De twee mannen wilden een stuk gaan lopen, maar wij prefereerden om thuis een beetje te freewheelen. Even niets is soms een gouden greep om de kaarten te schudden of een overgang van vier luitjes naar twee milder te maken. Alweer de laatste dag dat ons bezoek hier is. De dagen zijn omgevlogen en het zal straks weer een stuk stiller zijn.

Het was een uitgelezen kans om ideeën uit te wisselen met vriendinlief, die net als ik van Jenaplanhuize komt, dus ook boordevol plannen en verzinsels zit. Ons motto. ‘Niets is te veel’ en ‘Doe eens gek’ of ‘Nooit geprobeerd dus wordt het de hoogste tijd’. Dit zijn mijn motto’s die ik hier ter plekke verzin hoor, vriendin staat onder de douche, maar ik weet zeker dat ze het zal onderschrijven. Ons kent ons.

Er is een treinversperring van Pécs naar Budapest wegens wegwerkzaamheden. Dat zou een hele dag reizen betekenen. Natuurlijk brengen we ze weg morgenochtend. Van hier is het maar 2 uur en een kwartiertje met de auto. Station Kelenfold ligt vrij vooraan in de stad. Een fluitje van een cent. In een schone auto, trouwens. Gisteren de stoute schoenen aan getrokken en de waterslang er op gezet. De auto een douche en ik zelf ook nog een extra, omdat de slang uit het sproeistuk schoot. En dapper doorgezet. Schone Agaath glimt me dankbaar tegemoet.

Het gistbrood van gisteren was goed gelukt. Nog steeds iets minder hoog, maar dat wijten we aan het siliconen rijsmandje, dat we uitgeklapt hadden. Misschien is ingevouwen toch beter, omdat het dan maar een kant op kan, namelijk omhoog. Als ik in Nederland ben zal ik rieten rijsmanden kopen Het doet me deugd om zo met een eenvoudige keuken van het land bezig te zijn. Bij de molens waar we eergisteren waren, was ook bio-meel tarwe en roggemeel te koop. Vers gemalen, wat wil je nog meer. Ook bij de veldkeuken in Amelisweerd valt er het goede rogge-en tarwemeel aan te schaffen en dat zal ook zo zijn in IJsselstein bij de molen. Adressen te over dus. Brood bakken is een kwestie van geduldig alle fouten wegstrepen tot je je eigen recept hebt ontwikkeld, je eigen manier van kneden, je eigen gevoel erin kwijt kan en het een kolfje naar je hand wordt.

Gisteren was er de final van de championsleague en even leek het erop dat we die alleen life zouden kunnen horen, als vroeger, ouderwets gezellig rond de telefoon (in variatie op een thema) maar met een beetje gepruts, de naam en het wachtwoord van vriend kon ik toch op de zender komen. De vreugde was groot en er werd uitbundig omhelst uit danbaarheid. Daar kon wel weer eens een alcoholische versnapering bij met nootjes en rijstechippies. Jammer dat de beslissing van penalty’s moest komen. Romantiek aan de andere kant van het toestel. Volle maan aan het firmament. Prachtig om haar te zien opkomen met zilveren wolken er in slierten omheen.

De mannen hadden van hun wandeltocht in de middag vers geplukte kersen van een overhangende tak meegenomen. Prachtige rode tweelingkersen en heerlijk zoet. Straks gaan we er nog meer plukken en dan natuurlijk ‘jammen’, dat kan in dit gezelschap niet anders. Er is nog net genoeg suiker over voor 2x 1000 mg fruit. Het kan nog. Nog net even vlammen met huisvlijt.

Door het open raam waait een zwoel windje. De sering ervoor ritselt met haar bladeren de zoete lente. De jonge pup van twee huizen verder blaft zijn kleine longen uit zijn lijfje en de haan krijgt geen genoeg van zijn eigen gekraai dat prompt beantwoord wordt door een haan ergens achter in de straat. Het geluid draagt ver. Lief heeft net koffie gebracht en verhaalt opgetogen van de kraagroos die hij heeft gevonden achter op het veld. Er groeien veel wonderen op onverwachte plekken. Om te koesteren, dit soort momenten.

In afwachting van het nieuwe bed, dat maar niet komt, hebben we gisteren op de opklapbedjes de dikke matras van boven gelegd en ik heb als een prinses geslapen. Nee, niet op de erwt, integendeel. Eindelijk geen ongemakkelijke spiralen in mijn vel. Zo hou ik het nog wel een tijdje uit.

Vandaag is dochterlief jarig. Het toeval wil dat in deze heuglijke herinnering mijn lieve vriend, hier op bezoek op het moment, ook een rol speelde. Hij was erbij toen ik weeën kreeg en hij en zijn vrouw zouden samen blijven slapen om de oudste op te vangen, indien nodig. We draaiden Carole King en zongen hard mee om de pijn maar te overschreeuwen. ‘You’ve got a friend’, niets was minder waar op dat ogenblik. Maar moeder natuur zette een streep door de rekening van de thuisbevalling, want dankzij het stilvallen van de weeen moest ik toch naar het ziekenhuis. Daardoor waren we nog blijer met onze lieve oppassers. In de middag op een zonnige Zon- en Pinksterdag werd ons tweede kleine moppie geboren. 30 Mei 1982. Ik zal hem zo gaan vertellen welke heuglijke dag ik gedenk.

Gisteren hadden we nog een wandeltocht in petto voor Lief en de vrienden, de bergen in, iets waar ik absoluut niet aan zou beginnen als bekend ‘blok aan het been’. Bovendien zou ik de top niet eens halen, maar ik had een verkorte versie op vlak terrein in gedachten. Het zou helemaal goed komen. We reden door de immense bossen vlakbij het dorpje Terencsy en kwamen uit bij een instituut voor de bosbouw, waar we aan de voorkant van het weggetje nog een restaurantje wisten temidden van de natuur. Er tegenover stond een klein houten speeltuin van natuurmateriaal. Puberstemmen klaterden echoënd tegen de heuvels op. Er was een of andere kinderopvang neergestreken. We reden iets door tot bij een klein meertje met wat troebel water en ik zwaaide mijn kompanen uit. ‘Dag schatjes, ik overleef het wel en blijf hier wachten’.

Even later zat ik in mijn eentje aan het water en dacht aan wat ik niet meer kon. Maar er was natuurlijk nog veel wat wel kon. Met mijn zware bepakking op de rug in het rode rugzakje, ik had mijn tekenspullen en het hele dikke boek bij me, liep ik richting de andere kant van het meertje over de verlaten begraste weg. Vlinders vlogen me om de oren. Nou, iets lager dan, richting grond en bloemen. Er waren heel veel akkerviooltjes, zo’n lieflijk gebaand pad, tot aan een vervallen gemaal. Daar stapte ik langs en liep door hoge grassen in het oude voetspoor van een tractor richting de spoorlijnbaan van het kleine stoomtreintje dat langs het meer aan de andere kant liep. Als ik die volgde kwam ik helemaal voor aan de grote weg uit, wist ik. Het was prachtig weer, de natuur hield zich stil op het krassen van schorre kikkers na. Het woud aan de overkant lonkte,maar dan moest ik via een smal krakkemikkig houten trappetje er overheen en dan wist ik niet of ik er ook weer uit kon. Even op veilig spelen en de spoorbaan blijven volgen.

Zo liep ik het rondje met gemak en naar volle tevredenheid. Toch bijna drie kilometer. Na op het inmiddels verlaten speelterrein een tekeningetje van de omgeving te hebben gemaakt, reed ik de goegemeente een stukje tegemoet. Maar ze wilden nog even wat kilometers scoren tot aan het restaurant, waar de vriendelijke resolute gerant ons naar binnen dirigeerde en we afsloten met een heerlijke Hongaarse vegetarische gnocchi-schotel en een griesmeelpuddinkje. De juiste beloning op een heerlijke dag.

We hadden de dag ervoor afgesproken te gaan wandelen en kozen een wandelomgeving bij het Orfümeer. Ik dacht de haarspeldbochten van het Mecsek te omzeilen, maar had verkeerd gegokt en we zaten er nogmaals middenin. Geen sinecure, deze jongens. Agaath deed het keurig maar vriendin zag toch wat pips en we stopten vlak bij de ontspanning die we uitgekozen hadden om even wat frisse lucht te happen. Even verderop waren de drie molens, het cultureel erfgoed van Orfü, en veel natuur erom heen om een wandeling te kunnen maken, het doel van onze tocht.

*De Vizimalom: De watermolen met waterrad, een 19e eeuwse korenmolen die nog volledig functioneert.

*De Szárazmalom: Rosmolen of droge molen. Een bijna tweehonderd jaar oude molen afkomstig uit Mekényes. Oorspronkelijk door paarden aangedreven.

*De papirmalom: De papiermolen waar je kennis kunt maken met het handmatig scheppen en maken van papier.

Er zijn rondleidingen op gezette tijden. Dat was het doel niet en daarom lieten we het links liggen. In de bossen rondom viel goed te wandelen in moeilijke of lichte trajecten en alles wat daar binnen viel.

Eerst maar even bijkomen in de schaduw aan een tafeltje in de bakkerij Barat, een uitspanning met bioproducten en vegetarische lekkernijen, die bij de molens hoorde. Er was ook zuurdesembrood te koop. Een exemplaar namen we mee. Dat scheelde in ons dagelijkse bakken. Een lommerrijke omgeving was de beloning en een aangelegd vlonderpad zorgde ervoor dat ik het eerste deel van de wandeling zeker mee kon komen. Het pad liep naar een soort kunstige watertoren en een natuurlijke bron, die verweerd op een vrij onooglijk plekje terug te vinden was onder een oude en knoestige treurwilg die beschermend haar takken er overheen liet waaieren.

We zochten de weg met de randvoorwaarde dat ze terug te vinden zou zijn. Ik bleef ergens zitten op een bankje aan het vlonderpad terwijl de anderen doorliepen en wat stijgingen zouden trotseren. Daar had ik een wonderschoon stilte-moment met alleen de grote bomen, de ruisende wind, de gefilterde zonnestralen in lichtflarden op de grond en jubelende vogelzang, zo sereen, zo kalm ook, volkomen één met alles om me heen. Geen opgejaagd gevoel, geen haast, geen gedachten, maar een nietig figuurtje op een bankje naast de beek onder het beschermende bladerdak hoog boven me en het uitbundige parelende gezang van merel, roodborst, zwartkop, specht, boomklever, lijster, groenling en nog wat ondefinieerbare trillers. Er kwam een wat ouder stel langs, net toen ik een en ander op de film zette voor het thuisfront, maar verder was er niemand te bekennen. De vogelzang werd bijna kathedraal door de hoge bomen. De meerwaarde van stil vallen in het moment is groot. Ik kan het iedereen aanbevelen.

Na een kwartiertje kwamen Lief en de vrienden terug gewandeld en we besloten om wat te drinken bij de bakkerij. Ze hadden vlierbloesemsiroop en hoe! Met zalige bevroren bosvruchten erin en ijsblokjes, een prachtige cocktail die op menig partijtje niet zou misstaan. Een gouden vondst om daar ook bevroren fruit voor te gebruiken. Bio, wel te verstaan. Verlekkerd met een maanzaad, sinasappeltaartje of een vegan koekje met chocola. De blauwe vlinders die rondfladderden en libellen, die zich niet lieten vangen op een foto.

Omdat vriendin niet helemaal lekker was besloten we niet verder op onderzoek uit te gaan, maar terug te rijden. Morgen is er weer een dag, per slot van rekening. .

Gisteren zaten Lief en ik voor de veranda op het schemeruur te genieten en zagen hoe de wassende maan zich uitstrekte en zich groter en groter leek te maken. Witte wolken eromheen. Ik zag de beer in de wolken en Lief zag hem ook, om daarna onmiddellijk van vorm te veranderen. Een momentopname. Mijn moeder zou zeggen ‘Of de duvel er mee speelt’ kwam er vanmorgen een herinnering aan nog een blog van tien jaar geleden langs over wolken en vol kunst en literaire volzinnen. Bij deze dus de blog van 28 mei 2017:

Met de beelden van de Achromen van Pierre Manzoni in mijn hoofd bestudeer ik de wolkenpartijen die vanuit mijn bed langszij komen zeilen. Statig en langzaam, alsof ze uitnodigen om eens goed naar kleur en vorm te kijken. Als kleine zwarte vegen scheren de gierzwaluwen er langs. Ze vliegen laag, dat was gisteren ook al. Er is misschien onweer, hopelijk met veel regen op komst, waar de droge tuin naar smacht.

Na al dat strakblauwe is er ineens weer veel te zien. De witte toppen als de schuimende golven van de zee, steken verblindend af tegen de vaal grijze en gele vleugen die er doorheen geweven zijn. Hier en daar is er een spoortje violet te bewonderen. Het blauw   er omheen is ook vervaagd en wordt meegenomen in de sluier grauw.

Een van onze geliefde bezigheden van vroeger was het wolken schouwen. We lagen op ons rug in het gras en riepen om de beurt welke objecten langs kwamen drijven. Een levend sprookje met een driekoppige hond, of een gemene toverkol, een reus, de leeuw, een kind, konijnen en vogels, je kon het zo gek niet bedenken of we zagen het en wezen elkaar er enthousiast op. Daar, naast die ene kleine wolk en in de lucht tekenden we met onze vinger de vorm na. Dáár zit een oor, en dáár de bek, hier de staart en dat is het oog. Daarna volgde het eindeloze verhaal, want wolken vertellen verhalen. Alleen wij waren ingewijd in dat geheim, dachten we.

Bij Manzoni stond het idee centraal waarbij de vormgeving een toevalligheid en/of ondergeschikt was. In het begin zag ik tijdens de zoektocht naar de ziel van de abstracte kunst eerst in elke abstractie toch altijd weer het beeld. En nog zie ik dat. Kan je de expressionist scheiden van de vorm, kan de vorm gescheiden worden van het idee. Als ik zijn Achromen zie, denk ik onmiddellijk aan een subtiel zuchtje wind dat over het water glijdt en plooien trekt in het anders zo gladde wateroppervlak. Of aan het zand van een ongerept strand, waar de stroming bij eb de golfslag van de zee heeft achtergelaten als een blauwdruk van haar bestaan. Het lijnenspel dat ontstaat door wuivende rietpluimen in hun gouden glans en hoe graag ik ook overspoeld wil worden met het idee om het idee en niet om de vorm die het kreeg, ik blijf in beelden denken.

Dat wit van hem, maakt het evenals het blauw van Klein niet eenvoudiger, integendeel. Door het reliëf en de schaduwen die getrokken worden krijgt het nog veel meer betekenis, hetzelfde geldt voor de herhaling. Elk brein werkt naar vermogen. Kunst is een individuele uiting en de beleving ervan allerpersoonlijkst. Kunst wordt het als het er toe doet, in positieve of negatieve zin. ‘Als het een steen verlegd in een rivier op aarde’, zong Bram Vermeulen al. Dat dus, als het raakt, als het zich verweeft.

Dinsdag gaan we met gips, doek, stro en jute aan de slag, structuren en eigenschappen van het materiaal verheffen en in dienst stellen van wat het oproept aan de handen om te vormen. Een sprong in het diepe, verstand op nul, maar om waarachtig te vormen helpt het om met ogen dicht te werken. Materiaal voelen en het idee boetseren.

De blinde kunstenaar George Kabel uit Eindhoven zette een grote trampoline vol met egaal zwart gespoten voorwerpen: een globe, een computer, een verrekijker en nog veel meer. Hij probeert zijn wereld met ons te delen. Als ik mijn ogen sluit zie ik meer kleur dan zwart, zie ik lijnen en vormen á la Manzoni die op een doek niet zouden misstaan, maar de gedachten die het beeld vormen razen voort tot in lengte der dagen, tot aan de einder en weer terug. Dinsdag gaat de knop om.

Er is geen wolk meer te bekennen.

Bij toeval ontdekte ik gisteren een mooie manier om het insmeren van een linosnede zonder rolletje wat gelijkmatiger te doen. Hiervoor waren we bij wijze van nood met wattenstaven en wattenpads in de weer gegaan, maar mijn huidige ontdekking sneed veel meer hout. Mijn eerste afdruk was met veel te veel inkt gemaakt, dus drukte ik onmiddellijk een nieuwe af met dezelfde inkt. Net niet helemaal zoals ik het bedoelde. Ik legde de afdruk met teveel boven op de linosnede, wreef het af en haalde het er voorzichtig af, nieuw velletje op de linosnede en ziedaar. Het geluk zij met de onwetenden. Ineens had ik schaduw in mijn lino. Prachtig. Wat het is en hoe kan ik nog niet zeggen, want het is een verrassing voor iemand maar te zijner tijd hoop ik een en ander te verduidelijken met een plaatje.

Lief heeft net gemaaid en ik zit met mijn blote voeten in het gras onder de berken te genieten van een zwoele wind. Geen overbodige luxe bij 30 graden. We hebben net de nieuwe vlierbessen/gember/muntmix met suiker verwarmd en in flessen gegoten. Het is een heerlijke dorstlesser, deze siroop, vooral met een klontje ijs en een takje munt met prikwater.

Vriend is nog bezig met een linoleumsnede en vriendin leest op de veranda van de Datsja. Zo zoeken we allemaal ons eigen koele en comfortabele plekje. Achter me kakelen de sokkippen van de buurman hun geluk bij elkaar. Op dit ogenblik is de Hoff eigenlijk op haar mooist. Volop in de bloemen. De tuincaravan in haar camouflagepak(Hout en takken) staat open en op een paal hangt een eenzame soldatenhelm, net als de steen in de vorm van een schedel op de boomstam er tegenover. Klein stilleven van een vleug verleden

Kleine vogels hebben twee nestjes in de luchtgaten van de schuur gemaakt. Net vloog een vogeltje naar binnen, maar ik zag nog niet welk. Aan de binnenkant van de schuur zijn de nestjes goed te zien. Er zitten al kleintjes in. Natuur baant haar eigen weg en wij volgen.

De siroop is afgekoeld en kan in de koelkast. Vriendin pakt de dadels eruit. Tijd voor een dadeltaart die twee uur moet opstijven in de koelkast. Bij gebrek aan biscuits en walnoot heeft ze een soort bio hele granen koekjes en cashewnoten toegevoegd aan een mengsel van boter, honing en ontpitte dadels. Goed doorroeren en in een cakevorm schenken en in de kou ermee.

Iedereen is heel content met het concept dat er gehanteerd wordt en waarin iedereen de ruimte kan gebruiken, die men nodig heeft. Soms zijn we samen en dan weer alleen in een natuurlijk en volstrekt logisch verloop, volkomen op elkaar ingespeeld. Zij doen in de avond graag een spelletje, maar wij kunnen rustig ons eigen gang gaan. Vanavond lees ik Lief weer een hoofdstuk uit Swaab voor. Zo strekken de dagen zich en ondanks de rust vliegt de tijd nog steeds voorbij. Het ontbijt en het avondeten doen we samen.

Kinderstemmen stijgen boven de tuinen uit. School is uit en het jonge puppie is dolblij met zijn gezelschap. Eindelijk speelkameraadjes. Hij keft zijn vreugde zo hard als ie groot is.

Zo het tropenrooster is van zolder gehaald en we waren betrekkelijk vroeg uit de veren. We ontbijten rond een uur of negen in pyjama, relaxed en gemoedelijk. Beetje kletsen, een beetje bijkomen en plannen voor de dag bespreken. Met deze hitte(het is 29 graden) worden er geen wilde voorstellen gedaan. Vanuit Nederland appt de oudste dochter mij en stuurt een foto. Met een verhit hoofd van het harde werken, onkruid, water geven, drie zakken vol met zevenblad wegknippen, ze doet het toch maar even en weet toch een uurtje te genieten. Dapper dametje. Het is bij jullie zelfs warmer dan hier. Dat komt niet vaak voor, maar de laatste twee jaar wel vaker.

Vriendin wil heel graag eens verven met olieverf op waterbasis. Er staan twee ezels dus als de warmte weer wat gaat luwen is dat een optie. We zijn de hele dag eigenlijk weer druk in de weer met broodbakken en linoleumsnedes maken. Op het programma: Boodschappen in beide supermarkten op zoek naar bioproducten, kokosrasp gevonden en een basis voor een lekkere chutney.

OmaBaard, een blogvriendin die ik altijd lees, omdat er zoveel raakvlakken zijn, gaat tien jaar terug in de tijd. ‘Waar was ik toen’, dacht ik bij mezelf. Gelukkig worden alle schrijfsels bewaard en ik kom uit bij 29 mei 1916 met de inleiding uit het dagboek van mijn moeder:

Op woensdag 4 april 1990 schreef mijn moeder in haar dagboek:'(…)

Onweer, hagelbuien, April doet wat ie wil. Gezellig koffie gedronken. Wij hebben het over de voornamen. Daar werd vroeger bij het aangeven nog wel eens een vergissing mee gemaakt doordat de vaders, eer ze op ‘t gemeentehuis waren met hun getuige, wat kroegjes aandeden en ze dan niet meer wisten wat voor naam hun vrouw gezegd had. We lachen heel wat af onder de koffie.(…)’ 

Het beweegt en springt en speelt en mauwt en piept, ze heeft al een keer de bak gemist, hoop dat de volgende goed gaat. ‘Gemist, ‘Misty’’ denk ik. Het brein draait op hoog niveau in het Engels, Frans, Latijn en Nederlands, alles door elkaar. Pluk, Propje, Pluizebol, weer pluis….Minoes, Cha cha, Freule, Voile, het is het net niet. Wat past bij poes? De laatste is leuk.

Bij de kinderen wist ik de eerste twee nog voordat ze geboren werden, bij de tweeling had ik alleen maar meisjesnamen en het werden twee jongens, snel en ter plekke een naam gegeven. Bij de laatste, wisten we het ook, tien jaar verschil maar zeer gewenst. Dt poesje is ook zeer gewenst. What’s in a name! Heel wat dus, want je doet er je hele leven mee, langer dan de handtas van gisteren, dus voer voor psychologen.

‘Diva’ als ze echte nuffenkuren heeft, dat weet ik nu nog niet. Ik kijk naar het polletje pluis en zie haar prachtige wit omrande oogjes, haar strepen, die grijs en wit door de vacht heen lopen alsof ze een pyjamabroekje aan heeft, de gestreepte staart, de grijze vacht op de rug, ze rolt van de bank, ze vecht met de kussens, ze verovert een kartonnen gatendoos, ze is dapper en strijdbaar als een kleine amazone van binnen, maar geen Kenau Hasselaar van buiten. De vlag dekt nog steeds de lading niet.

Vannacht een nachtje op de bank met de kleine en haar levenslust bekeken in het donker, een nachtkat dus! En net, met ijzeren wilskracht toch een plasje op de bak. The iron lady. Gewoon lady, ook leuk. Of Vrouwke, Frummel past beter. Alles wordt in mijn hoofd omgezet in te gebruiken of niet, woorden struikelen over elkaar, eigenschappen buitelen met de brij mee, eerst maar even tot rust komen en wennen aan een alleen, moederziel alleen. Hoe zou dat voelen als kitten in een grote ontdekwereld en wat betekent het voor haar moeder, die in een keer drie kleintjes kwijt is en alleen een herinnering rijker. Ik benijd haar niet. Ze zal zoeken en klaaglijk mauwen en weten dat het een verloren zaak is, het lege nestsyndroom bij uitstek.

Straks valt vast een naam op de juiste plek. Anders nemen we een dubbele ‘voorname’ voornaam, ‘ Vrouwe Frummel van Pluis tot Pooh’, een vrouw van stand, maar dat moet je verdienen. We zullen zien, het gebeurt eer frummel een frum is geworden, tot die tijd is het Nomen Nescio.

Kleine inschattingsfout. De Pinksteren wordt hier toch gevierd met winkelvrije dagen. In ieder geval zijn alle supermarkten dicht vandaag. Het geeft niets, want er is nog genoeg in huis, alleen kunnen we geen cake bakken, want de boter is bijna op. Het zuurdesembrood van vriendinlief was perfect vanmorgen. Ontbijten met vers brood blijft een luxe hoor en het bakken van zo’n heerlijkheid een kwestie van geduld. Het belooft heel warm te worden vandaag, dus we houden ons gemak. Lief beloofde nog één klusje te doen en daarna ook te gaan lezen in de schaduw onder de bomen of in het bos, op de veranda van de Datsja of het terras.

Gisteren hadden we een pas-op-de-plaats-dag thuis, maar dat betekende niet, dat er niets gebeurde. We hadden het plan opgevat om Linosnede te gaan oefenen. Ik had hier gelukkig rubberen matjes liggen en twee setjes met mesjes. Uitstekend geschikt om van start te gaan. We besloten wel dat niet in de warme Datsja te gaan doen maar op het terras met de grote ventilatoren boven ons hoofd. Heerlijk koel en helemaal als het windje erbij kwam.

Het was erg leuk. Sparren over de ideeën, plannen hoe het aan te pakken en welke hulpmiddelen we nog meer nodig hadden en aan de slag. Ze had het nog nooit gedaan en dan is het resultaat altijd verrassend en extra leuk, bovendien loop je tegen dingen aan die je bij een volgende ronde kan verbeteren, dieper insnijden bijvoorbeeld of meer of minder inkt, ander papier, van die dingen.

Toen we aardige resultaten hadden, wilde haar eega het ook wel eens proberen, die zelden iets creatiefs uit de kast trekt. Hij gutste er lustig op los en maakte in betrekkelijk korte tijd een Anarchistenkaart met bewegende zon in de ene-en een man in de andere hoek, die beiden het vuur aanwakkerden. Zijn eigen symboliek verwerkt. Spontaan ontstaan want het vuur waren eerst bloemetjes en de man was oorspronkelijk een boom. Zo zie je maar als je je mee laat voeren op de golven kom je een heel eind. De zon straalde inderdaad veel beweging uit. Beginnersgeluk, zeggen wij dan.

De vlierbloesemsiroop gaat hard met die hitte, dus vanmorgen besloot vriendin nog wat vlier en munt te plukken voor een nieuwe lichting, met lekker veel citroen.

Dochterlief belde met een verkwikkend praatje. Altijd fijn bij die warmte. Ze is al het hele weekend onbestorven weduwe, omdat haar manlief naar Belgrado moest. Gelukkig valt er volop te zwemmen in het kanaal bij de Munt. Lekker afkoelen. Het doet me denken aan die keer dat ik me daaraan gewaagd had en mijn vader er op de een of andere manier achter kwam. Hij was woedend. ‘Of ik wel wist hoe gevaarlijk het daar was en hoe haal je het in je hoofd’. Bovendien waren er jongens bij en daar kon hij helemaal niet over uit. ‘Hel en verdoemenis, zedeloos gedoe’. Daar foeterde het politiewezen, dat altijd bij hem aan de oppervlakte zwom, de hele santenkraam aan zedenloosheid bij elkaar. De kunst was het van e af te laten glijden want een ‘Ja, maar…’werkte als een rode lap op een briesende stier. En daarna zorgde je ervoor, je zo snel mogelijk uit de voeten te maken, voordat je het deksel op de neus kreeg.

Na een kleine week acclimatiseren was het eens tijd om onze grenzen te verleggen. We hadden verteld dat Pécs in 2010 de cultuurstad van Hongarije was geweest, dus daar wilden de gasten wel graag naar toe. Het weer was ons gunstig gezind. Een graad of 25 en een lekker windje. Agaath stond voor de hele dag op een plekje vlak bij het centrum. Een stukje lopen en je staat midden in de vorige eeuw te genieten van de aandoenlijke straatjes met nog de oude goten erin, met als contrast de enorme statige gebouwen er naast met hun prachtige gevels in zachte aardetinten. Een weldaad voor het oog en een rijkdom aan oude architectuur.

Hongaren hielden er vroeger van om hun gevels te bekleden met imposante beelden en belangrijke symbolen. Het doet weelderig aan zonder protserig te zijn. Statig en toch niet schreeuwend is een kunst op zich. Er werden veel sierranden en kleinere ornamenten tussendoor gebruikt. Dat maakt een gebouw bijzonder de moeite waard om tot in detail te beschouwen, iets wat de mannen voortdurend en al pratend deden. We waren ze voortdurend kwijt. Een keer leken ze helemaal van de aardbodem verdwenen, maar toen waren ze een onder een poort doorgewandeld waar helemaal achteraan een soort van tweedehandse boekhandel was ingericht met als knus element een oude doorgezakte bank, een werkende buizentelevisie met Roy Orbison erop en wat stoelen met kleden erover. Een walhalla voor vriendlief, de boekenwurm. In het midden stond uitnodigend een theepot. Geen idee of dat er daadwerkelijk in zat, maar het was een absolute verhoging van de sfeer.

Terwijl de vrienden de moskee gingen bewonderen die wij bij elk bezoek aandoen, bleven wij genieten op het terras met uitzicht op het plein, standbeeld en fontein incluis met een dorstlessend watertje onder handbereik.

Vanwege een medische noodzakelijkheid moest er even een hapje gegeten worden en vriendinlief had op de wandeling naar het plein toe een vegetarisch restaurantje ontdekt. Het bleek er een uitzonderlijk goed te zijn met borden zo vol dat we vooraf al wisten het nooit op te kunnen. Maar we zagen kartonnetjes met bezoekers meegaan en wisten dat dat wel snor zat. Ze hadden ‘goodybags’. Daar at ik de meest lekkere oesterzwammen gyros, de hemel op je bord zo lekker, met als drankje lavendelsiroop. Het menu was indrukwekkend afwisselend. Kortom deze komt op het. Lijstje van ‘Verwen Uw Gasten’. Met onze kartonnen bakjes konden we richting het Magyar Nemzeti Szinhaz, alweer zo’n gebouw om je aan te vergapen, met twee fonteinen aan weerskanten en een Venetiaans ijsverkoper links ervan met een korte stop op de trappen van het theater.

In een kalme tred terug naar Agaath en over het Mecsek gebergte langs het meer van Orfü weer op huis aan. De nodige haarspeldbochten-oefeningen met verblindende zonnevlekken. Geen probleem voor Agaath. Zo konden de gasten een indruk krijgen van het afwisselende landschap. Rond huis alles vlak en hier de blauwe berg in volle glorie. Moe maar voldaan rolden we de warme auto uit. Voor sommige even niets, voor anderen een spelletje en aan eten hoefden we voorlopig ook nog niet te denken. Eerst maar eens de vele indrukken op hun plek laten vallen en de maag rust gunnen. Morgen was er weer een dag.

Het was boodschappendag gisteren, dus gingen vriendinlief en ik naar de supermarkt in Szigetvar, waar het kennelijk Holland-dag was want overal klonken bekende klanken. We zochten naar bio-producten. Maar die zijn ver in de minderheid. We vonden er toch, met heel goed zoeken, nog een respectabel aantal. De vega neemt ook maar een beperkt deel van de koeling in beslag. We besloten de voorraad flink aan te vullen en de hilariteit bestond vooral om het bedrag met de vele nullen.

We drinken vooral de vlierbloesem-en de seringensiroop en thee overdag. De mannen waren een wandel aan het maken naar het ‘communistenkamp’, zoals Lief het noemde, iets wat tot de verbeelding sprak. Het was heerlijk warm en in de middag liep de temperatuur behoorlijk op. Gelukkig hadden ze hun vissersmutsje en petje op, maar moest er wel bijgetankt worden met flink wat vocht.

In de ochtend bij het ontbijt bleek het brood, dat ik gisteren verwaarloosd had, nog steeds prima te eten te zijn. Lief had voor de zekerheid brood in de kleine winkel gehaald, maar we bleven toch van het zuurdesembroodje smullen, ondanks de wat harde korst.

Wat me een gerust hart oplevert, is dat ze net zo creatief zijn met zich aanpassen als wijzelf. Oplossingsgericht denken is toch een gave. Vriend en Lief kennen elkaar al van de middelbare school en zagen elkaar door het leven heen in fasen, zoals dat gaat met gezin of met een afstand. Voor mij was vriend een grote steun en toeverlaat bij het overlijden van de vader van de kinderen samen met mijn schoonzus. Daarna verwaterde het contact opnieuw een beetje. Maar vanaf het moment dat ze verhuist zijn, hebben we elkaar opnieuw gevonden.

Wij vrouwen voelen vanaf dat moment een grote klik en nu blijkt telkens dat we veel dingen gemeen hebben. Het is zo goed om dat te merken. Aardse zaken verdwijnen als vanzelf naar de achtergrond en het onderwerpen raken vooral de diepere lagen. Elk thema komt langs, niet om er oeverloos op door te bouwen, maar om gedachten uit te wisselen en te merken dat die allemaal dezelfde kant opstaan. Het voelt als waardevol en ook als een cadeau.

In de middag gingen wij tweeën naar de Datsja voor het creatieve deel van de dag. Mijn portret was het nog steeds niet en er moesten een paar drastische veranderingen doorgevoerd. Wegpoetsen en opnieuw proberen. De aanhouder wint. Met tetra-etsen en de gebrekkige hulpmiddelen die we ter beschikking hadden omdat de tas met het benodigde materiaal nog in Nederland was, lukte het vriendin om toch verrassende resultaten te boeken met veel experiment en ook weer doorzettingsvermogen.

Voor het eten besloot ik pasta met pesto van de kruiden in de tuin te maken. Oregano, tijm, roosmarijn, peterselie, geplukt en samen met de knoflook, olijfolie, ui, zonnebloempitten en de Grana Padano fijngemalen. Spaghetti gekookt, restje erbij, wat ui, tomaat en paprika er door, een beetje liefde en de verse Pesto. Ik dacht dat ik voor een weeshuis had gekookt, maar de mannen lieten zich niet onbetuigd en nu is er nog maar een restje over. ‘s Middags hadden we als toetje vlierbloesembeignets bedacht met de helft van de zuurdesemstarter, wat meer bloem erbij en water, vlierbloesem erin dopen en goudbruin bakken in de frituur. Poedersuiker erover en smullen maar. Om je vingers bij af te likken.

Er stond een stevige wind gistermorgen, Noorderwind 4, geen probleem. We wilden tóch buiten ontbijten. Hier in Hongarije zwelt de wind aan en af. Er was veel aangename windstilte tussendoor. Onze lieve vrienden waren een beetje gewend aan de weelde van het grote huis, maar raakten er toch niet over uitgepraat. Bewondering voor Lief die met zijn natuurbeheer en grote liefde het land in de vingers hield. Geen dwang, maar volgen. Een belangrijk gegeven.

Ondertussen bakte ik het nieuwe zuurdesembrood voor vandaag en vergat door het geanimeerde gesprek het hele proces prompt. Ergo, Een ‘baksteen van een onvoldoende gerezen piramidebrood’. Haha. Gelukkig heeft vriendinlief ook ervaring met bakken en een fanatieke zuurdesem-zus. Dat zit wel snor. We gaan er samen mee stoeien. Het wordt nog wel eens wat.

Ieder ging zo’n beetje een eigen weg. Vriendlief wilde lezen op het mijmerplekje onder de dennen, Lief ging hooien op het land en wij gingen naar de Datsja, waar ik vriendin het tetra-etsen liet zien. Tot mijn grote verrassing kende ze het niet en ze was dolenthousiast, daar had ze heel veel zin in. Om goed in de geëtste lijnen te zwarten heb je een roller nodig. Die heeft de hele tijd op de kaptafel gelegen, maar ik kon het ding nergens meer vinden. Waar is de roller. Niet in mijn tekentas, niet in het atelier, spoorloos verdwenen.

Terwijl zij aan het etsen was ging ik verder met mijn doek. Een kwast liet los, hé…Een ronde steel. Iets om mee te rollen natuurlijk. De eerste ets, zonder, was niet scherp, maar nu kwam de tweede ets haarscherp onder de pers vandaan. Gelukt. Wie niet sterk is moet slim zijn, of een variatie op dat thema.

Het is erg fijn om over van alles en nog wat te kunnen praten met z’n vieren en het voelt vertrouwd, is leerzaam en boeiend. Op deze manier bezie je de zaken tevens vanuit een ander licht. We zijn opmerkelijk gelijkgestemd. Allebei in het Jenaplan en projectonderwijs gezeten, dus over veel zaken waren er raakvlakken.

We hadden nog geen extra boodschappen gedaan, haalden de kruiden uit de tuin en maakten een kikkererwten/bonenschotel dwars door de kast heen. Het couscous-hapje van twee dagen geleden werd de salade waar vriendin een heerlijke dressing bij maakte.

Na de maaltijd zaten we met z’n tweeën te genieten van een kop koffie en hoorden opeens de roep van de merel, een waarschuwende roep, ergens halverwege de tuin. Ik ging op onderzoek uit en warempel. Een zwartwitte poes liep er rond. Op mijn geklap en kssst ging ze er vandoor, maar hield zich halverwege schuil achter het dennenbos, de goochemerd. Met een paar klappen in de handen rende ze er vandoor. Merel kon weer achterover leunen. Toch handig als je steeds meer de taal der dieren gaat begrijpen.

En dan zijn er de lange avonden buiten. De heldere sterrenhemel, de stilte vooral. De weg 6 was stil, de vogels sliepen en bij het schijnsel van twee kleine ledlampjes werden de zwaardere onderwerpen aangeroerd. Zo’n gewijde stemming waar die ruimte er is, maar ook met de nodige kwinkslagen er tussendoor. Een vredige wereld.

Vroeg uit de veren, want je weet maar nooit hoe laat het bed bezorgd wordt. Als het goed is zetten ze het ook nog tegen een meerprijs, dat dan weer wel, in elkaar.

Gisteren heeft Lief flink gemaaid en heb ik de zomerfijnstralen geplukt voor de flessen op het terras. Het ziet er weer gezellig uit. Vandaag stop ik er nog een pioenroos bij. Die houden het niet zo lang, maar ze zijn zo vrolijk en ze zijn er in overvloed.

Het is nu kwart voor twee. De tijd begint te dringen. Het bed is nog altijd niet gearriveerd. Tussen tien en drie was al ruim bemeten. Of ze dat nu nog redden weet ik niet. In de tussentijd werkte ik mijn denkbeeldige lijstje af. Brooddeeg voorbereiden, cake bakken, recept voor een lichte maaltijd bedenken, wc’s nog eens extra in het sop, bedje gespreid. De kraan schoot ervan af bij de wastafel in de wc. Helaas pindakaas, er is iets gebroken. Dat wordt een nieuwe kraan, maar niet vandaag. Er was nog net geen overstroming. Kalmte zal U redden. Wachten duurt lang en rekt de tijd op die ik aan de andere kant weer tekort zal komen.

Het zelfrijzend bakmeel werkt hier maar matig. Volgende keer doe ik er bakpoeder extra bij of ik neem gewoon bloem met bakpoeder.

De vrienden zijn nu aangekomen in Budapest en gaan om twee uur op de trein naar Pécs. Ze zijn een beetje brak, want de matrassen van de slaaptrein waren erg hard. Ze kunnen hier zo in hun bedje rollen als ze dat willen. Dat betekent dat ze rond vijven in Pécs aankomen en wij er zullen zijn om ze te halen.

Gisteren keken we de film ‘Remarkable Bright Creatures’ van Olivia Newman met Sally Field en Lewis Pullman in de hoofdrol. Een lieve vredige film, over een octopus en twee mensen die elkaar in eenzaamheid alle drie weten te vinden. Wat is het toch heerlijk om af en toe verstoken te blijven van het roerige bestaan en je al mijmerend een weg te banen in de verbeelding. Vanaf nu waardeer ik die lieve inktvissen nog veel meer.

De rest van de dag rolde zich uit en van schrijven kwam niets meer. Het bed kwam niet. Het scheen beschadigd te zijn bij levering en nu wordt er een nieuwe afspraak gemaakt. Dat betekende, dat we er iets op moesten verzinnen om ‘s avonds te kunnen slapen. Het bed boven in het te warme kamertje is in ieder geval opgemaakt, maar de trap en naar het toilet gaan is een klein probleempje, die niet licht samen door de deur kunnen.

De vrienden waren er om vijf uur. Moe maar dolblij om ons te zien. Ze waren overweldigd door de Hoff en het natuurbeheer van Lief. Helaas waren er problemen met het licht in de keuken en het toilet, maar dat kon de pret niet drukken. De seringensiroop, soep en cake werden met vreugde ontvangen en we konden heerlijk bijkletsen. Kalmpjes aan beginnen, dus vroeg naar bed na de lange reis. We besloten de opklapbedden naar beneden te halen en daarop te gaan slapen en na een verkwikkende nachtrust konden we constateren dat ze uitstekend dienst deden. Ziezo, probleem weer opgelost. De bezorging van het bed laat nog even o zich wachten. We zullen zien.

‘Heb je ooit een bot gebroken’, vroeg WordPress zich af als opdracht voor deze dag. Dan moet ik wel terugdenken aan de enige keer in mijn hele leven dat mijn linker pols mijn gewicht niet kon houden en brak.

Ik viel. Nee, niet van een trapje thuis bij het ramen zemen, ook niet door halsbrekende toeren op de fiets, maar bij de fysiotherapie, de laatste plek waar je dat zou verwachten. De beste man stond voor mij aan de rechterkant. Ik probeerde evenwicht te vinden op de balansbal of Fysiobal. Er staat bij de omschrijving van dit apparaat: ‘Een veilige manier om je spieren te versterken tijdens revalidatie en ter preventie van blessures’. Maar dat viel averechts uit, die dinsdag. Ik verloor mijn evenwicht en viel naar de linkerkant. Juist ja, op mijn pols.

De fysiotherapeut verschoot van kleur, ik merkte op dat ik geluk had niet tegen de stangen aan te zijn gevallen met mijn hoofd, en hij vroeg of het allemaal wel ging. Op dat moment had ik, beduusd en van de weeromstuit, nog niet veel pijn. Dus liet hij me gaan. Maar in de auto met een steeds dikker wordend polsje bedacht ik dat een bezoek aan dochterlief beter omgezet kon worden naar een bezoek aan de eerste hulp.

Wachten, foto, doorverwijzing naar de gipskamer, minder snel allemaal dan het hier lijkt en een ettelijk aantal uren later stond ik weer in de hal van het ziekenhuis met een blauwe spalk om de aangedane pols. Zoonlief kwam me halen en de jongste reed de auto naar huis. Vanaf dat moment ga ik met twee verschillende polsen door het leven. Een te brede en een smal waarachtig exemplaar. Zie daar het verhaal van de gebroken pols. Geen last meer van hoor, slechts een weeffout in het leven.

Gisteren gingen we nog even wat punten op de -i- zetten voor het bezoek. Er moesten nieuwe wc-emmertjes komen want je kan hier het toiletpapier niet door de wc spoelen in verband met het ingewikkelde buizenstelsel naar de put. We hadden er twee oude prullenbakjes staan, maar de badkamer was wel toe aan een nieuwe make-over. Bij het warenhuis vlakbij was het prima slagen voor alle accessoires en wat extra’s zoals een mooie badmat. Het oog wil ook wat.

Dan op naar de stort. Het was voor ons de eerste keer dat we naar de gemeentewerf gingen. Een heel toer. We hadden wat kleding en wat oud papier, maar het leek alsof we met hoog gekwalificeerd chemisch afval op de stoep stonden. De auto mocht naar binnen, er stonden een aantal containers op een rij, de openingen aan de achterkant. Er werd wat opgeschreven. Toen loodste hij ons, tussen de containers door, naar de plaats van bestemming. Noteerde het nummerbord, vroeg om het paspoort van Lief, die hem zijn lakcsim-kaart liet zien en hem het woonadres meldde. Hij wapperde met zijn papieren, haalde de pen weer van achter zijn oor en krabbelde een aantal dingen op toen hij het halve zakje kleding en de mappen zag. Vervolgens moest de kleding bij het grove vuil en de papieren bij een bak met gemengd afval. Scheiden lukt niet al te best, was onze conclusie. Daarna werden we al zigzaggend weer naar buiten geloodst. We lachten in ons vuistje en snapten waarom alles vooral veel tijd in beslag nam. Iets snel halen of brengen is er niet bij.

Het zelf samengestelde zeepje is goed gelukt in een siliconen hartje. Met een nieuw schoteltje eronder is het een plaatje voor in de badkamer. Ik zal nooit meer restjes zeep weggooien.

Vannacht had ik teveel om te overpeinzen, dus ging Klaas Vaak mijn huisje voorbij. Nog één nachtje slapen en dan zijn ze er. Ze pakken vanavond om acht uur de trein in Utrecht en zijn als het goed is, morgen om half vijf in Pécs. Dan is ons nieuwe bed in elkaar geknutseld en zijn we klaar voor de ontvangst. Het belooft prachtig weer te worden. Heerlijk vooruitzicht.

Wakker worden in de bibliotheek is een geheel nieuwe ervaring. Het slaapt anders, zo’n hele ruime kamer aan de voorkant van het huis, met ramen die op de weg kijken en waardoor je het dorpsleven kunt zien ontwaken. Kinderen die naar school gebracht worden rond half acht, een man met een bos kruiden, de snelle stappen van een meisje, bussen die voorbij rijden en landbouwvoertuigen die langs denderen. De zon schijnt gelukkig weer en met de deuren naar de gang open, baadt de kamer in het licht. Een blauwe lucht erboven. De dag haalt opgelucht adem.

Gisteren was het aanpoten met het opruimen en alles in orde maken voor bed en vrienden. Lief werkt het liefst alleen dus schroefde hij gestaag plankje voor plankje uit ons oude houten bed, bracht alles een voor een naar boven om het daar ter plekke weer in elkaar te schroeven. Niets overhaast. We zijn op tijd begonnen. Ondertussen kon ik de kamer en de aangrenzende badkamer onder handen nemen. Kalk is hier een dingetje. Niet weg te krijgen, alleen met grof geschut.

Er zijn weer twee brieven uit naar de filosoof en tante Pollewop met de bijbehorende tien Verkadeplaatjes Het is een leuk heen-en-weer-lijntje iedere week. Ik denk terug aan de brieven van mijn moeder, in de periode dat Lief en ik samenwoonden in Leiden in de jaren ‘70. Trouw elke week een brief. Ze heeft het nooit overgeslagen.

Er stond in wat er precies allemaal gebeurde in zo’n week en hoe zij dat had beleefd. Bloggen avant la lettre. Het was een feest om elke week post te krijgen. Het gekke was, dat ik niet altijd terugschreef. Maar mijn brieven waren langer. Die naar vrienden en vriendinnen ook. Eigenlijk hebben we wat afgeschreven. Er moesten ook altijd een paar tekeningetjes in om de boel te verluchtigen. Leven was langzamer, gevulder ook.

Stukje van zo’n brief. Voor-achter-en zijkanten helemaal vol geschreven

Als jullie deze brief ’n weekje in de brievenbus(gang) laten liggen, zijn jullie naar alle waarschijnlijkheid in Luxemburg. (Vertelde L, dat zouden jullie misschien doen). Daar doen jullie goed aan het is ’n fijn landje en als je bijvoorbeeld in Grevenmacher staat op de camping, heb je de meeste kans op mooi weer en kun je de heuvels/bergen van Duitsland zien. Weet je ’t nog. Op de brug moest je je pas laten zien, over de brug was ’t Duitsland. Ook die boottocht op de Moezel vergeet ik nooit. En ’t plukken van de Lindebloesem in de wandellaan langs de Moezel. (…) Nieuwsgierig ben ik of de mensen nog zo aan de achterkant van hun huizen wonen? Op straat zag je de bewoners niet. Dit in tegenstelling van Spanje, waar ieder zijn best doet om zoveel mogelijk op straat te lopen. Ja, je wordt nog bedankt voor het leuke briefje. (…) O ja, in Spanje stonden van die leuke Nylon tentjes op de camping, lijkt me lekker licht om mee te nemen. Op dat strandje van ons hadden de Spaanse moeders de baby’s in de wieg bij zich en ze bleven tot ’t donker werd en als je dat kleine grut zag spelen! Pa is ook weer aan het werk. Vindt ’t maar niks met die warmte. Vandaag heb ik alle losse stoeldekken gewassen in de Biotex. Snel waren ze weer droog, maar met recht ’n rotwerkje. Ook wc gegloord enzv. Dus werkdag. t water gutste van mijn hoofd. Bij ’t nieuws hoorden we ook dat ’t 30 graden was. Vergeet onze, nu schone, Noordzee niet. Daar zou ik ook nog graag ’n wandeling maken. Dat zal wel augustus worden, denk ik. Ik vroeg aan N of ik Pa moest vragen hun weg te brengen, maar dat had hij liever niet. ‘Dan kan ik niet mezelf zijn’, vond ie. Ons pubertje. Dag, Dikke zoen. Kom nog steeds bij S, breng om  zes uur zijn warme eten in tupperware schaaltje. Hij is zo dankbaar, ’n fijn gevoel geeft dat. Dagg  

Het zijn mooie tijdsbeelden, ze tekenen mijn moeder in hanenpoten, springend van de hak op de tak.

Lang geleden werd ik moeder op deze dag. Of eigenlijk vroeg in de ochtend, al om kwart over een ‘s nachts, als ik me het goed herinner. Een pittig klusje geklaard, waarna een nog niet eerder meegemaakte spierenbibberende nacht begon. Deze mooie oudste dochter kwam in een weeënstorm en op haar stuitje de wereld in. Het is een wonder dat ze de kalmte en de rust zelve is geworden. Zo ver weg en zo dichtbij op dit moment.

Ziezo de vlierbloesemsiroop zit in de flessen. Ik ben benieuwd naar het resultaat. Ik denk dat ze met munt en bruiswater heerlijk zal smaken. Een nieuw brood is in de maak. Huisvlijt in dit soort dagen is een mooie ontsnappingsroute. De dagelijkse klussen schuiven op, al wil Lief vandaag het oude bed uit elkaar schroeven en zal ik een wasje draaien. Daarna kan er een grote schoonmaak in de slaapkamer plaatsvinden. We slapen zolang in de bibliotheek. Want het nieuwe bed wordt pas woensdag bezorgd en in elkaar gezet.

Een van de schrijfingangen had als thema;

De handen van je vader.

De handen van mijn vader begonnen de dag met het rollen van zijn zware shaggie en na het roken ervan het uitdrukken in de staande grote zilverkleurige asbak, een druk op de knop en weg was het peukkie. Iedere ochtend hetzelfde ritueel.

Het kleine meisje op de bank was ziek. Ze moest overgeven en haar voorhoofd barstte uit elkaar van de hitte. Daar was een zorgzame koele hand op het voorhoofd, even later in de nek. De zeldzame handen van mijn vader. 

De lichten zouden bijna uitgaan. Mijn vader pakte met zijn grote handen de filmrol uit de grote blikken doos en zette het zacht en behoedzaam op het toestel. Het was zondagmiddag. Het kleine zaaltje zat vol met de kinderen uit de buurt. Straks zou ‘Marcellino, Pan y vino’ gaan draaien. Elke zondagmiddag weer namen zijn grote handen de films uit de filmblikken en zette ze op de spoel. Daarna ging het licht uit, het apparaat zoemratelde zacht en ik hing bijna tegen het doek aan. 

De oude glimmend zwarte citroen met treeplank stond voor de deur. Het leek een beetje op de Ford van nu. Mijn vader had de motorkap opengedaan en keek speurend naar de inhoud. Trok aan een draadje hier, draaide een schroefje aan daar, controleerde of alles zat zo het moest. Als het nodig was kroop hij in zijn overal onder de auto. Ondenkbaar tegenwoordig dat je je auto aan het maken bent in de straat en voor je huis. Maar in de jaren vijftig en zestig kon het. 

Mijn vader zwaaide een been over zijn dienstfiets met dubbele stang en het Fongerszadel. Het was koud buiten. Aan het stuur zaten twee grote leren kappen, daar gingen zijn handen in. Nooit koude handen op een dienstfiets.

Het was vrijdag. Mijn vader haalde de hendel over zodat het mechanisme in werking trad waarmee de aardappel door de ruitjes werd geduwd. Op deze dag bakte hij patat en hielp ons met het maken van de eigen patatten. Zijn hand op de onze. Kijk, zo doe je dat. 

Het kon ook een harde hand zijn, vaders hand. Die gaf je dan een klap er vlak voor, zoals dat heette. Nijdig, driftig. 

Zijn handen aan het stuur zijn het meest vertrouwd. Rijden, dat deed hij het allerliefst en ook hele enden. De wereld verkennen, voor zover het in de mogelijkheden lag. Met het hele gezin. Als we dan aan waren gekomen, in Spanje of waar dan ook, zat hij in zijn stoel onder een boompje en kwam er alleen uit om met zijn handen en een mes het ijs te hakken. 

De sportmasseur in hem zalfde en wreef de spieren soepel. Behendig en helend. Zijn massagekamer was zijn domein.

Later waren zijn handen beverig en dun, de coördinatie was weg en langzaamaan werd ook de levenslust uit zijn handen gezogen. Zijn handen zijn doorgegeven aan ieder van ons. Flarden en fracties waarmee we konden voortborduren aan een eigen tapijt

Lief heeft een doos en een koffertje met oude cd’s te voorschijn gehaald en nu klinkt vanuit de werkkamer de ietwat roestige klanken uit een ver verleden. Van stemmingsmuziek tot aan de jaren vijftig, van klassiek tot rock en roll, je kunt het zo gek niet bedenken. De CD-speler is een oude grote transistorradio, eentje waar ze in de jaren ‘80 mee aan hun oor rondliepen. Bakbeesten om mee te sjouwen, maar waarschijnlijk een image van stoer. Aan en uit geeft harde klikken.

Tussendoor is Jac.P.Thijssen aan de beurt en reizen zijn ogen door Texel, ons welbekend. Ik ben een beetje murw geslagen door de regen. Het komt namelijk met bakken uit de hemel en ik vrees voor de lieve planten en bloemen. Ze vallen toch niet om van de zwaarte, hoop ik. Schietgebedjes dan maar. Het brood is gebakken. Voor mijn gevoel iets minder goed gerezen, maar het ziet er toch goed uit. Straks wagen we ons eraan.

We wilden gisteren al boodschappen gaan doen maar met de zondvloed was het raadzamer om thuis te blijven. De stortregen is er vandaag niet minder om. Regen op een metalen afdak klinkt alsof de wereld in razernij vergaat. Lief en zijn broer zaten er twee jaar geleden graag onder om het natuurgeweld te aanschouwen, inclusief donder en bliksem. Aan de overkant bij de buurvrouw schuilt een grijze roodstaart onder de dakgoot, zie ik vanuit mijn kantoor op bed.

Het nieuwe dak van de overburen is maar voor de helft met pannen gelegd. Ik ben benieuwd hoe het binnen is met deze heftige regenval. Houdt alles het wel. De sering voor het raam huilt haar bloemen in ieder geval bruin.

Ik werd vanmorgen ‘wakker’’ uit een vreselijke chaos. De vier poezen in huis hadden twee nieuwe poesjes gekregen en alles was drijfnat en rook naar kattenpies. De tweeling liep er als kleine jongetjes tussendoor en moesten onder de douche, een goede vriend van zoonlief was er ook en duidelijk niet blij. Overal lag er kapot speelgoed en natte stinkende lappen. Wat een wonderlijk verschijnsel dat ik in mijn droom wel ruiken kon en hoe. Op volle sterkte. Toen het vorige week zo warm was vroeg Lief of ik geen last had van de penetrante geur, die van de mest van de loslopende kippen afkwam bij de buurman. Niets geroken. Er zijn duidelijk voordelen aan, die op sommige momenten een prettige bijkomstigheid zijn.

Maar gisteren maakte ik een stoofschotel met Za’atar. Helaas ken ik daar de geur niet van. Dat betekent dat ik op zoek moet naar de samenstelling. Aha, Oregano, tijm, sumak, zout en sesamzaadjes. Op die manier valt deze toevoeging toch uiteen in smaakbeleving en kan ik ze toepassen. Ik kook zelden op recept en stel de gerechten vaak samen met wat voorhanden is in eigen kruidenla. Daarom moet ik weten hoe de kruiden die we pas veel later hebben leren kennen zijn opgebouwd. Handig als je het weet, want dan kan je ze ook zelf samenstellen.

Die oubollige muziek maakt wel dat we een dansje waagden gisteren en prompt de slappe lach kregen. Leven kan heel luchtig zijn

Het was een dag van pure huisvlijt. Dat zat weliswaar niet in de planning, maar gebeurde toch. Oude tijden herleven met de magie van deze nieuwe oven praktisch op ooghoogte. Op de eerste plaats was het brooddeeg aan de beurt met weer een ander recept om uit te proberen, net zolang tot ik de beste gevonden heb en van lieverlee viel er nog meer te bakken.

Vanmorgen bij het ontbijt zaten we ineens zonder crackers en was het supermarktbrood beschimmeld omdat we al die tijd ons zuurdesembrood hadden gegeten. Dan komt er zo’n zacht stemmetje voorbij ,ergens in het achterhoofd, en vraagt zich peinzend af of de crackers ook zelf te bakken zijn. Natuurlijk. Recepten te over. Altijd leuk zo’n ingeving. Makkelijk recept, eigenlijk bloem, zout, olie en water, kneden en uitrollen maar. Tussen twee bakpapieren in, wel handig.

Natuurlijk ging ik voor een ronde versie die je met een glas kon uitsteken en daarna ovalen. Weer eens wat anders dan de rechthoeken. Sesamzaad had ik nog en dat ging erover. Met een hete oven kon ik net zo goed de spinazie/feta-bladerdeeg erachter aan bakken, was de gedachte. Twee kant en klare vellen uit de super. Op het ene vel de vulling, het andere erover heen, rondjes steken en afbakken. Een kind kan de was doen.

Tussendoor plukte ik nog wat vlierbloesem, want gisteren had ik de stukken groene steel eraan laten zitten en dat schijnt een bittere bijsmaak te geven. Wie zich brandt moet op de blaren zitten. Dus niet gedraald en weg ermee. De nieuwe bloemetjes knipte ik zorgvuldiger. Onder water zetten en weer 24 uur wachten. Het lukte allemaal wonderwel, maar bij elkaar vergde het toch noeste arbeid. Mijn work-outs zijn gedaan voor vandaag.

Vanmorgen vroeg wandelde ik naar Lief op het achterland toe en samen wandelden we, al monsterend, weer terug. Bij het stapeltje dakpannen aan de kant van het terras zagen we twee hagedisjes lekker zonnen. Dat heerlijke warme bad zorgde voor dichtgeknepen oogjes en een lome tred. Ze hadden in ieder geval geen zin om onder te duiken. Ook de merels zijn flink in de weer met elkaar, en het zijn nogal wat paartjes. Het kroost houdt ze goed bezig. De oudjes vliegen nijver heen en weer. Een wonder is het dat ze met vette wormen in hun bek toch de mooiste klanken te berde kunnen brengen. Bij ons zou het linea recta uit de mond vallen.

Aan de overkant zijn ze een dak aan het vervangen. Dat gaat nog met kalme tred en omzichtige bewegingen. Eerst de dakpannen er allemaal af, dan isoleren, latten erop en daarna komen de pannen. Vier mannen zijn er aan bezig. Het werkt gestaag door. Ze beginnen rond een uur of zeven en stoppen rond een uur of drie. Eigenlijk zie je nu pas wat een eindeloze zolders het zijn, daar onder die pannen. Soms laat men het oude huis verkrotten en bouwen dan het nieuwe huis ernaast. Ook kan het gebeuren dat er in het dorp zo’n ruïne jaren blijft staan. Natuur en wind hebben vrij spel. Vaak spelen daar klimop en blauwe regen hun wedstrijd wie het hoogst en het verst kan klimmen door de afbrokkelende sponningen en open deuren. De blauwe regen wint meestal.

Hemelvaart kent in onze familie van huis uit een echte traditie. Ieder jaar pakte mijn moeder de fiets of nam ze de benen om te gaan dauwtrappen. En wij gingen mee. De herinnering aan die tochten zijn langzaamaan door de jaren heen een tikkeltje sleets geworden. Er vallen hiaten in. Hadden we een eigen fiets? Ik dacht het wel. Ik zie een flard, waarbij we langs de fruitbomen fietsen ergens achter Hooggraven. Daar waren uitgestrekte hoogstamboomgaarden. Ik zou het niet meer in kunnen kleuren. Ook dacht ik dat we langs de Kromme Rijn naar Amelisweerd zijn gewandeld langs het Jaagpad, maar ik kan me vergissen met een van de zondagse wandeltochten. Vage beelden dus, maar een sterke beleving.

Toen ik nog maar twee kinderen had, sjouwde ik op Hemelvaartsdag de twee kleintjes slaapdronken op de fiets, de oudste achterop en de jongste in het voorzitje, tas met broodjes aan het stuur en gaan. Het was genieten om te fietsen door de stille slapende stad, schelle kinderstemmetjes als een echo tegen de huizen op, honderduit vragend.

De jaren daarna fietste mijn moeder naar een van ons buiten Utrecht, Naar De Bilt, Houten, Nieuwegein, al dauwtrappend, om een vroeg ontbijt te krijgen en gemoedelijk bij te kletsen. Vervolgens vloog ze gemoedereerd met de fiets weer terug naar mijn vader die, afhankelijk als hij was, ongeduldig op haar zou zitten wachten. Dauwtrappen. Ach ja.

Lief treedt iedere morgen de dauw tegemoet als hij zijn eerste schreden zet rond vijven om het land te inspecteren. Vanmorgen lag er ijs op een plastic hoes over de stoel aan de rand van het achterland, voedselbos in wording. Toch staan de bloemen er fris en monter bij.

Gisteren mijmerde ik wat voor me uit, na de pluk van de vlierbloesem. In de twee struiken aan de kant van de buurman zat luis, dus was het oppassen geblazen. De andere vlier stond aan de schaduwkant en niet alle bloemen waren al zo ver. Ik zat onder de krulwilg. Aan de overkant van waar ik zat, stond de grote Es in weelderig bladergroen, en opeens klonk daar de Wielewaal uit. Deze prachtige vogel is, ondanks zijn helgele kleur, een meester in het verstoppen, maar zijn lied herken je uit duizenden.

Vandaag is zwager jarig en hij heeft vast een borreltje ingeschonken op zijn wolk. Tachtig jaar zou hij vandaag geworden zijn. Het feest dat hij in gedachten zou geven, vieren zijn lieve vrouw en familie nu samen met een lunch na het bezoek aan het graf. Het zijn deze dagen, vooral in het eerste jaar waar alle plannen al waren gesmeed om samen te doen, die zo schuren. Lief en ik zullen een wijntje drinken ter ere van broer en het maakt ons gelukkig dat hier veel herinneringen aan hem liggen. Bij iedere hagedis schuifelt hij voorbij.

Gisteren belde zoonlief, die in de auto zat op weg naar Papendal. Tijd genoeg om te kletsen. Over de kleine, maar ook over vroeger, waar het besef groeide dat niet alles kwam aanwaaien, maar dat de inventiviteit hoogtij vierde om de touwtjes aan elkaar te kunnen knopen. Een pluspunt voor later, omdat je leert dat bij de luxe van nu het evengoed allemaal anders had kunnen zijn. Dat stemt ootmoedig. Het was een fijn gesprek. Ver weg maar zo dichtbij.

De vlierbloesem staat nu 24 uur in het water. Daarna wordt het gezeefd en met citroensap en suiker opgekookt. Ik vermoed zo’n twee flessen. Vandaag ga ik het tarwemeel voor het brood mengen met bloem, eens kijken hoe dat uitpakt. Zo lekker, zelf gebakken brood. Hemelvaart met een hemels ontbijtje.

De hele dag op raggenjacht. De plafonds hier zijn statig hoog, je kunt nergens bijkomen zonder hulpmiddelen. Wie niet sterk is moet slim zijn als je het in je eentje wil doen. Lief had al veel werk in de schuur en met de lampen voor buiten. Dus pakte ik de grote eiken stoel met de leuning en er een zonder naast. Een voor de stofzuiger en een voor mij, waar ik met behulp van de leuningen makkelijker op kon klimmen. Stofzuiger zonder mondje om de muur niet te beschadigen. Koddig eigenlijk. Als er een film van werd gemaakt zie je mij bezwerende gebaren in het luchtledige maken, maar ze hangen er echt, de raggen. Spin krijgt nog vaak gelegenheid zich uit de voeten te maken, maar een enkele verdwijnt, ondanks mijn voorzichtigheid, toch de stang in. En helaas voor hen is er geen licht aan het eind van die tunnel. Arme Sebastiaantjes. (Dit is de spin Sebastiaan, het is niet goed met hem gegaan/Annie M.G. Schmidt). Ken uw klassiekers.

Beetje bij beetje schuif ik de lange gang door en bij de boog van de keuken moeten de hulptroepen er zelfs aan te pas komen, want daar kom ik een stukje lengte te kort.

De nepbloemen in de Chinese vaas op de kast en voor de ramen, naast het kabinet en in een hoek van de woonkamer krijgen een opfrisbeurt en voor de verandering stel ik er nieuwe boeketten van samen. Er mogen weer een paar fleurige nieuwe exemplaren bij. Zo ontstaan er frisse bossen. Ik ben niet voor nepbloemen maar met de grote afwezigheid die er gedurende periodes is, geeft dat nog een zweem van bewonen, net als de niet kapot te krijgen echte Yucca’s in de gang, de Aloë Vera en de Geraniums. Over de laatsen ben ik altijd verbaasd. Ze bloeien het hele jaar door en staan er fantastisch en een tikje eigenwijs bij.

Buiten waaide het hard en regende het pijpenstelen bij tijd en wijle en tussendoor klonk met tussenpozen een donderslag. Lief had inmiddels de klaprozen naast de malve, tegen het muurtje van de oude stallen, een beetje bij elkaar gebonden, zodat ze bestand zouden zijn tegen die plotselinge windvlagen. De rest van de bloemenzee heeft zich aardig gehouden. Altijd spannend of natuur in een klap de lente teniet zal doen.

De bioclub belt. ‘Waar zit je?’ ‘Uhhh, in Hongarije.’ Datum verkeerd in mijn hoofd geprent. Dat betekent dat de bio van Renate Dorrestein door Iris Pronk al uit had moeten zijn. Maar ik had juni in gedachten. ‘Mea culpa’ dan maar en volgende keer beter. In Juli ben ik er weer bij. De nieuwe biografie is die van ‘Fulvia’ van Jane Dreycot. Een vrouw die alle regels van het oude Rome schond. Een grenzen-loze vrouw, altijd boeiend. We zijn benieuwd.

Dochterlief belt. Ze loopt over de Twijnstraat en wacht tot de kringloop voor kinderen open is. Leuk om haar in gedachten te zien lopen door die geweldige buurt, waar een groot aantal voetstappen van ons uit het verleden liggen. Dat is toch echt wel een voordeel van een groot beeldend vermogen. Er is geen film of foto voor nodig. Het moment wandelt zomaar je hoofd binnen. Genieten.

Deze week staat in het teken van de voorbereidingen. Volgende week komen er een hele goede vriend en vriendin logeren en zullen zo’n dag of tien blijven. Ze komen met de trein en we zullen ze in de watten leggen na die vermoeiende reis. Op dezelfde dag dat ze aankomen, arriveert ook het nieuwe bed. We hebben zitten puzzelen hoe we dat op moesten lossen, maar in het weekend transporteren we ons bed naar de zolderkamer en gaan dan in de bibliotheek slapen. De bezorgers zullen het nieuwe bed ter plekke in elkaar zetten. Op deze manier kunnen we een lege kamer stofvrij opleveren. Wel zo handig.

Het betekent ook, dat we eerst alle spinraggen weg moeten zuigen en daarbij de gangen, de keuken en de andere kamers niet moeten vergeten mee te nemen. Normaal gesproken mogen er best hoog in de hoeken wat spinnen blijven. Dat is alleen maar gunstig voor het afvangen van eventuele vliegen en muggen, maar met gasten weet je niet hoe ze gesteld zijn op levende have, die hier zo’n beetje tot de inboedel behoren. Gaandeweg gaan we dat merken. Het weer werkt perfect mee. Het is wisselvallig en wat regenachtig, maar er beloven ook zonnige dagen tussendoor te komen.

De tuin geeft iedere dag weer verrassingen door ineens ergens nieuwe bloemen vandaan te toveren. Gisteren zagen we hoe er vijf irissen aan het ontluiken waren, de witte al in volle bloei en de anderen zullen vandaag wel komen. Kijken of deze soort het langer uithoudt dan de grootbloemigen achter in de bloementuin. De paarse klaver bloeit al volop en de kruiptijm is met zijn witte bloemetjes aan de beurt om de boel op te fleuren nu de paarse keukentijm bijna is uitgebloeid. Zo heerlijk als het elkaar aanvult. Malve en klaprozen laten zich van hun beste kant zien. De vlier staat in bloei. De seringensiroop kan aangevuld worden met vlierbloesemsiroop. Ze is heerlijk, vooral met wat spuitwater. Bij het kleine tuincentrum haalden we nog wat lavendel en wat klein grut voor de potten op het tafeltje, een nostalgisch leeuwenbekje incluis. Ach ja. In een vleug van mijn gedachten kwam mijn moeder even langs. Lief wilde laarzen. Met maat 44 speel je al snel de Markies van Carabas met zijn zevenmijlslaarzen.

Er volgde een tochtje naar de drogist, die een schap met reformproducten heeft voor het goede tarwemeel. Helaas bleek een gekozen pak broodmix in kleine lettertjes glutenvrij. Eens zien of dat ergens mee te mixen valt. Het experimenteren gaat door. De nieuwe en goedwerkende oven is een aanwinst, het marmeren blad voor het kneden van deeg een voltreffer. Gemak dient de mens.

Voor de avond hadden we de Cult-serie Straight to Hell uitgekozen. De titel met de spierballentaal trok niet echt, maar de vlag dekte, in die zin, niet de lading. In een recensie van de VPRO schrijft Cas Hoekstra: ‘In de Netflixserie Straight to Hell staat het turbulente leven van Kazuko Hosoki centraal, een mateloos populaire Japanse waarzegster, bestsellerauteur, tv-persoonlijkheid en nachtclubeigenaar. De reeks begint wat stroef, maar wordt met elke aflevering gelaagder en meeslepender.’

We zijn vooral geraakt door de beelden van Tokyo net na de tweede wereldoorlog en de wederopbouw ervan. Steeds dieper laten we ons meeslepen in het verhaal, dat fascinerend is met haar prachtige authentieke kostuums, decors en indrukwekkende beelden. Wij zijn in ieder geval behoorlijk onder de indruk.

Kijk aan, toch nog een waterig zonnetje tussen de buien door. Het luie lummelen schuif ik aan de kant. Tijd om in de benen te gaan.

De ochtend was een en al bedrijvigheid, want naast het ophangen van de was moest er ook nog een brood afgebakken worden. Hoe zou het deeg gerezen zijn in een koude koelkast. Bovendien had ik een nieuwe methode gevonden om haar af te bakken. Daar gebruikte ik de pyrexschaal van de Tesco voor met de goeie tip om het deeg in het voorverwarmde deksel te leggen en het hoge gedeelte van de schaal als deksel te gebruiken. Na twintig minuten haalde ik de schaal weg en bakte het brood vervolgens op het rooster af. Voorverwarmen en bakken op 230 graden en het was perfect. De korst was eindelijk niet zo hard meer. Ik kon haar goed snijden. Bij de andere twee kwam alleen Lief er met het broodmes doorheen.

Net toen we aan de brunch zaten, werd er geroepen aan het hek. Het was twaalf uur. De afspraak met de vrouw uit de straat was officieel om 15.00 uur. ‘Op z’n Hongaars dan maar’, verzuchtte Lief en schakelde om in de doe-stand. De vrouw stond bij het hek met twee mannen en een vrachtwagentje. Of de hekken open mochten en ze het erf op konden rijden. Natuurlijk. Ik zette onze auto aan de overkant van de weg en het vrachtwagentje reed tot vlak voor de Fluweelboom. De oudste van de twee mannen kende Lief van vroeger. Hij complimenteerde ons dat we de spullen weggaven aan de vrouw, die het hard nodig had. Zij was zo in haar nopjes, dat ze mijn handen greep en me spontaan een zoen gaf. Alles werd met moeite op de laadbak geschoven en de oudste moest er op om de koelkast vast te houden. Er was geen spanband te bekennen. De aftocht was ook geheel en al op z’n Hongaars en bracht herinneringen aan vroeger boven toen alles met kruiwagens of paard en wagen werd vervoerd. (Begin 2000 nog). De vrijgekomen ruimte op het terras gaf nog veel meer ruimte in het hoofd.

Toen de rust was weergekeerd, kon ik naar de Datsja, waar ik net achter de ezel zat, maar er plots met een klap een vogel tegen het (te schone?)raam vloog. Een ander vogeltje vloog onmiddellijk naar het slachtoffertje toe, maar vloog ook weer op toen ik met angst in het hart ging kijken. Gelukkig. Het leefde nog en lag wat versuft opzij. Even later had het het koppie al weer rechtop. Met een zachte doek tilde ik het diertje op en zette het op mijn schoot om haar even bij te laten komen. Zo zaten we een poosje en kon ik haar uitgebreid bewonderen tot en met de kleinste haartjes rond de kraalogen toe. Ze bleef heel rustig en toen ze was bekomen van de schrik zette ik haar op de grond voor mijn voeten. Ze keek nog een paar keer achterom op naar mij en vloog tenslotte met een vaartje terug naar de heg. Het bleek om de grauwe vrouwtjesklauwier te gaan, vertelde Merlin me aan de hand van de duidelijke foto. Om een herhaling te voorkomen plakte ik mijn kleine tetra-etsjes aan de binnenkant van het raam. Stiekem was het hele voorval toch echt een grote buitenkans geweest. Wie heeft er ooit een grauwe klauwier in de handen gehad.

De hele moederdag was een grandioze moederdag geworden met deze gebeurtenissen en met de inkijkjes via de telefoon in het leven van de kinders. De jongste telg groeit als kool en ziet er blakend uit, de oudste dochter heeft haar balkonnetje opgeschoond en volgezet met de gekregen kruiden en bloeiende planten en de andere dochter was met het hele gezin moederdag gaan vieren op de Volkstuin, waar ze keihard gewerkt hebben. ‘Er is wel veel veranderd, moeders’, waarschuwde ze. Maar ik vind het heerlijk dat ze het zich eigen maken. Doen. Zo blijft het hart voor de zaak meestromen. Em zo hoort het ook.