Koffer inpakken. Twee broeken, blouse, trui, vest, coltruitje, t-shirt. Altijd voor ‘je weet maar nooit’. ‘Laagjes’, fluistert mijn moeder in mijn oor en ik neem haar mee de koffer in, want ‘je weet maar nooit’.

Zoonlief belt, te laat zie ik het, bel onmiddellijk terug. ‘Mama, ik bel je zo terug‘, en onmiddellijk slaat de onrust toe. O jeetje. Bevalling al ingezet of was het slechts de kleine Njong in bad, die afgedroogd moest worden. Het blijft gissen. Duimen in mijn hoofd of opschrijven en van me afschrijven.

Het boek van Van Dis is uit en zijn relaas krijgt bergen kritiek van mensen die daar iets van vinden. ‘Zoiets doe je niet’, maar waar moet je met je gevoel heen als dit de realiteit is. Ieder zijn eigen beleving. De grote gemeenschappelijke deler is weggevlogen en nu blijft er enkel herinnering. Ik begrijp het wel. Niet oordelen maar verwondering is meer op z’n plek. Wat was de aantrekkingskracht en van waaruit. Kind van haar vrije leven in de jaren zestig en zeventig. Het liet zich niet aan banden leggen. Ik kijk terug naar een van de programma’s van die tijd. De onhandige Zjef van Oekel. Alles mag door de mangel gehaald worden. Waarom de liefde niet op dat moment. In het boek ‘Alles voor de reis’ staat de zin ‘Ieder heeft zijn eigen Eefje’ en uit de reisverhalen, de gedichten, blijft de ruimte daarin van ‘De Ander’ ongeschreven. Dat vertekent, of je wilt of niet. Waar en wanneer werd de hospice gedeeld met hem.

Het zet aan tot dieper denken over relaties, levenslang, wie zong dat ook weer, en wat Liefde eigenlijk vermag. Baden in rozenbladen, dealen met de harde werkelijkheid. Het is beschreven in zachtheid en dat valt te koesteren. Hoe was het ook alweer? ‘Hij die zonder zonde is , werpe de eerste steen.’ Een zin in het geheugen gegrift. Maak ‘zonde’ bespreekbaar. Het zou zoveel duidelijker worden. Schil het Calvinisme er van af. En wil je het behouden, dan geldt dat voor jezelf. Ieder heeft recht op een eigen moraal.

Het boek is zeer lezenswaardig, is mijn persoonlijke bescheiden mening. Ik hou van die flarden aan herinneringen. De manier waarop je denkt. Nooit komt een gedachte zomaar, er ligt altijd een associatie, een repoussoir, een sfeertekening aan ten grondslag om seconden later te worden ingehaald door weer een nieuw beeld dat voor ogen komt. Zodra je ze op schrijft, wordt het een verhaal. Zo werkt dat. Zelfs een droom kan zo uitwaaieren en uitgroeien tot een samenhangend geheel. Zo ook deze gedachtenflarden met het relaas van het boek vers van de pers voor ogen en in het hart.

Tijd om in de benen te gaan. Boeken mee, tekenspullen, proviand mee, zoet/zure saus maken en op tijd zijn om beide dochters op te halen. De een thuis de ander bij school. Ze komt vanuit de vergadering en heeft haar koffer gisteren al gebracht evenals het avondmaal. Kip Siam, zonder kip en zoetzure komkommer, waar ik dan de zoet/zure saus, bij maak. Het andere schatje heeft alles bij zich voor ontbijt en borrel en ik neem het fruit en gemberbier mee voor het experiment ‘De Mojito”. De deegroller niet vergeten om het ijs te verpulveren.

Het weer werkt op volle toeren mee. Met z’n drieën samenzijn is altijd bijzonder. Moeder en beide dochters, zoals de eerste vier jaar van mijn moederschap. Heel speciaal.

Een zin uit ‘Alles voor de Reis’ van Adriaan van Dis: ‘Elk kiezen is verliezen.’ Daar valt lang over te mijmeren en het dunne boekje staat vol met dergelijke diepzinnigheden. Er wordt veel geschreven tussen de regels door. Iets, waar ik erg van hou. Ik lees graag de regels wit en haal daar uit wat de essentie van het boek wordt.

De longarts belde naar aanleiding van het longfunctieonderzoek. De longen houden zich nog steeds goed. Wijs om het lijf aan te passen aan de conditie, dan hou je het langer uit. Hij zei het niet, maar de goedkeuring klonk duidelijk door en opluchting, of was dat meer van mijn kant.

Ik probeerde Lief te vertellen dat we konden bellen, maar hij gaf niet direct sjoege en onmiddellijk sprongen er visioenen voor ogen, die de angst naar boven haalden. Er was natuurlijk helemaal niets aan de hand, hij was alleen nog te druk geweest, want terwijl vriendlief tegeltjes met de grootste omzichtigheid aan het afbikken was en alle leidingen verlegde en ook nog een twee-fasen stroomvoorziening voor de kookplaat aanbracht, hield hij alles schoon, keek mee over diens schouder en leerde vooral de praktijk, waar hij de theorie wel kende. Een kunstig huzarenstuk.

Natuurlijk, dat was andere koek dan ik hier op mijn ‘bed’-kantoor, languit, zonder lichamelijke inspanning, en met niets anders aan mijn hoofd dan Lief, het weekend met de dochters, de kinderen en kleinkinderen en boodschappen eventueel, de naderende bevalling misschien al. Prietpraatjes of levensvraagstukken in een notendop.

Ik lees in een email een stukje van Monique van der Vloed over blauwe bessen. Dat er maar weinig bessen zijn die, ongeschonden als gezond product op de markt komen. Ze pleit voor Europese en biologische bessen. Schuldbewust denk ik aan het plastic bakje in de koelkast, gisteren aangeschaft omdat ik zo graag eens zelf Mojito’s wilde maken. Ik heb er niet opgelet. Toch nog bewuster kijken. Zo’n drankje met de juiste producten is gezond, zonder alcohol en met veel vitaminen en mineralen. Verfrissend bovendien, ook niet onbelangrijk. Maar het is het paard achter de wagen spannen met voos fruit erin en dit keer bedoel ik niet rot fruit, want dat kan zelfs lekker zijn, maar verontreinigd fruit. Goed uitkijken dus en alle voelsprieten op scherp houden.

Op de Hoff gaan we de bessen en allerlei andere soorten zelf verbouwen, dan weet je zeker dat er niet direct bestrijdingsmiddelen op grote schaal aan toegevoegd zijn, maar met een landeigenaar naast ons die op grote schaal Luzern verbouwd, weet je het nog niet zeker. De eerste Mojito, een mango-munt-limoen-exemplaar met gekneusd ijs en Ginger Beer was nog wat onbeholpen, niet echt een gelikt gevalletje, maar wel heerlijk. Het is wel een experiment waard. Vanavond verder. Ik ben benieuwd. Voor het ijs pak ik de ouderwetse deegroller erbij. Mijn zoon lachte me vierkant uit. Maar ik vind het leuk. Ambachtelijk en met liefde bereidt, trekt door in de smaak. Alhoewel, je slaat dat ijs met kracht kapot, apenliefde dan maar. Trouwens, lekker pittig, dat Ginger Beer.

Ik vrees dat van Dis nog voor ons meidenweekend uit is. Dan neem ik Koos Meinderts mee: ‘Zien wat van gisteren overbleef’. Ook al zo’n titel waar je aardig mee uit de voeten kan. In ieder geval een bundel vol herinneringen.

Het boek van Haas is uit. Ik neem het donderdag mee voor de dochters. Als het een beetje mee zit heb je het vrij snel uit. Tot verdriet van jezelf, want wat zou je nog graag in de sfeer willen blijven toeven van dat ongerepte Engelse landschap. Thijsse daarentegen neemt me elke dag opnieuw mee door het Hollandse landschap, deels verdwenen, maar ook nog steeds bestaande plekken zoals het Dwingelderveld. Het leuke is dat je via Google Map de wandeling kan maken, zei het in afgezwakte vorm en met minder oog voor detail. Het blijven oorden op mijn lijst van ooit te bezoeken waard.

Er sluimert een licht lichamelijk ongemak in de vorm van een opkomende griep. Pijn in de kaken, ‘kakement’ zei mijn oma vroeger, en een neus die onverwacht een inhoud lozen kan als water. Oude vrouw, denk ik bij mezelf. Dan krijg je dat.

In Nagypeterd is de ene helft van de keuken gesloopt en nu is des te beter te zien hoeveel ruimte er blijkt te zijn. Twee muurtjes zijn neergehaald, de wasbak eruit, het fornuis weg. Nu moet er schoongemaakt hier en daar een lichte restauratie aan de tegels en dan de keukenonderdelen erin. Ze zouden vandaag bezorgd worden. Vriendlief heeft het helemaal uitgetekend en zo ook aan de mevrouw die de bestelling opnam uitgelegd in een koeterwaals Hongaars waar Lief verbaasd over was. ‘Ik versta hem niet, maar zij begreep hem vlekkeloos.’ Haha, de kunst van handen en voeten en een goede tekening. Ik ben heel erg benieuwd en wacht met gezonde spanning af.

Eindelijk heb ik een plek gevonden waar ik mijn gifvrije shampoo kan bestellen en de make-up lijn met dezelfde intentie blijkt hier in het winkelcentrum te verkrijgen te zijn. In die zin zeg ik, lang leve het internet.

Vannacht was het weer waken geblazen. De maan nam mijn dwalende geest op de korrel en scheen vol in de kamer, waar schaduwen wegvielen door het volle licht. Toch slaap ik niet met de gordijnen dicht. Nooit gedaan, mijn hele leven al niet. Ik wil de sterren zien en het ontwaken van de dag. De stilte van de vroege morgen, om met Zjef van Uytsel te spreken. Ik kan precies zien in welke huizen de maaltijd begint voor de zon opkomt in deze vastenmaand. Daar knipoogt het badkamerraam naar het eveneens verlichte keukenraam. We zijn er klaar voor, betekent dat.

Het brengt me naar het verleden, waar we als kind een vastentrommeltje kregen op aswoensdag, om het snoep in te verzamelen van door de week. Nee, we hoefden ze niet veertig dagen te bewaren, maar mochten er op de zondag al van snoepen. Er werd geen vlees gegeten, maar de vis op vrijdag mocht wel. Op aswoensdag haalde je een askruisje, die door de priester op je voorhoofd werd gezet en er hing een gewijde hulsttak achter het kruisbeeld in de kamer, dat de doornenkroon van Christus symboliseerde. Ik weet niet of mijn vader en moeder daar hun eigen regels voor hadden. In het begin van de basisschool gingen we iedere ochtend naar de kerk, die tussen de jongens en de meisjesschool stond. Later verdween die gewoonte.

Vasten, een tijd voor bezinning, maar als je ouder wordt is dat altijd aanwezig, zeker in deze roerige tijden. Hoe draaien de raderen van dit wiel en valt het nog te stoppen.

Het wordt vast een fijne week als ik de vooruitzichten mag geloven. Schone dochter heeft een baan en is in de wolken. Ze begint morgen. Ik ga donderdag met de beide dochters naar Friesland waar we voor drie nachten een zogenaamde ‘Tiny House’ hebben gehuurd in het Friese merengebied. De weersvoorspellingen zijn goed. En dat is precies, waarvoor we dit weekend naar een vroeger tijdstip in het jaar hadden verschoven. In November hebben we al drie keer achter elkaar koud en nattig weer gehad. Dit is gunstiger, denken wij. Dochterlief heeft weer een leuke knutsel uitgekozen en ik heb vier albums van Verkade, waar nog plaatjes ingeplakt moeten worden. Eise Eisinga staat met stip op het verlanglijstje en misschien Jopie Huisman. De voorpret is er dus al.

Het is bijna volle maan en ik was, geheel volgens verwachting, wakker rond een uur of twee. Het verbaast hogelijk, hoe in die nachtelijke uren de geest gaat zweven en allerlei gedachten naar boven haalt, waarvan je achteraf denkt hoe je daar in godsnaam op gekomen bent.

Zo moest ik ineens denken aan de roestvrij stalen vleesmolen die in Nagypeterd in een van de afgesloten zolderruimten in een doos opgeslagen ligt, samen met nog meer onbruikbare of vermeende onbruikbare elementen. Wat doe je met zo’n apparaat als vlees slechts beperkt in je levensonderhoud voorziet. Daar mmoest internet voor geraadpleegd worden. Het bleek dat je er ook groenten en noten mee kon malen en met scherpe messen zelfs zandkoekjesdeeg er mee kon maken. Dat opent weer nieuwe perspectieven en er plopten wolken plaatjes op van groentekroketjes, of paddenstoelenbitterballen, geurend op een bord. Geen idee of dat werkelijk zal lukken, maar als ik straks in de nieuwe keuken sta, ga ik natuurlijk het experiment aan.

Daarna schoot me te binnen dat een lieve vriend, die een beetje in de vergetelheid is geraakt, eigenlijk jarig was geweest op de dag dat mijn broer gestorven was, wat natuurlijk een extra reden was geweest om hem in die emotie te vergeten. Bovendien had ik altijd contact met hem in de messenger van Facebook, omdat hij in Amerika woonde. Het was al een paar jaar geleden dat we voor het laatst kattebelletjes naar elkaar hadden gestuurd. Zijn achternaam wilde me niet meer te binnen schieten. En terwijl de hersens zich allang weer kraakten op andere onderwerpen lichtte zijn naam in het geheel op. Zo wonderlijk kan het gaan in die door het heldere maanlicht beschenen kamer.

De andere helft van mij soezelde nog een beetje na op de spontane ontmoeting met de kinderen en kleinkinderen in die mooie omgeving rondom. Daardoor duurde het langer dan gewoonlijk voor ik eindelijk weer in een diepe slaap wegzakte.

Het boek ‘Een Haas in Huis’ van Chloe Dalton is bijna uit. Het is genieten, omdat ze dankzij Haas zoveel en zorgvuldig om haar heen is gaan kijken. Niet om de haas te willen domesticeren, maar om haar-het bleek een moer te zijn na een nestje met drie pulsterlingen-zoveel mogelijk de ruimte te geven, waarbij zijzelf zich plooide om de hazengewoontes heen. Het bracht haar een weldoordachte visie over de kracht en de inspiratie die je uit de natuur kan halen als je je er voor open stelt. Het maakte ongekende emoties los en het proces had geleid tot het krijgen van nieuwe inzichten krijgen in zichzelf en in de omgeving, als observant van dit Hazenleven.

Met spijt zal ik zo de laatste 18 bladzijden lezen, want het was zo fijn toeven met haar en Haas op dat lapje grond, in haar huis en tuin en daarbuiten, waar ze stukje bij beetje de omgeving verkende tijdens de wisselende seizoenen en op verschillende momenten van de dag, de avond en de nacht. Heel het kleine leven.

Lief videobelde. Het blijft heerlijk om hem even te kunnen zien. De bloembolletjes doen hun best en steken al voorzichtig wat puntjes op. De nachten zijn nog koud, straks barst misschien wel die oude winterkorst open en regent het lente met alle bollen van vorig jaar. Morgen gaan zijn vriend en hij twee muurtjes breken en dan is de keuken gereed voor het grote werk.

Daarna een app van zoonlief. ‘Wie gaat er mee wandelen’. Er zijn wat aarzelingen maar dan werden er knopen doorgehakt en tegen de middag met bijna allemaal zaten we aan een tafel buiten in het zonnetje en met de nodige wind bij het Soesterdal. Een grote speelplek voor de kinderen, die er ook in overvloed waren. Zand, water, gras met voldoende ruimte om te voetballen, een pomp, schommels, kleine glijbaan, en nog veel meer leuke toestellen. Het gevolg, zoals we constateerden, om zo op te gaan in het spel dat ze er niet aan dachten om elkaar dwars te zitten. Dan is een speeltuin wat het moet zijn.

Wij kletsen gezellig, de jongens trappen een balletje, de grote jongens genieten ook met acrobatische toeren en tussendoor schaken ze online. Beide zitten op een ‘schaakschool’. Kon niet anders met een vader die er gek op is. Ze konden het al als kleintje. Hetzelfde gold natuurlijk voor de voetbal. Dribbel moet een andere naam, want hij is zo ontzettend groot en wijs geworden. Hij ‘speelde’ vooral bij het draairing, waar drie kinderen op kunnen en elkaar in evenwicht houden als het ding ronddraait. Hij is daar niet om te spelen, maar om de gang van zaken te regelen. Iedereen om de beurt. Dan smelt je toch. Daarna dollen alle kinderen met hem en rent hij zich een hoedje in het rond. Alle kinderen van de oudste dochter zijn drie-talig en spreken vloeiend Frans, Engels en Nederlands en de middelste heeft daar ook Spaans bij geleerd.

Onverwachts bezoek. Nou ja, niet helemaal, want ze woont hier vlakbij. Zuslief die hemelsbreed eigenlijk ook op dezelfde weg woont, is komen lopen vanuit haar appartement. Heel gezellig. Sommige kinderen had ze al heel lang niet meer gezien. ‘Ze heet Oma L ’, zegt zoonlief tegen de kleine Njong, die braaf een knuffie geeft. We kletsen gezellig en ze vertelt dat er naast deze plek huizen gebouwd gaan worden. Dus niet midden in het bos, wat men online aangeeft, maar op braakliggend terrein tegen het bos aan. Er is een grote diversiteit aan mensen, maar vooral ook veel wielrenners. Dat is een soort haat/liefde verhouding omdat ze zo snel gaan en weinig meekrijgen van het natuurschoon om hen heen. Tenminste zo lijkt het. Doorgaans moet je hals over kop naar de zijkant manoeuvreren om de renners ruim baan te geven, anders word je ondergeschoffeld.

De Pals ligt er tegenover. Daar heb ik goede herinneringen aan. Dansje met Herman bij een after party, maar zo verlegen daardoor, dat ik hem niet aan dorst te kijken, wandeling met vriendinlief langs de tentoongestelde kunst dwars door het bos heen en een wandeling met de zussen, waarbij ik ontdekte dat te heuvelachtig eigenlijk niet meer ging.(ook een soort mijlpaal). Op dat moment heb ik bedacht, dat ik de wandeling met de zussen eigenlijk niet meer kon doen. Ken uw mogelijkheden. Dit oord is een fantastische plek, want onze gesprekken gingen automatisch de diepte in.

Er lag gisteren een piepklein donzig wit veertje op de galerij en ik dacht aan mijn nichtje, die een teken van mijn moeder daarin zag. Een van de schrijfopdrachten was: ‘Alles wat je weet over veren’.

Woorden kussen beelden wakker en in dit geval staat een plaatje van een sprookje van lang geleden in mijn geheugen gegrift. In mijn grote dikke Grimm staat het verhaal van de zes zwanen. Een prinses die aan het breien was, zes jaren lang, en de broers, prinsen die betoverd waren als zwanen, die bij tijd en wijle op bezoek kwamen, naar elkaar bliezen zodat de veren in het rond dwarrelden en voor een korte tijd terug veranderden in prinsen. Als ze de betovering wilde verbreken moest de prinses zes hemden breien van sterrenbloemen in zes jaar tijd, waarin ze niet mocht spreken en lachen. Ze kreeg er zes af op de mouw van een van de broers na. De zwanen veranderden in prinsen en een van de prinsen hield een grote witte zwanenvleugel als arm er aan over. Een adembenemend sprookje die de fantasie volop leven inblies. 

Grote veren zijn om mee te kriebelen. Om over je etsplaat in het zuurbad te strijken. Om sierlijke letters mee te schrijven en te zweren dat je een scribent was uit de middeleeuwen. Op school konden we er mee verven, als je ze in de ecoline doopte. Daar had je grote sterke veren voor nodig met een stevige schacht en van een kloek formaat van ganzen of raven. De klerk had een ganzenveer, die hij in een inktpotje doopte om belangrijke informatie vast te leggen. Of je bent de grijze tovenaar met lange baard, die de veer in een potje sterrenstof doopt om de dingen naar je hand te zetten.

Het andere sprookje is zwaan-kleef-aan, waarbij domoor een gans vindt met gouden veren, iedereen die een veer wil pakken kleeft vast aan de stoet. Hij maakt er de prinses mee aan het lachen en trouwt met haar. 

Veren zijn dus niet alleen om te vliegen. maar ook om er sprookjes mee te verzinnen. Veren brengen geluk. Mijn nichtje, het tweede kind van mijn tweede broer, zag steeds een kleine witte donsveer en was ervan overtuigd dat het mijn moeder, haar oma, was, die een groet kwam brengen. 

Uit mijn vroege jeugd stamt de Vierverenval, mooie waterval, het poppentheater op televisie  met Tex Tucker die vier veren op zijn hoed had, waardoor zijn hond en paard konden spreken en de pistolen zonder ze aan te raken af konden gaan als hij zijn armen omhoog hield. Veren als magie. 

Zo is Corvus altijd dichtbij gebleven. Eucalypta en haar krassende kraai, Krakras, de zwarte raven uit ‘Meester van de Zwarte Molen’ van Ottfried Preussler, een raaf is ook de hoofdpersoon uit het boek van Max Porter: ‘Verdriet is een Ding met Veren’. De raaf uit de televisieserie ‘Huize Annubis’.

Witte duiven en zwarte raven spreken de verbeelding aan. Verkleed als Chinese las ik ooit het sprookje: De Chinese Nachtegaal voor met behulp van een Japanse kamishibai. Met behulp van een antiek vogelkooitje en een zingend vogeltje erin, en Chinese achtergrondmuziek was het voldoende om de luisteraars ademloos te laten zijn en ze betoverd achter te laten. 

Als kind zongen we bij de kabouters: ‘De machtigste koning van storm en van wind is de arend, geweldig en groot, de vogels, ze beven en sidderen van angst voor zijn snavel en klauwende poot’. Maar dat lied vonden we vooral heerlijk om de tweestemmigheid en de melodie, die net zo krachtig was als de arend zelf. Heel anders dan de koekoek, die even zo vrolijk ons in elk bos tegemoet zong. Iedere vogel die we horen of die we zien brengt ons steeds weer in verrukking en vooral hier, in Hongarije, waar alle soorten nog rondvliegen is het helemaal een veren-vogelparadijs

Gouden vondst bij de kringloop gisteren. Een kleine raaf, Julius, die te kleine vleugeltjes heeft. Zijn buurjongens en meisjes noemen hem een pinguïn en in zijn zoektocht bedenkt hij dat hij dan maar eens naar de pinguïns toe moet. Een lieve kater zorgt voor hem onderweg en brengt hem naar de dierentuin, waar hij prachtig leert duiken en zich eindelijk vrij voelt en geaccepteerd wordt door de anderen. Een kleine raaf met ongemak die in oplossingen denkt en zelf een oplossing vindt met behulp van de kater en de pinguïns, daar smelt je toch van.

Lief belde net. De keuken is besteld in Pècs en het granieten blad bij de steenhouwer. Spannend. Alles is direct betaald. Boter bij de vis. De bon in forinten is langer dan een meter en de vrouw die het regelde had haar ogen op schoteltjes, want dat gebeurde bijna nooit. Hij zal aan de buurvrouw vragen of ze behoefte heeft aan de oude maar gave koelkast en het oude fornuis. Misschien kookt ze nog niet op gas, dat zou kunnen. Ook de buurman aan de overkant is blij dat hij weer terug is. Door de aanvullende cursus Hongaars die hij in de wintermaanden hier heeft gedaan, is er nog makkelijker een gesprek aan te knopen. Met een oude man in de Kisbolt, een piepkleine dorpswinkel, ook. Over het feit dat je van Palinka een kegel krijgt en van Wodka niet. Nooit bij stil gestaan, maar het kan kennelijk een probleem zijn. Lief houdt het bij een rode wijn op z’n tijd.

Het schijnt dat binnenkort vrouwendag, Nöknap, gevierd wordt in Hongarije. Dat is een speciale vrouwendag, waar alle vrouwen van het dorp naar toe gaan. Er wordt muziek gemaakt en er is vermaak. Jammer, dat ik er nog niet ben. Eerst moet ik durven Hongaars spreken. Ik versta woorden, maar zinnen is nog steeds moeilijk.

In het nieuwe Psychologie Magazine stond een artikel over het wel en wee van de Nederlandse Miriam en haar man Peter Lancewood, die jarenlang als nomade in de wildernis hebben gewoond en nu in een hutje in Bulgarije, toen hij ernstig ziek werd. Ze besefte ineens dat houden vaak ‘vasthouden’ betekent, maar ware liefde juist het omgekeerde is, nl. ‘loslaten’. Dus oefende ze het onafhankelijk van elkaar op pad gaan. Dat ging niet vanzelf in het begin, maar met ijzeren doorzettingsvermogen gaat het haar steeds beter af en ook samen met andere reismaatjes of vrienden. Het afscheid van haar lief is iedere keer weer dramatisch maar toch gaat ze om de zoveel tijd op reis. Omdat ze weet dat ze ‘binnen een uur van een huilende dweil verander in een wereldreizigster en vol goede moed en zelfvertrouwen de wereld instapt.’ Ze heeft er een boek over geschreven dat ‘Overleven in de Wildernis’ heet. Miriam Lancewood, een naam om te onthouden. Het boek mag op het lijstje.

Ik zal vandaag een afspraak maken bij de garage voor de jaarlijkse onderhoudsbeurt. Het is fijn dat het voor de reis nog gebeurt, om met een gerust hart op weg te kunnen.

Het belooft weer een prachtige dag te worden. Narcis heeft op het balkon ook haar kopje opgestoken. Straks maar eens een beetje plukken aan de plantjes daar. Nog niet teveel, want Maart is in staat om haar staart te roeren en dan kan het zomaar omslaan, dus tel je zegeningen.

Vanmorgen las ik terug, wat ik over mijn moeder en vader ooit geschreven heb. Het was de periode na de hersenbloedingen van mijn vader.

‘Min-dag. Ik zit ‘n feministisch boekje te lezen dat over huisvrouwen gaat, ‘t lijkt me leuk, als ik er niet meer ben, toch te lezen hoe ik op 65 jarige leeftijd mijn huisvrouwdag doorbracht. 

Er volgt een opsomming van wat ze dagelijks deed en daarop schreef ik acht jaar geleden, toen ze al 28 jaar niet meer bij ons was:

Haar vooruitziende blik destijds heeft mij gebracht waar ik nu ben. Ik ben nu een jaar ouder dan zij toen. 32 Jaar later lees ik haar dag zoals ze in mijn geheugen is gegrift. Ik kan haar uittekenen, als ze ‘ de badcel doet’. Met chloor weet ik, veel te veel. Als je de huisdeur opende, rook je niet de oudemannengeur waar ze zo bang voor was, maar een doordringende chloorlucht. Alle bacteriën, die rond wilden waren, werden gesmoord en stukje bij beetje ook haar gezondheid. Kinderen komen en gaan, het huis in de Amandelstraat is een duiventil. Als bijen om de stroop komen ze aanvliegen, drinken en eten wat, kouten wat, kabbelen voort. Daarna zijn er in vliegende vaart de boodschappen en andere verplichtingen. De dagelijkse hectiek, waar ze minder onrust aan verbond dan ik er in meen te zien. Een huisvrouwendag. Zijn die er nog? Echte ‘huisvrouwendagen’. 

Huisvrouwendagen: Ik heb ze nauwelijks gekend. Huishouden deed je erbij. Nog steeds. Als ik iets achter stel in het leven is het de aard der dingen in huis. De staat van de wasmand, de inhoud van laden en kasten, de van kleding uitpuilende stoel op de slaapkamer, het stof tussen de boeken, de vlekken op het aanrecht. Die speciale dagen van mijn moeder zijn ingeboet tot het hoognodige. Niet meer, niet minder, waarom energie verspillen als het anders kan. Je draait je om en er ligt alweer een nieuw huishouden klaar. Ik heb het er nooit met haar over gehad. Een ding had ik me voorgenomen. Ik zou nooit doen wat op een opdracht leek en er kwam geen was in de kamer te hangen. 

Gedeeld leven:

Mijn vader beeft als ik hem in zijn jas help. Zijn lippen klemmen zich verbeten op elkaar. Mijn moeder plant zijn pet, de klep naar voren op zijn grijzende kransje en doet hem de das om. Aangekleed gaat uit. Ergens vraagt Toon Hermans aan mij of zijn jasje goed zit. De deur zwaait open en we stappen over de drempel van het ongewisse. Voor het eerst loopt hij zijn rondje. Zijn bezwaren over de lijdzaamheid waarmee de buurt hem zal bekijken, de buurvrouwen achter de half gesloten vitrage, de gesprekken die komen gaan: ‘Zeg heb je van der L. al gezien, ook niet meer wat het geweest is’, sussen we weg. ‘Kom nu maar.’ Een beetje beweging in zijn vastzittend gemoed. Hij zet er de vaart in, zo kenmerkend voor Parkinsonachtige verschijnselen. eenmaal de vaart erin zijn ze niet meer te stoppen. Hij helt licht voorover en we proberen de armen te ondersteunen, maar hij rukt zich los. Hij begint steeds sneller te lopen. Mijn moeder maant hem tot kalmte wat als een rode lap op een stier werkt. Aan het eind van het blok, niet meer dan een klein kwadraat, moeten we hem tegenhouden omdat hij voorover dreigt te vallen. Al struikelend leunt hij zwaar op onze beide armen en spuugt zijn onmacht verbeten over de hoofden uit.

Haar afsluitend ritueel van de dag, schrijven, lezen, mijmeren heb ik overgenomen en is een deel van mezelf geworden. Het is wat ik het liefste doe.

In de loop der tijd is het avondritueel van mij omgebogen naar een ochtendritueel, maar nog wel steeds op dezelfde leest geschoeid.

Het boek ‘Een Haas in Huis’ is een kleinood om te zien. Chloe Dalton heeft het geschreven, Nico Groen heeft het met zorgvuldigheid vertaald en de illustraties zijn van Denise Nestor. De tekeningen bevinden zich niet alleen in het boek zelf maar ook worden hazen en haasjes, in allerlei standen getekend, tussen de kaften gevormd door alle de bladzijden tesamen. Prometheus is de uitgever. Het geeft een mooi en liefdevol beeld van de kleine pulsterling in het bijzonder en de meningen, parabels en feiten over wilde hazen in het algemeen. Haas kruipt diep weg in je hart, vervult je met verlangen naar zachte velletjes, niet om te strelen, maar om zorgvuldig te observeren. Zo is lezen vooral genieten.

Ineens drong, bij een stuk over de Engelse jacht op hazen van vroeger en zelfs nu nog, een sepia beeld van lang geleden zich op. Ik was bijna 15 en werkte een blauwe maandag bij een poelier. Rond de Kerst zou ik meehelpen, omdat dat vooral de drukste dagen van het jaar waren. Onschuldig en altijd met een groot hart voor gewonde en aangelopen dieren, stapte ik de werkplaats in. Het plafond van de ruimte achter de winkel hing vol met hazen en konijnen, onmiskenbaar dood, het koppie triest naar beneden, aan de achterpootjes opgehangen. Bij het zien van deze deerniswekkende diertjes in hun zachte vachtjes bleef ik aan de grond genageld staan. Werd dit mijn werkplek? Mijn leven lang heb ik nooit meer konijn of haas gegeten, terwijl kip of kalkoen natuurlijk net zo erg en net zo dood waren. Maar die waren al geplukt en lagen als bout in de winkel. We zijn als mens sterk in het ogen sluiten voor het leed dat we niet willen weten.

Later hadden Lief en ik een konijn in huis, die vrij rond mocht lopen, Ladjoe heette, een verbastering van het Indonesische Laju wat snel vooruit betekende, die met regelmaat aan de elektrische bedrading knaagde en verder knabbelde op alles waar maar op te knabbelen viel. Nu zou ik het niet snel meer doen. Een konijn, cavia, hamster, rat of woestijnrat als huisdier.

De zon schijnt uitbundig en buiten is de lente voelbaar. De viooltjes en de eerste narcissen kijken er in ieder geval halsreikend naar uit. Zoonlief is met de auto naar zijn werk. Dat is maar goed ook, anders was ik toch spontaan afgezakt naar de volkstuin. En daar had ik dan toch aan de slag gegaan, terwijl mijn lijf nog steeds vertelt dat dat een minder goed idee zou zijn. Dus rommel ik wat in huis, was een vaatje en schuier het balkon in tussenpozen schoon. Want de lente klopt aan de poort en dat is moeilijk te weerstaan.

Ik luister naar een uitzending van Onze Taal, waarin Nico Dijkshoorn vertelt hoe de klapekster aan zijn naam komt. Het blijkt dat hij met zijn vleugels kan klappen. ‘En verder is het een sociale vogel die het allemaal niet zoveel kan schelen. Hij heeft een spijkerjack aan, een sigaret in zijn mondhoek en luistert naar Born to be Wild’.

Een lieve vriendin is met een nichtje naar Japan afgereisd. De beelden stromen binnen via Polarsteps en ze maken iets bij mij wakker, dat alweer een tijdje aan het sluimeren was. Misschien omdat Lief niet in de buurt is of omdat de hectiek van de laatste weken groot is omdat het leven zelf de keuze bepaalt en wij alleen maar hebben aan te schuiven.

Ik zie de tempels die ze bezoekt, ik zie de zorg waarmee de planten in de tempeltuin zijn ingepakt om ze te beschermen tegen de koude en tot wat voor een kunststukjes de stro is omgebogen. Ik kijk op hun borden mee en zie voedsel dat het eten tot het grootste genot maakt, omdat er liefde, zorg en schoonheid in mee is geweven. Ik zie een bewuste manier van omgaan met alles waar wij mensen mee te maken hebben. En de tijd speelt mee en heeft een grote rol daarin. Teveel mensen op een klein oppervlak, maar niemand stoot tegen iemand, iedereen respecteert elkaars ruimte, ieder heeft achting voor een ander. Wat een verschil met ons haastige leven hier. De beelden roepen verlangen op. Dat zou ik willen. Zo’n wereld. Waar iedereen attent is en om elkaar geeft. Waar ‘rijkdom’ liefde is.

Lief heeft het ook en vooral voor de natuur in de Hoff. Het geeft zo’n warm en fijn gevoel als je hem hoort praten over zijn werk, over het feit dat hij de boom vertelt waarom een tak eraf moet, of een van de vele wantsen niet doodmept maar over het land naar het achterland kruid. Ik leer het daar. Door te zitten en te kijken. Naar nietige grootse zaken, naar alles wat vliegt. Ik zie vleugels van insecten schitteren in het zonlicht, doorschijnende kunstwerkjes, de koddige verrichtingen van de Europese groene hagedis die rent, abrupt stopt, de kop omhoog gooit, ‘m intrekt, verder rent. Waar je vroeger achteloos overheen keek, zijn nu de kleine juweeltjes geworden.

Het is de verwondering die al tijdens mijn schoolleven in dertig jaar zoveel mogelijk werd doorgegeven aan de kinderen in de groep. Een wandelende tak danst, zien jullie dat, oh kijk, de vissenkom maakt een regenboog met het zonnetje dat door de ramen schijnt en slakken kunnen tekenen, weten jullie dat. Dus glijden ze even later over het zwarte vel papier en tekenen in slijm hun wondere wereld. Ze kijken naar de pootjes en het zachte velletje van een dood gevonden molletje om hem daarna een mooie begrafenis te geven. Stralende toetjes, glunderende ogen, voelgrage vingertjes en veel van hen zullen het later, als het leven in rust is, ze op kunnen diepen.

Nog iets heuglijks. De boeken zijn binnen en wat zijn ze mooi. Van beide de proloog gelezen en nu kan ik niet kiezen. Waarmee te beginnen naast de dertig dagelijkse bladzijden van Jac.P.Thijsse, die een wonderlijke mengeling van een Europeaan en een Japanner in zich blijkt te hebben, als je hem zo leest.

Bij het beeldbellen was er eveneens een goed bericht. De accu’s en de opladers zijn terecht. Ze lagen verstopt in een la van een kast in de schuur, waarvan Lief de hele kast naar de schuur wilde transporteren. Maar daar heb ik een stokje voor gestoken. De kast blijft nu in de keuken. Mét de la en zonder de batterijen van de bosmaaier en de oplader. Haha. Zo heeft het kennelijk moeten zijn. Zo komt alles op z’n pootjes terecht.

Het blijft een oermiddel als je je niet lekker voelt. De hele vorige nacht bleef het spoken aanhouden en pas op de dag zakte het wat af. Daar moet een ouderwets probaat middeltje in, was mijn gedachte, en zoals altijd besloot ik voor kippensoep te gaan in de namiddag. Geen kip te bekennen in huis, maar wel dat goede ouwe vertrouwde kippenbouillonblokje en ui, knoflook en champignon. Laat mij maar brouwen. Ik moet de dag nog meemaken dat ik er niet van opknapte.

Aan het eind van de dag kwamen er massa’s foto’s langs van het gemiste feestje, maar als je hoofd er niet naar staat is het geen onoverkomelijk gemis. Rust en kalmte, dat zal goed doen. Na de kippensoep ook een broodje geprobeerd. Lekker na een hele dag thee met een cracker. Rond acht uur viel ik om en als een blok in slaap tot vanmorgen vijf uur. Het lijf had het nodig, dat was duidelijk. Ik voel me nog niet helemaal kiplekker,maar veel beter. Donderdag moet ik voor het jaarlijkse longfunctie-onderzoek naar het ziekenhuis en dan wil ik in optimale conditie zijn. Kijken of me dat gaat lukken. Ik heb nog voor twee dagen soep.

In de verloren uurtjes viel er niet te lezen met die dwalende gedachten. Dan maar pannen kijken. Volledig PFas-vrije pannen. Als je er een aanklikt, stroomt dankzij de algoritmes mijn social media vol en word ik met allerlei soorten en maten pannen om mijn oren geslagen. De een nog PFas-vrijer dan de andere. Tijd om het kaf van het koren te scheiden en me maar goed in te lezen bij een onafhankelijke beoordelaar. Vandaag kijken Lief en zijn vriend naar de keuken in Nagypeterd en worden de eerste handelingen verricht om alles vrij te maken voor de nieuwe keuken. Met inductieplaat en ingebouwde oven en koelkast. Wow. Nog nooit gehad, dus ik ben benieuwd.

Twee muurtjes moeten er aan geloven en misschien moeten de oude authentieke tegeltjes opnieuw worden gevoegd. Het stenen fornuis met de houtoven voor brood en pizza an de andere kant gaan we ook weer in ere herstellen. Ze doen het nog steeds perfect. Eerst wordt de houtoven op het terras opgestookt en dan kan het fornuis binnen aan. Het is een uitgekiend systeem en tegelijkertijd een juweeltje in de keuken. We proberen zoveel mogelijk die rustieke sfeer te behouden, al kunnen we dan niet de houten keuken vinden die we eigenlijk wilden.

In het kader van deze stappen besloot ik tegelijk om te kijken naar een andere make-up, diervriendelijk en vrij van wat je maar kan bedenken,. Ben benieuwd. Geen plastic meer en navulbaar. De portemonnee pikt een graantje mee.

De zon breekt door. Ook dat is medicijn. Er zijn twee boeken onderweg. De nieuwe Adriaan van Dis: ‘Alles voor de reis’ en een van Chloe Dalton: ‘Een Haas in Huis’. Vooral de laatste heeft een interessante insteek. De hoofdpersoon vindt een jonge Haas en besluit het diertje op te voeden maar wel heel veel ruimte te geven om hem niet zijn wildheid te ontnemen. Het schept een duurzame en onafscheidelijke band en is tegelijkertijd een ode aan de natuur.

Zoals zo vaak hebben wij niet de zeggenschap over hoe het leven lopen zal. Vannacht voelde ik me niet lekker, geen twee maar drie kussens dan maar, en kalm doorademen. Langzaam verdween dat roerige gevoel in de maag. Pas om vijf uur viel ik weer in slaap. Het irritatie-factortje (om met Jochem Myjer te spreken) was naar de buikstreek afgezakt, en de conditie was beneden peil. Te laag om aan te schuiven bij de High Tea voor de vriendinnen van mijn lieve schone dochter ter ere van ‘de blijde verwachting’. Via de app maakte ik het al vroeg kenbaar, omdat ik haar op zou halen met dochterlief. Die vlieger ging helaas niet op. In een mum van tijd was het anders geregeld. Ik mis een heerlijk uitje.

Gisteren had ik er een extra bij. Het was me ontschoten. Broer vierde zijn verjaardag alvast vooruit. Het jonge spul zat achter aan de eettafel en wij, de familie, zaten in een wisselende formatie voor. Om twee uur werden de snacks er door heen gejaagd. Daar zit een hoog tempo in. Meestal bakte broerlief alles zelf, maar dit keer hielp zijn schoonzoon mee. Voor mij was op dat tijdstip wat water meer dan genoeg. Er kwamen leuke dingen op tafel van vroeger. Zuslief wist zich te herinneren wat bij mij volstrekt beneveld is geworden. Hoe wij vroeger de verjaardag vierden. Zij herinnerde zich een trommeltje met wijnballen om uit te delen op school. Geen ulevellen dus, zoals in het lied van Jarig Jetje.

‘Jarig Jetje zou trakteren, alle meisjes uit de klas/ Jetje had wat meegenomen waar eenieder dol op was/ulevellen nam zij mee/ieder kreeg er minstens twee.’

Als je je soms verbaasd over het feit dat alleen de meisjes wat kregen…Er waren, in de jaren vijftig, meisjes-en jongensscholen. Bij ons in het Ondiep stonden die aan weerskanten van de kerk. Jawel, De Deugd in het midden. Het is trouwens een wonder hoe sommige teksten je tot op het laatste woord bij blijven. De menselijke geest heeft zo haar lieverdjes.

De grootte van de huizen kwam ook ter sprake. Schoonzus vertelde dat ze destijds eens mee naar boven mocht om te kijken hoe we sliepen en dat ze bijna achterover viel van verbazing. De zeven jongens op de grootste kamer in drie stapelbedden en een opklapbed, de meisjes in twee stapelbedden op de kleinere en mijn vader en moeder in het allerkleinste kamertje.

Schoonzus van overleden broer was er ook. ‘Het leven valt niet mee, zo in je eentje. Het is stil in huis’. Nou dat wil ik geloven. Ik merk het een beetje als Lief weer in Nagypeterd is zoals nu, maar ik heb de wetenschap dat ik hem weer ga zien. Een cruciaal verschil. Vanaf een wolk kan je niet appen.

Lief beeldbelde vanmorgen. De gestolen gewaande grote grasmaaier stond opgeslagen in een van de varkenskotjes, die hij voor vertrek nog helemaal schoon had gemaakt en uitgezogen. Haha. Hij was het vergeten en vriendlief die de open deur had ontdekt, wist dat niet. Zo komen fabels in de wereld.

Nu moet hij nog ontdekken waar de drie batterijen en de oplader zijn gebleven. Heeft hij ze ook per ongeluk te goed opgeborgen? Een onopgelost mysterie is beter dan een brute roof. Tel Uw zegeningen.

Een file noopte tot kalmpjes aan. Tijd liet zich niet langer sturen. Op de display stond de aankomsttijd. Niet eerder en ,naar ik hoopte, niet later. Zoals altijd loste het fileleed als vanzelf op. Klokslag twee uur reed ik de straat in waar het stadskasteel van Zaltbommel stond. ‘En te midden van die rommel, rommel, dreef de torenspits van Bi Ba Bommel’ zong door mijn hoofd, of zoiets dergelijks, helemaal zeker was ik er niet van. In het verleden had ik nog wel eens de neiging om een volstrekt eigen tekst aan de originele toe te voegen. Dochterlief en eega stonden al op de hoek te zwaaien, de filosoof en tante Pollewop hingen aan een ronddraaiend rek in de belendende speeltuin.

Ik was er al eens met de zussen geweest en herinnerde me meer, dan ik dacht. Vrolijke warme begroeting. We gingen het museum binnen en voor de jongste was er speurtocht waarbij kastelen moesten worden geteld op schilderijen, de kledij van Maarten grondig bestudeerd moest worden, er een zoekpartij naar een waterdrager in de tuin bij kwam, die helaas onder een afdekzeil verstopt was en meer van dergelijke vragen.

Twee moeders met drie kinderen bevolkten de ruimte. Ze waren overduidelijk vooral samengekomen om elkaar te zien en rebbelderebbelden de doopceel door, terwijl de kinderen, in optimale vakantiestemming, heen en weer stoven. Vooral boven bij de tentoonstelling over Fiep. Ze lieten talloze keren de ouderwetse telefoon rinkelen en dachten vooral dat je luider door de hoorn moest spreken dan normaal, waardoor het filmpje over het werkzame leven van Fiep niet meer te horen was.

Wij bekeken de schrijfplek van Fiep, nagebouwd van het origineel in Amsterdam, waar ze het liefst tussen de hanenbalken en de schuine dakwanden vertoefde op een ijzeren stoel achter een tafel vol tekengerei. Ze hield van die schuine wanden, het gaf haar een knus gevoel. Tante Pollewop was het tentoongestelde decor uit haar tekeningen duidelijk bijna ontgroeid, maar een puzzeltje met de juiste sleutels bij de juiste afbeelding zoeken kon nog wel bekoren.

Erg aangenaam was het in het tuincafé, waar een lieve vrijwilligster voor koek en zopie zorgde. Tijd voor een gezellig praatje over en weer. Ze had koffie gebracht naar haar collega bij de kassa, kwam terug en vroeg of er iemand een knuffel kwijt was. Dochterlief verschoot van kleur. De meegebrachte Alpaca was er niet meer. Gauw gaan kijken of dat de gevonden knuffel was. Er kwam een hele blije tante Pollewop terug.

Gelaafd liepen we nog even om de toren en vonden een vreemd soort boom, rijk aan wonderlijke vruchten. Het bleek een Anna Paulowna boom of Keizersboom te zijn. Ze was inderdaad vernoemd naar de echtgenoot van Willem II, Anna Paulowna uit Rusland. We zijn nooit te oud om nieuwe kennis op te duikelen.

Tante Pollewop ging achterin bij mij en had een paar grappige verzoekjes om te horen via Spotify. Tussen de drukte door (wat een verkeer op de weg) lukte dat wonderwel. Het was een half uurtje rijden, dus we hadden de tijd. De camping lag in een bosrijke omgeving aan een doodlopende weg. Het was er een vrolijke bedoening, buiten werd een vuur gestookt en er stond een groepje mensen. In de huiskamer kozen we een gezellig tafeltje en schone zoon organiseerde voor dochterlief en mij een wit wijntje in het boscafé. Mazzelen. Nu was er tijd om bij te kletsen. Er kwam veel voorbij. Tuin, kinderen, vakanties, een bezoek aan Hongarije, de toedracht van deze gekozen plek, de leukste camping in Nederland. Voor mij eigenlijk alleen gunstig in de zomer, als er geen vuur gestookt wordt.

Een alternatief cateringbedrijf kwam een uitmuntende Libanese maaltijd verzorgen, wat een heerlijkheid en wat knap van de onderneemster die in haar eentje was. Wat was het leuk. Meer dan voldaan namen we afscheid. Vandaag gaan ze op huis aan. Morgen hebben we een feestje. Gevulde dagen. Zo zie ik ze graag.

Vanmorgen vroeg werd de stilte sereen doorbroken door een merel en ik werd er zo gelukkig van. Nu begint het echt, dacht ik. Alles wat nieuw leven geeft na een lange sluimerende periode steekt de kopjes reikhalzend uit naar warmte, of schudt de veren op en fluit een lied van verwachting. Ondanks of dankzij de regen. Is het, anders dan de vorige dagen, vandaag eerder een mals lentebuitje? Het lijkt erop. Wat een heerlijke manier van wakker worden. Ik trek de dekens nog eens op, blijf liggen in de warmte van het dekbed en luister en geniet.

Gisteren ging ik met een tas vol geladen op Amersfoort aan en werd enthousiast begroet door de parmantige spring-in-‘t-veld met haar vader. De broers lagen buiten te rollebollen om de overtollige energie alvast een beetje uit te laten razen. Dat was maar goed ook. Ze hadden er meer dan genoeg van.

Drie borden waarop gesneden mocht worden met de kindvriendelijke messen. Het zachte spul eerst. Champignons om mee te beginnen, dan de paprika, de tomaat (moeilijkheidsgraadje) en het raspen van de kaas. Gelukkig had zoonlief drie raspjes. Van het deeg maakte ik rondjes van bord-grootte. Tomatenpulp in een bakje en met de bolle kant van de lepel verspreiden over de pizza. Alles erop strooien en klaar was het grote werk. Stoom buiten afblazen en even een klein moment van rust, zoonlief ruimde de vaatwasser in en ik kwam aan mijn kop thee toe.

Ondertussen ging de eerste pizza de kleine oven in. Handen wassen, en allemaal een stukje. Het ging er in als koek. Eigen brouwsel smaakt altijd beter. De andere twee werden ook met smaak verorberd en leek het zo of aten ze meer dan gewoonlijk. Van het laatste restje deeg had ik een kleinere gemaakt en bij gebrek aan een deegroller geprobeerd om het met een glazen potje dunner uit te rollen, maar de bodem was toch te dik en niet gaar. Helaas, pindakaas, dan alleen de randjes eten.

Daar ging de deur open en kwam schone dochter binnen. Binnen een mum van tijd was de aanrecht weer leeg en de boel al behoorlijk opgeruimd. Van de restanten groenten zou een pasta gemaakt worden. De rakkertjes speelden ondertussen de vloer is lava, of juist niet, dat werd niet helemaal duidelijk en deden een spelletje “stokjes gooien’ in een bakje.

Het was tegen vijven toen ik moe maar voldaan de deur uitging. ‘Wel toeteren Oma’. Tuurlijk. De oudste vond dat ik een Lamborghini had. ‘Bijna lieverd, ze heeft er naast gelegen’ en met een grote grijns en een stevige toeter reed ik weg. ‘Dag lieve schatten.’ Binnendoor om de files te omzeilen.

De winterkampeerders hadden een plan voor vandaag. Eerst een museum en dan gezellig een Libanees etentje op de camping. Daar zeg ik geen nee tegen. Vandaag reis ik dus af naar het Brabantse. Straks videobelt Lief en zal hij vertellen hoe het gisteren is verlopen in Boedapest en met het keukens kijken. Heel benieuwd wat vriendlief en hij gevonden hebben en tegelijkertijd horen hoe het is op de Hoff. Vol verwachting klopt het hart.

Lief is veilig in Boedapest aangekomen en heeft er tot vandaag een hotelkamer gehuurd, waar vriend hem op zal pikken om samen alvast een voorstudie op keukens te doen. Erg fijn voor het gemoed, kan ik jullie verzekeren, deze wetenschap van een gunstig verlopen reis. Ik kan me op een nieuwe taak richten. De rakkertjes zijn aan de beurt. Zoonlief stelde voor om Pizza’s te maken. Dat gaan we vanmiddag doen. De voorspelde sneeuw blijft gelukkig uit, dus een ritje naar de Keistad moet te doen zijn.

Op dag 173 van de schrijfcursus was de schrijfingang ‘Het wasmiddel van je moeder’. Al sinds ik het me kan heugen heb ik een hekel aan was in de kamer. Zelfs toen Lief en ik op kamers in Leiden woonden, vond ik was aan een rek aan de deur verschrikkelijk. Toen ik nog thuis woonde en ik heel jong was, zette mijn moeder op de winterdagen steevast een houten rek om de zwarte buikkachel. Daar hing de was dan aan te drogen, midden in de kamer eigenlijk. Naar alle waarschijnlijkheid kwam de ergernis daar vandaan, want wij zaten er tussen om onze winterhanden en wintertenen te laten ontdooien. Het is nooit meer over gegaan. In mijn eigen gezin hing het in het trappengat, omdat het dan sneller droog was.

Gek genoeg vind ik wapperende stralende witte lakens aan een lijntje tussen twee palen op een boerenerf of in het groene gras weer wel van een bekoorlijke schoonheid.

Dit waren mijn herinneringen aan vroeger:

Mijn moeder hield de maandag en de dinsdag als wasdag en strijkdag in ere. Vroeger was het wasmiddel een blokje Sunlightzeep dat in een speciale klopper door ons kinderen in een emmer tot schuim geklopt werd. Een werkje wat altijd leuk was om te doen. In die opgeklopte zeep werd het wasgoed gewassen. De witte was kreeg daarnaast ook de hulp van het zakje blauw van Reckitt, dat in het zeepsop werd gestrooid. Blauwsel maakte het witgoed optisch witter. De was werd eerst geboend op het wasbord en dan in een grote zinken ketel op het fornuis gekookt en er was een grote stok om erin te roeren. Er stond in de Amandelstraat iets later een houten Miele met wringer, waarin het wasgoed ronddraaide door de schoepen in het midden. Bij het wringen moesten we helpen. Punt van het kletsnatte laken erdoor en draaien maar, zwaar werk hoor als je zo klein bent, ook toen was het Sunlight en het zakje blauw. 

Later had mijn vader gezorgd voor een ‘moderne’ Miele wasmachine met een losse centrifuge, die soms, bij een verkeerde lading aan het wandelen ging. Toen kwam er Persil om de hoek kijken. Ze had er een dagtaak aan of soms zelf wel twee dagen, toen het er elf waren. Het wasgoed rook heerlijk fris. Milieutechnisch gezien dacht men nog nergens aan. Het was toch om ‘schoon’ te wassen. 

Iets later kwam daar de Biotex bij en werd de Persil vervangen door Dreft. Dat rook zo mogelijk nog lekkerder. De was werd buiten aan de lijnen gehangen die van het huis naar de schuur liepen, waartussen wij het spel van de schaduwen speelden als de zon scheen.

Het hele huis ademde in die dagen was en strijk. De droge was werd door Jannie gestreken, een meisje uit de buurt. Haar sterk geurende oksel vermengde zich dan met de frisruikende was. Dat was minder prettig, maar voor mijn moeder was het fijn dat er een hulpje bij kwam, al kon Jannie de was niet strijken zonder valse vouwen. Je kwam overal stapeltjes gestreken en gevouwen was tegen. Wassen slokte een groot deel van het huishouden op. 

Mijn moeder was er trots op, tenminste dat geloof ik nu nog. Heel de kamer lag bezaaid met opgevouwen stapeltjes. Later nam ze de was van broer er ook bij. Mijn moeder en de was waren onlosmakelijk verbonden.

Het verschil tussen Anna Enquist bij het Buitenhof en Isabella Ducrot kan niet groter zijn als ze beide praten over ouder worden en wat dat voor hen betekent. Wat werd ik blij van die ongelooflijke optimistische 94-jarige Isabella, die een levenslust aan de dag legt, waar een mens zich aan kan laven. Ze haalt Spinoza aan: De menselijke Natuur kent een drang tot leven. Ik zou op mijn lauweren kunnen rusten, maar ik wil nog zoveel doen. Die drang tot leven richt zich juist op de toekomst. Ze is in een rap tempo Europa aan het veroveren en haar werk hangt in vijf vooraanstaande galerieën

Anna Enquist haar laatste boek gaat over een vrouw van 80 jaar, die ongevraagd en onaangekondigd de thuiszorg op de stoep heeft staan. Enquist hoopt nog heel lang een zelfstandige onafhankelijke vrouw te zijn, maar de dood en de gebreken, de vriendenkring die gaandeweg uitsterft en de mogelijkheden daartoe die steeds minder worden, de vreselijkste ziektes die je op kan lopen of waar je mee geconfronteerd wordt, spelen wel door haar hoofd. Een vat vol ellende, eigenlijk, een zwaard van Damocles. En toen zei ze aan het eind van zo’n litanie: ‘Maar als je over de tachtig bent zou je moeten weten dat je nog maar een heel beperkt toekomstperspectief hebt’. En het was die zin die me triggerde in vergelijking met de optimistische levensdrang van Isabella Ducrot.

Wat Lief en ik juist hebben ontdekt, is dat het stellen van nieuwe doelen, de levenslust, de vrolijkheid en de drang tot leven versterken zodat de eigen initiatieven geprikkeld worden en de plannen toenemen. Denken in mogelijkheden. Wat ben ik mijn moeder dankbaar voor die gouden eigenschap. De uitzending over Isabella Ducrot is terug te kijken op Close Up op NPO Start en een aanrader.

Ik was aan het schrijven toen er op het raam werd geklopt en zoonlief met de kleine Njong op de stoep stond. Mijn potje met blauwe druiven was omgevallen en hij was zo lief ze even voor met op te rapen en de aarde op te vegen.

Het was weer een gevuld dagje vol autootjes al dan niet gesorteerd, geroosterde broodjes met choco-pasta en melk, Muis kwam mee-eten. De verf kwam op tafel en een batik stempel van vroeger, die verrassend goed te stempelen bleek en dat met waterverf, misschien juist door de waterverf. Als iets nieuw is, dan wil hij dat niet, maar op zo’n moment ga ik er mee aan de slag en dan wordt zijn enthousiasme voor dat onbekende gebied groter en groter en neemt hij het over. Ken uw pappenheimers. Een half uurtje Ipad werd ingecalculeerd en rijstewafelstukjes tussendoor als lekkernij. Voor de vuilniswagen maakten we kleine propjes papier, goed voor de fijne motoriek, die ook nog eens allemaal in de Dinkitoy gefriemeld moesten worden. Hij was er een tijd lang zoet mee.

Om twee uur werd hij door zijn moeder weer opgehaald. Schone luier, schoenen aan, voetstapjes en voetstappen op de galerij, kushandjes bij de trap.

Van Lief hoorde ik vanmiddag dat hij al in het hotel was aangekomen en ook zijn kamer had mogen betreden. De reis met de Flixbus was kennelijk voorspoedig gegaan. Een pak van mijn hart, want je weet nooit wat je onderweg aan weer tegen komt. Dat het wonderlijk kan lopen is de voorspelling voor vandaag. Weer sneeuw en gladdigheid. Eigenlijk hoopte ik erop, dat de sneeuwkoningin was vertrokken naar het hoge noorden en dat er een vleug lente over het land zou trekken. Helaas…IJdele hoop.

De kauwtjes zijn aan het zweven op de wind. Ze laten zich een eind meevoeren en buigen dan vliegensvlug af, om opnieuw hogerop te gaan en weer te zweven. Het is een koddig gezicht.

We hadden vanmorgen staan blauwbekken op het busstation van Leidsche Rijn. De wind heeft er vrij spel en maakt er ook dankbaar gebruik van. We probeerden nog wat beschutting te vinden achter het glazen wandje, maar er waren meer mensen op het idee gekomen. Het was er druk, een bonte verzameling aan passagiers, jong en oud, met of zonder veel bagage. Toen de groene bus eraan kwam, slokte ze Lief en de rest van de wachtenden in een mum van tijd op. De chauffeur had haast. Na luttele minuten was hij uit het zicht verdwenen. Dag Lief, tot binnenkort.

Op de terugweg de boodschappen meenemen, dan hoef ik er niet meer uit. Het weer valt tegen en het lijken wel Maartse buien, afwisselend grijs, zonnig, blauw, regen en gierende wind. Nu zit ik in de werkkamer en kijk, als vanouds, toen hier mijn bed nog voor het raam stond, naar de bomenpartijen en het parkje aan de overkant. En natuurlijk waart de geest van Lief hier rond. Dat voelt vertrouwd. Vanaf de linkerkant zwaait zijn broer vrolijk naar me vanaf een foto. Het is hier alleen kouder dan op de slaapkamer, want dit is de Noordkant.

Zoonlief belde om Lief een goede reis te wensen. Morgen komt de kleine Njong een paar uur met de auto’s spelen, want het is de laatste werkdag voor zijn moeder. Daarna kan ze bijkomen en zich voorbereiden. Ze is over zes weken uitgerekend, maar de kleine kriel in haar buik lijkt al aardig ingedaald. Oudste dochter en het hele gezin zijn een week bij de schoonouders in Parijs. Haar zus is met manlief, de filosoof en tante Pollewop aan het winterkamperen in hun hemelsblauwe caravan in het Brabantse. Ben benieuwd hoe ze het vinden. Zoonlief vroeg of ik donderdag zin had om iets leuks te doen met de rakkertjes, want het is vakantie. Tuurlijk. Altijd gezellig.

Gisteren hadden we samen nog een fijn dagje gehad, waar zeker een week op te teren valt. Als feestmaal had ik de Khoresh Ghemey (de Linzenstoof)uit de vriezer gehaald en Tahdig gekookt, die heerlijke rijst met de gouden korst, ditmaal met een matze op de bodem en zonder de saffraan. Even wat werk, maar dan heb je ook wat. Het is de allerlekkerste manier om rijst te bereiden.

De biografie van Jac.P. Thijsse door Dik van der Meulen, ‘Meester in het paradijs’ is een genot om te lezen. Het kost weinig moeite om die wereld van toen voor de geest te halen. Wel wordt vooral duidelijk, waar we, wat natuur betreft, allemaal op in hebben moeten boeten en dat komt niet alleen door de klimaatverandering. Wat hij schrijft over Texel is heel herkenbaar. Het is nog steeds een vogeleiland bij uitstek. Trouwens op de terugweg zagen we hele vluchten vogels rond Hoorn.

Over twee weken ga ik met beide dochters een lang weekend naar Friesland en zitten dan midden tussen de polders, de rietkragen en het water, daar valt ook vast en zeker menig wat aan vogel te zien. Toch eens mijn fotocamera uit het stof trekken, wie weet wat er allemaal ‘in de lucht’ te schieten valt.

Daar zijn de kauwtjes weer. Zweven, laten vallen, omhoog vliegen en opnieuw, tot ze bijna stil staan in de wind in een eindeloze herhaling.

De laatste ochtend van onze drie dagen op Texel. We genoten zowaar van een zonsopgang vanuit de drie linker ramen, die een grandioos schouwspel gaven van dit fenomeen, terwijl allerlei soorten vogels, al dan niet in formatie, er voorlangs of onderdoor vlogen. Een waardig besluit van dit heerlijke verblijf in de B&B, temidden van het natuurschoon.

Rond half elf namen we afscheid van onze vriendelijke Host en kregen een kaartje mee met een gelukspoppetje eraan. Het zijn dit soort kleine attenties, die een bezoek zo aangenaam en persoonlijk maken.

We haalden een glazen potje met nog net niet bloeiende narcissen voor de dochter waar Lief ‘de Bonusvader’ van was, zoals zij het noemde, en zochten haar adres. Het moest een oud huisje zijn, had ik op de foto’s op Instagram gezien en warempel. We kwamen midden in het centrum uit, met een parkeerplek en uitzicht op het park. We wilden de andere kant oplopen, maar hoorden achter ons roepen. Daar stond ze druk te zwaaien. Ze had op een bankje voor het huis met een matcha in haar hand zitten wachten op onze komst.

Inderdaad wat een prachtig huisje had ze opgeduikeld. Dat het allemaal van ‘toevalligheden’, voor zover die bestaan, aan elkaar had gehangen, hoorden we later onder de thee en koffie, maar eerst een rondleiding in dit smaakvol ingerichte prachtige oude huisje met een keuken achter de woonkamer en een ieniemienie serre met logeermogelijkheden, met aangrenzend een plaatsje. Boven, onder de witgeverfde hanenbalken, een ruim tweepersoonsbed en een geïmproviseerde kast.

Er viel prachtige kunst te bewonderen van de opa van dochterlief. Etsen, lino’s, schilderijen, zijn beelden en foto’s en een beeld van een pasgeboren kalf van een bevriende kunstenaar. Koffie en thee in de heerlijke zitkamer met kleine appel/bladerdeeg baksels van de warme bakker. Uitzicht op het park en het glazen huis. Er viel een heel jaar of nog langer te overbruggen, dus eerst het verhaal van de koop van dit lot uit de loterij en daarna alle wederwaardigheden. Een zoektocht naar wat ze werkelijk wil in het leven, mogelijkheden, goede eigenschappen daarbij, een jubelend ‘Weet je wat ik nou geleerd heb!’ , en met de gitaar in de aanslag vertolkte ze een lied met haar mooie stem. ‘Ga zingen,’ dachten wij.

Na een warme afscheidsgroet liepen we nog even door het centrum van Den Burg en togen daarna naar de Veerboot, die in de winter op het hele uur vertrok. De terugreis, waarbij we naarstig wilden zoeken naar een gezellig tentje, bijvoorbeeld in Medemblik en omgeving, Vinkeveen en omgeving, met glimpen van nostalgie, maar het was Valentijnsdag en carnaval hier en daar, met een zon die aanlokkelijk scheen dus alles bleek vooral overvol. Pas bij Breukelen hielden we een noodzakelijke pitstop met een borrelhapje en vooral een meer dan opgelucht gemoed.

Wat een bijzondere dagen hebben we doorgebracht. De zee nauwelijks gezien, maar de bijzondere en waardevolle ontmoetingen en gesprekken waren voor nu even het belangrijkst geweest. Soms is vriendschap de alles bepalende gemene deler en die mag gekoesterd worden.

Heerlijk en rustig ontwaken na een onrustige nacht. Het kan. Kennelijk waren de televisie-docu’s over Palestijnse gevangenen in Israel en daarna de oxycodon-verslavingen iets te overweldigend, want de zwaarte van de beelden vermengde zich met mijn dromen. Drie nachtmerrie-achtige onrust veroorzakende dromen. Tussendoor tijd te over voor de dagelijkse lesjes Hongaars. In de hele vroege ochtend opnieuw van vermoeidheid in slaap gevallen en dit keer zonder droom.

Na een kalme ochtend reden we tegen twaalven naar Den Burg om een bloemetje ergens op te diepen en vervolgens naar vriendinlief te rijden, met in de buik van Agaath de tas met herinneringen. We zien elkaar maar gemiddeld een keer per jaar, maar het gesprek gaat, na warme en liefdevolle omhelzingen, onmiddellijk de diepte in. We hadden afgelopen jaren te maken gehad met een zeer nabij verlies. Als dat een gemeenschappelijke deler is, brengt dat troost. Omdat je veel van elkaars verhalen herkent en omdat je de weg die het verlies zoekt vol begrip kan volgen.

Altijd weer ben ik verbaasd dat zij en ik vanaf het moment dat we elkaar, nu vijf jaar geleden, voor het eerst leerde kennen, er een lijntje tussen ons gesponnen werd. Vandaag de dag lijkt het of we al jaar en dag dikke vriendinnen zijn. Lief kent haar al lang, van zijn tijd op Texel en vooral ook toen ze met haar man in Hongarije een wijnhuisje kochten. Meer dan een vriendin, iemand om van te houden en te omarmen. Altijd optimistisch over het vervolgen van haar leven ondanks de vele tegenslagen van de laatste jaren. Haar glas is half vol, net als het onze en dat schept een band.

Bijpraten tussen de lunch door dus, die duurde en duurde, het was zo warm en sfeervol en daarna kwam er nog lang geen einde aan, want iedere keer vielen we van het ene onderwerp vanzelf in het andere. Rond vieren moesten we echt weer op pad, omdat we de galerie wilden bezoeken waar de prachtige etsen en de lino’s van vriendinlief ten toon gesteld waren. Dus namen we met een lichte weemoed afscheid, tot gauw, tot eens, tot ooit, maar wel weer binnen een jaar.

De galerie bleek in het oude postkantoor van de Koog te zijn gevestigd en had een voor de hand liggende naam gekregen: Het posthuys. We werden achterom geleid naar de enorme aangebouwde serre en al van buiten was te zien dat hier de Kunst in klein en groot, eenvoudig tot uit de voegen gebarsten, van volleerd kunstenaar tot opkomend kunstenaar werd omarmd. Ik deed de mannen de groeten van vriendinlief en ze wezen ons de weg naar boven waar haar werk stond. Eerst even rondkijken, soms ademloos, soms nieuwsgierig, soms geroerd. Wat een mooie verzameling van alles waar je maar iets mee zou kunnen uitdrukken. Grappig en verrassend waren de ‘Kwallenlampen’, de enorme verzameling vazen, waardoor ik onmiddellijk aan mijn zusje moest denken, en de kleine zeegezichten. Ook de bronzen beelden in het begin. Veel vogels en hier en daar een schaap.

Daarna op naar een echt authentiek dorp, dus kozen we voor Oudeschild, waar er geen vreemde modernismen waren toegevoegd aan prachtige oude huizen en waar alle historie glorie mocht uitstralen. Daar in de haven hadden we een heerlijk en eenvoudig avondmaal en daarna reden we na een alleszins geslaagde dag door de stikdonkere nacht voldaan naar huis.