Gisterenavond na de film bleef ik nog even zitten. Lief was al naar bed gegaan, maar ik wilde eerst alle indrukken van deze prachtige film een eigen plek gunnen in mijn hoofd. Er vielen veel momenten her te beleven en te overpeinzen. Er borrelden vragen op over hoe ik een en ander zou hebben aangepakt. Zou ik zo ruimdenkend zijn geweest als de hoofdpersoon of was het haar argeloze naïviteit?

De film, Je m’Apelle Agneta’ was nieuw op Netflix. En ook al hadden we besloten om weer meer te gaan lezen, leek dit eindelijk weer een film met de nodige diepgang die we de laatste tijd een beetje hadden gemist. Dat hadden we goed ingeschat. Het geheel geeft een levensbeschouwelijk inzicht in fantasievolle en rijke beelden en wordt prachtig gespeeld. Vooral de ruimte die de twee hoofdpersonen elkaar geven, is lovenswaardig. De boodschap: Accepteer elkaar zoals we zijn, of we nu afwijken van de norm of niet en zoek naar de ware beweegreden van het handelen van de ander. Het helpt als die ander daar ook inzicht in zou geven. Daarnaast: Heb jezelf lief en gun jezelf die liefde ook. Het is een Zweedse Komische dramafilm, regie is van Johanna Runevad en het verhaal is gebaseerd op de roman van Emma Hamberg. De grandiose hoofdrolspelers zijn Eva Melander en Claes Mansson. Een aanrader, wat ons betreft.

Het weer van die dag was echt een beetje filmweer. Op de dag hadden de ramen me toe geknipoogd met hun wat vlekkerige ruiten en was het eindelijk tijd om de boel eens flink te luchten, te zemen en te zuigen. Stoffie werd van stal gehaald en poetste de vloer glimmend terwijl ik ondertussen de ramen vertroetelde. Het voelde goed omdat het echt even nodig was. Alle kasten en richels kregen dezelfde poetsbeurt.

Thee met de cake die, voorbij het midden, verrassend goed smaakte, vond Lief, een tikkeltje te compact, vond ik, maar dat mocht de pet niet kreuken. Het ging er in als koek.

De plannen voor vandaag waren bekend. Rond een uur of twaalf richting Kaposvár, om naar de ‘Praktiker’ te gaan. Dat is geen gezondheidsgoeroe, maar een grote bouwmarkt die ook tuinmeubelen en dergelijke verkoopt. We hadden op de website een houten pergola gezien, die misschien deugdelijk genoeg is om de druif wat op te krikken. De oude palen dreigen scheef weg te zakken, zeker straks, onder het geweld van de oerstammen met haar rijke vruchten.

Lief werkt zich een slag in de rondte om achteraan, aan het begin van het voedselbos, een mooie mijmerplek onder de appelboom te maken, waar vooral veel vogels te zien en te horen zijn. Hij had de specht al gespot en de nachtegaal eveneens. De boom stamt nog uit de beginperiode van dit huis, toen de herenboer hier zijn boomgaard had en ze is overgebleven, samen met een oude peer. Ieder jaar dragen ze vrucht. Vorige jaren hebben we alle vruchten voor de dieren gelaten, maar dit jaar zal ik er op tijd bij zijn. Verder waren er ook nog een aantal Kaukasische reuzenberenklauwen die hij zo snel mogelijk wilde verwijderen voor ze de kans krijgen nog meer zaad te verspreiden.

Er is een bedje basilicum klaargemaakt en bij de oude Buddha komen de vergeetmenietjes. Basilicum komt ook in een van de lege potten bij de keuken, want vorig jaar heeft ze het daar fantastisch gedaan. Dit is zaad uit eigen kweek. In de andere potten komen de lobelia’s omdat het de lievelingsbloemen zijn van de broer van Lief . Vanaf zijn wolk zal hij ze goedkeurend toeknikken. Na de ijsheiligen gaan de geraniums naar buiten. Nog even geduld.

Ik wilde vanmorgen niet wakker worden. Tot op het laatst bleef ik beelden van de droom terughalen, die ik daarvoor ontvangen had. Zo’n heerlijke droom. Met een jongen, met een aandoening in het autistisch spectrum, op stap in een taxi, die eruit zag als een Lada of een Daf 33, volledig afgeplakt met bruin tape en waar alleen voor de bestuurder een klein vierkantje was uitgespaard. ‘Niets zeggen’ fluisterde hij bij het instappen. ‘Dat heb ik weer’, dacht ik daar aan de Viesstraat bij het Vredenburg, toen hij op me afreed om me in te laten stappen en volledig gefocused op de weg al doorreed, terwijl ik maar half ingestapt was en het portier nog geopend. Haastig trok ik het dicht. Pff. Dwars door de straatjes van de Oude Stad in een kalm vaartje, Oudwijk, Witte Vrouwen, langs de Vecht, die er gemoedelijk tussen door kabbelde. Soms stopten we bij huizen en dan troonde hij me mee naar binnen. Er was ergens een praatgroep waar een meisje aan het woord was, zich onbegrepen voelde en overhaast vertrok, waarop hij haar achterna ging en zij even later met een betraand gezicht weer met hem terugkwam.

Door naar de volgende post, een groot herenhuis met twee stoelen ervoor. Ik ging er op een zitten. Twee grote mannen zaten naast me en ik vroeg of ik niet op hun plek zat. ‘Welnee, blijf maar zitten’ zei de man met een Indonesisch uiterlijk. Daarna kwam mijn taxichauffeur voorrijden met een fiets, ik pakte de bagagedrager aan de achterkant vast en sprong soepeltjes achterop, om vlak daarna weer in de auto te zitten. Twee kleine kinderen waren ineens door het vierkantje te zien, verblind door de felle koplampen, als konijntjes verschrikt in het licht starend. Merkwaardig waardig en kalm bleef mijn bestuurder en ik was ondersteboven van zijn visie en aanpak en besloot hem veel meer te geven dan dit uurtje rondrijden zou hebben gekost. Maar het draaide niet om geld, zei hij en dat begreep ik maar al te goed. Met een intens vredig gevoel werd ik wakker. Een goed begin is het halve werk.

Het schilderen stagneert een beetje en dan zoek je onbewust naar andere invullingen. Ook had ik mijn fineliners uit het stof gehaald en een van de schetsboekjes. De eerste pennenstreken mislukten, maar het werd een vreemde vogel, die een snoer met vlaggetjes in zijn snavel hield. ‘Je moet zelf de slingers ophangen’, schreef ik erboven. Tegelijkertijd was er het lumineuze idee om het tekendagboek eens alleen met fineliners uit te gaan voeren, met als onderwerp dergelijke oneliners. Een soort ‘life in lines’.

Tijd om het knikkebollende hoofd na de boodschappen af te leiden. De dagen beginnen hier erg vroeg. Een cake bakken was een goede optie. Tot mijn schrik was ik de gewone routine ervan vergeten en ik had het meel, de boter en de suiker, de hele santekraam, bij elkaar gekieperd. Daarna de eieren erbij. Het zal niet verbazen dat de structuur in de verste verte niet leek op het oude vertrouwde zalvende deeg van vroeger. Het was wel egaal, dus toch maar bakken. In mijn hoofd was ook de hitte van de oven achter een van de vergeetdeuren gaan zitten en ik ging af op een van de vele recepten. 175 graden en 55 minuten. Niet dat ik me dat kon herinneren.

Typisch een gevalletje van stug doorgaan ook al zoemt het daarboven van de vraagtekens. De cake was na 55 minuten nog niet gaar, na tien minuten langer nog niet. Lief vond haar wel heerlijk. Ik ga straks gewoon voor de bloem met het bakpoeder en hou de juiste volgorde bij het mengen aan. Want een ding is zeker. Ze gaat in de herkansing.

Er is een vraag over verdwalen bij de dagelijkse opdrachten. Ik graaf in mijn verleden. De allereerste keer heb ik hier wel eens beschreven. Achter de muziek aan in de straat als heel klein meisje en ineens in stille straten langs muren lopen en je alleen weten. Muziek weg, kinderen weg, iedereen weg. ‘Waar is mama nou? Kijkt die hond boos? Straks gaat ie blaffen. Waar is de muziek?’ Er waren heel veel deuren met heel veel brievenbussen. Het was een vervreemdende wereld geworden. Een vriendin van de familie is me gaan zoeken en vond me een paar straten verderop.

Op de vraag van de coach dacht ik aan een andere keer, toen ik in het kader van ‘jezelf weer terugvinden en met behulp van het boek: ‘The Artist Way’ van Julia Cameron, een van de opdrachten aan het uitvoeren was, die kennelijk heilzaam zouden werken. Een uitje organiseren met alleen jezelf. De eerste keren was het een voorzichtig aftasten maar later, met meer durf, werden het ondernemingen. Dat ik er nog niet helemaal klaar voor was, bleek uit die keer dat ik glorieus verdwaalde. Niet een klein beetje, maar echt. Niet in de jungle, niet in ruwe contreien, maar gewoon, net als mijn allereerste keer tussen de straten met huizen in de stad. Het kind in mij was nog steeds springlevend.

Het was in Den Bosch in 2018. Ik was in de modus van ‘het avontuur met jezelf aangaan’ en dat betekende dus ook één keer per week een cultureel uitje organiseren met mijn eigen persoontje. Het zou een bezoek aan het Noord-Brabantsmuseum worden naar een tentoonstelling van de kunstverzamelaar Uli Sigg en ik had er wel zin in. De auto had ik ergens op een parkeerplein neergezet, bij een brug net binnen de ring en niet ver lopen van het museum af.

Het was vreemd om alleen tussen al die schoonheid te lopen, maar de tentoonstelling bleek meer dan de moeite waard en ik genoot met volle teugen. Toen ik alles had gezien en iets had gedronken in het restaurant van het museum, wilde ik weer op huis aan. Ik meende te weten bij welke straat ik rechtsaf moest slaan om bij de auto te komen, maar kennelijk had ik toch niet goed opgelet en daar begon mijn grote dwaaltocht.

Ik beredeneerde dat ik rond de ring moest lopen, omdat ik dan vanzelf het grote gebouw en de parkeerhavens zou zien. Hoe ik ook zocht en tuurde, ik vond de juiste brug en het gebouw erachter niet en raakte volledig het spoor bijster. Uiteindelijk kwam ik in een dorp verderop uit. Mijn moeders goede raad in acht nemend, ‘je hebt een Hollandse mond’, vroeg ik aan een mevrouw, die aan het wandelen was met de hond, waar ik was en vertelde wat ik zocht. De vrouw keek me meewarig aan en zei dat ik een heel eind was afgedwaald. Ze dacht na en zei toen, dat ze toch met de auto richting stad moest en wel dacht te weten waar de parkeerplaats was.

De hond werd in huis geparkeerd en wij stapten in haar auto. Zo kon het gebeuren dat ik weer netjes werd afgezet in de buurt. Nu kon het niet meer mis gaan. Al met al was ik uitgeput van de spanning en de vele kilometers. Ik had uren gelopen. Waarom ik niet eerder ben omgekeerd, is me nog steeds een raadsel. Het leek wel een soort pelgrimstocht. En misschien was het ook wel een bezinningsmoment in het leven. Het leidde wel tot het feit dat ik voortaan in de telefoon mijn locatie vastzet. Verdwalen zou me nooit meer gebeuren.

Helemaal waar was dat niet, want jaren later, in 2024 verdwaalden Lief en ik in Hongarije, nota bene vlakbij huis en nog weer later een keer in de bossen, waar we geen bereik meer hadden met de telefoon. ‘t Kan verkeren, zei Bredero.

En alles kleurt Oranje, behalve hier. Er is een lichte heimwee naar het samen vieren. Ergens afspreken en dan met het hele gezin in grote getale naar de binnenstad van Utrecht. Feest in de stad. Kinderen op de schouders, snuffelen tussen de kramen, biertje pakken, malle uitdagingen aangaan en even bijkomen in een stille steeg. Dat gemis. Maar in de verste verte niet meer het feestgedruis, de overvolle straten, de mensenmassa’s waarbij je voetje voor voetje meegevoerd wordt in de stroom.

Er is een foto in de krant van een koninginnedag in het jaar ‘82, schat ik. De vader van de kinderen in zijn, van een Perzisch tafelkleed vermaakte, jas en zijn sleutels in de oren en ik in mijn pimpelpaarse parka en sjaals wijd slierend om me heen. De oudste dochter op de schouders, de kleine in de draagzak. In Utrecht kon je nog gewoon lopen. De rommelmarkt was een walhalla voor minder draagkrachtigen zoals wij.

Gisteren besloot ik mijn model maar weer eens wit te kalken. Kill Your darlings. De routine ligt eruit. Ik zal mijn tekendagboeken weer tot leven roepen. Oefening baart kunst, per slot van rekening. Aan de andere kant was er groot geluk. Want met het genieten op de veranda van de Datsja hoorde ik de nachtegaal. De Merlin-app gaf even later de bevestiging. Hoera, ze zijn er weer. Het voelt als een baken in deze lentemaanden. Het hart maakt een sprongetje van geluk. Vlak daarvoor had ik de kolibrivlinder al gespot, die deed zich tegoed aan de wikke. De salieknoppen staan op springen, daar komt ze vast ook op af. Ik was te laat met het vrijmaken van mijn handen om een foto te kunnen nemen. Ze is er en dat is voorlopig voldoende. Om bij te komen van mijn eerste poging iets op doek te krijgen, zat ik in het bos in de stoel van Lief naar het stukje lucht te kijken tussen de boomkruinen in, dat precies een beetje blauw en zon doorliet. Een heerlijke plek om te mijmeren en op te laden. Voor een nieuwe poging is nieuwe energie nodig.

De zuurdesemstarter gaat goed. Ze vermenigvuldigt naar behoren. Het vorige brood smaakt nog steeds heerlijk (zegt Lief). Het is compact brood. Vroeger was een zuurdesembroodje met oude kaas als het lekkerste taartje voor mij.

Lief heeft het boek ‘Waak over Haar’ uit. Hij vond het net zo prachtig en spannend als ik. Nu kan hij eindelijk aan de biografie van Thijsse beginnen. Dat past, temidden van de ‘wilde’ natuur hier.

De enveloppen voor tante Pollewop en de Filosoof zijn weer naar de ‘Postas’ gebracht. Extra grote enveloppen want de middelgrote waren op. Met al die postzegels erop is het helemaal feestelijk. Dergelijke zaken gaan hier met een berg administratie gepaard. Ook bij de aankoop van het een of ander krijg je vier of vijf vellen Kopie, waar dan ook nog op ieder afzonderlijk een handtekening moet. Wie weet kan alles onder de nieuwe leider Magyar wel een veel efficiënter systeem ingevoerd worden. Nieuw elan. Het geeft de burger moed.

Het brood was, ondanks mijn verkeerde benadering van de starter, toch goed gerezen, ik schreef per ongeluk ‘genezen’. Een prachtige Babylonische verspreking en een waarheid als een koe, in dit geval. Alles stond in het teken van ‘de eerste keer’. Eerste keer een zuurdesem-starter maken, de eerste keer een zuurdesembrood bakken en de eerste keer onze nieuwe oven in gebruik nemen. Gelijk full speed op 250 graden. Help, als ie maar niet in de fik vliegt. Er spoken natuurlijk allerlei beelden door het hoofd.

De pan met gezeefd en uitgelekt seringen-water gaat in een pan met een kilootje suiker en dat breng ik langzaam aan de kook. Ondertussen is het brood klaar. Vol verwachting hadden we de capriolen in de oven gade geslagen, maar het zag er hoopvol uit. Iet of wat harde korst, maar de smaak was, volgens Lief, heerlijk. Voor de seringen-siroop stonden de flessen klaar. Het geheel was goed voor anderhalve liter en een beetje. De flessen gingen op hun kop om af te koelen en daarna de koelkast in.

Temidden van deze huisvlijt kwam vriendlief langs om de muur nu te sauzen. Hij kon met eigen ogen zien hoe we genoten van zijn werk. Al met al was hij binnen een drie kwartier weer weg en de muur was opnieuw een eenheid. Weg waren de littekens van de oude afzuigkap. Nu alleen nog de gaspijp weg en de plank erboven en dan is de klus werkelijk helemaal geklaard.

Ik doe de boodschappen in Szigetvar in mijn eentje, dan kan Lief de composthoop uitgraven voor een deel. Het is goede compost, maar het moet voorzichtig gebeuren, om de levende have links rust te gunnen. Daar zitten de slangen en de grote hagedissen, doorgaans prachtige exemplaren, waarvan ik alleen de esculaapslang heb waargenomen.

Het is doodstil in de winkel, ik kan zelfs in een keer doorlopen naar de kassa, ongekend voor een zaterdag, een cadeautje dus. Veel Nederlanders. Die herken je direct. Gewapend met volkoren meel voor de nieuwe starter, aluminium folie en bakpapier op huis aan, waar een glas seringensiroop wacht. Ze doorstaat de test glansrijk. Het is heerlijk. Zelfs ik proef een zweempje, of is dat de wens van de gedachte. In ieder geval proef ik het zoete van de suiker. Haha.

In mijn hoofd waren er nog zeeën van tijd, maar dat bleek niet te kloppen. Een klein rondje tuin dan maar. Wat is de wikke mooi en rijk als ze zo bij elkaar staan in een klein veldje. De twee sieruien pellen hun rokken al voorzichtig open. De kievitsbloemen hebben mooie zaaddozen gemaakt. Ik heb ze niet in bloei gezien. Ik maak de kleine sieruien vrij van de wilde kervel, die daar tussen staat. De kamille ziet haar kans schoon en trekt een sprintje rondom de Hibiscus. Ook de herfstasters hebben aardig terrein gewonnen. Het gezaaide goed aan veldbloemen komt allemaal op. We zijn benieuwd wat daaruit voortvloeit.

Voor de inwendige mens besluiten we de Tepan Yaki uit te gaan proberen. Het racletten is niets voor ons, maar dit is wellicht goed te gebruiken als vervanger van de rokende barbecue. We hebben vega worst, aubergine, courgette, aardappels in schijfjes, knoflook en ui, een rondje ‘dwars door de koelkast’. Het werkt altijd. De plaat is super. Snel warm en ruim. Er kan best veel op. Daarna is de afgekoelde plaat met keukenpapier zo weer schoon. Goed om te weten bij de te verwachten grotere gezelschappen. De racletten zijn voor de ‘weggeefdoos’ naast de vuilnisbak.

“S avonds kijk ik de Voice terug en ben enorm geraakt door het lied van Rufus Wainwright, een van mijn oude liefdes en een tikje in de vergetelheid geraakt. ‘Going to a town’ is de titel. De tekst is veelzeggend en aangrijpend. De vertolker is Thijs en die is hevig aangedaan na zijn prachtige uitvoering. Als we Rufus zelf daarna luisteren, komen de woorden nog meer binnen. Hij bezingt het ‘Amerika-moe’ zijn op zijn geheel eigen wijze.

Vriendlief is in de keuken bezig met het aansmeren van de laatste plekken op de muur. Vanmiddag gaat er een kleurtje over. Het zijn lemen muren, dus geen probleem. Het is heerlijk om de twee vrienden op een afstandje te horen schateren. Daar wordt een mens blij van. Het zijn de momenten waarop je je afvraagt waarom dat toch niet wat vaker kan: ‘Onbezorgd geluk’.

Een boodschap over een schoonzus en een zwager, beide in de lappenmand. Langzaam kruipt de ouderdom het leven in. Op pantoffels en ongemerkt. Broers en schoonzussen zitten allen boven of onder de tachtig. De een na oudste broer is al gaan hemelen. We zijn met een respectabel aantal. Hoe wapen je je tegen de onvermijdelijkheid.

In de Datsja probeer ik mijn model van de foto te vangen. Het blijft een plaatje. Als ik er teveel in ga rommelen verlies ik. Hij veert op van oud naar jong. ‘Wacht op het moment, dat komt vanzelf en dan ben je er klaar voor’, spreek ik mezelf toe. Aan de andere kant is het heerlijk om zo bezig te zijn.

Gisteren pakten we de oude scrabble-doos, die voor lief ook vol herinneringen zit, te voorschijn. Het vertrouwde bord te zien, thuis hadden we hetzelfde exemplaar, opent een wereld van nostalgie. Scrabbelen, woorden verzinnen, kibbelen over wat wel en niet kon, slinkse wegen proberen om de meeste punten te halen. Wij schrijven geen punten meer. Het winnen ligt ver achter ons. Mooie en ingenieuze woorden maken is veel leuker dan punten scoren. Er werd geopperd dat we het wellicht in het Hongaars zouden doen. Twee vliegen in een klap. Maar het was gisteren al moeilijk, omdat er meer medeklinkers dan klinkers zijn. Alhoewel. Nu ik het zo opschrijf, bedenk ik dat Hongaarse woorden veel meer medeklinkers herbergen. Niezen is bijvoorbeeld tusszentes, stoel szeket, kast szekreny, tafel asztal. We wilden eerst als vanouds scrabbelen, maar straks gaan we het in Hongaars proberen. Een gouden tip vonden we het.

De desemstarter is niet zo licht en bubbelig als zou moeten. Ik heb zitten hannesen met hoeveelheden en maten. De nieuwe staat al klaar, maar ik heb de oude toch in een deeg verwerkt. Die ga ik zo bakken. Het is heel leuk om weer eens met brood bezig te zijn en als vanouds te kneden. Toen de kinderen klein waren bakte ik vaker brood, niet met zuurdesem maar met gist. De geur van gebakken brood is heerlijk. Ik weet nog van oude bakkerijen in de stad, die op onze nachtelijke tochten, al om drie uur aan het bakken waren en waar die hemelse geuren aanlokkelijk door ramen en deuren van de bakkerij zweefden. Vaak stond de werkruimte open om uit te wasemen. Ooit probeerden we verse krentenbollen. Maar met het nodige achter de kiezen is dat niet aan te raden. De dakgoot in Delft kan het na vertellen.

Lief moet lachen om het filmpje dat ik van het kneden maakte. Ik vond het zelf nogal confronterend. Het gehijg overstemde en het fanatisme waarmee gekneed werd, riep mijn vader in mij omhoog. Haha. Geen filmpjes meer. Maar het kneden was leuk. Nu eerst bakken en dan de seringen-siroop afmaken.

Gisteren keken we wat nog meer eetbaar was in de tuin, kleefkruid bijvoorbeeld, goed voor het lymfestelsel. Omdat we zochten en uitspelden, kwamen we er ook achter dat je er niet onbeperkt van kan eten. Bijvoorbeeld als je bloedverdunners slikt, wordt het afgeraden. Iets wat ik te weinig lees bij verhalen over wildplukken. Goed om te weten.

Het was zo’n dag waarop de dingen gaan zoals het zou moeten zijn, een dag waarop alles lukt. De seringensiroop in wording doorgeroerd, de desemstarter aangevuld, het plan om te starten met schilderen uitgevoerd. Tussendoor wandelingetjes door het bos om met de daar kwinkelerende vogels nieuwe inspiratie op te doen en de boodschap dat de Verkadeplaatjes nu al waren aangekomen in Utrecht. Bij dit bericht zat een foto van een druk knippende en plakkende filosoof en tante Pollewop. Lang leve de expresdienst op het kleine dorpspostkantoor hier.

Er stond een behoorlijke Noord-Wester wind, maar de zon scheen en het was aangenaam. Lief was in de buurt aan het mulchmaaien en maakt kleine paadjes om de aangewaaide bloemen te sparen, Walstro, boterbloem, paardenbloem, dovenetel in groten getale. De argusvlinder, een middelgrote soort, danste van paardebloem naar paardebloem. De bijen deden zich intussen te goed aan de bloeiende tijm wat met veel ijverig gezoem gepaard ging.

Tijd voor het penseel. Eerst nog wat verdwaalde mieren verjagen en de winter uit het kleed van de Datsja zuigen. Dag spinnen en wantsen, tot de volgende overwintering. Een frisse werkruimte is het resultaat. De oude groene stoel die we van zolder hebben gehaald staat voor de ezel. Deze stoel is lichter en makkelijk te verschuiven. Ze is al wel zo oud als het huis zelf. Het oude zware eiken exemplaar, die bij de tafel in de werkkamer past, is daarheen verhuist.

Een begin maken op het doek met grote streken omber en dan langzaam duwen en trekken tot er iets ontstaat waar je op door kan borduren. Een begin is er. Geduld is een schone zaak in deze en met veel kijken en vergelijken vordert een en ander. Lief komt af en toe kijken en aanmoedigen en rond drieën is hij er met thee. Even bijkletsen en als hij weer aan het maaien slaat, maak ik een rondje bos, luister naar de zwartkop, de fazant, de boerenzwaluw, hoog boven mij een buizerd. De olijven van vorig jaar en de Catalpa’s van enkele jaren oud hebben de winter niet overleefd. We waren helemaal verbaasd over het verdwijnen van de laatste twee, maar Lief had ze gevrijwaard van wat er omheen stond en dat betekende waarschijnlijk geen goede bescherming meer tegen de vorst. Zo zie je maar. Al doende leren we en dat is goed.

Rond vijven ga ik terug naar huis. De gordijnen kunnen op zolder om de roede geschoven. Missie geslaagd, de zolder is klaar. De bibliotheek is opgeruimd en ziet er uitnodigend uit in de late middagzon. We hebben ons voorgenomen om in de avonden daar weer te gaan zitten lezen en kletsen. Het wereldnieuws komt op deze manier gedoseerd binnen en dat geeft rust. Het is een prima initiatief. Ergens is nog een heel oud scrabble-spel. Dat haalt Lief vandaag tevoorschijn. Ooit, in het verre verleden, scrabbelden we eveneens. Spelen met taal en woorden is altijd boeiend. L’histoire c’est répète.

De biografie van Renate doet me vooral vaak terugdenken aan mijn eigen jeugd in diezelfde tijd. Renate was van 1954 en ik ben twee jaar ouder. Veel komt terug. De jongens-en meisjesschool, de nonnen, de rol van de moeder, een hele negatieve insteek vergeleken bij die van mijn moeder, de afwezige vader, het terugkerende huishouden zonder vernuftige apparaten, het vinden van een plekje voor jezelf in een overvol huis, de vriendschappen, de dagboeken(die laatsten heel herkenbaar). Ze hadden het wel beduidend rijker dan wij en gelukkig voor haar waren er een surrogaat vader en moeder bij een vriendin op het gymnasium. Een vader in de jaren zestig die huisman was met duizend leuke ideeën, een bijzonderheid op zich, en de moeder ‘die het vlees aan kwam snijden op zondag’.

Al met al was het een heerlijke avond, eentje voor vele herhalingen vatbaar.

Een drukte van belang. Twee mannen komen de stroommeter vervangen. Die zit in een buitenkast aan het huis, dus hoeven ze niet binnen te zijn. Vannacht voor het eerst weer liggen hanenwaken. Om drie uur was Lief aan het woelen, daar werd ik wakker van en kon de slaap niet meer vatten. Tegen zessen toch weer in slaap gesukkeld met een nare droom over gas en een groep vol kinderen die als een haas naar buiten moesten. Wonderlijke dromen kent de mens.

Gisteren las ik over seringensiroop. Vanaf dat moment knipoogden de beide seringen me toe. Ik had geen idee dat de bloemetjes eetbaar waren. Het schijnt dat ze een subtiele bloemige smaak hebben. Ik plukte de sering achter voor een deel leeg en spreidde de trossen uit op een schone doek, om de beestjes de kans te geven weg te lopen. Een smalle wants, een vliegje en wat spinnetjes namen gezwind de benen.

Wassen doe je de bloemen niet, dat zou de smaak niet ten goede komen. De bloemetjes dienen los geplukt te worden, de stelen zijn te bitter. Dan gaan ze in twee liter koud water met een paar citroenschijven voor 48 uur in de koelkast. Een meditatief werkje, dat plukken. We hebben geen haast. Als het goed is zal de siroop nagenoeg kleurloos zijn of je moet er wat bosbes bij doen. Het gaat niet om de kleur, maar om de smaak. Morgen moet het prutje in een zeef, eventueel met kaasdoek erin, en gaat er ongeveer 1 tot 1 1/2 kilo suiker bij naar smaak, aan de kook brengen (+/- 10 min.)en in steriele afsluitbare flessen gieten. Heerlijk met bronwater verdund. Lief snuift de geur van de seringen diep op. Ik ruik ze helmaal niet. Jammer hoor, want ik weet dat ze heerlijk ruiken.

De tweede missie was gisteren het uitproberen van de friteuse. Vrij simpel te bedienen apparaat en de frietjes komen er perfect uit. Ze zijn wat bleek en moeten eigenlijk nog ietsje langer. Dat komt later wel. Lekker om na een tijd weer een patatje te kunnen nuttigen. Er gaan bijna drie flessen zonnebloemolie in, dat dan weer wel. De desemstarter is bijna klaar. Morgen is de laatste dag en dan kunnen we aan het bakken van het zuurdesembrood gaan beginnen. Ben benieuwd of het lukt.

Op de rol staat nog de paardenbloemenboter. Boter met paardenbloemenblaadjes, geraspte citroen en geraspte knoflook met zout, wat fijngehakte peterselie of bieslook. Deze bloemen zijn allemaal nieuwe smaken voor mij en ik vind het wel jammer, dat ik dan niet weet hoe het smaakt en of het lekker is. Maar Lief houdt me nauwkeurig op de hoogte. In het kader van het voedselbos zijn we al deze cadeaus van de natuur aan het uitproberen. Onbespoten en zonder stikstof, want kweek uit eigen tuin en gratis en voor niets.

Keukenperikelen zijn een welkome afleiding nu het weer nog iets te koud is. Zo sudderen we een beetje voort. Vandaag is de Datsja definitief aan de beurt. Dinsdag heeft Lief daar de grote vliegmieren in de nok van het dak verjaagd. Het schijnt ‘s winters een fijn onderkomen te zijn, ze kiezen steeds dezelfde plek uit. Helaas is dat niet de bedoeling, dus moeten ze er echt weg. Domoortjes. Ze kunnen beter aan de buitenkant gaan zitten.

De irissen staan in bloei en die zijn voor de afwisseling nou eens niet eetbaar. Daar mag je alleen maar naar kijken. Gelukkig maar, want ze zijn oogstrelend.

We hielden een slag om de arm gisteren. Zou de discounter het bedrag werkelijk terugstorten. De jongen achter de kassa had allerlei handelingen verricht om het terug te boeken, maar voorlopig waren er twee fikse bedragen, waarvan er één de juiste, van de bankrekening afgeschreven. Ook nu bleek weer, dat geduld een schone zaak was. Halverwege de middag was er het verlossende bericht. Gestort, en daarbij het vertrouwen in de mensheid opnieuw gestaafd.

Dat gaf nieuwe energie. Ik was bezig met het rag-en spinnenwebbenvrij maken van de kamers door met de zwabber hoog aan het plafond de draden weg te vagen en alles goed en grondig te stofzuigen. De spinnen waren in hevig verzet, door heen en weer te wiegen, groot misbaar makend. Jullie mogen een nieuwe plek zoeken, jongens, plek genoeg. Tegen de tijd dat het weer tijd wordt om opnieuw te raggen, merken jullie het vanzelf. Raggen, zitten, zuigen, zitten, slepen, zitten, alles in mijn eigen gestage tempo.

Lief zorgt ervoor, dat de hele oude buitendeuren kort gezaagd worden. Er zit houtworm in en ze zijn niet meer te redden. Ze hebben heel lang goed dienst gedaan. Hij zaagt ze dan ook met eerbied en voorlopig mogen ze op een mooie afgelegen plek onderdak bieden aan het kleine grut.

Op de zolderkamer maakte hij de wieltjes onder de opklapbedden en had af en toe ruzie met de fabrieksmoertjes, die niet allemaal even goed en glad gedraaid waren. De kamer op zolder is zonder de enorme eiken ledikanten een stuk frisser en groter om te zien. De kleine gordijnen voor de schuine ramen gaan in de was. Alle lampen worden schoongemaakt. Huizen vangen wat stof en zeker hier, waar natuur en binnenleven sneller met elkaar verstrengeld zijn. Je hoeft maar een raam open te zetten of er zoemt iets naar binnen, wants, lieveheersbeestje, bij, vlinder, zelfs een vogel.

Over vlinder gesproken, gisterenmorgen zat er een mooie grote koningspage recht voor het raam op de sering. De foto, door het raam heen is niet duidelijk, maar het was een mooi gezicht. Er vliegen er veel dit jaar, voorgaande jaren was het eens een enkeling, maar nu zie ik er verschillende op de dag even als de minstens zo grote gele exemplaren, citroenvlinders waarschijnlijk, die bijna nooit ergens rusten, zodat ik ze niet goed kan observeren.

We wilden de frituurpan uitproberen. Het exemplaar was nog nooit gebruikt en had al die tijd bij de verwarmingsketel gestaan. Het leek een kleintje, maar mijn ene fles zonnebloemolie was goed voor halverwege en haalde niet eens het minimumniveau om te verwarmen. Oké. Geen patat, maar daarom niet getreurd, gauw een bonenstoof in elkaar geflanst en heerlijk zitten smullen.

Zoonlief video-belde vandaag met het kleine schatje in zijn armen, wat een moppie is het. Grote gitten van ogen, heel veel zwarte haartjes, een schoonheid. Het gaat heel goed. Hij is nog thuis en de nachten splitten ze, zoals ik thuis ook vaak deed met de vader van de kinderen. Af en toe een relatief rustig nachtje voor het opbouwen van nieuwe energie doet wonderen. Nu is alweer te zien dat de tijd vliegt.

Een lieve blogvriendin schrijft over het fietsen in het water zonder nat te worden. Het bestaat. Een fietspad dwars door het water heen, zodat je op ooghoogte met de statige witte zwanen komt, die op hun beurt weer midden tussen de hagelwitte wolken zwemmen. Gezichtsbedrogjes van de natuur. De geul is door mensenhand aangelegd in het domein van Bokrijk vlakbij Genk en is 212 meter lang. Heel bijzonder om te zien.

Ziezo, eens even kijken wat het volgende project gaat worden. Waarschijnlijk de Datsja ‘schilder’-klaar maken nu het volgende week warmer beloofd te worden. En de cake bakken. Voorlopig is er genoeg te doen. En alsof het zo moet zijn, vliegt er een citroentje in de sering, een knipoog van het toeval.

Maandag, doedag. Tenminste, gisteren wel. Na plannen te hebben gesmeed in het weekend, gingen we op pad. Eerst naar de Momax om een bed aan te schaffen. Wat zou ik graag met liefde in een tikkie gebrekkig Hongaars willen vertellen aan de vrouw achter de helpdesk, wat we zoeken en welke eisen we eraan willen stellen. Maar alle woorden blijven steken achter de muur van onbekend. Hoe ik het ook van binnen probeer met bekende losse woorden, er komt geen woord over mijn lippen, er rolt geen zin uit mijn mond, laat staan iets zinnigs. Het blijft bij gestamel. Igen, igen, jo, sok. (Ja, ja, goed, veel). Ik lees de bordjes op de muur naast de vrouw en zoek ze op. Het relaas wat ze tegen lief afsteekt, die wel goed uit de verf komt, zingt van oor naar oor en verdwijnt in het luchtledige. Geen touw aan vast te knopen. Túl nehéz. Te moeilijk

De bedden ogen goedkoop, maar de hele rimram aan accessoires om ervoor te zorgen dat ze comfortabel worden, bedbodem, matras, moeten er apart bij uitgezocht in de toonzaal voor matrassen. Je mag er op liggen, schoenen op het plastic placemat aan het voeteneind. Plastic verschuifbare onderdelen op de bedbodem die er voor zorgen dat schouders, heupen, onderrug de juiste druk krijgen. Handen en voeten bij de vertaling. Oké, oké. Ik denk aan de sketch van Wim Sonneveld, als loketbeambte bij het postkantoor, die zoetjes zijn kapper, ‘Dag man achter het loket, doet U mij een postzegel van een kwartje’ lik op stuk geeft met een koekje van eigen deeg. ‘Wilt u het bedrag besteden aan één zegeltje of wilt u verschillende leuke zegeltjes afnemen voor het zelfde bedrag’? (Kent iemand dat nog, ze zit in mijn hoofd gebeiteld).

We hebben een handig bed uitgekozen. Breder dan het huidige bed, het gaat om comfort. Hoger bed, betere matras en veel linnengoed erover, haha. Thuis sloeg de twijfel als altijd toe. Is het de juiste grootte, de juiste kleur, past het hier wel, etcetera. Het zal zich vanzelf uitwijzen.

Op naar een goedkopere discount ernaast voor de opklapbedden. Twee stuks met matrasje en al voor de komende logées. Moet te doen zijn. In het Engels dan maar. De vriendelijke jongen achter de kassa stamelt ‘Nem, nem , kollega‘ en dan komt er een gewichtig mannetje, te snel in alles, zijn Engels ten beste geven, maar geeft wel alles verkeerd door aan de vriendelijke jongen. Die boekt het bedrag, maar moet dan het ‘verkeerde’ bedrag weer terugboeken en dan volgt het juiste bedrag. Ophalen bij de achterdeur. Igen.

Nog een missie te volbrengen. Een van de kampeerstoelen waar we altijd heerlijk in toeven heeft het begeven, we zoeken een zelfde soort handige stoel om in de avonden, overal waar de zon met een laatste sprankje strooit, de dag nog een beetje vast te houden. Er zijn twee filialen. Een in de binnenstad met een moeilijke parkeerplaats, maar we kiezen die aan het begin van de stad tussen veel andere grote winkelreuzen, zo een waar je rolschaatsen nodig hebt en argusogen. Ook dat gaat betrekkelijk vlot, minstens zo vlot als we geld uit onze buidels zien vliegen. Goed gemutst, het mag wat kosten, gaan we op huis aan.

In de avond bekijken we oude foto’s en duiken dieper in elkaars levens. Het is goed om zo af en toe terug te kijken en tegelijkertijd of daardoor juist extra dankbaar te zijn voor ons samenzijn nu. ‘Gods wegen zijn ondoorgrondelijk’, fluistert mijn moeder. Het verloop ervan is op z’n minst soms behoorlijk verrassend. Wij dobberen mee.

Het was prachtig weer gisteren. Er kwamen familieappjes binnen van de oudste dochter en haar gezin bij de schoonfamilie in La Douce France en van de Rakkertjes, waarbij twee filmpjes van de oudste die twee knulletjes van twee turven hoog op de mat legde bij Judo. Hij is zelf net zo groot. Resultaat: 2 X Ippon. En natuurlijk plaatsvervangend trots.

Twee enveloppen zijn onderweg naar Nederland met Verkade plaatjes voor het herfst-en het lenteboek voor respectievelijk de Filosoof en Tante Pollewop. Afspraakje tussen dochterlief en mij. Even die prachtige boeken weer opwaarderen. Ze moeten zelf knippen en plakken. Ben vergeten te zeggen dat ze op de strepen aan de achterkant moeten knippen. Dat gaat vast goed komen omdat hun moeder, mijn oudste en ik alle vier de seizoensalbums in de vakantieweek begin Maart hebben ingeplakt. Dat staat vast nog vers in het geheugen gegrift.

Hoera! De eerste hagedissen zijn ook weer een feit. Gisterenochtend werd er kennelijk een nestje wakker uit hun winterslaap. Één zette het op een holletje van onder de Roosmarijn naar de varkensstalletjes, maar een andere, een iets grotere, kwam onder de vijg vandaan en bleef daar heerlijk zitten in het zonnetje, liet zich uitgebreid bewonderen en later zelfs filmen. Wat een mooitje. Het zijn smaragdhagedissen met hun opvallende groen en blauwe kleuren. Op de een of andere manier maakt het hart een sprongetje bij het zien van deze bijzondere beestjes, vooral als ze in hun koddige waggelgangetje weglopen. Nu is de lente definitief begonnen.

Gisteren was Lief de schuur aan het opruimen en ging ik naar de super in Szigetvar om bakspullen te halen. In de nieuwe oven zal ik als eerste de ouderwetse recht toe/recht aan cake bakken. 250 gram boter, meel, en suiker en vier eieren. Een snufje zout en eventueel wat vanille. Zo leerde ik het heel vroeg al van mijn moeder. Dat kan niet missen. Van lieverlee leer ik de kneepjes van de oven wel kennen. Ook de inductieplaat gaat me steeds beter af en de pannen zijn hun lichtgewicht in goud waard. Nooit meer leegschrapen en schuren, wat een genot.

Bij het traceren van vogelgeluiden komt de Hop door. Volgens Lief is die er heel lang geleden nog wel eens geweest. Zou de app zich vergissen met de muziek van de buurman twee huizen verderop, maar het ‘kedunk kedunk’ dat doordringt tot op de Datsja lijkt niet op de bijzondere roep van de vogel. De tijm staat nu volop in bloei. Mooi zacht paars tapijt in de kruidentuin. Tot mijn grote vreugde zag ik de Hop, die andere, achter ook al in een boom klimmen. Zouden we dit jaar eindelijk bellen krijgen? We gaan het zien en beleven.

De opdracht bij het schrijven is ‘zand’ vandaag. Niet moeilijk om daar over te schrijven. Vers van de pers:

Onmiddellijk zweefde een van mijn lievelingsliedjes door mijn geest. ‘Ik heb zand in mijn haren, zand in mijn ogen, ik heb zelfs zand in mijn neus, tussen mijn kiezen, het kriebelt, o wat kriebelt het, ik moet even niezen. Ha…ha….ha….tsjoeh, hatsjoeh, haaaaaaaaaaaaaaaaaa……tsjoeh. Herman van Veen op zijn best, Dit was mijn liedje om een groep kleine zandmonsters, die heerlijk buiten hadden gespeeld, zandkorreltjesvrij te krijgen voor ze weer naar de groep zouden gaan. Grote lol hadden we dan met elkaar als ze vooral het laatste deel mee ‘niesten’

Zand was mijn leermiddel bij uitstek. De rekenwondertjes in de groep konden zich er volledig in uitleven, maar ook was het ideaal om proefondervindelijk te ontdekken hoe de grote vraagstukken der aarde tot een oplossing gebracht konden worden. Natuurkundige verschijnselen in een notendop. Zwaartekracht, zijwaartse en opwaartse druk, evenwicht, balanceren, noem het maar. Je kon het zo gek niet bedenken of het zand reikte de oplossing. Tijdens het creatief proces, beelden maken van zand bijvoorbeeld, kwam er ook heel wat bij kijken. Er doemden allerlei vraagstukken op, maar in het zand zelf werden de antwoorden op de vragen gevonden. Experimenteren maar. Het werkt echt.

Vanuit mijn slaapkamerraam kijk ik recht op de bloeiende sering van de buurvrouw, waar de mussen en tegenwoordig ook een enkele merel dartelend hun ochtendlied inzetten. Guido Gezelle doet mee. ‘Tak op, tak af, tak op, tak af.’ Het is een vertrouwd beeld.

Een positief bericht via de media, dat dan wel, over een school in Denemarken waar de juf en leerlingen van een klas aan het woord zijn. Sinds anderhalf jaar zijn schermen niet meer aanwezig. Geen computers, geen laptops of Ipads, geen telefoontjes. Wat er wel is? Pen en papier en boeken. Men schrijft weer van alles op. Een leerling laat zien hoe zijn schrijven vooruit is gegaan, een meisje heeft het over iets wat ik zo duidelijk herken: Ze schrijft liever met pen en papier omdat ze alles wat er gezegd wordt op die manier veel beter onthoud. Een jongen zegt: ‘Het is minder rommelig.’ Met ander woorden er is weer gerichte aandacht voor waar je mee bezig bent en, niet onbelangrijk, voor elkaar. Ze doen weer spelletjes in de pauze en zijn veel alerter.

Hier in de Hoff, waar de tijd lijkt te zijn stilgevallen, ondanks alle groei die er is in deze lente, is het niet moeilijk om die aandacht en de bezinning in de aard der dingen te ontvangen. In de hectiek van het leven in Nederland kan ik er hevig naar verlangen. In die heerlijke stilte hier moet ik de neiging om iets snel op te zoeken, of het checken van de binnengekomen berichten afwennen. Het zit er immers zo ingebakken.

Natuurlijk, voor het schrijven van de blog, of liever gezegd voor het lezen van de verhalen, is het cruciaal, zo’n Ipad, misschien voor het opzoeken van recepten ook. Maar vroeger gebruikte ik gewoon mijn kookboeken. Er staan er nog een aantal in de boekenkast in het andere huis. Straks als de plank boven het aanrecht is geplaatst, komen daar weer een paar van die bijbels op te staan. Een Indiaas kookboek, recepten uit het midden Oosten, mijn oude Bep Vuyk van lang geleden met Aziatische gerechten en het kleine groene Perzische receptenboekje. De verhalen kwamen in dagboekjes terecht. Chinese boekjes met een mooie kaft, echte kleinoden, volgeschreven, waar ik een enkele keer nog uit put.

Gisterenmorgen al vroeg kwam vriendlief om in de keuken het kastdeurtje te maken en het paneeltje onder de spoelbakken te plaatsen. Het valt op hoe secuur hij daarbij te werk gaat. Hij trekt tot op de millimeter na of iets recht is ja of nee. Er drupte ergens water onder de spoelbakken, maar dat bleek een kwestie van aandraaien met een hulpmiddeltje. Lief had dat al geprobeerd met de hand, maar dit bleek eenvoudigweg de juiste oplossing. De keuken is nu, op het sauzen van de muur na en het plaatsen van plank boven het aanrecht, zo goed als af.

Toen ik nog in Nederland was had Lief mijn kruidenverzameling al in een van de lades uitgestald. Op zijn geheel eigen wijze. Dus lagen alle potjes met de etiketten naar boven in de la en het viel daardoor bijna blind te pakken. Ik handhaaf zijn manier van rubriceren, want ik had ze zelf beslist minder overzichtelijk neer gezet. Zo zie je maar. Niet hetzelfde als te doen gebruikelijk, maar daardoor een geheel nieuw inzicht.

Er komt ergens een interview langs in de rubriek honderdjarigen in de Volkskrant. Dit keer gaat het om mevrouw Annemarie Ehrlich-Liefmann. Een verpleegkundige die tot haar 95ste heeft gewerkt en daarna nog drie jaar een dag per week. Daaruit kan je opmaken dat het al een bijzondere persoonlijkheid is.

Het interview begint met: ‘Wie samen danst, maakt geen ruzie, zeg ik altijd maar’.

Wat ik al zei. Een heel bijzonder mens en eigenlijk werd ik als eerste getroffen door de foto van haar. Een oudere dame, bedachtzaam en ingetogen, in fleurig rood. Ze komt uit de school van Rudolf Steiner en kleedt zich elke dag in een bepaalde kleur.

In het huis waar ze naar toe verhuisd is, wonen ook demente bejaarden en ze is zich in dementie gaan verdiepen. Daarbij zegt ze iets opmerkelijks, waarmee ze de spijker op z’n kop slaat. ‘Wat opvalt is dat de wetenschappelijke boeken uitgaan van wat mensen met dementie niet meer kunnen en antroposofische boeken van hun belevingswereld’.

Ik denk terug aan mijn vader die in de therapie, die hij kreeg, pitrieten dienbladen moest vlechten, terwijl hij handen had die geschikt waren voor het met grof geschut sleutelen aan de motoren van auto’s. Met geen mogelijkheid kreeg hij de pitrieten buigzame delen door de minieme gaatjes heen, tot grote frustratie en woede van hemzelf. Het heeft hem niet geholpen, die therapie, dat moge duidelijk zijn.

Mevrouw Ehrlich-Liefmann haalt een viering aan van haar verjaardag waarbij ze een concert had georganiseerd die vier uitvoeringen van ‘Bist du bei mir’ van Bach te berde gaf. Tussen elke uitvoering luisterden ze naar de stilte, steeds anders en steeds dieper. Voor haar betekende de stilte niet de leegte, maar een moment om te voelen dat je geraakt bent. Het viel de begeleiders van de aanwezige demente bejaarden op dat ze het hele concert stil bleven en na afloop niet weggezakt en scheef in hun stoel zaten, maar rechtop, terwijl ze de ander aankeken. Mevrouw vroeg zich af of daar een nieuwe therapie uit zou kunnen ontstaan.

Het is een boeiende vrouw en als het interview nog te achterhalen valt is het zeer de moeite waard om een wijle in haar gedachtenwereld te vertoeven.

Een andere opmerkelijke quoot van haar was bij de verhuizing uit haar grote huis naar één kamer, waarbij haar zoon opgelucht was dat ze zo makkelijk afstand kon doen van haar spulletjes: ‘ Nooit gaat er in een begrafenisstoet een verhuiswagen mee’ en nog belangrijker zelfs, ‘Luxe zit in je innerlijk, niet in de materie’.

Ze heeft haar hele leven heel de wereld overgereisd met het geven van euritmie-lessen. Toen ze aan een van de mensen. die de cursus volgde, vroeg wat het voor hem betekende zei hij ; Bewustzijnsbeweging. Die term heeft ze overgenomen op haar folders. ‘Bewustzijnsbeweging, bewegingsbewustzijn’. Het hele relaas nodigt uit om de euritmie eens nader te onderzoeken. Ik ken het begrip vaag, maar heb me er nooit in verdiept. Er zit natuurlijk een hele bewegingsleer achter. Ik kom op een site, die euritmielessen voor kleuters op de Hongaarse Waldorfschool in Pécs laat zien. Het zijn er teveel om nu al alles goed op me in te laten werken. Bovendien wil ik het gedachtengoed erachter beter leren kennen. Als degene die die leer zo wijd verbreid vertolkt heeft, er zo oud en levenslustig bij is gebleven, zal het vooral de harmonie en de balans hoog in het vaandel hebben gehad.

De Waldorfschool in Pécs, een half uurtje rijden van hier, hoe leuk is dat. Iets voor een nadere verdieping? Lief zou zeggen: ‘Toeval valt je toe‘.

Er was het verhaal van een oude man die veertig jaar in zijn eigen huis had gewoond. Hij beschreef de rituelen die hij deed aan het begin van de dag. Hij maalde zijn bonen, zette de koffie, liep naar zijn fiets in de gang voor een controle en kwam terug om een vers bakkie koffie samen met zijn vrouw te nuttigen. Het klonk vertrouwd, niet het ‘hoe’ van het ochtendritueel, maar het verschijnsel op zich. Wakker worden en een hele eigen strategie uitvouwen zonder er bij na te hoeven denken. Ik schreef het gisteren al ‘de mens is een gewoontedier’.

Daarna volgde de rest van zijn relaas. Hoe zijn vrouw drie jaar geleden overleden was en de kinderen zich zorgen begonnen te maken over zijn alleen-zijn. Dat ze uiteindelijk een plekje vonden in een tehuis. De ruimte voor een ochtendritueel werd weggevaagd en de ruimte voor al die andere rituelen die er door de dag kwamen. Het fietsen zat er niet meer in zonder gang waarin de fiets kon staan. Je gewoonte afzweren omdat een ander vindt dat dat beter voor je is. Misschien is dat stukje wel het moeilijkst te accepteren. We willen graag ons zelfbeschikkingsrecht tot het uiterste beschermen en handhaven.

Natuurlijk, iedereen zal de man zijn eigen gemalen kopje koffie gunnen, maar in hoeverre zijn we in staat te oordelen over het feit dat we daar toe in staat zijn. Daarbij denk ik aan mijn vader, wiens grootste passie autorijden was. Dat kon en mocht hij niet meer na de beroerte. Onbegrijpelijk voor hem en het maakte hem opstandig en driftig.

Ik kijk naar ons. Ook zo langzamerhand wat sloffende ouderen, al proberen we zo kwiek mogelijk over te komen. ‘Waarom laten die mensen nog een hele nieuwe keuken in hun huis zetten’, had de vrouw van vriendlief gezegd. Een terechte vraag als je ons niet kent of niet?

We, en ik geloof dat het in dit geval voor ons beiden geldt, hebben vooral het gevoel dat het leven, dat ons los van elkaar al een zekere richting had opgestuurd, toch weer een herbeleving kreeg, toen onze plannen samen een feit werden. Om nog, zo lang als het ons gegeven is, van het leven te genieten en daar horen ook nieuwe plannen bij. De kans dat we ons voedselbos in volle wasdom zullen zien, is nihil, maar het werken eraan geeft minstens die voldoening. We merken op, hoeveel energie het geeft om dergelijke dingen voor ogen te houden. Het is geen wassen neus, het is een gegeven die de overtuiging van het leven hier sterkt.

Vandaag is het de sterfdag van mijn moeder. Zij was levenslustig en vitaal tot het laatst aan toe. Als er iemand een lang leven beschoren was, was het mijn moeder wel, de jongste en viefste in het bejaardentehuis. Maar op 71-jarige leeftijd overleed ze. De dood was als een dief in de nacht gekomen en had haar ongetwijfeld tegen wil en dank opgehaald. Haar goede raad en advies, haar optimisme, glijdt door al onze levens heen. Geniet van de dag, elke dag is het waard geplukt te worden. Smeed plannen, wees gelukkig samen en leef zolang het je gegeven is.

Fijn om zo’n optimistisch draaiboek met al die goede herinneringen dichtbij te hebben. We hopen ze nog lang te mogen blijven volgen.

Eindelijk begin ik te landen, ondanks de grote warmte die ik voel in ons samenzijn. Het is altijd weer even zoeken naar de juiste modus. Zoals je je kussens schikt om je hoofd neer te kunnen vleien voor het slapengaan. Er zijn wat dingen veranderd. Door het gedoe met de keuken en het verschuiven van allerhande zaken, staan er nu meubels op andere plekken dan achtergelaten. Een mens is een gewoontedier. Tot tien tellen is de beste remedie. Daarna komen de vragen. Waarom staat het zo, waarom is al die opslag van boven hier terecht gekomen, de oude correspondentie van het huis, de door te geven spulletjes van een liefde, waar moet het staan. De uitstalling van gevonden kleinoden, olifantjes, koperen beeldjes, Hongaarse oude 33-toeren platen. Ik zoek naar mijn eigen harmonie in die van mijn lief. Dat is goed te doen, maar het is een kleine queeste.

Ook in de keuken, onze mooie nieuwe grote keuken vinden langzamerhand aanpassingen plaats. Dat kan verschillende oorzaken hebben, maar daar heeft het praktische de overhand. Wat is handig. Je moet er zo naar kunnen grijpen, anders werkt het niet. Nee, je moet er samen zo naar kunnen grijpen, belangrijk verschil en goed om echt bij stil te staan. Tussen alle bedrijven door loop ik af en toe het huis uit, maar gisteren maakte ik me op om de Hoff zelf door te wandelen. Te luisteren naar alles wat altijd vertrouwd is. De natuur is erg consequent in haar seizoenen. Iets minder in het verschijnen van haar weerbeloftes, maar alla. De kloffen gaan aan, gewapend tegen alles wat maar aan kan vallen, opkomende braamstruiken, stekelige takken, uitstekende stenen, noem het maar. Ik spot een opvallende beweging in de eerste boom van het bloesempad en zie een goed gecamoufleerde Koningspage in al zijn majestueuze schoonheid op de bloesem zitten. Het hart maakt een sprongetje, zoals altijd bij iets wat altijd weer als boffen voelt.

Lief heeft, en dat doet hij speciaal voor mij, dat weet ik, overal paadjes gemaaid tussen heel de bloeiende lente door, paardebloem, hondsdraf, silenen, wilde venkel, maagdenpalm, brunel, vogelmuur, de paarse en witte dovennetel , madelieven, boterbloemen, de walstro, de boshyacinth, wat anemonen en boven het hoofd de bloeiende prunussen en wilde kers, de appel, de peer en de sering en nog veel meer.

Het loopt langs de Citadel, langs de Olympus, langs mijn geliefde Datsja, langs de bosnimf die trouw op wacht staat aan de rand vanwaar het bos begint. Onder de bomen door is de welkomstgroet van een waar vogelkoor en gekakel: Huismus, Europese kanarie, Merel, Spreeuw, Zanglijster, Syrische bonte specht, Zwartkop, Putter, Vink, Pimpelmees en de Draaihals. Ze verwelkomen me hartelijk, beeld ik me in, ‘Ben je daar eindelijk weer?’ Geen klein grut op de grond, wel een verdwaalde hommel, bij, houtbij of vlieg. Aan de rand van het bos overzie ik het veld, dat voedselbos moet worden en waar alles wat aanslaat buiten het gras, aardig in de weer is om het hoofd boven water te houden. Ik ben bang dat de olijven de winter niet hebben gehaald. Dat moet de volgende keer anders. Ze zijn nog buigzaam, dus krijgen ze het voordeel van de twijfel.

Lief is in het randbos helemaal aan het eind, met de bosmaaier in de weer, die heerlijke ‘stille’ bosmaaier. Daar is ook een stoel om te rusten. Even zitten en om zien naar de wuivende Luzern van de buurman, het rammelen van de auto’s over de zes, de windvanen in de lucht boven het wuivende lange gras en mijn eigen hindepaadjes erin, met liefde gemaaid. Thuiskomen in alle vezels.

En de eerste esculaapslang is een feit, nou, Sláng…Slangetje, niet groter dan dertig centimeter. Lief wilde de grote steen bij de Citadel verplaatsen en daar lag hij lekker onder te winteren. Er zat geen beweging in, want stilstand is de beste verdediging in geval van dreiging in deze omstandigheid. Het was een mini-evenbeeld van de enorme esculaapslang van langer dan een meter in de caravan twee jaar geleden.

Ik heb voorzichtig mijn eerste rondje gemaakt tot aan de Datsja. Ik zocht de klaprozen die lief meende gezien te hebben en die twee jaar geleden als een groot rood veld de overhand hadden genomen in de bloementuin. Bij determinatie werd bleke klaproos aangegeven. Het duurde even voor ik het blad herkende. Het scheen me te lobbig. Maar dat kan wel. De bloemen zullen het verhaal afmaken.

De wilde haren van Lief zijn een tikkie gefatsoeneerd. Buiten onder de druif, die aan alle kanten uit haar kronkelende stammen losbarst, in de wind, zo hebben de vogels goed nestmateriaal. Knip, knip, knip en mijn slachtoffer in alle rust. Het ziet er weer redelijk uit, niet professioneel, maar voor een leek toch aardig in model geknipt. Bakkebaarden en achterkantjes moeten nog een paar dagen hier en daar bijgeknipt, maar dan heb je ook wat. Koolmees dacht er het zijne van.

Onze gasten van Mei denken erover om in Budapest, waar ze met de trein aankomen, een antieke Lada te huren voor de rit naar ons dorp. Haha, dan zijn ze een van de sporadische weinigen. Het past hen wel om op die manier hun entree te doen. Vermoedelijk heeft vriendlief al zijn hele leven gedroomd om eens een keer in zo’n Russisch vehikel te kunnen plaatsnemen. Hun berichtje zette bij mij de raderen van het denkhoofd in werking en om een en ander van voorbereidingen te bewerkstelligen, gooide ik alvast een balletje op. Net als bij zoonlief moet dat eerst een beetje voorweken en gaat het met een aantal mitsen en maren gepaard. Maar als het ei eenmaal gelegd is, loopt het van een leien dakje. Ken uw pappenheimers.

In ieder geval leidde een en ander ertoe dat we aan het eind van de week naar nieuw bed gaan kijken, zodat ons oude bed naar de zolderkamer kan voor de logees in Juli. Daarnaast moet er ook nog een opklapbed bij. In juni is er een groepje vrienden van zes, weliswaar niet hoogbejaard en hulpbehoevend, maar ook niet allemaal even soepel. Regeren is vooruitzien.

Het koken op inductie vind ik een uitkomst. Wat een gemak. Het is een vijfpits plaat met veel ruimte. Vandaag zal ik al die andere elektrische apparaten, die van zolder kwamen, eens aan een nauwkeurig onderzoek onderwerpen. Wat moet blijven en wat kan weg. De oude pannenset(in goede staat) was in ieder geval zo verdwenen. Hier is dat geen punt. Mensen kunnen alles gebruiken en zo niet, dan brengt het wel iets op. Het leven hier is veel meer ingesteld op het hergebruik.

De kleine meid groeit als kool. Officieel heet de jongste in het Moluks Adé, maar de kleine Nyong is zo gewend geraakt aan die naam Adé, dat zijn zus nu Bongso wordt genoemd en hij Adé. Grappig. De oudste zus heet Kaka. Zo zijn er allerlei culturele verrijkingen binnen ons gezin. Nene en Dede zijn de Turkse oma en opa van de rakkertjes. En de oma en opa van de Franse familie heten Papi en Mami. Ook de feesten zijn navenant de afkomst, qua beleving. Bij allen in ieder geval met eten in overvloed, dat vind je toch in heel veel culturen terug. Het benepen, na een koekje gesloten, koektrommeltje van vroeger is nooit mijn ding geweest. Het mag uitbundig en vrolijk. Gelukkig wel.

Er was een opvallend verschil tussen het rijden in Duitsland en Oostenrijk en het rijden in Hongarije. In het laatste stuk van de reis hoorde ik achter elkaar, tik, smash, tok, baf en zat mijn ruit binnen de kortste keren onder de arme insecten die de snelheid van Agaath haar voorruit niet meer hadden weten te ontwijken. Insecten op het raam. Ergens doemde uit de diepte de voorruit op van de Daf 33, toen nog zonder naam. Ze was van mijn moeder en mij en ik reed er dagelijks mee naar Amersfoort. Na zo’n ritje zat de voorruit, toen nog, eveneens vol gesneefde insecten. In het Holland van heden ten dage blijft de voorruit praktisch leeg. Dat zegt genoeg.

Het ‘leren is leuk’ koffertje is leeg, daar zaten alle medicijnen en de tekenspullen in en de hotelkoffer is ook uitgepakt. Nu moet de grote koffer nog. Lief was weer blij met zijn zeiljack. De vilten bloemetjes, die ik samen met beide dochters, gemaakt heb, staan op een voorlopige plek achter de foto’s van het thuisfront. De nieuwe douchekraan werkt als een tierelier. Alleen heeft de lekkende kraan daar aan vooraf de tegels niet ongeschonden achtergelaten. Ik moet er nog iets op verzinnen. Van lieverlee schuif ik wat dingen op een logische plek. Nu staan alle grote apparaten die Lief bij de verwarmingsketel had ontdekt in de laden van de keuken. Daar zal ik een andere modus voor moeten vinden, want het neemt teveel plek in, terwijl je ze sporadisch gebruikt.

In de woonkamer ligt ook van alles. Er staan ook wat herontdekte kleinoden die een prachtige plek verlangen. De vleugel is bedekt met antieke Hongaarse elpees, die we eigenlijk zouden moeten draaien om de winst van Magyar en zijn partij te vieren. Ik denk niet dat we ooit, bij zo’n cruciale uitslag, gelukkiger zijn geweest en met ons een groot deel van de Hongaren zelf. We kunnen weer vrijuit ademen en blij zijn, dat de Hoff in dit land staat. Het is niet langer pro-Russisch en anti-Europees.

Gisteren wilden we eerst wat proviand inslaan in Szigetvar. Lief houdt een slag om de arm om de kleine Kisbolt (het winkeltje) van het dorp te blijven sponsoren. Ze mag niet weer verdwijnen. Volkorenmeel om met de desem te beginnen was in de Lidl niet te verkrijgen, maar daar vast wel. Ik ben benieuwd. Zelf zuurdesem maken is niet moeilijk. Je moet wel vijf dagen lang consequent je desem bij vullen met dezelfde hoeveelheden water en tarwemeel. Als dat lukt kan ik gaan bakken.

De basisvoorraad is aangeschaft. Even een rib uit het lijf, maar dan kan je een hele tijd vooruit. Voordat we ons daar op toelegden, moest er getankt worden. En was er eindelijk tijd om de Mosogat, de autowasplaats, uit te proberen. Het bleek volledig gelijk te zijn aan de Hollandse versie alleen wat verouderd en de deuren gingen niet meer dicht. Dat maakte niets uit. Agaath spetterde heerlijk onder deze broodnodige wasbeurt en kwam glimmend en in haar nopjes er onderuit. Gelukt.

Het koken op inductie was daarna het tweede nieuwigheidje. Maar het wees zich vanzelf eigenlijk. Wat is iets snel aan de kook en wat valt er goed te temperen. De nieuwe pannen doen het voortreffelijk. Een snelle hap voor de eerste keer, een geïmproviseerde vegetarische bami. Goed gelukt en smaakvol, vertelde Lief, die ook nog wat eetbaar struweel uit de Hoff voor zichzelf erbij had genomen.

De dromen vannacht gingen voornamelijk over keukens in allerlei staten. Waarschijnlijk moeten we het er gematigder over hebben en gewoon gaan doen. Dan spookt het daar boven minder en keert de rust weer.

Dat het middagdutje de nachtrust aardig in de weg bleek te zitten, had ik al ingecalculeerd. Buiten dat ik nooit een eerste of enige nacht in een hotelkamer goed doorslaap, had ik daarmee mijn kruit aardig verschoten. Filmpjes kijken en bedenken wat ik nog allemaal moest beantwoorden. Dat maakte dat Klaas vaak verre van bleef.

Buiten was er ook een bus met een Tilburgse ijshockeyclub komen te staan,w at met de nodige `Hollandse vrolijke klanken gepaard ging, die vrolijk binnenstroomden door het open raam . Mijn moeder fluisterde:’Met je ogen dicht rust je ook’, dus bedwong ik de neiging op mijn mobiel te blijven kijken en probeerde droomflarden binnen te takelen. Het duurde toch nog tot rond drieën voor ik overmand werd door vermoeidheid en weggleed in vergetelheid.

Na een verfrissende douche was ik op tijd voor het ontbijt. Jammer dat ik niet kon ruiken hoe het verse brood en de geur van koffie iedereen aan tafel riep. Langzaam druppelden er gasten binnen maar vooralsnog liep er meer personeel rond. Ik volstond met een warm gekookt eitje, een croissant, verse boter, yoghurt en een Pretzel. Een kannetje koffie stond al bij de tafel. Mijn medicijnen had ik los in mijn zak gedaan om met de yoghurt te nemen. Precies genoeg, de Pretzel was erg zout. Ik overwoog een verdwijntruc, altijd een beetje beschaamd als mijn bordje niet leeg is. Ik gooi niet graag eten weg. Dus in een servetje ermee voor ‘jeweetmaarnooit of ‘als-dan/dan-nog’. Weer een kalme reis, met weinig auto’s op de weg tot het middenuur in de buurt van Wenen en nog een goede 75 kilometer aan wegwerkzaamheden voor Budapest. Orban had in de gauwigheid, vlak voor de verkiezingen, nog aardig huisgehouden met zijn vriendjes.

Ik vond de goede weg naar Pécs en weer was het een zonovergoten kalme baan met nauwelijks verkeer, grote gouden koolzaadvelden aan weerskanten, glooiend, heuvelachtig met hier en daar een dorp. Inmiddels bekende Hongaarse wegaanduidingen. Hoog boven mij een prachtige laagvliegende rode wouw met zijn kenmerkende verendek en de gevorkte staart, veel valken en buizerds. Boeiend om te zien en tijd genoeg om waar te nemen in dit ontvolkte gebied.

Aan het eind leidde Agaath haar tomtommetje me een verkeerde kant op en moest ik Nagypeterd invoeren om op de 6 te komen, de enige goede weg naar ons paradijs. Ondanks de omleiding was ik er toch sneller dan gedacht. Het hek was nog dicht maar een toeter en Lief kwam aangesneld om ze open te maken. Eindelijk verenigd. Heerlijk weerzien.

De keuken eindelijk life bewonderen en in die luxe eerst maar bijkletsen met een wijntje erbij en de liflafjes die ik nog had. Kaasblokjes, gehaktballetjes, mini-grissini met roomkaas. Verder kwam ik niet. Door slaap en vermoeidheid overmand, rolde ik het vertrouwde bed in en sliep een gat in de zonnige dag. Nu begint het leven hier echt.

Vanmorgen om vier uur op. Ik vergis me nog iedere keer hoe langzaam de handelingen gaan, maar om half zes was ik, na alle ochtendrituelen, helemaa klaar om naar de auto af te dalen. De grote koffer had zoonlief gisterenavond er al ingezet. Die was veel te zwaar. Twee kleine koffers, een met teken, schilder, lees en schrijfbenodigdheden en de medicijnen en de ander met de bio van Dorrestein en alles voor een nacht in het hotel. Proviand in de rugtassen, behoorlijk gesjouw nog steeds, maar hè, voor geen kleintje vervaart natuurlijk.

Zes uur precies reed ik de straat uit. Op naar Arnhem, via Nieuwegein, want de A2 was afgesloten. Altijd even wennen in het begin. Het is meer een gezonde spanning, wat ga ik nu weer op mijn pad vinden. De rit was voortreffelijk. Geen oponthoud, weinig verkeer, rond twaalven werd het wat drukker. Ik zou rond 14.00 uur aankomen, ook het tijdstip dat ik mocht inchecken in het hotel. Het heette Donauhof, maar er was weinig Donau te bekennen. En het gevaarte stond in de steigers. Het was weekend. Geluk bij een ongeluk. Geen stoere mannenkuiten voor het kleine raam in de vroege ochtend. De gordijnen mogen open.

Geen restaurants open vandaag, mar de begraafplaats wel en alles is hier zeer katholiek, dat viel niet te ontkennen. Beelden te over, drie bovenop de entree van de kerk, de toren stond trouwens ook in de steigers, ze hebben het druk. Vanwege het aantal trappen naar de hoofdingang liet ik het rechts liggen, dat gold ook voor de oude begraafplaats, die tegen een berg was gebouwd. In de armen van een berg, kan ik me voorstellen, zal heel geborgen zijn.

Ik ga snacken en een wijntje drinken met water er tussendoor. Want de dorst is er wel. Bovendien denk ik dat ik straks wel even een dutje doe, al stel ik het zo lang mogelijk uit om de nacht slapend door te komen.

Onderweg zag ik alsmaar kurassen, die blikkerden in de zon. Het waren de zonnepaneel-velden, die de groene glooiende heuvels naast de snelweg voor een groot deel bedekken. Ik weet wel wat ik liever zie.

Hoera, ik mag eindelijk het grote nieuws bekend maken. Zoonlief heeft een dochter en ze is dinsdag in de middag geboren. Door de snelheid en het bloedverlies moest er een nachtje in het ziekenhuis geslapen worden, maar alles gaat prima. De kraamhulp mag er maar drie uur per dag zijn. Er is een tekort. Ik vind het geen goede zaak voor de moeder. Het is zwaar om in het begin direct helemaal aan te staan voor het kleintje en de ongemakken. Hulp is essentieel. Gelukkig staat zoonlief ook aan en reddert waar mogelijk.

Zo, mijn kruid is verschoten. Tijd voor een krachtdutje. Morgen moeten die ogen weer fris en helder zijn.

Klein detail: Pyjama vergeten, kniesoor die daar op let.

De laatste dag voor vertrek. Het hotel is geregeld, de nieuwe pannen staan klaar om in het onderste deel van de bagageruimte op te bergen. Voor die gelegenheid heb ik ze toch maar uit de enorme doos gehaald en in een supermarkt tas gestopt. Het scheelt een enorme bak ruimte. Vanmorgen vond ik op de valreep een hotel tegen een zeer billijke prijs. Natuurlijk met lovende kritieken. Het ziet er wat authentiek Beiers uit en het is geen gestroomlijnd gebouw maar dat ben ik wel gewend. Het is acht uur rijden van hier en vlak bij Passau, goed te doen weet ik uit ervaring.

Met dochterlief en de kleine Nyong zijn we vanmorgen aan de wandel geweest. Een ijsje halen op de Herenstraat. Kalm kuierend, want Nyong was op de loopfiets. Onderweg kwam ik nog een vader van school tegen. Er hangt nog steeds een leuk tegeltje in mijn gang dat zijn zoon gemaakt heeft en wat op een veiling voor een of ander goed doel werd verkocht. De lieve kleine van destijds is nu een grote lieverd van 20, die bij zijn vader in de koffiehandel werkt. Een dikke knuffel en liefs voor iedereen. Het ijsje was de pleister op de wonde, want het was best een verre tippel geweest. Bij elkaar toch nog zo’n 3,5 kilometer.

Gisteren gingen de zussen en ik ook naar het Maxima park om te wandelen. Naar de Vlindertuin, besloten we. Daar was ik nog nooit geweest. Het was zo’n echte heerlijke lentedag. Zonovergoten en lekker warm. In het aangelegde park is goed rekening gehouden met de bijzondere effecten, onder rijen bomen ook rijen scilla”s, de paarse variant. Nog net niet in bloei, maar ze stonden wel op springen. Straks is het een zee van blauwe trossen sterhyacint. Een lust voor het oog, voor iedereen die een dezer dagen nog wil gaan. Succes verzekerd.

De vlindertuin moet even flink aanwassen, het is er prachtig aangelegd maar nu zie je de mensenhand er nog wel heel erg in. Zuslief, die twee jaar jonger is, paste zich aan mijn tempo aan en we kuierden met de handen op de rug kalm voort, terwijl fotozus steeds even ergens stilstond om een mooi plaatje te schieten en dan met het grootste gemak ons weer voorbij liep of ons voorging. Er waren gelukkig genoeg banken om op uit te hijgen.

Rijen populieren, een ingenieuze brug met een blauwe regen begroeid. Bruin water en toch helder, eenden, hartjesvormende zwanen, er scheerde een ijsvogel langs fotozus, en we hoorden de zwartkop en de tjiftjaf hun trillers ten beste geven, terwijl de fazant zich luidkeels deed gelden.

Ergens kregen we een grote pol met wilde witte en paarse kievitsbloemen in de schoot geworpen, bij wijze van spreken. Dit zijn cadeautjes bij uitstek op zo’n wandeling. Gratis en voor niets.

We wandelden richting restaurant, maar helaas werd die verbouwd. Er was een koffiekeet om het leed te verzachten, maar die had een zeer beperkt aanbod. We deelden een kaasbroodje met elkaar en mijn kopje rooibos, waar ik normaal voor ga, werd een kopje heet water door een minieme keuze uit vruchten-theeën. In de speeltuin er naast stond een dixie voor de hoge nood.

Op de terugweg vonden we nog een kleine uil, van metaal, dat dan weer wel, op een lantaarnpaal. Hij zweeg in alle talen.