoflook, fruit waar ik normaal gesproken niet eens aan zou denken, perziken bijvoorbeeld, veel mango’s, kippepoten, kippedijtjes en gehakt. Dat laatste was uitstekend te gebruiken in het prutje voor de enchilada’s.

Dribbel heeft de meest grappige uitspraken en denkbeelden. Ik zong op een vvan zijn opmerkingen: ‘In de kelder is het donker/waarom zou het donker zijn/ in de heldere maneschijn/Annemarietje koekoek’. Waarop hij zei; ’Weet je wat ik de kelder noem?’ ‘Nou” Hij wees op zijn billen. ‘Hoezo noem jij dat de kelder’, vroeg ik terwijl ik in mijn hoofd naar een verklaring zocht. ‘Omdat het het einde is’, antwoordde hij. ‘Je eten gaat toch door je mond en dan is het daar het eindstation’. Daarmee was kennelijk de kous af. Dochterlief en ik keken elkaar aan en moesten inwendig gniffelen. Doerak zelf, hè…Dat wordt de vervanging voor Dribbel…Zou nooit begrijpen waarom we deze wijze uitspraak zo treffend en grappig tegelijk vonden.

De enchilada’s slokten de helft van de gehaalde groenten en kaas op. Kleinzoon vond het erg leuk om mee te helpen en sneed alle paprika’s met een gemak op de voornamelijk Zuid-Amerikaanse en Franse klanken van Stromae, waarbij ondergetekende toch steeds een paar danspasjes moest maken. Als kroon op het werk mocht hij de enchilada’s vouwen en in de ovenschaal leggen. Heerlijke plakken kaas erover en nog wat oude kaas raspen en klaar was het.

De kuikentjes van de buurvrouw zijn ontsnapt en lopen nu bij de varkensstalletjes te scharrelen. Een extra cadeautje, dat dan weer wel.

Vanmorgen was Dribbel met maar liefst een laptop en twee telefoons in de weer en dat alles op mijn bed, terwijl Oma haar talenkennis van het Hongaars weer wat op poogde te schroeven. Maar eindelijk, alles was leeg en moest opgeladen, belandde hij tenslotte toch buiten bij Lief, die hij aandoenlijk ‘Opa’ noemde. Hup van dat scherm af. Ik hoorde mijn moeder zeggen ‘Je krijgt vierkante oogies hoor’ met een stem die verdacht veel leek op die van mij. Jaja. Consequent was ik niet, want ik schrijf op mijn Ipad en leer Duo-Hongaars op de telefoon.

Het stel is compleet. Eerst had ik met zoonlief de bedden in orde gemaakt. Daarna ging hij bramen plukken en kwam onder de schrammen terug maar met een glunderend hoofd en een vergiet vol glanzende diepzwarte bramen, mmm. Dat betekende aan het brouwen van de eerste potjes bramenjam. Ondertussen had ik volkoren brooddeeg gemaakt met een zakje gedroogde gist, dat inmiddels stond te rijzen in de vensterbank.

Buiten was het veel te warm. De mannen hadden beschutting gezocht in het prieel en aten af en toe een druif. Zoonlief was vlak daarvoor nog over de 6 gefietst, veel te gevaarlijk met al die inhalende auto’s. ‘Ik zag ook een aantal kruizen langs de kant’, zei hij ‘optimistisch’ en stak nog een druif in zijn mond.

De jam zat net in de potten en het deeg was aan de tweede rijs begonnen, toen dochterlief met de zonen in het kielzog bepakt en bezakt binnenviel. De kamers werden al ras omgetoverd tot een wirwar van koffers, tassen, kleding, en jongetjes die uitgeput languit op bed vielen. Wat een andere dynamiek dan de week ervoor. Even schakelen en we zaten er weer helemaal in.

Het meegebrachte, op te blazen zwembad, al vijf jaar in bezit en nog nooit gebruikt, met Lama, werd in stelling gebracht door paps en Lief, waarna ze tot de conclusie kwamen dat ze het hele geval binnenste buiten hadden gedraaid. De lama spoot nu geen fonteintje, maar sproeide de dorre grond, haha.

Daarna zaten er drie lange lijzen heerlijk af te koelen. Een uitkomst met de niet aflatende hitte van 37 graden. Dochterlief en ik kookten in die tussentijd de klassieke tomatensaus voor de meegebrachte Tricolore pasta, genoemd naar het eiland in het Lago Magiore, dat ze voor ons hadden meegenomen. Smullen geblazen en nog niet eens alles schoon op. Het versgebakken brood werd er bij geserveerd en een salade maakte het af.

‘S Avonds werd er een gezellig spelletje Hitster gespeeld en Dribbel fungeerde als een ietwat beweeglijke spelleider. Alles boven het jaar 2000 wordt moeilijk voor ons, tenminste in het genre wat ze hanteren en de grote mannen hebben het al zo vaak gespeeld, dat ze het bijna uit hun hoofd kenden. Je speelt het in tweetallen. Al met al een hele andere muziekavond, dan die van vorige week, toen we elkaars spotifylijsten beluisterden en waar heerlijke nummers met elkaar werden gedeeld.

Vlak voor bedtijd, vakantie-laat, werd Dribbel nog voorgelezen uit de berggorgels, eerst door mama, toen door mij en daarna(toen het spannend begon te worden, weer door mama. Het is iets dat ik mis en ik neem elke kans te baat.

Afwisseling van de wacht. Terwijl ik gisteren, na het vertrek van onze lieve vrienden, achter elkaar er vier wassen door heb gedraaid , was zoonlief al lang en breed onderweg om per vliegtuig , bus, metro en trein richting Pécs te komen. Met een wat lichte vertraging was het de bedoeling dat we hem rond kwart over vijf in de namiddag daar van het station gingen halen.

Door het open raam zie ik de buurvrouw die een krant door het hek aangereikt krijgt van de overbuurman. Het beeld is zo vertrouwd en reikt tot jaren terug, waar mensen in de straat vaker de krant deelden, een luxe die in een deelgemeenschap bewaarheid kon zijn. Later viel de krant gewoon op de mat, toen ons gezin in wat ruimer sop voer. Heerlijk idee, in de vroege ochtend eerst de krant uitspellen.

Zoonlief werd door Lief opgehaald en kwam breed lachend bij de auto aan: ‘Ha, die moeders’ klonk zijn vertrouwde stem. Warme omhelzing. Er was direct een andere dynamiek met zijn vele verhalen over de reis, die voorspoedig was verlopen en zijn vele vragen. Bij Szentlőrinc gingen we van de 6 af om naar de Spar te gaan, voor de inmiddels alweer ontbrekende boodschappen, boter, kaas en yoghurt voor ons allen, gel en zonnebrand voor zoonlief en alvast wat cola voor dochterlief en de mannen. Nou ja voornamelijk voor de laatsten. .

Zoonlief was vanochtend lekker laat wakker en had uitstekend geslapen. Met zijn drie kleintjes is het thuis gemiddeld elke nacht wel bal, maar nu was er alleen een scala van nachtgeluiden en een diepe stilte op zijn kamer. Vanavond zal het weer anders zijn.

Hij ging direct met Lief mee het terrein verkennen en waar hij tot dan toe mijn verhalen had geschoven onder het kopje: ‘Te verliefd op het land’, moest hij beamen dat ik niet overdreven had, maar dat het in tegenstelling tot wat de de foto’s lieten zien, nog veel mooier was.

Ondertussen had ik de wonderbaarlijke vermenigvuldiging van de pasta pesto verzorgd, met wat meer spaghetti en diepvries erwtjes en een salade. En konden de mannen aanvallen. Het was fijn om in alle rust met elkaar te sparren over alles. We maakten er dankbaar gebruik van en zochten rond tienen het bed op.

Straks zal ik de bedden opmaken voor dochterlief, die van de jongens zijn al klaar en er moet nog een matras naar beneden voor de jongste van de drie. Ik zal nog even bedenken wat ik ze ga voorschotelen.

Zoonlief heeft al een rondje gelopen. Hij had als route de 6 gekozen, maar die was veel te gevaarlijk, , dus binnendoor dan maar en het was nu al iets te heet. Morgen misschien wat vroeger zo’n ochtendloopje.

Het is een heel groot verschil van de dagen hiervoor, die zo kalm en onthaast verliepen. Tijd om te schakelen is er nauwelijks, maar gelukkig is het allemaal heel herkenbaar. Wat een luxe om een zoon even voor jezelf te hebben. Heel bijzonder want dat komt bijna niet meer voor. Rap in de benen om een en ander aan ontbijt te gaan klaarmaken. Eitje erbij, heerlijk vers brood van de super. En maar kijken waar de dag ons brengt.

Vanmorgen werd iedereen om de beurt zo’n beetje wakker. De een springt direct onder de douche en is in vijf minuten klaar, de ander heeft wat langer tijd nodig. Sommige poedelen een beetje, anderen doen dat vanavond weer in het hotel en zo loopt alles kalmpjes door. De lakens komen op een grote berg hier in een hoek van de kamer te liggen, vlakbij de wasmachine. Een donkere was erin, de tweede ligt klaar. Met 34 graden op de thermometer valt het zowat droog te kijken. We tikken vandaag de 37 graden aan.

Na alle bedrijvigheid is er ontbijt en schuif ik aan. De ochtend kalmpjes beginnen is een must voor mij, wil de rest van de dag qua adem en lucht goed verlopen. We kregen een allerliefst aandenken van de ‘Gang’. Al hun stereotiepe uitdrukkingen stonden op paarlemoeren schijfjes in een lange slinger, met hun namen erbij en soms een mooi symbool. Tranen nog net in weten te houden, maar van binnen huilt het hart van ontroering. Ze weten dat allang. Ik mag gebruik maken van een servet, een theedoek, het tafellaken als dat nodig is. Haha.

Het diner gisteren was de perfecte afsluiting geweest van onze fijne week. Prachtig uitzicht, een heerlijke authentiek Hongaarse dis, de vriendelijke gerant, lieve Loena aan onze voeten, gesprekken vol humor, maar vooral ook diepgang en het stilstaan bij dit moment. Hoe bijzonder het is dat er geen onvertogen woord is gevallen en ieder zich zo thuis heeft gevoeld, volkomen ontspannen en geaard, met dezelfde diepe liefde voor de Hoff (Huis en land) als wij hebben.

We pasten allemaal in de grote zwarte bus en dat betekende voor mij: Diner met een droge witte Hongaarse wijn, iets wat normaliter niet voorkomt, omdat ik altijd rij en men hier een ‘zero tolerance‘ regel hanteert in het verkeer. Terecht. Zwaluwen zwaaiden en kwetterden ons weer uit. Nog een borreltje na en dan op stok met een vroeg vertrek in het achterhoofd.

Een extra dikke knuffel werd uitgedeeld aan iedereen, daar kwam zeker wat emotie en een aantal hele mooie woorden om de hoek kijken. Lief werd bedankt voor zijn wijsheid en bedachtzaamheid, iets wat niet zelden anderen tot nadenken stemt en wat meegenomen kan worden voor bij de hectiek thuis. Kalmte zal U redden.

Loena liet zich niet direct aanlijnen, die wilde niet mee. Het bleef in het midden of dat om haar vrijheid en de ruimte hier ging of de lange reis onder de benen en de bank van haar baasjes. Maar het lukte toch en aangelijnd en wel ging ook zij de bus in. Ieder had zich tenslotte zo comfortabel mogelijk geïnstalleerd en al toeterend en zwaaiend reden ze weg, richting Pécs. Dag fijne, warme, heerlijke vrienden en vriendinnen, we houden van jullie, dag lieve Loena en ook van jou. Tot snel nog een keer. Het volgende etentje van de club zal ergens in Januari zijn en dan beginnen we weer van vooraf aan.

Het huis valt stil, de kamers zijn even meer dan leeg en zijn duidelijk in afwachting van de nieuwe lichting met het beddegoed aan het voeteneind of luchtend over de deur.

Zoonlief zit, als het goed is, inmiddels in het vliegtuig en volgt zijn reisschema. Dochterlief en haar lieve mannen komen morgen aan. Ook zij zijn heel welkom. Het huis glimt van trots en warmte in haar nieuwe functie. Zuslief noemt het ‘De B&J’ en dat is het. Een zoete inval mag het worden.

De zuurdesemstarter was beschimmeld. Een nieuwe is gauw gemaakt. We geven het niet op. Wel weer zeven dagen wachten, maar…Geduld is een schone zaak.

In de ochtend ontbijten we samen. Zonnetje, grote tafel en twee banken, uitzicht op de vijg en de rest, hondje aan de voeten, het land dat blauw kleurt van die prachtige cichorei en onder mussengetjilp schudden we de slaap van ons af in een harmonisch samenzijn. De ene helft gedoucht, de andere helft nog in nachtspinsels, het kan allemaal. We hadden de avond ervoor afgesproken dat we, drie man/vrouw sterk naar het restaurant zouden gaan waar we ‘de bonte avond’ zouden vieren, alleen maar om zeker te zijn van het feit dat we vandaag met z’n achten terecht kunnen.

Het ritje ernaar toe is prachtig en Lief en ik konden vol trots de schoonheid laten zien aan vriendin, die haar ogen uitkeek. De glooiende heuvels, de pittoreske dorpen, de weidsheid van dit dun bevolkte land. Langs de wegen goudgeel graan, okergele zonnebloemen die vaker door de droogte de kopjes lieten hangen dan dat ze fier om zich heen keken en begrensd door het broodnodige kreupelhout tussen de vlakten in, die een dankbare schuilplaats boden aan alles wat er aan natuur rondliep, herten, vossen, marters en reeën.

Na een stief half uurtje en wat slingerbochten waren we bij een witgekleurd karrenspoor aangekomen dat naar het grote complex leidde. De boerderij, een manege, een hotel en het restaurant zelf lagen er verstild bij in de zinderende hitte, maar bij het kleine terras was er een speelplek voor de kinderen in het houten gebouw er tegenover en er klonken gitaarklanken. Er omheen stonden allerlei attributen die het verleden lieten schitteren, ploegen, oude bakovens, potten en pannen en een gerestaureerde waterput, waar poes prinsheerlijk op het randje zat in de schaduw van het afdakje. De zwaluwen hadden zich stevig onder de dakgoot gemetseld. Aan een kant hing helaas een uitgedroogd beestje te bungelen aan een pootje. Vermoedelijk was het vast komen te zitten.

De vriendelijke gerant, dezelfde als twee jaar geleden, kwam op ons af met een tafelkleedje en de menu-kaarten. We haastten ons om te zeggen dat we alleen wat kwamen drinken en vroegen of het mogelijk was om te reserveren voor de volgende dag. Hij keek enigszins verbaasd, in Hongarije is het buiten de toeristengebieden en de grote steden om, niet de gewoonte om je van een plaats te verzekeren. We bestelden lekkere drankjes en genoten van het prachtige uitzicht. Er liepen wat kleine kinderen rond met hun ouders. Twee vrouwen, ook moeders bleek later, zaten gezellig aan een tafeltje onder een boom te kletsen

We hebben nog eens vermeld dat we de volgende dag met z’n achten zouden komen en het was helemaal goed. De mooie weg terug was geen straf en met Agaath en de boodschappen reden we op huis aan. Het avondmaal werd verzorgd door de twee mannen, die allebei graag kokkerelden. ‘Pasta alla Vodka’ stond er op het menu met de restanten van de goulashsoep als voorafje. Die grote eters zijn een zegen. Alles ging schoon op.

Er was een muziekquiz verzonnen voor de rest van de avond, maar ze was te up-to-date voor mij. Geef me een ‘Kleinkunst’-lijstje en ik vink alles moeiteloos af, maar hier schoot ik schromelijk tekort. Trouwens, daar hadden meerdere vrienden last van. Het heeft natuurlijk alles met voorkeur te maken en gelukkig is die voor ieder uniek.

Na het ontbijt gisterenochtend, met een eitje erbij (drie zacht en vijf hard-kunnen we daarmee aan het psychologiseren gaan?) ging de zwarte bus volgeladen op weg naar Pécs, cultuur en kunst happen en wij tweeën, vriendinlief en ik, de twee minst mobiele tantes, en Loena, bleven achter in een serene stilte die neerdaalde. De hond bleef eerst nog eens afwachten of zijn baasjes terug zouden komen, maar toen dat niet het geval was, zocht ze met haar kluifje een schaduwplek op.

Tijd voor ons om oeverloos lang bij te kletsen en zoals altijd raakten we niet uitgepraat. Het werd allengs warmer. Vanuit de Datsja haalde ik de spullen om met tetra-pak te etsen. De pastamachine paste niet aan de tafel dus die werd binnen op de keukentafel vastgedraaid. De etspen was voor vriendin, een schroevendraaier uit lief zijn zorgvuldig geselecteerde voorraad, was mijn werktuig. Een beetje bot, maar te doen. De eerste print mislukte omdat ik de lapjes en het karton waar ik de ets tussen had gelegd, niet goed door het persje heen kreeg. Niet getreurd, een tweede was al gauw gemaakt. ‘Of een gat erg was’, haha, waar een gat is, komt geen streep meer. Zover is duidelijk. Ze maakte een heerlijke eigenzinnige ets, maar van persen kwam niets meer, want pijn had de overhand genomen. ‘Pas op de plaats’, riepen haar benen.

Loena zocht haar bazen in de vertrouwde geurtjes. Ze mocht niet op bed, maar ja, het was heel verleidelijk. Zo ben je als hond toch het dichtst bij wat je het liefst is. Deuren goed dicht houden dan maar.

De boontjes die vriendinlief voor mij had gekocht op verzoek, waren handgeplukt geweest en hadden derhalve het dubbele gekost, wat ons ‘juweeltjes van bonen’ had opgeleverd, want ze had braaf de twee kilo aangehouden. En al moest je de groenteboer op zijn blauwe/bruine/grijze ogen geloven, ze smaakten echt bijzonder lekker in de Sajoer boontjes, die ik ervan gebrouwen had. Van de twee kilo, had ik minimaal een kilo in drieën gedeeld, geblancheerd en in zakken in de vriezer gestopt. Heerlijk vooruitzicht.

De rijst en de ajam pedis kwamen er naast de boontjes aan te pas, toen de bus weer was gearriveerd met de kipfilet en de lucht zich vol leven zoog. Er waren uitgebreide verhalen over alle ontdekkingen, met het museum van Zsolnay en haar Jugendstil voorop, maar ook de mooie ornamenten aan de gebouwen, de architectuur onderweg. Ze hadden flink gewandeld en waren moe maar voldaan. Lief had nu eens onbezorgd op eigen tempo kunnen meewandelen, in plaats van in mijn gebruikelijke slakkengang. De meegenomen boodschappen konden direct ingezet worden tijdens het kokkerellen.

Lief had nog een verrassing, speciaal voor mij. Een keramiek vlindertje op een blaadje, zo lief, in het museumwinkeltje gekocht en later kregen vriendin en ik van onze kompanen nog een mooie keramiek bloem erbij in een van onze lievelingskleuren.

Onze kookclub bestaat uit dankbare afnemers, ze lieten het zich allemaal goed smaken en er werd gevraagd welke dag nu gold voor de kookbeurt van ons, want alle dagen was er heerlijk gegeten. Lief compliment, maar de Gulyas bleef de oorspronkelijke bijdrage.

De avond blijft genieten met iedereen die een eigen weg uitstippelt: Of afgezonderd of in de groep, met een boek of met muziek of beiden, in gesprek of in gedachten, alles is mogelijk.