Met al dat gepraat over het ‘ondankbare’ huishouden van gisteren en de impasse waar het het het schilderen betrof, bedacht ik me hoe heerlijk het zou zijn als ik ‘letterlijk en figuurlijk, eens de bezem zou halen door het atelier. Gewapend met ruitenreiniger en trekker liep ik terug naar de Datsja. Langs de eerste klaproos en de bloeiende salie. Ja! Ze staat volop in bloei. Kom maar, bijtjes en vlinders. Die zijn gek op deze struik.

Alles van de kant en aan de kant, ramen schoon trekken van binnen en van buiten en alles wat overbodig was, eruit. De glasplaat op de tafel werd ook gezeemd. Ziezo. Ooit maakte ik met de dochters een klein mozaiek op een cursus in Maastricht en die moest altijd nog opgehangen. Ik zag ineens mogelijkheden, toverde een kettinkje ergens vandaan en ziedaar. Eindelijk gerechtigheid voor mijn creatie. Nu blinkt de hut ons weer tegemoet. De binnen-en de buitenwereld worden er aanmerkelijk groter door.

De vogels vieren meimaand met uitgebreide trillers en gezang. Het zijn er veel en ze zingen om het mooist en om het hardst. Merlin geeft aan: De huismus, de merel, de zwartkop, de groenling, de putter, de zanglijster, de grasmus, de koolmees, de Nachtegaal, de pimpelmees, de boerenzwaluw, de bonte specht, de spreeuw en de grauwe klauwier. Ik moet me bedwingen om niet iedere keer een opname te maken. Het is zo leuk. Ik herken de zwartkop uit duizenden, de groenling hoor ik niet goed door de tinnitus, maar de nachtegaal, de lijster en de merel hoor je boven alles uit. De nachtegaal heeft haar plek in de boom naast de Datsja nog niet gevonden. Ik hoop vurig dat dat nog gebeuren gaat.

Het schilderen hervat ik en het gaat ietsje beter. ‘Niet denken maar voelen’ is de sleutel. Ik wandel nog even naar achter om de appelboompjes te bewonderen en Lief laat trots alles zien, wat hij heeft heroverd op de wildgroei. De wilde salie pronkt ook, bloeiend en wel, evenals de kleine nieuwe aanwas aan bomen. Alleen zijn de blaadjes van de jonge hazelaar afgegeten. Die waren voor de reeën kennelijk niet te versmaden. Ach ja.

Toen ik op het terras zat, appte zoonlief of ik nog een pakje had ontvangen. Nieuwsgierig liep ik naar de voordeur, want ze zetten het vaak neer in het portiek. Niets in het portiek, maar wel onder het hek doorgeschoven. Goed dat hij appte, anders had het zomaar de hele nacht buiten gestaan. Weer een doos met lieve tekeningetjes en een foto van de drie rakkertjes met grappige brillen, ondeugende grapjes en zelfgeschreven kaartjes, om te ontcijferen. Twee foto’s van mij met de jongste. Een mooie en goed gevulde moederweek op deze manier.

Voor het eten had ik een Yakisoba in gedachten, een Japanse Noedelschotel. Maar er moest Yakisoba saus bij en die had ik niet. Wel een aantal onderdelen ervan, maar Ketchup en Worcestersaus ontbraken. Worcester vervang je door soja en appelazijn leerde Google mij. Voor de Ketchup nam ik wat Passata met loempiasaus. Het zal niet hetzelfde hebben gesmaakt, maar het was heerlijk, ook met de gedroogde zeewier erin, vond Lief. Zo werkt dat dus. Er valt altijd een mouw aan te passen.

Iedere avond rond de klok van zeven lees ik Lief enkele hoofdstukken voor uit de biografie van Dick Swaab, de Nederlandse neurobioloog en hersenonderzoeker. Het is een gemoedelijk uurtje. We zitten in de bibliotheek met, door de hoge ramen, met regelmaat een ondergaande zon achter de huizen aan de overkant, die de lucht prachtig ton sur ton kleurt met de tinten van de kamer. Het is het rustpunt van de dag. Een vertrouwd en genoeglijk samenzijn.

Nog steeds is er niemand langs geweest voor de koelkast en het fornuis. We hebben geduld en ze staan voorlopig nog niet in de weg. Dan maar om een boodschap gaan. Hoera, bij de Duitse super hebben ze kennelijk Japanse dagen. Sla je slag, want doorgaans zijn al die producten als Miso, Soya, Mirin, Nori, sesamolie, hier maar moeizaam te verkrijgen.

Door naar het kleine tuincentrum, om te zien of er lobelia’s en vetplanten te verkrijgen zijn, maar ook willen we op de plek van de doodgevroren olijfboompjes, andere vruchtbomen, om te beginnen appels dus. Daarnaast kiezen we wat pollen lavendel, die ook goed tegen de hitte kunnen net als Roosmarijn. Het blijft experimenteren. De Lobelia’s zijn in de geest van de broer van lief, die daar heel erg dol op was. Het zijn ook heerlijke planten. Eerst stonden de eenjarigen in een doos in de kar, maar toen zagen we de tuinlobelia en hebben we ze ingeruild voor de laatste. We hopen dat we daar meer lol van hebben.

Het was een goede regenachtige dag voor het planten van de appelboompjes, die echt weer van die Vasalisboompjes zijn op hun dunne stammetjes. God zegene de greep en duimen maar dat ze aanslaan.

Lief hoorde vanmorgen vroeg twee Wielewalen in gesprek met elkaar. Het hart maakt bij elke trekvogel een sprongetje als ze dan eindelijk toch de Hoff aandoen. Vroeger zaten ze er geregeld, vooral wanneer de vijg vruchten droeg, maar daar zie je hier ook veranderingen insluipen. Er vliegt eveneens een paartje roodstaart rond. Een beetje vlugge en bedrijvige vogeltjes met vrij hoge zang. De staart is opvallend oranje/rood aan de binnenkant. De merels hebben het druk. Er zijn diverse nestjes met jongen. We hebben het geluid leren onderscheiden als er gevaar dreigt, bijvoorbeeld door een buurpoes, en jagen de onruststokers de tuin uit. Tot nu toe met succes. Een hele verantwoordelijkheid hoor, kleintjes.

Van schoonzoon kreeg ik een link opgestuurd van een column in Trouw, geschreven door Leonie Breebaart. Over wat ze wel viert met moederdag. Ze schrijft over de tentoonstellingen en de kunstenaars die waarachtig moederschap het juiste tegengif laten zijn voor de ‘deprimerende pastelkleurige beeldvorming in vrouwenbladen, om maar te zwijgen van de dwingend positieve wereld van de conservatieve momfluencers. Ze benoemt het weergeven van die realiteit in de hedendaagse kunst. ‘Ja zo was het, voelde het en wat een enorme opluchting dat het eindelijk eens zo echt, zo eerlijk in beeld komt. Dat is pas de erkenning voor de even geestdodende als geestverrijkende ervaring van het moederschap’.

Zelf heb ik het moederschap nooit als geestdodend gevoeld. Er viel altijd wel weer een nieuwe uitdaging aan te gaan. Maar het huishouden daarentegen vond ik bijzonder geestdodend. Dat niet aflatende, steeds weer terugkerende ondankbare huishouden, daar had ik het niet zo op. Ik werkte voor het oog en flanste de boel bij elkaar. Tijd maken voor elkaar en niet voor de poets. Ook dat was een waardevol samenzijn. Om te vieren natuurlijk.

Gisteren na de Brunch ging Lief in een van de nieuwe kampeerstoeltjes de wacht houden bij het hek, om eventuele reageerders op de koelkast-en fornuis-advertentie te signaleren en dan het hek te kunnen open doen. Het was gelijk een mooie gelegenheid om te beginnen in de biografie van Jac.P.Thijsse.

Ik stiefelde ondertussen naar de Datsja. Even los komen van gelijkenissen of niet en gewoon opnieuw beginnen. Kalmpjes aan, veel water, schraal en mager starten. Iets dergelijks, nam ik me voor. Het zit nog in een soort vacuüm. Geduld is een schone zaak en volharden dan ook tegelijkertijd. De eerste opzet was goed en daarna begon de twijfel. Als ik me daardoor laat leiden, weet ik, gaat het fout. Ik poets wat weg, maak de neus wat geprononceerder, zitten die ogen nu te hoog en dan in een keer wis ik alles weer. Altijd in een opwelling. Ik weet dat het beter zou zijn om alles te laten rusten en via de foto’s goed te kijken waar het aan schort. Die rust is kennelijk nog niet ingedaald. Weg ermee.

Om drie uur is er thee en de boodschap dat er een groot pak is binnengekomen met als afzender het adres van oudste dochter. Ik onderdruk de neiging om direct te gaan kijken. Het loopt niet weg per slot van rekening. Ik had wel een vermoeden met moederdag in het achterhoofd. Ach, die lieve schatjes.

Om de impasse te doorbreken wandel ik met de handen op de rug naar Lief, die achter bezig is met een net ontdekte grote distel uit het zeer gevarieerde kruidentuintje in het begin van het voedselbos te elimineren. Ze zitten met een grote kluit onder de grond en zijn lastig weg te halen. De druppels zweet mengen zich met de omgewoelde aarde. ‘Kalmpjes aan schat.’ ‘Ja ja’, wuift hij me toe. Hij noemt het zijn ‘Ladang’, Maleis voor akker door kappen en platbranden verkregen. Zeker is dat het dezelfde noeste arbeid vereist.

Bij de Datsja spoel ik de penselen, dek de verf af met aluminiumfolie en leg de kussens van de rieten stoelen binnen. Naar het huis en op de grote doos aan, een tikkie opgewonden, als een kind zo blij. Even later zit ik, ontroerd door alle lieve berichten en teksten, temidden van de kunstwerkjes en volgeschreven, zorgvuldig uitgekozen kaarten en kattebelletjes, een traantje weg te pinken. Zoonlief, schone dochter en de drie rakkertjes ontbreken nog, maar die sturen het zelf op, dat was logistiek beter. Items: ‘De liefste schone moeder’, ‘reikhalzen naar hereniging’, ‘zin in vakantie hier’, en een tekst van dochterlief: ‘Mother, you’re not just a person/you’re a place/you are someone’s home.’ Daarnaast De Dom en De Vismarkt in pentekening, een geboortekaartje van de jongste spruit, drop en een foto van het hele complete gezin, om bij de andere foto’s te voegen.

De tekening heeft een extra lading, waar ze niets van weten, dus goed geschoten. De vismarkt is namelijk de plek waar de Metro zat, een kleine koffiekelder op de hoek. Daar hebben Lief en ik elkaar eind jaren ‘60 ontmoet, Ik werkte er en schonk koffie. Een paar weken geleden vond ik mijn serveervergunning terug tussen oude foto’s op internet. Die vergunning moest ik halen op het hoofdbureau van politie aan het Paardenveld. Het was een hachelijke onderneming want mijn vader werkte daar en van hem mocht ik niet in een kelder gaan werken. Het was de tijd van Sarasani, tempels van LSD-vermaak. De Metro was volstrekt onschuldig, maar maak dat je vader de brigadier-wachtcommandant maar eens wijs. Op slinkse wijze was het me toch gelukt. Mijn moeder kwam gewoon een keertje koffie drinken en die had allang gezien dat het goed was. Eenvoud is soms de beste weg.

Spijkers met koppen moesten er geslagen worden als we de oude koelkast uit de gang wilden hebben. Dus zijn er wat knopen doorgehakt en kwam er een briefje in het Hongaars, in mijn mooiste handschrift, in een plastic hoesje om op het prikbord bij de Kisbolt, met de niet-tang bevestigd. (bij gebrek aan punaises)

‘Koelkast en gasfornuis gratis en voor niets af te halen’. Wij hopen dan altijd vurig dat mensen, die zoiets hard nodig hebben, de spullen komen halen en niet de opkopers. Een blik op de oude koelkast die ik sinds november vorig jaar niet meer van binnen gezien had, zorgde ervoor dat ik alles gebruiksklaar ging poetsen. Een gegeven paard mag je weliswaar niet in de bek kijken, maar dan toch. Het fornuis laat ik voor wat het was,. Daar mogen de nieuwe eigenaren zich op stuk bijten.

Toen dat allemaal geregeld was, stroomde er weer vrijelijk nieuwe energie door de poriën en werd het tijd voor de fiets. Heerlijk. Als een tierelier reed mijn kleine witte Neuser op de laagste ondersteuning door het landschap. Lief had het zwaarder op zijn oude racefietsie, maar kon me dankzij de versnellingen goed bijhouden. We hebben wel afgesproken om nog een elektrische fiets voor hem erbij te kopen. Dan is het mogelijk om langere tochten te maken en daar hebben we heel erg veel zin in. Niets is zo fijn om langs veld en beemd te rijden.

We reden richting Kispeterd en daarna door naar Botykapeterd. In Hongarije hebben de dorpen en steden vaak namen met een betekenis. ‘Kispeterd’ is vertaald ‘kleine Peter’, ons dorp ‘Nagypeterd’ is ‘grote Peter’ en Botykapeterd is vermoedelijk van Peter Botyka, Botyka zou namelijk een familienaam kunnen zijn. Het is een sport om de namen aan een vertaling te onderwerpen. Niet zelden zijn ze hoogst vermakelijk.

Kispeterd is piepklein. Een paar straten rond de kerk, huizen met erf, al dan niet opgeknapt, overal loslopende kippen op de erven en natuurlijk bij ieder huis een hond, gelukkig achter de grote roestige hekken. Schone was temidden van spelende kinderen en de loslopende dieren. Fietsende kinderen op straat of spelend op het gras aan de weg. Oppassen geblazen. We fietsten door naar Botykapeterd langs een vrij goed onderhouden weg, nieuwe rode prunussen als aanplant tussen de al wuivende bomen, een boerenkar met paard in het veld. Lief stond ineens op zijn rem. Vlak voor zijn wiel gleed een jonge esculaapslang met de welbekende tekening op de kop en voor ik er een foto van kon schieten, gleed ie er als een haas vandoor.

Bij het restaurant aan de weg 6 keerden we weer om. De weg 6 is levensgevaarlijk om op te fietsen. De volgende rit, beloofden we elkaar, zouden we binnendoor fietsen naar Szigetvar. Of een keer gaan eten in het restaurant zonder de auto en met een onbezorgd wijntje erbij.

Het was wonderlijk weer, best aangenaam van temperatuur maar met een stevig windje dat af en toe warm en dan weer koud aanvoelde. De zelfde weg terug voerde ook langs de begraafplaats van ons dorp en door een palet van glooiende groene, gele en bruine velden met daar boven de verwaaiende wisselende lucht. Hoofd in de wind en gaan.

Een nadeel van het ouder worden of van de grote tussenpozen tussen het verbruik van iets is dat een eventuele gebruiksaanwijzing in je hoofd wat mistig wordt. Natuurlijk wijt ik het aan het laatste. Ik oud, welnee joh, ik ben nog piep.

We wilden gaan fietsen gistermiddag, maar Lief had dat al teruggedraaid naar morgen. Ik nog niet en derhalve dacht ik, dan ga ik er even alleen op uit. Lief was zo lief om de fiets op te halen. Hij had de accu al een tijdje geleden opgeladen en nu zou ze dus rijklaar moeten zijn. De accu erin was al een moeizaam dingetje. En eruit halen om het opnieuw erin te doen, was nog veel moeilijker. Maar met veel zweetdruppels en binnensmondse ergernis was het gelukt. Lief ging eerst een stukje fietsen om te zien of er eindelijk een lampje ging branden, dat was tot dan toe niet gebeurd. Nee dus. Ik ook zo’n zelfde stukje de straat uit en weer terug. Aiii, wind tegen, geen ondersteuning, nauwelijks te doen. Ik kan alleen fietsen als ze mijn energie willen dragen, dan krijg ik vleugels.

Enfin, terug naar de schuur. De accu erin laten zitten, aansluiten op het stroomnet, ja hoor, alle lampjes gingen aan. We lieten hem staan en zaten wat te genieten op de veranda van de Datsja tot het tijd was om voor de inwendige mens te gaan zorgen. Nog even naar de accu in de fiets kijken. Helemaal niets meer. Lief erbij geroepen. Niets. Ik gaf het op en ging toch maar vast vooruit naar de keuken. Lief volgde toen de borden waren opgeschept, samen met de mededeling dat we morgen(vandaag dus) met een gerust hart kunnen gaan fietsen, want het bleek het rode knopje onder de accu te zijn, dat ingedrukt diende te worden. O jee, glad vergeten dus, evenals de foto’s van dit debacle. Die komen vandaag wel.

Die late namiddag kwam er niets meer van fietsen en ook niet van voorlezen uit de biografie van Dick Swaab, de hersenonderzoeker. Tot nu toe vinden we het voornamelijk hoorcolleges en we zijn erg benieuwd hoe of de rest van de leesclub aankijkt tegen dat medische jargon en alle verhandelingen. Geen biografie vinden wij, maar een opsomming van zijn bezigheden, vrij klinisch ook nog.

Het is bevrijdingsdag in Nederland. We missen hier wel de leuke bevrijdingsfeesten, voor ons gezin met name de tweedehands markten, bijvoorbeeld de grote in Lombok in Utrecht. Altijd leuk om bijzondere kleinigheden op te duikelen. Kleinzoon had alweer een heel grappig klein draakje voor een paar centen gekocht.

Ondertussen is het pact tussen mijn dochters en mij in werking getreden en gaan we met z’n drieën de volkstuin in Overvecht doen. Het maakt me heel gelukkig te weten dat tijdens mijn afwezigheid er toch nog steeds tussen alle bedrijven door genoten kan worden. Ze mogen er met verve hun eigen stempel op drukken, want dan alleen kan je het je eigen maken. Ze zijn al druk bezig geweest met overplanten van de oude tuinplanten van dochterlief naar de mijne. Er zijn voor die tuin nieuwe enthousiastelingen gevonden, die graag aan de slag willen. Zo blijft het leuk en het is heel gezond dat ‘oud’ een stukje opschuift om ‘nieuw’ de kans te bieden. Een frisse kijk, nieuwe mogelijkheden, andere ideeën. Kortom, de sleutel voor nieuw elan

Het bleek een hele toer om hier enveloppen op de kop te tikken, maar je oren te luisteren leggen naar de volgende wijsheid is zo gek nog niet: ‘Als de nood hoog is, is de redding nabij’. Heel dichtbij dus, want het kleine postkantoortje hier om de hoek had buiten hele lappen met postzegels ook ergens achter in het gebouwtje nog een stapeltje middelgrote enveloppen. Hoera. De brieven aan de filosoof en tante Pollewop gaan wel een dagje later de deur uit, want het postkantoor gaat al om tien uur dicht. De gekleurde leuke kartonnen die in de Flow zitten, worden gebruikt als stevige body om de plaatjes heel te houden.

Een droeve vondst aan het begin van de middag. Een jong esculaapslangetje was kennelijk de keuken ingegleden en lag onder de opstaande drempel van de deur, die ik daarnet had dichtgedaan. Toen we hem nader bekeken was zijn kleine lijf al beschadigd. Lief heeft hem nog het struweel ingewerkt, maar aan het eind van de middag had hij het toch niet overleefd. We werden er allebei een beetje weeïg van. We zijn watjes geworden, zo langzamerhand en kunnen niet best meer tegen dierenleed. Lief had in de vroege ochtend trouwens een roofvogel in ons bos op een van de roestige hekjes zien zitten. Ze zijn op zoek naar weerloze jonkies en ander grut ben ik bang. Het is de natuur. Eten en gegeten worden, hoezeer dat ook aan ons hart gaat.

Op mijn wandelingetje naar het randbos achter zag ik ook een kleine hagedis, zo’n mooie blauwgroene, maar die bleef niet zitten. Ik kon nog net een fotootje schieten en toen gleed hij in een vaartje naar veiliger oorden.

Gisteren zagen we de docu ‘Fotoalbum’. Men ging op zoek naar de herkomst van een oud oorlogsalbum. In dit geval was het er een met foto’s van allerhande vliegtuigen, maar ook gruwelijke details van het kamp Bergen Belzen, net na het einde van de oorlog geschoten. Het bleek een Britse man te zijn die bij de luchtmacht werkte en hielp om vliegtuigen te demonteren of weer vliegklaar te maken. Zijn zoon leefde nog en die vertelde dat zijn vader per ongeluk in dat kamp terecht was gekomen en daar al dat leed had gezien. Het heeft hem zijn leven lang nachtmerries bezorgd en na het zien van dat alles had hij gezegd: ‘Er is geen God meer’. Al met al behoorlijk aangrijpend. Voor het fotoboek werd een goed onderkomen gevonden in een museum voor oorlogsdocumentatie.

Het brood bakte ik aan het eind van de ochtend af. Het is goed gelukt, wel een wat harde korst, maar ik had ook niets om het deeg eerst af te dekken. Toch blijf ik zo experimenteren, want het is een echte sport om starter en brood in een voor jou juiste en meest lekkere vorm te krijgen. Straks gaan we er van smullen, oude kaas is hier gelukkig ook te vinden. Tijd voor zuurdesemtaartjes. Ik zal ook eens een focaccia maken. Wie weet.

Een ander recept dat ik ga uit proberen is het maken van een zeepje met restjes zeep. Toen ik in de badkamer aan het experimenteren was met het kneden van, een was al in stukken bij aankomst na de reis, bleek dat wonderwel te gaan. Zo kwam ik op het idee, de kaarsresten van vroeger indachtig, die weer omgesmolten konden worden tot een nieuwe kaars. Wel moet de zeep Au Bain Marie verwarmd worden. Daarna kan het goedje in een vormpje en zie daar. Nieuwe zeep. Hoe leuk is dat. Ik ben benieuwd. Mijn inspiratie voor het schilderen mag dan even zijn wegggezakt, maar de grijze radertjes draaien lustig door.

De docu ‘Kiss the Ground’ was niet meer te vinden op Netflix, dus zaten we ineens een of ander niemendalletje over de Camino te kijken, eigenlijk een tikkie humoristisch, maar ook met heel veel cliché’s.

In de middag gingen we op oorlogspad voor de enveloppen, die zo goed als op waren want morgen gaan de Verkadeplaatjes richting de Filosoof en Tante Pollewop. Alle twee de kantoorboekhandels waren dicht, eentje omdat ie was opgeheven en de ander zonder reden, maar vermoedelijk omdat het eergisteren, 1 mei, een vrije dag was, ergo, ze hadden er een lang weekend van gemaakt. Tenminste dat was onze aanname. In de supermarkten was nergens een enveloppe te krijgen. Dan zit er maar een ding op, want nood breekt wetten. Terug naar de aloude oplossing: Zelf aan de arbeid. De oude Flows hebben altijd leuke versierkartonnetjes ingesloten, dus die kunnen heel goed dienen als basismateriaal.

Na de boodschappen was het tijd voor het brooddeeg. Tarwemeel, water, zout en desemstarter afmeten en mengen, dertig minuten wachten, dan kneden. In de tussentijd bekeek ik de vorderingen van alles wat groeit en bloeit en het was een geluksmomentje, want de kleine hagedis had net bedacht om zich eens lekker te laten koesteren door het zonnetje. Ze hield me met haar kleine kraaloogjes in de gaten maar bleef zitten waar ze zat, naar welke kant ik ook liep om wat foto’s te schieten. Het is een schoonheid met haar groen/blauwe velletje.

Tot mijn grote vreugde zag ik dat alles een groeispurt had genomen. De Salie staat op knappen, de munt barst uit haar bedje, de papavers staan volop in knop en zijn lekker dicht bij elkaar gekropen, evenals de Malve, de hop is met het kleefkruid een verbond aangegaan en de roosmarijn bloeit uitbundig even als de tijm. Het is op het moment goed toeven in de natuur, want ook de merels hebben een nest in de spar achter het prieel, ze vliegen af en aan en ik denk zelfs kleintjes te horen. Nu maar hopen dat de buurkatten wegblijven.

Het kneden is even een werkje, maar dan heb je ook wat na tien minuten. De bol deeg mag in de glazen schaal onder een natte theedoek op een warm plekje rijzen. Ziezo, dat is dat.

Gisteren gebeurde er iets bijzonders. We waren al een paar dagen aan het zoeken naar de biografie van Jac.P.Thijsse, die ik meegenomen had voor Lief, omdat het zo’n heerlijk boek is om hier, temidden van alles, te lezen over de natuur. We konden het echter nergens meer vinden. Elke plank van de boekenkast en andere plekken waar het zou kunnen zijn, hadden we al binnenstebuiten gekeerd. Vlak voor het boodschappen doen liep ik nog een keer de werkkamer in. Bij de deur riep ik maar eens de Heilige Antonius aan. ‘Heilige Antonius, beste vrind, zorg dat ik het boek van Thijsse vind’ en liep vervolgens door naar het kabinet. Niet achter de deurtjes, ik trok een laatje open, tilde het fotoboekje dat erin lag iets omhoog en warempel. Daaronder lag het boek. De wonderen zijn de wereld nog niet uit. De oude Antonius werkt nog altijd.

Straks bak ik het brood af. Altijd weer leuk om te kijken hoe of het deze keer uitpakt. Ik heb starter genoeg voor nog een paar pogingen.

O, o. De klad zit erin. Wat is wijsheid. Stug door blijven gaan, ook al lukt het niet of afstand nemen. Ik stopte met schilderen en besloot ineens-waar komen toch die plotselinge invallen vandaan-om het doek van de zussen wit over te kalken. Die was me al heel lang een doorn in het oog. Het gaf op een merkwaardige manier rust en daarna nam ik een willekeurige foto uit mijn serie favorieten om daar in een snelle opzet iets van te maken. Mooi rood is niet lelijk. Het was een spreuk die een paar dagen geleden aan kwam vliegen omdat iemand de haren had laten doen. Dat werkte wonderwel ook een tikje helend.

Al spookte door mijn hoofd, dat de koek op was. De vraag is nu, voor eventjes of voor altijd. Om inspiratie op te doen of het malende hoofd rust te gunnen was ik al twee keer naar het randbos gewandeld en verlangde ernaar om de nachtegaal weer te horen. Maar de buit bleef beperkt tot een grote buizerd en een aantal grote raven of kraaien die rond hem cirkelden. Hij verdween met een prooi in zijn poten en liet zijn zwarte minrebroeders het nakijken.

De mieren waren weer in groten getale teruggekeerd op het honk in de nok van het atelier. Dat was niet de bedoeling, dus helaas, pindakaas. We moeten uit zien te vogelen wat hen er toe drijft om juist daar, waarschijnlijk in het isoleermateriaal, hun verblijf te bouwen. Dat zou betekenen dat we hier en daar wat dicht moeten kitten om te voorkomen dat zich de geschiedenis blijft herhalen. We zijn watjes geworden en kunnen daar niet meer achteloos of ondoordacht bij blijven.

Ik vond de vier geplante bessenstruiken van vorig jaar niet meer terug, maar Lief had ze gezien en wees ze me aan. Haha. Geen wonder dat ze niet te zien waren, het gras er rondom was hoger dan de struikjes. Er naast bloeide de wilde salie volop en even verderop begonnen de bossen Guldenroede in bloei te komen. Dat is altijd genieten. Mijn gedachten dwaalden af naar het oude wijffie in de markthallen van Kaposvár, die twee bosjes Guldenroede op een tafeltje vlak bij de deur probeerde te verkopen en door de marktkooplui welwillend op haar plekje mocht blijven. We kochten een bosje. Tikkeltje verlept en ik schoot een foto van Lief die de bloemen kocht. Daarmee begon de serie ‘Hongaarse vrouwen’, die zich nog steeds allengs uitbreidt. Misschien een nieuw project beginnen. Mmmmm, iets om op te broeden.

In de nieuwe Groene staat een docu over het Marokkaanse dorp Bounou dat ten onder dreigt te gaan aan de verwoestijning. Alles verdwijnt, constateert men. Huizen, akkers, dadelpalmen én verhalen. De twaalfjarige Chourouk ziet het met lede ogen aan. Achter dat ene kleine dorp schuilt een veel grotere wereld van leed. Bijna drie miljard mensen worden wereldwijd door landdegradatie geraakt. Chourouks boodschap: Als er niets verandert, verdwijnen niet alleen de akkers, rivieren en miljoenen dadelpalmen maar ook de daaraan verbonden culturen.

Ecologisch herstel, duurzaam landgebruik, herbebossing en het vasthouden van water zou helpen. Het is geen ver van mijn bedshow, maar vormt een steeds grotere bedreiging. ‘Kiss the Ground’ is een hoopvolle documentaire over deze problemen, te zien op Netflix. De trailer geeft buiten de realiteit ook hoop en een aanwijzing wat wij met ons kleine zelf kunnen betekenen als deel van het geheel.

Een ritje naar Kaposvár is eigenlijk een halve kamikaze-rit. Dat komt door de staat van het wegdek en de kronkelige rondingen die de weg zelf neemt. Het is hotsen en botsen geblazen. Tel daar de ongeduldige auto’s achter je erbij op, als je je aan de snelheid placht te houden en het voelt alsof je het volledig uit handen moet geven. Maar ja, we zijn het gewend. Dus Agaath gaat met haar waardige tred niet aan de kant voor de snelheidsmaniakken en draait haar eigen tempo. Het is nog best een eindje, het ritje naar de bouwmarkt.

Die blijkt, verassend of niet, dezelfde formule voor de indeling van de te verkopen spullen te hebben als in Nederland. Ouwe jongens, krentenbrood en volg de bordjes. Bij de afdeling lampen, op een bekende manier uitgestald, staan ook een handvol staande lampen. Zelfs nog de oranje lamp die nu in de bibliotheek staat en die zeker al veertien jaar oud is. Exact het zelfde model, hetzelfde materiaal en dezelfde kleur plus drie andere opmerkelijke kleuren. Verder is er weinig keus. We laten het voor wat het was. Prijzen kunnen we niet vergelijken, want Lief heeft de lamp ooit gekregen.

Bij de nepbloemen binnen speur ik naar oranje, maar het is té mooi van lelijkheid en tot drie maal toe kletteren de blikken flamingo’s die er tussenstaan, van hun voetstuk. De rest van de tuinartikelen staan voor het grootste deel buiten. Daar ontdekken we ook iets wat zou kunnen dienen als ondersteuning voor het druivenprieel, makkelijk en functioneel. Niet de bamboe of de houten versie, maar een metalen geval, die stevig genoeg lijkt en in elkaar geschroefd dient te worden. We maken er foto’s van en Lief gaat een en ander over de mogelijkheden met onze vriend bespreken.

Bij een van de grote supermarkten, een warenhuis op zich, halen we glazen en houten accessoires voor de keuken. Het plastic gaat in de ban en mag in de weggeef-doos of naar de schuur als opbergplaats voor schroefjes en moertjes. In hetzelfde gebouw is ook een Wok to go. In een opwelling bestellen we bami en sticky kip met groenten om mee te nemen. Lekker zeg, dit hebben we lang niet gegeten. De nieuwe magnetron doet het voorbeeldig.

In de avond vermaken we ons met het programma van Maarten van Rossum en Emma Wortelboer. Het thema is ‘rouw’ en ‘dood’. Het wordt gebracht met de te verwachten luchtige noot. Ze zijn geweldig op elkaar ingespeeld, omdat ze allebei zichzelf blijven en eerlijk vertellen wat ze ervan denken. Het is een genot. We reizen met ze mee naar het oudste mogelijkheid van crematie in Driehuis, waar ook de as van Multatuli is bijgezet, nemen een kijkje bij de oven onderin van het gebouw, (een soort pizzaoven). Hun humor is precies wat nodig is om het leven en in dit geval de dood, in het juiste licht te zetten. Vervolgens gaan ze naar Delft, waar een man voor zijn afstuderen een soort kist heeft ontwikkeld, die opgebouwd is uit mycelium, een paddenstoelenkist, waar je op een bedje van mos komt te liggen. Emma test het ter plekke uit en is enthousiast over hoe aangenaam dat voelt, vervolgens rijden we naar een oord, waar de wensen van de mensen kunnen worden ingewisseld, hoe wonderbaarlijk en vreemd ze ook zijn. Er staat een kist met luipaardenprint maar alles is mogelijk. De overledene gaat vervolgens in een auto in luipaarstijl de kist in met een passende aankleding en ook de ‘afterparty’ gaat in die sfeer.

Bij alle gelegenheden maken ze kwinkslagen of reageren serieus, zien het als iets dat onvermijdelijk bij het leven hoort. En zo is het ook. Het taboe is eraf en daar rust, wat ons betreft, een zegen op.

Gisterenavond na de film bleef ik nog even zitten. Lief was al naar bed gegaan, maar ik wilde eerst alle indrukken van deze prachtige film een eigen plek gunnen in mijn hoofd. Er vielen veel momenten her te beleven en te overpeinzen. Er borrelden vragen op over hoe ik een en ander zou hebben aangepakt. Zou ik zo ruimdenkend zijn geweest als de hoofdpersoon of was het haar argeloze naïviteit?

De film, Je m’Apelle Agneta’ was nieuw op Netflix. En ook al hadden we besloten om weer meer te gaan lezen, leek dit eindelijk weer een film met de nodige diepgang die we de laatste tijd een beetje hadden gemist. Dat hadden we goed ingeschat. Het geheel geeft een levensbeschouwelijk inzicht in fantasievolle en rijke beelden en wordt prachtig gespeeld. Vooral de ruimte die de twee hoofdpersonen elkaar geven, is lovenswaardig. De boodschap: Accepteer elkaar zoals we zijn, of we nu afwijken van de norm of niet en zoek naar de ware beweegreden van het handelen van de ander. Het helpt als die ander daar ook inzicht in zou geven. Daarnaast: Heb jezelf lief en gun jezelf die liefde ook. Het is een Zweedse Komische dramafilm, regie is van Johanna Runevad en het verhaal is gebaseerd op de roman van Emma Hamberg. De grandiose hoofdrolspelers zijn Eva Melander en Claes Mansson. Een aanrader, wat ons betreft.

Het weer van die dag was echt een beetje filmweer. Op de dag hadden de ramen me toe geknipoogd met hun wat vlekkerige ruiten en was het eindelijk tijd om de boel eens flink te luchten, te zemen en te zuigen. Stoffie werd van stal gehaald en poetste de vloer glimmend terwijl ik ondertussen de ramen vertroetelde. Het voelde goed omdat het echt even nodig was. Alle kasten en richels kregen dezelfde poetsbeurt.

Thee met de cake die, voorbij het midden, verrassend goed smaakte, vond Lief, een tikkeltje te compact, vond ik, maar dat mocht de pet niet kreuken. Het ging er in als koek.

De plannen voor vandaag waren bekend. Rond een uur of twaalf richting Kaposvár, om naar de ‘Praktiker’ te gaan. Dat is geen gezondheidsgoeroe, maar een grote bouwmarkt die ook tuinmeubelen en dergelijke verkoopt. We hadden op de website een houten pergola gezien, die misschien deugdelijk genoeg is om de druif wat op te krikken. De oude palen dreigen scheef weg te zakken, zeker straks, onder het geweld van de oerstammen met haar rijke vruchten.

Lief werkt zich een slag in de rondte om achteraan, aan het begin van het voedselbos, een mooie mijmerplek onder de appelboom te maken, waar vooral veel vogels te zien en te horen zijn. Hij had de specht al gespot en de nachtegaal eveneens. De boom stamt nog uit de beginperiode van dit huis, toen de herenboer hier zijn boomgaard had en ze is overgebleven, samen met een oude peer. Ieder jaar dragen ze vrucht. Vorige jaren hebben we alle vruchten voor de dieren gelaten, maar dit jaar zal ik er op tijd bij zijn. Verder waren er ook nog een aantal Kaukasische reuzenberenklauwen die hij zo snel mogelijk wilde verwijderen voor ze de kans krijgen nog meer zaad te verspreiden.

Er is een bedje basilicum klaargemaakt en bij de oude Buddha komen de vergeetmenietjes. Basilicum komt ook in een van de lege potten bij de keuken, want vorig jaar heeft ze het daar fantastisch gedaan. Dit is zaad uit eigen kweek. In de andere potten komen de lobelia’s omdat het de lievelingsbloemen zijn van de broer van Lief . Vanaf zijn wolk zal hij ze goedkeurend toeknikken. Na de ijsheiligen gaan de geraniums naar buiten. Nog even geduld.

Ik wilde vanmorgen niet wakker worden. Tot op het laatst bleef ik beelden van de droom terughalen, die ik daarvoor ontvangen had. Zo’n heerlijke droom. Met een jongen, met een aandoening in het autistisch spectrum, op stap in een taxi, die eruit zag als een Lada of een Daf 33, volledig afgeplakt met bruin tape en waar alleen voor de bestuurder een klein vierkantje was uitgespaard. ‘Niets zeggen’ fluisterde hij bij het instappen. ‘Dat heb ik weer’, dacht ik daar aan de Viesstraat bij het Vredenburg, toen hij op me afreed om me in te laten stappen en volledig gefocused op de weg al doorreed, terwijl ik maar half ingestapt was en het portier nog geopend. Haastig trok ik het dicht. Pff. Dwars door de straatjes van de Oude Stad in een kalm vaartje, Oudwijk, Witte Vrouwen, langs de Vecht, die er gemoedelijk tussen door kabbelde. Soms stopten we bij huizen en dan troonde hij me mee naar binnen. Er was ergens een praatgroep waar een meisje aan het woord was, zich onbegrepen voelde en overhaast vertrok, waarop hij haar achterna ging en zij even later met een betraand gezicht weer met hem terugkwam.

Door naar de volgende post, een groot herenhuis met twee stoelen ervoor. Ik ging er op een zitten. Twee grote mannen zaten naast me en ik vroeg of ik niet op hun plek zat. ‘Welnee, blijf maar zitten’ zei de man met een Indonesisch uiterlijk. Daarna kwam mijn taxichauffeur voorrijden met een fiets, ik pakte de bagagedrager aan de achterkant vast en sprong soepeltjes achterop, om vlak daarna weer in de auto te zitten. Twee kleine kinderen waren ineens door het vierkantje te zien, verblind door de felle koplampen, als konijntjes verschrikt in het licht starend. Merkwaardig waardig en kalm bleef mijn bestuurder en ik was ondersteboven van zijn visie en aanpak en besloot hem veel meer te geven dan dit uurtje rondrijden zou hebben gekost. Maar het draaide niet om geld, zei hij en dat begreep ik maar al te goed. Met een intens vredig gevoel werd ik wakker. Een goed begin is het halve werk.

Het schilderen stagneert een beetje en dan zoek je onbewust naar andere invullingen. Ook had ik mijn fineliners uit het stof gehaald en een van de schetsboekjes. De eerste pennenstreken mislukten, maar het werd een vreemde vogel, die een snoer met vlaggetjes in zijn snavel hield. ‘Je moet zelf de slingers ophangen’, schreef ik erboven. Tegelijkertijd was er het lumineuze idee om het tekendagboek eens alleen met fineliners uit te gaan voeren, met als onderwerp dergelijke oneliners. Een soort ‘life in lines’.

Tijd om het knikkebollende hoofd na de boodschappen af te leiden. De dagen beginnen hier erg vroeg. Een cake bakken was een goede optie. Tot mijn schrik was ik de gewone routine ervan vergeten en ik had het meel, de boter en de suiker, de hele santekraam, bij elkaar gekieperd. Daarna de eieren erbij. Het zal niet verbazen dat de structuur in de verste verte niet leek op het oude vertrouwde zalvende deeg van vroeger. Het was wel egaal, dus toch maar bakken. In mijn hoofd was ook de hitte van de oven achter een van de vergeetdeuren gaan zitten en ik ging af op een van de vele recepten. 175 graden en 55 minuten. Niet dat ik me dat kon herinneren.

Typisch een gevalletje van stug doorgaan ook al zoemt het daarboven van de vraagtekens. De cake was na 55 minuten nog niet gaar, na tien minuten langer nog niet. Lief vond haar wel heerlijk. Ik ga straks gewoon voor de bloem met het bakpoeder en hou de juiste volgorde bij het mengen aan. Want een ding is zeker. Ze gaat in de herkansing.

Er is een vraag over verdwalen bij de dagelijkse opdrachten. Ik graaf in mijn verleden. De allereerste keer heb ik hier wel eens beschreven. Achter de muziek aan in de straat als heel klein meisje en ineens in stille straten langs muren lopen en je alleen weten. Muziek weg, kinderen weg, iedereen weg. ‘Waar is mama nou? Kijkt die hond boos? Straks gaat ie blaffen. Waar is de muziek?’ Er waren heel veel deuren met heel veel brievenbussen. Het was een vervreemdende wereld geworden. Een vriendin van de familie is me gaan zoeken en vond me een paar straten verderop.

Op de vraag van de coach dacht ik aan een andere keer, toen ik in het kader van ‘jezelf weer terugvinden en met behulp van het boek: ‘The Artist Way’ van Julia Cameron, een van de opdrachten aan het uitvoeren was, die kennelijk heilzaam zouden werken. Een uitje organiseren met alleen jezelf. De eerste keren was het een voorzichtig aftasten maar later, met meer durf, werden het ondernemingen. Dat ik er nog niet helemaal klaar voor was, bleek uit die keer dat ik glorieus verdwaalde. Niet een klein beetje, maar echt. Niet in de jungle, niet in ruwe contreien, maar gewoon, net als mijn allereerste keer tussen de straten met huizen in de stad. Het kind in mij was nog steeds springlevend.

Het was in Den Bosch in 2018. Ik was in de modus van ‘het avontuur met jezelf aangaan’ en dat betekende dus ook één keer per week een cultureel uitje organiseren met mijn eigen persoontje. Het zou een bezoek aan het Noord-Brabantsmuseum worden naar een tentoonstelling van de kunstverzamelaar Uli Sigg en ik had er wel zin in. De auto had ik ergens op een parkeerplein neergezet, bij een brug net binnen de ring en niet ver lopen van het museum af.

Het was vreemd om alleen tussen al die schoonheid te lopen, maar de tentoonstelling bleek meer dan de moeite waard en ik genoot met volle teugen. Toen ik alles had gezien en iets had gedronken in het restaurant van het museum, wilde ik weer op huis aan. Ik meende te weten bij welke straat ik rechtsaf moest slaan om bij de auto te komen, maar kennelijk had ik toch niet goed opgelet en daar begon mijn grote dwaaltocht.

Ik beredeneerde dat ik rond de ring moest lopen, omdat ik dan vanzelf het grote gebouw en de parkeerhavens zou zien. Hoe ik ook zocht en tuurde, ik vond de juiste brug en het gebouw erachter niet en raakte volledig het spoor bijster. Uiteindelijk kwam ik in een dorp verderop uit. Mijn moeders goede raad in acht nemend, ‘je hebt een Hollandse mond’, vroeg ik aan een mevrouw, die aan het wandelen was met de hond, waar ik was en vertelde wat ik zocht. De vrouw keek me meewarig aan en zei dat ik een heel eind was afgedwaald. Ze dacht na en zei toen, dat ze toch met de auto richting stad moest en wel dacht te weten waar de parkeerplaats was.

De hond werd in huis geparkeerd en wij stapten in haar auto. Zo kon het gebeuren dat ik weer netjes werd afgezet in de buurt. Nu kon het niet meer mis gaan. Al met al was ik uitgeput van de spanning en de vele kilometers. Ik had uren gelopen. Waarom ik niet eerder ben omgekeerd, is me nog steeds een raadsel. Het leek wel een soort pelgrimstocht. En misschien was het ook wel een bezinningsmoment in het leven. Het leidde wel tot het feit dat ik voortaan in de telefoon mijn locatie vastzet. Verdwalen zou me nooit meer gebeuren.

Helemaal waar was dat niet, want jaren later, in 2024 verdwaalden Lief en ik in Hongarije, nota bene vlakbij huis en nog weer later een keer in de bossen, waar we geen bereik meer hadden met de telefoon. ‘t Kan verkeren, zei Bredero.

En alles kleurt Oranje, behalve hier. Er is een lichte heimwee naar het samen vieren. Ergens afspreken en dan met het hele gezin in grote getale naar de binnenstad van Utrecht. Feest in de stad. Kinderen op de schouders, snuffelen tussen de kramen, biertje pakken, malle uitdagingen aangaan en even bijkomen in een stille steeg. Dat gemis. Maar in de verste verte niet meer het feestgedruis, de overvolle straten, de mensenmassa’s waarbij je voetje voor voetje meegevoerd wordt in de stroom.

Er is een foto in de krant van een koninginnedag in het jaar ‘82, schat ik. De vader van de kinderen in zijn, van een Perzisch tafelkleed vermaakte, jas en zijn sleutels in de oren en ik in mijn pimpelpaarse parka en sjaals wijd slierend om me heen. De oudste dochter op de schouders, de kleine in de draagzak. In Utrecht kon je nog gewoon lopen. De rommelmarkt was een walhalla voor minder draagkrachtigen zoals wij.

Gisteren besloot ik mijn model maar weer eens wit te kalken. Kill Your darlings. De routine ligt eruit. Ik zal mijn tekendagboeken weer tot leven roepen. Oefening baart kunst, per slot van rekening. Aan de andere kant was er groot geluk. Want met het genieten op de veranda van de Datsja hoorde ik de nachtegaal. De Merlin-app gaf even later de bevestiging. Hoera, ze zijn er weer. Het voelt als een baken in deze lentemaanden. Het hart maakt een sprongetje van geluk. Vlak daarvoor had ik de kolibrivlinder al gespot, die deed zich tegoed aan de wikke. De salieknoppen staan op springen, daar komt ze vast ook op af. Ik was te laat met het vrijmaken van mijn handen om een foto te kunnen nemen. Ze is er en dat is voorlopig voldoende. Om bij te komen van mijn eerste poging iets op doek te krijgen, zat ik in het bos in de stoel van Lief naar het stukje lucht te kijken tussen de boomkruinen in, dat precies een beetje blauw en zon doorliet. Een heerlijke plek om te mijmeren en op te laden. Voor een nieuwe poging is nieuwe energie nodig.

De zuurdesemstarter gaat goed. Ze vermenigvuldigt naar behoren. Het vorige brood smaakt nog steeds heerlijk (zegt Lief). Het is compact brood. Vroeger was een zuurdesembroodje met oude kaas als het lekkerste taartje voor mij.

Lief heeft het boek ‘Waak over Haar’ uit. Hij vond het net zo prachtig en spannend als ik. Nu kan hij eindelijk aan de biografie van Thijsse beginnen. Dat past, temidden van de ‘wilde’ natuur hier.

De enveloppen voor tante Pollewop en de Filosoof zijn weer naar de ‘Postas’ gebracht. Extra grote enveloppen want de middelgrote waren op. Met al die postzegels erop is het helemaal feestelijk. Dergelijke zaken gaan hier met een berg administratie gepaard. Ook bij de aankoop van het een of ander krijg je vier of vijf vellen Kopie, waar dan ook nog op ieder afzonderlijk een handtekening moet. Wie weet kan alles onder de nieuwe leider Magyar wel een veel efficiënter systeem ingevoerd worden. Nieuw elan. Het geeft de burger moed.

Het brood was, ondanks mijn verkeerde benadering van de starter, toch goed gerezen, ik schreef per ongeluk ‘genezen’. Een prachtige Babylonische verspreking en een waarheid als een koe, in dit geval. Alles stond in het teken van ‘de eerste keer’. Eerste keer een zuurdesem-starter maken, de eerste keer een zuurdesembrood bakken en de eerste keer onze nieuwe oven in gebruik nemen. Gelijk full speed op 250 graden. Help, als ie maar niet in de fik vliegt. Er spoken natuurlijk allerlei beelden door het hoofd.

De pan met gezeefd en uitgelekt seringen-water gaat in een pan met een kilootje suiker en dat breng ik langzaam aan de kook. Ondertussen is het brood klaar. Vol verwachting hadden we de capriolen in de oven gade geslagen, maar het zag er hoopvol uit. Iet of wat harde korst, maar de smaak was, volgens Lief, heerlijk. Voor de seringen-siroop stonden de flessen klaar. Het geheel was goed voor anderhalve liter en een beetje. De flessen gingen op hun kop om af te koelen en daarna de koelkast in.

Temidden van deze huisvlijt kwam vriendlief langs om de muur nu te sauzen. Hij kon met eigen ogen zien hoe we genoten van zijn werk. Al met al was hij binnen een drie kwartier weer weg en de muur was opnieuw een eenheid. Weg waren de littekens van de oude afzuigkap. Nu alleen nog de gaspijp weg en de plank erboven en dan is de klus werkelijk helemaal geklaard.

Ik doe de boodschappen in Szigetvar in mijn eentje, dan kan Lief de composthoop uitgraven voor een deel. Het is goede compost, maar het moet voorzichtig gebeuren, om de levende have links rust te gunnen. Daar zitten de slangen en de grote hagedissen, doorgaans prachtige exemplaren, waarvan ik alleen de esculaapslang heb waargenomen.

Het is doodstil in de winkel, ik kan zelfs in een keer doorlopen naar de kassa, ongekend voor een zaterdag, een cadeautje dus. Veel Nederlanders. Die herken je direct. Gewapend met volkoren meel voor de nieuwe starter, aluminium folie en bakpapier op huis aan, waar een glas seringensiroop wacht. Ze doorstaat de test glansrijk. Het is heerlijk. Zelfs ik proef een zweempje, of is dat de wens van de gedachte. In ieder geval proef ik het zoete van de suiker. Haha.

In mijn hoofd waren er nog zeeën van tijd, maar dat bleek niet te kloppen. Een klein rondje tuin dan maar. Wat is de wikke mooi en rijk als ze zo bij elkaar staan in een klein veldje. De twee sieruien pellen hun rokken al voorzichtig open. De kievitsbloemen hebben mooie zaaddozen gemaakt. Ik heb ze niet in bloei gezien. Ik maak de kleine sieruien vrij van de wilde kervel, die daar tussen staat. De kamille ziet haar kans schoon en trekt een sprintje rondom de Hibiscus. Ook de herfstasters hebben aardig terrein gewonnen. Het gezaaide goed aan veldbloemen komt allemaal op. We zijn benieuwd wat daaruit voortvloeit.

Voor de inwendige mens besluiten we de Tepan Yaki uit te gaan proberen. Het racletten is niets voor ons, maar dit is wellicht goed te gebruiken als vervanger van de rokende barbecue. We hebben vega worst, aubergine, courgette, aardappels in schijfjes, knoflook en ui, een rondje ‘dwars door de koelkast’. Het werkt altijd. De plaat is super. Snel warm en ruim. Er kan best veel op. Daarna is de afgekoelde plaat met keukenpapier zo weer schoon. Goed om te weten bij de te verwachten grotere gezelschappen. De racletten zijn voor de ‘weggeefdoos’ naast de vuilnisbak.

“S avonds kijk ik de Voice terug en ben enorm geraakt door het lied van Rufus Wainwright, een van mijn oude liefdes en een tikje in de vergetelheid geraakt. ‘Going to a town’ is de titel. De tekst is veelzeggend en aangrijpend. De vertolker is Thijs en die is hevig aangedaan na zijn prachtige uitvoering. Als we Rufus zelf daarna luisteren, komen de woorden nog meer binnen. Hij bezingt het ‘Amerika-moe’ zijn op zijn geheel eigen wijze.

Vriendlief is in de keuken bezig met het aansmeren van de laatste plekken op de muur. Vanmiddag gaat er een kleurtje over. Het zijn lemen muren, dus geen probleem. Het is heerlijk om de twee vrienden op een afstandje te horen schateren. Daar wordt een mens blij van. Het zijn de momenten waarop je je afvraagt waarom dat toch niet wat vaker kan: ‘Onbezorgd geluk’.

Een boodschap over een schoonzus en een zwager, beide in de lappenmand. Langzaam kruipt de ouderdom het leven in. Op pantoffels en ongemerkt. Broers en schoonzussen zitten allen boven of onder de tachtig. De een na oudste broer is al gaan hemelen. We zijn met een respectabel aantal. Hoe wapen je je tegen de onvermijdelijkheid.

In de Datsja probeer ik mijn model van de foto te vangen. Het blijft een plaatje. Als ik er teveel in ga rommelen verlies ik. Hij veert op van oud naar jong. ‘Wacht op het moment, dat komt vanzelf en dan ben je er klaar voor’, spreek ik mezelf toe. Aan de andere kant is het heerlijk om zo bezig te zijn.

Gisteren pakten we de oude scrabble-doos, die voor lief ook vol herinneringen zit, te voorschijn. Het vertrouwde bord te zien, thuis hadden we hetzelfde exemplaar, opent een wereld van nostalgie. Scrabbelen, woorden verzinnen, kibbelen over wat wel en niet kon, slinkse wegen proberen om de meeste punten te halen. Wij schrijven geen punten meer. Het winnen ligt ver achter ons. Mooie en ingenieuze woorden maken is veel leuker dan punten scoren. Er werd geopperd dat we het wellicht in het Hongaars zouden doen. Twee vliegen in een klap. Maar het was gisteren al moeilijk, omdat er meer medeklinkers dan klinkers zijn. Alhoewel. Nu ik het zo opschrijf, bedenk ik dat Hongaarse woorden veel meer medeklinkers herbergen. Niezen is bijvoorbeeld tusszentes, stoel szeket, kast szekreny, tafel asztal. We wilden eerst als vanouds scrabbelen, maar straks gaan we het in Hongaars proberen. Een gouden tip vonden we het.

De desemstarter is niet zo licht en bubbelig als zou moeten. Ik heb zitten hannesen met hoeveelheden en maten. De nieuwe staat al klaar, maar ik heb de oude toch in een deeg verwerkt. Die ga ik zo bakken. Het is heel leuk om weer eens met brood bezig te zijn en als vanouds te kneden. Toen de kinderen klein waren bakte ik vaker brood, niet met zuurdesem maar met gist. De geur van gebakken brood is heerlijk. Ik weet nog van oude bakkerijen in de stad, die op onze nachtelijke tochten, al om drie uur aan het bakken waren en waar die hemelse geuren aanlokkelijk door ramen en deuren van de bakkerij zweefden. Vaak stond de werkruimte open om uit te wasemen. Ooit probeerden we verse krentenbollen. Maar met het nodige achter de kiezen is dat niet aan te raden. De dakgoot in Delft kan het na vertellen.

Lief moet lachen om het filmpje dat ik van het kneden maakte. Ik vond het zelf nogal confronterend. Het gehijg overstemde en het fanatisme waarmee gekneed werd, riep mijn vader in mij omhoog. Haha. Geen filmpjes meer. Maar het kneden was leuk. Nu eerst bakken en dan de seringen-siroop afmaken.

Gisteren keken we wat nog meer eetbaar was in de tuin, kleefkruid bijvoorbeeld, goed voor het lymfestelsel. Omdat we zochten en uitspelden, kwamen we er ook achter dat je er niet onbeperkt van kan eten. Bijvoorbeeld als je bloedverdunners slikt, wordt het afgeraden. Iets wat ik te weinig lees bij verhalen over wildplukken. Goed om te weten.

Het was zo’n dag waarop de dingen gaan zoals het zou moeten zijn, een dag waarop alles lukt. De seringensiroop in wording doorgeroerd, de desemstarter aangevuld, het plan om te starten met schilderen uitgevoerd. Tussendoor wandelingetjes door het bos om met de daar kwinkelerende vogels nieuwe inspiratie op te doen en de boodschap dat de Verkadeplaatjes nu al waren aangekomen in Utrecht. Bij dit bericht zat een foto van een druk knippende en plakkende filosoof en tante Pollewop. Lang leve de expresdienst op het kleine dorpspostkantoor hier.

Er stond een behoorlijke Noord-Wester wind, maar de zon scheen en het was aangenaam. Lief was in de buurt aan het mulchmaaien en maakt kleine paadjes om de aangewaaide bloemen te sparen, Walstro, boterbloem, paardenbloem, dovenetel in groten getale. De argusvlinder, een middelgrote soort, danste van paardebloem naar paardebloem. De bijen deden zich intussen te goed aan de bloeiende tijm wat met veel ijverig gezoem gepaard ging.

Tijd voor het penseel. Eerst nog wat verdwaalde mieren verjagen en de winter uit het kleed van de Datsja zuigen. Dag spinnen en wantsen, tot de volgende overwintering. Een frisse werkruimte is het resultaat. De oude groene stoel die we van zolder hebben gehaald staat voor de ezel. Deze stoel is lichter en makkelijk te verschuiven. Ze is al wel zo oud als het huis zelf. Het oude zware eiken exemplaar, die bij de tafel in de werkkamer past, is daarheen verhuist.

Een begin maken op het doek met grote streken omber en dan langzaam duwen en trekken tot er iets ontstaat waar je op door kan borduren. Een begin is er. Geduld is een schone zaak in deze en met veel kijken en vergelijken vordert een en ander. Lief komt af en toe kijken en aanmoedigen en rond drieën is hij er met thee. Even bijkletsen en als hij weer aan het maaien slaat, maak ik een rondje bos, luister naar de zwartkop, de fazant, de boerenzwaluw, hoog boven mij een buizerd. De olijven van vorig jaar en de Catalpa’s van enkele jaren oud hebben de winter niet overleefd. We waren helemaal verbaasd over het verdwijnen van de laatste twee, maar Lief had ze gevrijwaard van wat er omheen stond en dat betekende waarschijnlijk geen goede bescherming meer tegen de vorst. Zo zie je maar. Al doende leren we en dat is goed.

Rond vijven ga ik terug naar huis. De gordijnen kunnen op zolder om de roede geschoven. Missie geslaagd, de zolder is klaar. De bibliotheek is opgeruimd en ziet er uitnodigend uit in de late middagzon. We hebben ons voorgenomen om in de avonden daar weer te gaan zitten lezen en kletsen. Het wereldnieuws komt op deze manier gedoseerd binnen en dat geeft rust. Het is een prima initiatief. Ergens is nog een heel oud scrabble-spel. Dat haalt Lief vandaag tevoorschijn. Ooit, in het verre verleden, scrabbelden we eveneens. Spelen met taal en woorden is altijd boeiend. L’histoire c’est répète.

De biografie van Renate doet me vooral vaak terugdenken aan mijn eigen jeugd in diezelfde tijd. Renate was van 1954 en ik ben twee jaar ouder. Veel komt terug. De jongens-en meisjesschool, de nonnen, de rol van de moeder, een hele negatieve insteek vergeleken bij die van mijn moeder, de afwezige vader, het terugkerende huishouden zonder vernuftige apparaten, het vinden van een plekje voor jezelf in een overvol huis, de vriendschappen, de dagboeken(die laatsten heel herkenbaar). Ze hadden het wel beduidend rijker dan wij en gelukkig voor haar waren er een surrogaat vader en moeder bij een vriendin op het gymnasium. Een vader in de jaren zestig die huisman was met duizend leuke ideeën, een bijzonderheid op zich, en de moeder ‘die het vlees aan kwam snijden op zondag’.

Al met al was het een heerlijke avond, eentje voor vele herhalingen vatbaar.

Een drukte van belang. Twee mannen komen de stroommeter vervangen. Die zit in een buitenkast aan het huis, dus hoeven ze niet binnen te zijn. Vannacht voor het eerst weer liggen hanenwaken. Om drie uur was Lief aan het woelen, daar werd ik wakker van en kon de slaap niet meer vatten. Tegen zessen toch weer in slaap gesukkeld met een nare droom over gas en een groep vol kinderen die als een haas naar buiten moesten. Wonderlijke dromen kent de mens.

Gisteren las ik over seringensiroop. Vanaf dat moment knipoogden de beide seringen me toe. Ik had geen idee dat de bloemetjes eetbaar waren. Het schijnt dat ze een subtiele bloemige smaak hebben. Ik plukte de sering achter voor een deel leeg en spreidde de trossen uit op een schone doek, om de beestjes de kans te geven weg te lopen. Een smalle wants, een vliegje en wat spinnetjes namen gezwind de benen.

Wassen doe je de bloemen niet, dat zou de smaak niet ten goede komen. De bloemetjes dienen los geplukt te worden, de stelen zijn te bitter. Dan gaan ze in twee liter koud water met een paar citroenschijven voor 48 uur in de koelkast. Een meditatief werkje, dat plukken. We hebben geen haast. Als het goed is zal de siroop nagenoeg kleurloos zijn of je moet er wat bosbes bij doen. Het gaat niet om de kleur, maar om de smaak. Morgen moet het prutje in een zeef, eventueel met kaasdoek erin, en gaat er ongeveer 1 tot 1 1/2 kilo suiker bij naar smaak, aan de kook brengen (+/- 10 min.)en in steriele afsluitbare flessen gieten. Heerlijk met bronwater verdund. Lief snuift de geur van de seringen diep op. Ik ruik ze helmaal niet. Jammer hoor, want ik weet dat ze heerlijk ruiken.

De tweede missie was gisteren het uitproberen van de friteuse. Vrij simpel te bedienen apparaat en de frietjes komen er perfect uit. Ze zijn wat bleek en moeten eigenlijk nog ietsje langer. Dat komt later wel. Lekker om na een tijd weer een patatje te kunnen nuttigen. Er gaan bijna drie flessen zonnebloemolie in, dat dan weer wel. De desemstarter is bijna klaar. Morgen is de laatste dag en dan kunnen we aan het bakken van het zuurdesembrood gaan beginnen. Ben benieuwd of het lukt.

Op de rol staat nog de paardenbloemenboter. Boter met paardenbloemenblaadjes, geraspte citroen en geraspte knoflook met zout, wat fijngehakte peterselie of bieslook. Deze bloemen zijn allemaal nieuwe smaken voor mij en ik vind het wel jammer, dat ik dan niet weet hoe het smaakt en of het lekker is. Maar Lief houdt me nauwkeurig op de hoogte. In het kader van het voedselbos zijn we al deze cadeaus van de natuur aan het uitproberen. Onbespoten en zonder stikstof, want kweek uit eigen tuin en gratis en voor niets.

Keukenperikelen zijn een welkome afleiding nu het weer nog iets te koud is. Zo sudderen we een beetje voort. Vandaag is de Datsja definitief aan de beurt. Dinsdag heeft Lief daar de grote vliegmieren in de nok van het dak verjaagd. Het schijnt ‘s winters een fijn onderkomen te zijn, ze kiezen steeds dezelfde plek uit. Helaas is dat niet de bedoeling, dus moeten ze er echt weg. Domoortjes. Ze kunnen beter aan de buitenkant gaan zitten.

De irissen staan in bloei en die zijn voor de afwisseling nou eens niet eetbaar. Daar mag je alleen maar naar kijken. Gelukkig maar, want ze zijn oogstrelend.

We hielden een slag om de arm gisteren. Zou de discounter het bedrag werkelijk terugstorten. De jongen achter de kassa had allerlei handelingen verricht om het terug te boeken, maar voorlopig waren er twee fikse bedragen, waarvan er één de juiste, van de bankrekening afgeschreven. Ook nu bleek weer, dat geduld een schone zaak was. Halverwege de middag was er het verlossende bericht. Gestort, en daarbij het vertrouwen in de mensheid opnieuw gestaafd.

Dat gaf nieuwe energie. Ik was bezig met het rag-en spinnenwebbenvrij maken van de kamers door met de zwabber hoog aan het plafond de draden weg te vagen en alles goed en grondig te stofzuigen. De spinnen waren in hevig verzet, door heen en weer te wiegen, groot misbaar makend. Jullie mogen een nieuwe plek zoeken, jongens, plek genoeg. Tegen de tijd dat het weer tijd wordt om opnieuw te raggen, merken jullie het vanzelf. Raggen, zitten, zuigen, zitten, slepen, zitten, alles in mijn eigen gestage tempo.

Lief zorgt ervoor, dat de hele oude buitendeuren kort gezaagd worden. Er zit houtworm in en ze zijn niet meer te redden. Ze hebben heel lang goed dienst gedaan. Hij zaagt ze dan ook met eerbied en voorlopig mogen ze op een mooie afgelegen plek onderdak bieden aan het kleine grut.

Op de zolderkamer maakte hij de wieltjes onder de opklapbedden en had af en toe ruzie met de fabrieksmoertjes, die niet allemaal even goed en glad gedraaid waren. De kamer op zolder is zonder de enorme eiken ledikanten een stuk frisser en groter om te zien. De kleine gordijnen voor de schuine ramen gaan in de was. Alle lampen worden schoongemaakt. Huizen vangen wat stof en zeker hier, waar natuur en binnenleven sneller met elkaar verstrengeld zijn. Je hoeft maar een raam open te zetten of er zoemt iets naar binnen, wants, lieveheersbeestje, bij, vlinder, zelfs een vogel.

Over vlinder gesproken, gisterenmorgen zat er een mooie grote koningspage recht voor het raam op de sering. De foto, door het raam heen is niet duidelijk, maar het was een mooi gezicht. Er vliegen er veel dit jaar, voorgaande jaren was het eens een enkeling, maar nu zie ik er verschillende op de dag even als de minstens zo grote gele exemplaren, citroenvlinders waarschijnlijk, die bijna nooit ergens rusten, zodat ik ze niet goed kan observeren.

We wilden de frituurpan uitproberen. Het exemplaar was nog nooit gebruikt en had al die tijd bij de verwarmingsketel gestaan. Het leek een kleintje, maar mijn ene fles zonnebloemolie was goed voor halverwege en haalde niet eens het minimumniveau om te verwarmen. Oké. Geen patat, maar daarom niet getreurd, gauw een bonenstoof in elkaar geflanst en heerlijk zitten smullen.

Zoonlief video-belde vandaag met het kleine schatje in zijn armen, wat een moppie is het. Grote gitten van ogen, heel veel zwarte haartjes, een schoonheid. Het gaat heel goed. Hij is nog thuis en de nachten splitten ze, zoals ik thuis ook vaak deed met de vader van de kinderen. Af en toe een relatief rustig nachtje voor het opbouwen van nieuwe energie doet wonderen. Nu is alweer te zien dat de tijd vliegt.

Een lieve blogvriendin schrijft over het fietsen in het water zonder nat te worden. Het bestaat. Een fietspad dwars door het water heen, zodat je op ooghoogte met de statige witte zwanen komt, die op hun beurt weer midden tussen de hagelwitte wolken zwemmen. Gezichtsbedrogjes van de natuur. De geul is door mensenhand aangelegd in het domein van Bokrijk vlakbij Genk en is 212 meter lang. Heel bijzonder om te zien.

Ziezo, eens even kijken wat het volgende project gaat worden. Waarschijnlijk de Datsja ‘schilder’-klaar maken nu het volgende week warmer beloofd te worden. En de cake bakken. Voorlopig is er genoeg te doen. En alsof het zo moet zijn, vliegt er een citroentje in de sering, een knipoog van het toeval.

Maandag, doedag. Tenminste, gisteren wel. Na plannen te hebben gesmeed in het weekend, gingen we op pad. Eerst naar de Momax om een bed aan te schaffen. Wat zou ik graag met liefde in een tikkie gebrekkig Hongaars willen vertellen aan de vrouw achter de helpdesk, wat we zoeken en welke eisen we eraan willen stellen. Maar alle woorden blijven steken achter de muur van onbekend. Hoe ik het ook van binnen probeer met bekende losse woorden, er komt geen woord over mijn lippen, er rolt geen zin uit mijn mond, laat staan iets zinnigs. Het blijft bij gestamel. Igen, igen, jo, sok. (Ja, ja, goed, veel). Ik lees de bordjes op de muur naast de vrouw en zoek ze op. Het relaas wat ze tegen lief afsteekt, die wel goed uit de verf komt, zingt van oor naar oor en verdwijnt in het luchtledige. Geen touw aan vast te knopen. Túl nehéz. Te moeilijk

De bedden ogen goedkoop, maar de hele rimram aan accessoires om ervoor te zorgen dat ze comfortabel worden, bedbodem, matras, moeten er apart bij uitgezocht in de toonzaal voor matrassen. Je mag er op liggen, schoenen op het plastic placemat aan het voeteneind. Plastic verschuifbare onderdelen op de bedbodem die er voor zorgen dat schouders, heupen, onderrug de juiste druk krijgen. Handen en voeten bij de vertaling. Oké, oké. Ik denk aan de sketch van Wim Sonneveld, als loketbeambte bij het postkantoor, die zoetjes zijn kapper, ‘Dag man achter het loket, doet U mij een postzegel van een kwartje’ lik op stuk geeft met een koekje van eigen deeg. ‘Wilt u het bedrag besteden aan één zegeltje of wilt u verschillende leuke zegeltjes afnemen voor het zelfde bedrag’? (Kent iemand dat nog, ze zit in mijn hoofd gebeiteld).

We hebben een handig bed uitgekozen. Breder dan het huidige bed, het gaat om comfort. Hoger bed, betere matras en veel linnengoed erover, haha. Thuis sloeg de twijfel als altijd toe. Is het de juiste grootte, de juiste kleur, past het hier wel, etcetera. Het zal zich vanzelf uitwijzen.

Op naar een goedkopere discount ernaast voor de opklapbedden. Twee stuks met matrasje en al voor de komende logées. Moet te doen zijn. In het Engels dan maar. De vriendelijke jongen achter de kassa stamelt ‘Nem, nem , kollega‘ en dan komt er een gewichtig mannetje, te snel in alles, zijn Engels ten beste geven, maar geeft wel alles verkeerd door aan de vriendelijke jongen. Die boekt het bedrag, maar moet dan het ‘verkeerde’ bedrag weer terugboeken en dan volgt het juiste bedrag. Ophalen bij de achterdeur. Igen.

Nog een missie te volbrengen. Een van de kampeerstoelen waar we altijd heerlijk in toeven heeft het begeven, we zoeken een zelfde soort handige stoel om in de avonden, overal waar de zon met een laatste sprankje strooit, de dag nog een beetje vast te houden. Er zijn twee filialen. Een in de binnenstad met een moeilijke parkeerplaats, maar we kiezen die aan het begin van de stad tussen veel andere grote winkelreuzen, zo een waar je rolschaatsen nodig hebt en argusogen. Ook dat gaat betrekkelijk vlot, minstens zo vlot als we geld uit onze buidels zien vliegen. Goed gemutst, het mag wat kosten, gaan we op huis aan.

In de avond bekijken we oude foto’s en duiken dieper in elkaars levens. Het is goed om zo af en toe terug te kijken en tegelijkertijd of daardoor juist extra dankbaar te zijn voor ons samenzijn nu. ‘Gods wegen zijn ondoorgrondelijk’, fluistert mijn moeder. Het verloop ervan is op z’n minst soms behoorlijk verrassend. Wij dobberen mee.

Het was prachtig weer gisteren. Er kwamen familieappjes binnen van de oudste dochter en haar gezin bij de schoonfamilie in La Douce France en van de Rakkertjes, waarbij twee filmpjes van de oudste die twee knulletjes van twee turven hoog op de mat legde bij Judo. Hij is zelf net zo groot. Resultaat: 2 X Ippon. En natuurlijk plaatsvervangend trots.

Twee enveloppen zijn onderweg naar Nederland met Verkade plaatjes voor het herfst-en het lenteboek voor respectievelijk de Filosoof en Tante Pollewop. Afspraakje tussen dochterlief en mij. Even die prachtige boeken weer opwaarderen. Ze moeten zelf knippen en plakken. Ben vergeten te zeggen dat ze op de strepen aan de achterkant moeten knippen. Dat gaat vast goed komen omdat hun moeder, mijn oudste en ik alle vier de seizoensalbums in de vakantieweek begin Maart hebben ingeplakt. Dat staat vast nog vers in het geheugen gegrift.

Hoera! De eerste hagedissen zijn ook weer een feit. Gisterenochtend werd er kennelijk een nestje wakker uit hun winterslaap. Één zette het op een holletje van onder de Roosmarijn naar de varkensstalletjes, maar een andere, een iets grotere, kwam onder de vijg vandaan en bleef daar heerlijk zitten in het zonnetje, liet zich uitgebreid bewonderen en later zelfs filmen. Wat een mooitje. Het zijn smaragdhagedissen met hun opvallende groen en blauwe kleuren. Op de een of andere manier maakt het hart een sprongetje bij het zien van deze bijzondere beestjes, vooral als ze in hun koddige waggelgangetje weglopen. Nu is de lente definitief begonnen.

Gisteren was Lief de schuur aan het opruimen en ging ik naar de super in Szigetvar om bakspullen te halen. In de nieuwe oven zal ik als eerste de ouderwetse recht toe/recht aan cake bakken. 250 gram boter, meel, en suiker en vier eieren. Een snufje zout en eventueel wat vanille. Zo leerde ik het heel vroeg al van mijn moeder. Dat kan niet missen. Van lieverlee leer ik de kneepjes van de oven wel kennen. Ook de inductieplaat gaat me steeds beter af en de pannen zijn hun lichtgewicht in goud waard. Nooit meer leegschrapen en schuren, wat een genot.

Bij het traceren van vogelgeluiden komt de Hop door. Volgens Lief is die er heel lang geleden nog wel eens geweest. Zou de app zich vergissen met de muziek van de buurman twee huizen verderop, maar het ‘kedunk kedunk’ dat doordringt tot op de Datsja lijkt niet op de bijzondere roep van de vogel. De tijm staat nu volop in bloei. Mooi zacht paars tapijt in de kruidentuin. Tot mijn grote vreugde zag ik de Hop, die andere, achter ook al in een boom klimmen. Zouden we dit jaar eindelijk bellen krijgen? We gaan het zien en beleven.

De opdracht bij het schrijven is ‘zand’ vandaag. Niet moeilijk om daar over te schrijven. Vers van de pers:

Onmiddellijk zweefde een van mijn lievelingsliedjes door mijn geest. ‘Ik heb zand in mijn haren, zand in mijn ogen, ik heb zelfs zand in mijn neus, tussen mijn kiezen, het kriebelt, o wat kriebelt het, ik moet even niezen. Ha…ha….ha….tsjoeh, hatsjoeh, haaaaaaaaaaaaaaaaaa……tsjoeh. Herman van Veen op zijn best, Dit was mijn liedje om een groep kleine zandmonsters, die heerlijk buiten hadden gespeeld, zandkorreltjesvrij te krijgen voor ze weer naar de groep zouden gaan. Grote lol hadden we dan met elkaar als ze vooral het laatste deel mee ‘niesten’

Zand was mijn leermiddel bij uitstek. De rekenwondertjes in de groep konden zich er volledig in uitleven, maar ook was het ideaal om proefondervindelijk te ontdekken hoe de grote vraagstukken der aarde tot een oplossing gebracht konden worden. Natuurkundige verschijnselen in een notendop. Zwaartekracht, zijwaartse en opwaartse druk, evenwicht, balanceren, noem het maar. Je kon het zo gek niet bedenken of het zand reikte de oplossing. Tijdens het creatief proces, beelden maken van zand bijvoorbeeld, kwam er ook heel wat bij kijken. Er doemden allerlei vraagstukken op, maar in het zand zelf werden de antwoorden op de vragen gevonden. Experimenteren maar. Het werkt echt.