Op het terras, met de ogen speurend naar een kleine ritseling in de grote vijg, zie ik ineens uit het groene gebladerte de kleine koolmees op de tak, waar de voedersilo aanhangt, zitten. Het heeft anderhalve week geduurd maar eindelijk heeft hij het ontdekt. Nu zal het aantal vogels die er lucht van hebben gekregen, snel toenemen.

Het was trouwens toch de dag van de kleintjes want in de wilde kers naast de veranda is er een kleintje dat Guido Gezelle in mijn hoofd laat herleven. Glanskop hipt kwiek van de ene op de andere tak:

‘Een meezennestje is uitgebroken,
dat, in den wilgentronk gedoken,
met vijftien eikes blonk;
ze zitten in den boom te spelen,
tak-op, tak-af, tak-uit, tak-in,
tak-om, ze razen,
en kruipen, vlug, het meezennestjen in.’ (DBNL)

Het nestje is er in het voorjaar weer bij, maar voorlopig kwijt de kleine kwikzilver zich van zijn taak, tak-op, tak-af, tak-uit, tak-in, tak-om…

Tegenwoordig kan ik met gemak een uur vullen met alleen maar kijken in het struweel. Bij de buurvrouw op het land zie ik iets met rood, de roodborst, die zit elk jaar aan de zijkant in de haag en hipt zich op gezette tijden in het zicht. Koolmees en pimpelmees zijn vaak met meer en nemen de Hoff over. Toch vliegt er ook een merel stilletjes voorbij. Je hoort ze bijna niet.

Ik probeerde daarna het atelier in de winterstand te brengen. Dat betekent dat ik zoveel mogelijk alle doeken ophang. Je weet maar nooit of er hier per ongeluk een onderkomen wordt gezocht door het een of ander op vier pootjes. Ooit zag ik bij iemand die haar werk tentoonstelde, een aangevreten doek door muis, die er wel een kunstig en origineel geheel van had gemaakt. Het mocht gezien worden. Ook dit lijdend voorwerp stond in een tuinhuis. Het lukt wonderwel. Voldoende muur om al die koppies kwijt te kunnen. Heerlijk, het schept ruimte. Dan ook maar stuk voor stuk de onaffe exemplaren aanpakken. Met kalmte en moed, beleid en trouw, werkt het vandaag.

Zuslief is op weg naar Dubai met haar echtgenoot om vandaaruit verder te vliegen naar Tokyo. Zo’n end weg, terwijl op hetzelfde moment, hele goede vrienden weer onderweg zijn van Nepal naar Nederland en broer met zijn oude bestelwagentje door Spanje trekt. Niet altijd per definitie natuur-veilige landen, bedenk ik me. Kalmpjes afwachten, al zijn we tegenwoordig volledig op de hoogte van hun wel en wee. Vroeger kreeg mijn moeder hooguit een ansichtkaart als we al lang weer terug waren. ‘Geen bericht, goed bericht’, vond ze. Ach ja met elf telgen leer je sneller loslaten.

Lief brengt me vertroosting met thee en koek en samen zitten we een tijdje te mijmeren in het zonnetje met de vogels in het zicht. Het lijken mijn gedachten eigenlijk wel, die springen ook van de hak op de tak.

Als ik weer terug wandel naar het Hoffhuis, flans ik een snelle hap in elkaar en kneed het gistdeeg voor een brood. In een van de vele lades die de keuken rijk is, vond ik nog een bakblik dat bij de nieuwe pannenset werd geleverd, en die ik glad vergeten was. Daar paste het brooddeeg voor de tweede rijs prima in. Ik had inmiddels geleerd hoe je de lucht er uit kon drukken en hoe te vormen om het dan vervolgens af te bakken. Het resultaat mag er zijn.

De kanariepiet. Het vogeltje der vergetelheid. Zo heette het stuk wat ik een jaar geleden tijdens de dagelijkse schrijfopdrachten schreef. De opdracht van Geertje luidde als volgt:

Iemand in je leven had ooit een kanariepiet. Misschien jijzelf wel. Bevrijd dat vogeltje vandaag uit de kooi der vergetelheid. Wellicht staat deze herinnering al een tijdje op de achtergrond, zoals een kanariepiet die zachtjes tsjilpt in het hoekje van je geheugen. Vandaag nodig ik je uit om dit vogeltje van de vergetelheid te redden en het een prominente plek te geven op de voorgrond van je gedachten.***

Iedereen heeft wel ergens in een van de donkere krochten van de ziel zo’n kanariepiet onder het stof liggen. De vleugeltjes wat mottig, de nek wat kaal door de duisternis van dit verborgen hoekje. Stel je voor, dat je het herontdekt, naar boven haalt, op een stoel aan de eettafel zet, het voedt en kuist tot het weer glanzend en blakend van gezondheid deel kan nemen aan de wereld waarin je je nu bevindt. Hoe zou deze lieve Piet er dan uitzien, of wordt het juist een boos en narrig gevalletje van verbittering. Vraag je het dan waar de pijn zit? Is ze teleurgesteld of boos, verdrietig of voelt het zich miskend? 

Ik duik de diepte in en open alle deuren, die zo af en toe bij een gelegenheid open gaan. Waar is dat deurtje dat altijd dicht is gebleven, want ik weet zeker dat daar mijn kanariepietje ligt weg te kwijnen.  Het is een moeilijke tocht. Ze gaat naar ver weggezakte oorden, donkere trappen en leidt naar diepe duisternis. De kelderdeur is roestig en gaat moeizaam open en nog ben ik er niet. Het kabinet in die stoffige ruimte is bedekt met fijn rag en spinnenwebben. Sommige oude meubels zijn toegedekt. De salamander van oma, die altijd tegen de worteldoek aan de schoorsteen hing, staat er. Hè, de klok van vrouw Bauhaus hangt er en haar droge wrijvende handen zijn vereeuwigd op een schilderij. In het kabinet vind ik het geheime laatje. En de stuiver die opa me in mijn uitgestoken handje stopte. Daar ligt mijn arme kanariepietje. Vergrijsd en aangedaan, het nekje slap, de oogjes half gesloten, de pootjes werkloos onder het kleine lijfje. Het vogeltje der vergetelheid, een vogeltje van liefde en zachtheid, van tederheid en aandacht, van ouderliefde voor dat kleine meisje, dat niet die zachte krullen had en niet het popje was, maar onhandig en dikkig, en hunkerde. Voor haar gevoel alleen, alleen met beer en pop.

Of was dat waarvan je dacht dat je het miste en wist je er zelf geen chocola van te maken, koos je als puber de rol van het zwarte schaap en handelde ernaar. In ieder geval is het de hoogste tijd om het diertje op te pakken en mee te nemen naar het heden. Ik spreid zijn vleugeltjes en poets de veertjes een voor een zorgvuldig met een zacht lapje, kus de geloken oogjes open, aai het nekje zacht. In het zonlicht van het leven nu, voelt het de liefde door het lijfje stromen. De kleur komt terug, de glans verschijnt, dag lieve kanariepiet. De deur staat open. Voel je vrij. 

Daar gaat ze dan. Ze houdt van mij. 

Nog steeds brunchen we buiten. Rond twaalf uur schijnt de zon op sterkte over het hele overdekte terras, omdat ze zo laag staat. Heerlijk om zo laat in oktober nog een gedeelte buiten te kunnen zijn. Lief werkt daarna door aan zijn familiekroniek, die steeds omvangrijker wordt omdat hij minutieus alles natrekt en voor mij is het tijd om naar het Hongaarse vrouwtje te gaan, waar ik eergisteren aan begonnen ben. Ontevreden over de houding, dus er dient gepoetst te worden.

Op weg naar de Datsja kom ik fotowaardige beelden tegen. Als eerste zet ik de oude stalmuur in het zonnetje. Lief heeft alle klimop op de bonte na verwijderd en wat naar voren komt, is een rustiek wit muurtje met de pannetjes erop. De oude ruif is gebarsten, die spleet moet misschien opgevuld, maar daar schuilen vast ook die dikke groene hagedissen, en die willen we niet kwijt. Onder de den laat hij het rommelig, zodat ze daar kunnen schuilen. We gaan nadenken over de volgende muurbegroeiing, minder dik dan de klimop, want het muurtje is té leuk en het zorgt voor een ruimtelijk effect.

Mooie bescheiden blauwe bosereprijs steekt overal haar kopjes op. Het bos hult zich langzamerhand in de herfstkleuren en op dergelijke momenten vind ik het jammer dat ik de aardegeuren niet kan ruiken. Wat zou ik ze graag weer eens diep opsnuiven.

Als ik het koppie van het vrouwtje heb weggepoetst loop ik naar achteren over het filosofenpaadje door het voedselbos en de uitbreiding ervan. Veel valfruit, kwetsen, wilde appel, wilde peer, wilde kers. Derhalve ook veel wespen, bijen en vlinders. Het zoemt er lustig op los. Ik hoor een merel, de eerste sinds lang. De meidoorn draagt bessen en is een schoonheid aan de rand van het bos. Om de paarse distels fladdert het kleine blauwtje. Als ze eindelijk uitrust heb ik mijn plaatje van de dag. Tot mijn genoegen zie ik de nieuwe boompjes in het veld groter worden, zo maar weer drie meter bos aan deze kant erbij en bij het randbos aan de andere kant de walnoten, die ook voor een goede uitbreiding zorgen. Het begint wat te worden. Trots op Lief en zijn noeste arbeid.

Als ik terugloop naar de Datsja verlicht de zon de weg met de bomen naar het grote huis, de rode kers licht op en vormt een mooi kleurencontrast met het groen, geel en bruin. Opnieuw het dametje dan maar. Het is de houding, zoeken naar de juiste vorm en dan ineens, zoals altijd onverwacht, lukt het toch, en nu doorpakken maar ook op het juiste moment stoppen. Zodra ik ga smeren gaat het fout.

Lief komt met thee en we laten ons even aangenaam verwarmen voor de deur van het atelier op de veranda. Het is fijn om te mijmeren en te verzinnen hoe we een en ander zullen gaan aanpakken. Tegen vieren trekt de zon zich terug en koelt het snel af.

Er is nieuws van het beeld, het is de oven in geweest en er goed uitgekomen, nu gaat het keramieken in werking. Het is de bedoeling dat het waterdicht wordt. Daarvoor moet het waarschijnlijk toch nog een keer gestookt worden. Ze maakt proefjes zodat we goed kunnen inschatten wat het resultaat zou zijn en welke wij willen hebben. Zo spannend.

Zoonlief belde met de jongste telg op schoot, een heerlijk schatje met grote bruine kijkers die verwonderd de wereld inkijken. Straks, kan ik haar weer knuffelen en zal ze helemaal moeten wennen aan die vreemde oma. Maar dat maak ik in de komende maanden goed. Daarna vergeet ze me nooit meer, ha ha.

Het boek dat we samen aan het luisteren zijn, is van Anna Enquist: ‘Het einde van Erna Ankersmit’. Ze leest het zelf voor. Het is een aangenaam verhaal, dat me direct weer terug brengt naar de tijd, dat ik verpleegkundige in de wijk was. Dat was al een beetje weggezakt. Zoveel leuke, grappig, droevige en mooie momenten. Te waardevol om te vergeten.

In de ochtend keken we nog eens alles minutieus na op keuteltjes, die tot dan toe de muis zijn aanwezigheid had verraden, minuscule kleine keuteltjes van een minuscuul klein muisje, zoals we die dinsdag hadden zien balanceren op het elektriciteitssnoer.

Niets meer te vinden. ‘Zal ik de val dan maar weg halen’, vroeg Lief. ‘Laten we nog even wachten, tot we het helemaal zeker weten en geen teken van leven meer ontdekken’, vond ik. Met dat we dat hadden gezegd, ging ik naar de kamer en hoorde ik een juichkreet uit de keuken. Lief kwam aanlopen met de val in zijn hand. Ik was nog niet weg of de val was met een harde klap dichtgeslagen en kleine muis zat erin. Ons geduld werd beloond.

Lief nam het arme diertje mee, die nog alle tekenen van leven vertoonde en opende het deurtje op de akkers achter het randbos, een hectare ver van het huis. Dat moest voldoende zijn. Het bleef even versuft zitten maar schoot daarna richting berm de begroeiing in. Mooi moment. Gelukkig hebben we de foto’s nog.

De val wordt nog even neergezet voor je weet maar nooit en we waren dankbaar dat we die ‘levende muizen-val’ hadden gevonden. Beter dan zo’n akelig geplet koppie tussen de ijzers.

Gisteren zat ik voor de deur van de Datsja te soezen in het zonnetje, toen ik ineens een wesp zag die eigenaardige bewegingen maakte op de houten steunbalk van het overdekte terras. Het bleek dat ie met zijn tongetje over het hout raspte, tenminste, dat maakte ik er uit op. Filmpje geschoten en op FB gepost. Een groot aantal kijkers was het gevolg. Het was ook een bijzonder gezicht om te zien. Iemand dacht dat het een Aziatische hoornaar was gezien zijn gele pootjes, ik kon haar geruststellen want na een kleine studie over de wesp bleek het een ‘gewone’ wesp te zijn. Dat dacht ik vanaf het eerste moment, gezien de grootte van het beestje.

Wat zit natuur toch kunstzinnig in elkaar met de nadruk vooral ook op zinnig. Ze raspen het hout, dat ook wel houtvraat heet, om hun nesten mee te bouwen. Even opletten of er al een beginnetje gemaakt is rond de Datsja, want een wespennest in het atelier is niet de bedoeling.

Het was vrijdag, dochterlief gebeld en die had het verheugende nieuws dat ze de meivakantie hadden uitgestippeld, een weekje berghuttentocht rond Budapest om daarna hier gezellig neer te strijken. Lief en ik hadden in de ochtend de gedachte geopperd om flexibeler te zijn met heen en weer reizen. We hadden allebei gemerkt dat deze periode te lang is geweest en dat dat bij mij een gevoel van heimwee en verlangen versterkte. Het was fijn om die gedachte te kunnen uitspreken, want we hadden het allebei gevoeld. Dat voornemen deelde ik met haar. Als ik af en toe twee of drie weken ergens kan zijn, hier of daar en dan weer voor een periode terug dan is het gemis minder schrijnend. Ik mis beide thuisfronten evenveel. Het gaf opluchting om het kenbaar te maken en nu we in beide huizen op onszelf zijn, wordt het voor ons makkelijker om een soepel reisbeleid te hanteren. Op die manier kunnen we ook eens rustig naar een vervolg omzien. Alles op z’n tijd.

Tijd om de nostalgie aan te spreken. Een kleine vakantie van twee jaar geleden naar de stad Veszprem, een paar dagen er tussenuit voordat ik weer op Nederland aan zou gaan. Het was genieten en met die paar keer dat we de grenzen gingen verleggen is de liefde geboren om af en toe een kleine stad of streek aan te doen. Het smaakte duidelijk naar meer.

Thuis is waar we samen zijn

We installeren ons in bed om uitgebreid te lezen, te kletsen en te schrijven en eventueel om een programmaatje te kijken op de Ipad, want de televisie in onze tijdelijke woning geeft alleen Hongaarse programma’s. Het was even uitknobbelen waar de parkeerplaats van het appartementje was. Die was al even groot als de kamer. Er konden net twee auto’s staan, maar ik geloof dat we de enige gasten zijn. Plek genoeg dus, als beloofd. 

De rit er naartoe was rustig en aangenaam. Naar Kaposvar is het altijd een beetje oppassen geblazen met een paar beruchte bochten halverwege, maar na deze stad reden we op een gestroomlijnde nieuw aangelegde weg tot aan Szantod en tot onze verrassing moesten we daar de veerpont nemen naar Tihany. Daar gingen we. Helemaal in onze nopjes voeren we over het grote Balatonmeer. Ik had er geen idee van dat het van dergelijke enorme afmetingen zou zijn. Het was een beetje grijzig en dat geeft wel een andere indruk dan als het hoogzomer is. Ik herinner me de eerste blik op het Balaton op zo’n dag. Toen was ik helemaal ondersteboven van het kleurenpalet dat water en lucht te voorschijn toverden. Nu gaf het een omfloerst groengrijzig of grijsgroenig plaatje. 

Tihany bewaren we voor de laatste dag als we terug gaan naar huis. Het is behoorlijk toeristisch, zelfs nu nog, met veel souvenirswinkeltjes en nog steeds met busladingen toeristen, maar het is ook een gemoedelijke plaats, meenden we te zien. Vezprem is een grotere stad, met oud- maar ook met veel nieuwbouw. We proberen de Vendeghaz te vinden en dwalen met Truus steeg in, steeg uit. Een barse man wijst ons een andere straat in dan die we dachten te moeten gaan. We rijden het traject een keer, zodat we de tweede keer weten waar we moeten parkeren en we de kleine plek ontdekten vlak voor ons vakantieadres. 

Met de code halen we de twee sleutels op. Een van de voordeur en een van de kamer. Comfortabel, niet overdreven luxe, maar precies goed. Een kleine oude Samsung aan de muur, die dus alleen de Hongaarse televisie de kamer in laat kabbelen, een prima sanitair en uitzicht door de twee hoge ramen op de rode wingerd om het kozijn heen en op de muren van de burcht er tegenover. 

Naast de burchtmuur leidt een trap naar boven naar een plein, waar het stadhuis aangrenst en heel veel eettentjes. Maar eerst zoeken we een supermarkt. Die vinden we in het oud/nieuwe centrum om daarna rap weer naar het oude gedeelte terug te keren. De titel ‘cultuurstad’ is duidelijk op een andere leest geschoeid dan in Pécs, waar de pleinen een mediterrane uitstraling hebben. 

Morgen gaan we eens uitgebreid op onderzoek uit. Wie weet wat we nog tegenkomen. Maar eerst wil de inwendige mens worden gesterkt. Een hapje eten in ‘A Elefant’, sowieso niet moeilijk te vertalen, maar ook omdat een grote olifant boven de deur en drie in de winkel de naam van het etablissement duiden. 

In de kleine ruimte waren we verrast door het kruisbogen-gewelf boven ons hoofd, dat ons aan de werfkelders van Utrecht deed denken. Vleugje nostalgie uit een ver verleden. De maaltijd was heerlijk, de wijn en het bier smaakten prima na zo’n flinke rit en de muziek was jazzy funk of funky jazz, waar ook Amy Winehouse prima in harmonieerde. 

Het restaurant was om de hoek dus liepen we de trap af de heldere nacht en ons huisje binnen. Thuis is waar we samen zijn.

De nieuwe cirkelzaag glijdt als een warm mes door de boter als lief hem op de stammetjes van de bomen zet, die hij heeft omgehakt. Waar beide buurmannen en al die anderen in de straat met enorme decibellen hun wintervoorraden aanvullen, blijft Lief even lieflijk voor de bomen als had hij een handzaag gebruikt. Wonderbaarlijk fantastische spullen levert dit merk toch. Zacht voor oor en oog. Het mag wat kosten, maar dan heb je ook wat en trilt niet je hele ziel en zaligheid je lijf uit.

We durven nog niet te juichen wat muis betreft. Dat zou ‘de kat op het spek binden’ zijn, alhoewel, een kat op zich nog geen slecht idee is in het kader van een natuurlijk verloop. Eten of gegeten worden.

Terwijl we aan ons onze brunch buiten in het warme zonnetje zaten, kwam er een Europese hoornaar aangekropen. Het was geen lopen meer, maar het sleepte zich voort. Kennelijk aangedaan misschien door de kou, in ieder geval viel ze van de tafelrand af om vervolgens achter een tafelpoot te liggen zieltogen om daarna kennelijk de geest te geven.

Ik wilde schrijven ‘de laatste adem uitblies’, maar dan moet ik eerst nog een kleine studie maken van wespen in het algemeen en van Europese hoornaars in het bijzonder. Om niet met een hiaat in mijn kennis te zitten, ben ik er toch even ingedoken: Ze kunnen inderdaad de laatste adem uitblazen alleen is hun ademstelsel anders dan die van ons. Ze ademen niet via neus of mond, maar via een netwerk van buisjes, de tracheeën, die door hun hele lichaam lopen en via kleine openingen aan de zijkant van het lichaam(de stigma’s)komt de lucht binnen. Om de lucht rond te pompen, knijpt hij of zij het achterlijf ritmisch samen. Deze spierbeweging stopt bij het sterven. De laatste restjes lucht ontsnappen passief via de zijopeningen. Weer een tikkeltje wijzer.

Vanmorgen zag ik op de herfstasters een kolibrievlinder nog een rondje maken en op de bloeiende klimop wemelt het van de wespen en bijen, de atalanta’s zitten op de vijg, voor zover die er nog aan zitten en het koolwitje houdt het bij de roosmarijn.

Ik ben boven op mijn groene bril gaan zitten en daar was ze niet tegen bestand. ‘Krak’, zeiden de pootjes. Gelukkig heb ik nog een andere haarband-bril. Die moet nu echt helemaal wel, want mijn haar springt weerbarstig alle kanten uit behalve de goede.

De oudste van de drie rakkertjes heeft zijn kaart en het cadeau, een supersnelle lego-racewagen in Hup-Holland-Oranje kleuren een dagje later ontvangen, maar was er enorm blij en gelukkig mee. Wel de kaart voor zijn gezicht houden, want verlegen, als hij op de foto gaat om mij te bedanken. Het is weer een echte voetballer in de dop. Hij krijgt het dan ook maar liefst van twee kanten aangereikt via de genen. Alweer 7 jaar is hij, de tijd gaat vliegensvlug.

Tjonge, ik mag van de lease maatschappij alweer gaan nadenken over de nieuwe auto, straks over ruim vier maanden. We houden veel van Agaath. En wat mij betreft mag het dezelfde auto zijn, alleen weer een stuk jonger. Ze is nu een goede veertiger, zal ik maar zeggen, en voor de lange tochten die ik een aantal keer per jaar maak, mag ze wel graag net zo betrouwbaar zijn. Over Agaath hoor je ons, wat dat laatste betreft, niet klagen.

Vanmorgen bijtijds de boodschappen. Naast de gebruikelijke kruidenierswaren moesten er haken komen voor ons nieuwe rek boven de inductieplaat en een dikkere tonkinstok, een muizenval waarin muis het overleeft en een kettingzaag, handzaam, dus niet zo’n lang geval en veilig, slaat af zodra je hem niet gebruikt. Bovendien van een goed merk, waar ook de onhoorbare bosmaaier van is. (Ja, echt, die bestaan.)

Bij de Praktiker die verdraaid veel lijkt op zijn Hollandse zusjes slagen we glansrijk, wat betreft de eerste reeks, maar voor de zaag moeten we naar de specialist van het merk. We krijgen een prachtig wit met oranje exemplaar mee, de jongen blij, wij blij en de baas van de winkel zo mogelijk nog blijer. Onderweg zag ik met een lodderoog de bomenpracht tussen de weilanden, een rijk palet aan herfstkleuren. Helaas kon ik nergens een foto maken, maar tjonge. Natuur op haar best hoor.

Thuis werd er eerst een studie gemaakt van de val. Het is te hopen dat muis er niet aan het begin van de nacht intuint, want als we dan na acht uur het beestje zouden willen bevrijden, dan hoeft het al niet meer, zijn we bang.

Ik moet denken aan het versje/tikspel dat ik met de kinderen van de groep altijd deed en waar ze de grootste lol bij hadden: We zitten in een kring. Muis verstopt zich, poes staat bij mij. Poes roept samen met de kinderen: ‘Muisje, muisje, waar zit je’, Muis antwoordt: ‘In een donker hoekje’ P: ‘Wat doe je daar’ M:’Boter en kaas snoepen’ P: ‘Mag ik mee snoepen’ M: ‘Alleen als je me krijgen kunt’, waarop het muisje hard begint te rennen, als ze een voorsprong heeft laat ik de poes pas vrij. Hilarisch spel, heerlijk om de spanning van de gezichten af te lezen

We zetten de val neer op hoop van zegen en weten al dat we het arme dier achter in het maisveld van buurman zullen zetten, ruim een kilometer weg van huis. Daar is eten in overvloed en kan ze een beetje bijkomen, als ze inmiddels niet verhongerd is. Gisteren balanceerde ze op de snoeren van de apparaten bij de spiegel in de keuken. Lief kon het staartje grijpen, maar één snoer zat vast aan een boxje, die vervolgens op zijn hoofd belandde en zorgde voor onbetamelijke kreten wat tevens de bevrijding betekende voor veldmuis, die met een zwieper vrij kwam. Dat het er zo een was staat buiten kijf. Als je het eenmaal weet, komt de veldmuis in het beukenbos eveneens onmiddellijk langs, die op een fietsje ging zitten met zijn opgetrokken pootjes, maar wiens overmoedig gedrag ervoor zorgde dat zijn staartje tussen het wiel geklemd zat, toen hij van de berghelling afroetste. Ga er maar aanstaan. Zo’n lieverd valt met geen mogelijkheid ‘om te brengen’. ‘Watjes’ schreef ik ooit al eens, dat zijn we geworden.

En toen was er post. Geschreven postzegel en een foutje in het adres, dus ietsje later dan Lief zijn verjaardag, maar met liefde verstuurd en met een warm hart ontvangen. Ieder van het gezin had er wat opgeschreven, de filosoof en tante Pollewop incluis. Zo heerlijk als er wat uit de postbus komt.

Gisteren ben ik zo’n twee uur naar de Datsja gegaan. Deels om de zon te snuiven, die er nog even lekker warm was en om weer een eerste opzet te maken van het een of ander. Lang kan dat niet want het wordt er al snel weer donker. Wel vink en koolmees gespot en in het bos een specht.

Ziezo alles hangt wat kan hangen, leve de bamboe-stokjes. ‘Het wordt nog eens een echte keuken’, zei Lief. Absoluut.

O jeetje. De grote kaalslag is begonnen. Daarmee doel ik op de ruif voor het terras, die Lief rigoureus klimop-vrij heeft weten te maken. Het was een hele klus, maar het is gelukt. Alleen de den en de Roosmarijn staan er nog. Op deze manier ontdekte hij wel een prachtige oostelijke smaragd hagedis. Hij schitterde ons tegemoet, een prachtig groot exemplaar die doodstil naar de witte muur bleef staren, waar volop lekkernijen te voorschijn waren gekropen. Vliegjes, oorwurmen en kevertjes in overvloed. Hij sloeg geen acht op onze aanwezigheid. Goed voor een fotoshoot.

Te vroeg gejuicht waar het muis betreft. Die heeft geweten dat ie zich even koest moest houden, maar we hebben hem nu in het nauw gedreven. Eens kijken welke malle bokkensprongen hij ditmaal bedenkt. Hij zoekt in ieder geval wanhopig naar iets te eten. Alles is afgesloten. In die zin boft hij niet.

Tot mijn grote tevredenheid heb ik Bibliotheek-online ontdekt. Alle E-boeken en luisterexemplaren, plus alle tijdschriften zijn er te krijgen voor slechts 45 euro per jaar. Ik heb er al de helft van Pauline’s ‘Taal is echt mijn Ding’ opzitten en ik smul ervan. Wat is het een groot goed om haar stem te mogen horen, nu ze zelf er niet meer is. Aan de slimste mens komen we nog niet toe. Daar is ze te zien, wat dan wel wat vervreemdend aan zal voelen. Anna Enquist en haar ‘Einde van Erna Ankersmit en ‘Albatros’ van Yoris Goldewijk heb ik ook opgehaald, even als het filosofietijdschrift. Een paradijs aan titels schrijden mijn oog voorbij. Heerlijk. Dit is voor mij Luiletterland in variatie op een thema, altijd smullen.

Vanmiddag wil ik weer even wat penselen, maar Lief heeft bij het weghalen van de klimop per ongeluk ook de stroomvoorziening voor mijn lieftallige ateliertje doorgeknipt. Ik was natuurlijk reuze blij dat hij het leven niet had gelaten bij die actie, maar betreur mijn schemerparadijs wel.

Nog meer groot nieuws, maar dan van het thuisfront op de Landauer. Zoonlief en Schone dochter hebben een optrekje in Bussum gevonden, net voor de hei. Een droomplek voor deze twee verwoede vogelaars. Het schiet allemaal op en ze zijn al druk bezig met inpakken. Ze krijgen de sleutel eerder dan verwacht. Mijn eigen acties naar een nieuwe woning rollen zich ook uit. Kalmpjes aan, dan breekt het lijntje niet. We kunnen breed de tijd nemen om echt iets naar ons beider zin te zoeken. ‘Buiten’ hebben we al, dus vermoedelijk wordt het ons oude Utrecht, maar dan wel net aan of in de binnenstad. Kuierend naar de bios, dat zou fijn zijn. Elke tip wordt dankbaar aanvaard, haha. Verhuizen is niet direct mijn hobby, maar iets kleiner wonen met lift zou ideaal zijn, stel ik me zo voor.

Gisteren maakte ik op de valreep nog een lemon cake, zoals ik langs had zien komen. Waar het geval op internet zich binnen een uur ontpopte tot een rijzig baksel, bleef de mijne halverwege steken en was zeer compact en nattig. Ik ben benieuwd waar dat aan heeft gelegen. Aan de hete luchtoven kan het niet liggen. Ik vond het een grappig recept omdat je de citroen tien minuten moest koken om het daarna met de staafmixer met eieren en suiker te klutsen, bloem erbij en bakpoeder, snufje zout. Het werd het niet. Zoals mijn oma zaliger altijd zei: ‘Wat er in zit, is goed, dus het smaakt altijd’. Die houden we erin.

Muis heeft kennelijk de kuierlatten alweer genomen. Niets te bekennen, geen keuteltjes, geen aangevreten papier voor eventueel een nest, ik dacht dat ik ‘m in de doos met karton hoorde, die heeft Lief op het achterland uitgepakt, maar nee. Rustig doorgaan met ademhalen en nog steeds alert blijven. Wel gaat de keukendeur steeds dicht. Op zich hier in huis een lachertje, want geen deur sluit echt naadloos. Een oud huis leeft en de kozijnen en sponningen doen mee, behalve die van kunststof aan de voorkant. Zo werkt dat.

Het was de beurt aan de kruiden. Snoeischaartje in de hand en op pad om te oogsten. In ieder geval de salie, de Roosmarijn en de tijm. De oregano was helaas doorgeschoten en was al haar blad al verloren. Ik haal vandaag de basilicum naar binnen om in te vriezen. Drogen is lastiger, het schimmelt snel. Maar van de andere bosjes maakte ik mooie bundeltjes. Door de nieuwe planken boven het werkblad kon ik een paar dunne tonkinstokjes steken en daar mochten de bundeltjes hangen. Superplek denk ik zo. Vooral omdat de keuken vrij donker is in de winter.

Het slachten van een hokkaido-pompoentje voor de Marokkaanse stoof die ik wilde gaan maken, viel nog niet mee. Ik ben al blij dat ik haar met haar eetbare jasje niet hoef te schillen. Dat zou niet te doen zijn. Met het mes gaat het ‘van dik hout zaagt men planken’ en hak ik er op los. Grove stukken in de pan met aangebraden uien, knoflook en kruiden, de gebruikelijke: Ras-El-Hanout, kaneel, gember en komijn. Dan de bouillon en de tomatenblokjes uit blik erdoor en stoven maar, net zolang tot de vermaledijde schil zacht en breekbaar is geworden. Met ongeloof kijk en roer ik af en toe door mijn stoofpannetje, maar ja hoor, tijd doet wonderen en langzaam zie ik de schillen veranderen. Het is kennelijk de eerste keer dat ik deze pompoen heb klaargemaakt, want dit hele proces kan ik me niet herinneren.

De pitten heb ik afgespoeld en afgedroogd en die liggen nu te drogen op een bakblik om volgend jaar te zaaien.

Terwijl ik druk doende ben, is Lief de vijftienjarige klimop aan het omhalen. Het moet wel, alles is dood wat eronder zit en ze wordt dikker en dikker aan de bovenkant, ze klimt het terras op en de tuin van de buurvrouw in. Er komt een hele oude witgekalkte stalmuur te voorschijn met de ruifbakken en de ringen er nog aan, helemaal intact. We kunnen gaan verzinnen wat we er vervolgens in zullen stoppen. Geen gecultiveerde bloemetjes, dat past hier niet, maar misschien wel een rode wingerd, die ik zo prachtig vind. Die blijkt goed te combineren te zijn met de clematis en de Toscaanse jasmijn (lees ik). Tijd voor nieuwe flowerfairies.

Ik keek gisteren tussen alle bedrijven door de docu terug van De Meisjes van de Goede Herder. Hemeltjelief, geen sinecure, deze verhalen. De gezichten van de vrouwen zijn getekend en drukken stuk voor stuk smart uit. De tegenargumenten van de verdediging snap ik niet erg. Iedereen die hoort wat hier die kinderen is aangedaan, begrijpt toch dat er in ieder geval iets niet in de haak is.

De Hobbit is bijna uit. Bilbo mag zo weer met zijn pantoffeltjes genoeglijk bij de haard zitten. Wij zijn gelukkig al in ‘Avondland’ begonnen, anders hadden we op zoek moeten gaan naar een vervanging van dit literaire uurtje.

‘Het is of de duvel er mee speelt’, zou mijn moeder hebben gezegd. Zo heb je niets voor de vogels in huis, dan schaf je wat lekkere zonnebloempitten aan en dan heb je ineens een jaloerse muis in huis die ook verwend wil worden. Gisteren was ik aan het luisteren naar de Ipad, die een politieke boodschap verkondigde toen ik vanuit mijn ooghoeken, want dat gebeurt dan zo, iets weg zag schieten op het werkblad. Ik riep naar Lief die op het terras zat te werken. Het was een kleine veldmuis, te herkennen aan zijn slankere gedaante en zijn spitse snuitje. Ik voelde me Pinkeltje en had al een naam voor de kleine, geënt op de gele boeken vol avonturen van Pinkeltje, opgetekend door Dick Laan. ‘Snorrewiets’. Ze was inmiddels in het nauw gedreven achter de zuurkoolpot, maar wipte bij het minste of geringste kleine gaatje over de hand van Lief heen en dook een kiertje in naast de grote stenen bakoven. Roetsj…Weg muis.

‘Lief kan ze ruiken’, zegt hij. O jeetje, dat is niet best, dacht ik. Een van de nadelen van het verlies van het reukvermogen is dat je ook dergelijke seintjes niet meer opvangt. Even een confrontatie met de handicap. Het lijkt geen ramp, maar het gemis is groter dan men denkt.

Vanmorgen bleef alles muisvrij, al het eten zit in potten of in pannen en kan dus niet meer een aanleiding vormen. Snorrewiets moet maar weer lekker buiten gaan spelen, daar is eten in overvloed aan valfruit, hazelnoten, walnoten en kastanjes.

Een paar jaar geleden hadden we een huismuis in huis en die zijn lastiger. Er was een nestje onder de boekenkast en hij of zij stond in de aanslag om een gezin te stichten, maar we waren net op tijd om daar een stokje voor te steken. Daarna nooit meer last gehad. Hier in huis zijn we beestjes wel gewend, maar meestal vliegt, kruipt of spint het. Daar verblikken of verblozen we niet meer om. Nou ja, buiten de kleine steenmarter die soms komt overwinteren op de grote zolder, maar die zit niemand in de weg.

Ooit heb ik mijn hele verkleedkoffer met mijn allermooiste hippie-jurken ongezien weg moeten doen omdat een muizenfamilie er beslag op had weten te leggen. Dat was een te hoge tol. Toch maar een poezenkind aangeschaft. Pluis kwam in huis en deed waar ze voor was opgeleid, het huis muisvrij houden. Goeie lieve Pluis.

Hier houden we het in de gaten. Als je al een deur open laat staan, kan er iets naar binnen trippelen of glijden (denk aan de juveniele esculaapslang van van de zomer). Hier buiten gelden immers andere wetten en wij passen ons een beetje aan, met respect voor al wat leeft, maar houden er wel de hand in.

Veldmuisjes vormen onder andere het hoofdmenu voor de roofvogels en de uilen. De laatste hebben we hier nog nooit gezien of gehoord. De familie Buizerd is hier actief en cirkelt vaak genoeg rond. Dat komt wel goed. De bomen verkleuren nu in rap tempo en zijn straks weer kaal. Dan valt het moeilijk om ongezien ergens naar toe te trippelen. We blijven nog even alert.

Ziezo, alle boodschappen voor een dag of vier weer in huis. Zonnebloempitten voor de mezen en mussen, vinken en het roodborstje. We hangen het onder de druif, kunnen ze gezellig in de rekken gaan zitten wachten tot een ander klaar is met smullen. Ik zit graag in de keuken voor het raam dat erop uitkijkt. Dubbel leuk dus.

Fotozus herinnert ons even aan de sterfdag van onze vader, 30 jaar geleden. Ze heeft er die mooie foto van mijn vader bijgedaan, als hij boven de motor onder de kap van zijn eerste Ford hangt(volgens broer) en tuurt naar oneffenheden. Het is zo’n karakteristieke foto, zo kenmerkend voor hem. Al het reparatiewerk gebeurde op straat voor het huis. Ouwe overal aan en sleutelen maar. Op die manier en ook door de vele keren dat ik stil heb gestaan met meer dan tweedehands autootjes, wist ik ook wat een bougie was of een carburateur. Zuslief wilde weten of hij wel kon sleutelen. De derde broer wist te vertellen dat hij gediplomeerd automonteur was. Als je in die tijd bij de politie wilde, wat zijn wens was, moest je een ambacht hebben. Dat heeft hij dus eerst nog gedaan. Achteraf een tikkeltje meer trots op hem, dat had hij er dus voor over gehad.

Onze volksdansjuf van lang geleden antwoordde op dezelfde foto: ‘Altijd op weg voor de volksdansgroep’. Ze vergeet het nooit, schrijft ze er bij. Eerlijk? Dat ben ik wel glad vergeten. Hij was dan tussen de bedrijven door toch veel voor zijn kroost bezig. Wonderlijk dat er momenten zijn geweest die als het zand in een zandloper uit je herinneringen zijn gelopen.Zijn dood was toch een verlossing. Hij zat opgesloten in een onwillig lijf en sleet zes jaar zonder mijn moeder in het verpleegtehuis. Geen sinecure.

Gisterenavond zijn we verder gegaan met het luisterboek de Hobbit en heb ik Lief twee hoofdstukken van ‘Vaderland’ het boek van Fernando Aramburu, voorgelezen. Dat is het nieuwe gekozen boek van de boekenbabbel. Het speelt zich af in een Spaans dorp waarbij de ETA ook een belangrijke rol speelt.

Samen lezen is leuk, maar voorgelezen worden is nog leuker, zeker als de een houdt van luisteren en de ander van voorlezen. We hebben al heel wat boeken verslonden op die manier. Het volgende boek op het lijstje is een biografie van Siebold. Dat is extra interessant omdat een voorouder van Lief waarschijnlijk op hetzelfde schip heeft gezeten als Siebold op weg naar de Oost. Die hele periode trekt natuurlijk als een malle, want dan wil je weten hoe het een en ander reilde en zeilde. Dat laatste zelfs ook letterlijk

De eerste pompoen ligt weer op de schaal. Het is een zogenaamde hokkaido-pompoen. De naam dankt hij aan het noordelijkste hoofdeiland van Japan. Die naam, omdat onze oranje variant daar is veredeld. Lettelijk betekent de naam: ‘Weg naar de Noordzee’, of mooier nog ‘De Noordelijke zeeweg’. Veredeld omdat ze er in de jaren dertig in zijn geslaagd de pompoenen tot een ras te kweken met een dunnere en eetbare schil en volzoet vruchtvlees. Leuk om te weten.

We zullen kijken of we dat varkentje kunnen wassen en tot een heerlijk gerechtje kunnen omtoveren. Dat wordt eens goed door de recepten neuzen.

Wakker worden in een eigen bedje, is er iets wat zaliger is dan dat. Je gaat het pas waarderen als je er vaker vrijwillig afstand van neemt, zoals de laatste twee maanden met drie verschillende slaapplekken.

Dromen waren er volop. Een soort verwerking misschien wel van alles wat als gloedje-nieuw op het palet is bijgeschreven. Ik loste tussen neus en lippen even een probleem op met een te kort schietende waterafvoer onder de aanrecht van meerdere mensen. Er gaapte een gat van zo’n twintig centimeter, die nog overbrugd diende te worden. ‘Het komt omdat jullie studenten dat werkblad allemaal hoger willen hebben dan wij vroeger en dan krijg je dat. Logisch toch?’ ‘Volkomen’, beaamde ik al knikkend in mijn droom.

In de rubriek Dichters en Denkers staat een artikel van Basje Boer over ‘Laat me ijdel en oppervlakkig zijn’. Na het lezen van die titel schoot me de meesterlijke reclame van onze kruidige drogist te binnen, waarbij moeder zich opmaakt met behulp van een influencer. Het jongetje kijkt toe. Als hij uit school komt en zijn moeder zoekt, ziet hij een aantal exact hetzelfde opgemaakte en aangeklede dames met zelfs allen dezelfde haarkleur en-stijl, en pas als hij vertwijfeld roept: ‘Mama?’, maakt zij zich los uit de poppenbrij en rennen ze naar de drogisterij om weer haar eigen haarkleur aan te schaffen. Als toetje trekt hij eerst nog aan de regenjas van een ‘gekloonde’ moeder, die niet de zijne is. Voor mij is het het voorbeeld van de gekte om allemaal identieke kenmerken aan te meten. Mijn grote verbazing staat nog duidelijk op mijn netvlies toen ik ontdekte dat er iets was met wenkbrauwen. Ze waren niet langer au naturel, maar ’gemaakt’ en naar mijn perceptie, zo onecht, vaak boven of onder de arcadeboog aangebracht.

Dat had je vroeger al wel met te sterk ge-epileerde exemplaren die er dan als een dun lijntje boven werden getekend. Maar ja, misschien ben ik wel ouderwets. Ik koester mijn eigen vormen in het gezicht. Geen aangepaste lippen, geen nieuwe bogen, geen bolle wangetjes. Ik kan ze wel maken als ik een snoetje trek. Haha. Gratis en voor niets, net als de kuiltjes die er wel zijn, maar een tikkie overrimpeld worden.

Er worden een aantal boeken aangehaald. Er valt kritiek te beluisteren, alsook eigen meningen. Ik lees ze, vind hier en daar herkenning, maar ook weerstand om bepaalde ideeën.

Toen Lief voor het eerst sinds lang weer naar een kapper ging, had het jonge meisje gelijk maar even zijn lange karakteristieke wenkbrauwen enorm gekortwiekt en deels weggeschoren. Hij had het goedaardig ondergaan. Waarom doet iemand dat, vroeg ik me af. Het hoort bij je persoonlijkheid. Of hang ik nu teveel op aan de wenkbrauw? Die van mij zijn weerbarstig, soms pluk ik er een haartje uit, maar doorgaans mogen ze blijven. Mijn haren laat ik nog steeds in een kruidenbad bijkleuren, omdat ik me daar prettig bij voel. Het zal de norm niet zijn, of niet tot een schoonheidsideaal behoren, maar het voelt goed als ik mezelf in de spiegel zie. Per slot van rekening heb ik uit onwetendheid altijd alle weerbarstige krullen er jarenlang uitgeborsteld zonder het te weten.

Dat mag eens een keer afgelopen zijn. Voordeel van de liefde en iemand die je bezweert de mooiste (versie van jezelf) te zijn of van niet meer in de tredmolen te willen lopen achter ideale denkbeelden aan.

Watervlug glipt de tijd door de vingers. Net was het nog vijf dagen geleden en nu zijn die weer voorbij. Na een iets minder kakelvers ontbijt en het lossen van de rekening bij de kassa, Lief zwaaide gul met ons laatste briefje van 500 dinar, toegegeven, geen vetpot maar al het baar geld was al vergeven. Je mag een gegeven paard immers niet in de bek kijken. Zou dereceptionist bekend zijn met Nederlandse spreekwoorden? Ik waag het te betwijfelen. In ieder geval had hij er nu wel kennis mee gemaakt. Iets met een stuiver in een lelijke eend en een stukje koperdraad na de massa mensen. (Wie kent dit nog, luitjes). We zijn de laatste der Mohikanen, bedenk ik me en Pauline Cornelisse had er vast om gegniffeld. Ik ook nog steeds, dus blijft het staan.

De garage met de stijle opgang was het tweede obstakel. Maar, moeiteloos hoor, al zeg ik het zelf. Daar reden we de stad uit, die eigenlijk veel groter was dan het mooie oude centrum, maar minder de moeite waard. Via allerlei binnendoor wegen konden we het troosteloze Servische landschap goed observeren en we zijn er wel ontdaan van. ‘Ze verkwanselen hun land’ verzuchtte ik en Lief kon dat alleen maar beamen. Tja, helaas. Het is overgeleverd aan de agrarisch-industriele industrie en derhalve doods en levenloos. Mijn hart bloedt. Zouden die mensen die er midden in wonen dat nog wel in de gaten hebben. Overal dode bomen, platgebrand land, graanschuren en silo’s, vuilniszakken afval langs de weg, blokken aangetaste huizen die langzaam vervielen midden in een dorp. Waarom en…Waartoe?

Met een paar stempels werd ons bezoek bekrachtigd en mochten we door. Bij de Kroatische grens vroeg de man die ons staande hield of we nog wat aan te geven hadden, Ik antwoordde waarheidsgetrouw, een fles witte en een fles rode wijn. Zijn ogen begonnen te twinkelen en hij vroeg met een lach aan lief: Geen sigaretten? Nee, helemaal niet en hij moest er hartelijk om lachten. Vrolijk Kroatië binnen dus. Heerlijk. Eerst een wegaanleg en daarna die prachtige zoevende wegen door fris en groen met veel herfstkleuren tussendoor gezond landschap. Wat een verademing, letterlijk en figuurlijk.

Hongarije mochten we zonder obstakels binnenrijden en ook hier was alles puur genietbaar, de bomen, de akkers, de herfstkleuren en het groen. Arm Servië. We zijn niet gestopt om er foto’s van te maken maar als je wikipedia leest over de infrastructuur van Servië, snap je meteen wat we op ons pad gezien hebben.

We reden met het grootste gemak op Pécs aan, vertrouwde omgeving, thuiskomen dus. Maaar het echte thuis lag een paar stadjes verder. Hoera, rechtsaf en daar was onze vertrouwde straat, de lieve Hoff, we roken stal.

Agaath op haar vertrouwde plekje en de koffer + rugzak naar binnen, het huis herfstig koud, maar buiten zeker tien graden warmer. Spulletjes uitpakken en evalueren. Lief blies leven in de ketel. Straks is het heerlijk warm. In de keuken wachtte het cadeau van vriendlief. De planken boven het marmeren blad. Ahhh, dat is lief. Mooie dingetjes erop gezet om de levendigheid te benadrukken. Wat een onzichtbare kracht is het toch.

Hoe heerlijk kan zo’n laatste dagje zonder voornemens zijn. Beetje slenteren door de leukste steegjes van de stad, beetje genieten van de mensen om ons heen, hier en daar een terrasje voor een ijskoffie of een icetea en tenslotte een afzakkertje op het plein bij de fontein achter de Mariakerk. De ochtend was al aangenaam geweest door de ingebreide kalmte. pas om één uur gingen we vanuit het hotel op pad. Heerlijk. Niets moet en alles mag, met het voornemen: ‘Wat zich ter tafel voordoet’ in de rugzak. Het gulle leven.

Lief voelde zich de hele dag helemaal jarig. ‘Wat vond je nu het fijnst in je hele leven’, vroeg ik hem. Niet te doen natuurlijk om daar in een split second een antwoord op te vinden. Maar het gesprek nam wel een hele mooie wending. Er werd over gemijmerd. Het leven was mooi, ondanks de verdrietige tijden die er natuurlijk geweest waren, maar het feit dat we hier nu samen konden zitten en dit jubileum mochten vieren was al een wonder op zich. Samen aan het volwassen leven begonnen en samen na vele omzwervingen, van ieder individueel op zich, toch weer met elkaar de cirkel rond maken is echt een bijzonderheid. Inderdaad. Door beiden ervaren, konden we vaststellen.

Ondertussen hadden we Novi Sad met z’n vele bijzondere hoeken in de stegen omarmd en het predicaat gegeven van een poëtische stad. Er kon zoveel, er mocht zoveel, mensen van een zeer divers pluimage, veel jonge mensen, veel ouderen die hun eigenwijze gang mochten gaan en de straten op gingen om elkaar te ontmoeten op terrasjes en pleinen. Een enorme hoeveelheid toeristen met vlaggetjes voorop, die als makke schapen achter hun bedisselaar aanliepen en daardoor konden we de vrijheid van geslenter op eigen tempo des te meer waarderen en koesteren. Felicitaties van alle kinderen en vrienden en familie, zij die het zich nog herinnerden en mede daardoor extra jarig met als toppunt de ober, die ik in het voorbijgaan nog kon toesissen dat Lief jarig was , en die prompt na een heerlijke maaltijd langs kwam met een taartje als verjaardagsklapper met een kaarsje erop en een marsepeinen ‘Happy birthday’ erin gestoken. Hoe jarig wil je zijn.

Al met al was het een voortreffelijk laatste dagje geweest van dit vijfdaagse bezoek. Morgen alweer de laatste dag om op huis aan te gaan. Nog een ontbijtje en daarna een denkbeeldig wuiven. Dag Novi Sad misschien tot ooit weerziens.

Het waren een mooie vijf dagen, waarvan vier ten volle. Het minste was datgene waar we ons het meest op hadden verheugd. De tocht langs de Donau, die noodgedwongen te voet en met het oog op onmetelijke rommel volbracht moest worden van brug tot brug. Peuken, plastic, blikjes, noem het maar. Het slingerde overal temidden van de natuur, die derhalve het predicaat natuurschoon niet langer verdiende. Toen we daarna zagen dat die mooie trouwe Donau nog steeds als rioolafvoer diende , vlak bij het zo geroemde strand, zakte de moed ons helemaal in de schoenen. Er valt nog veel te leren. Maar de Serven zijn over het algemeen een levendig volk, vol humor en met een vriendelijke glimlach naar alles en iedereen. Zelfs na een seizoen vol toeristen.

We hadden de plannen wat gewijzigd, vanmorgen. Niet alle twee de dingen op een dag, maar een ding per dag. Vandaag het al eerder voorgenomen museumbezoek en morgen de markt. Wat vroeger gaan ontbijten, even bijkomen op onze kamer en pas om 12 uur op pad. De vorige twee dagen waren we een tikkie te moe geworden. De eerste dag 12 kilometer, de tweede dag iets van 7.5 en vandaag duidelijk wat kalmer dus vijf kilometer, goed voor 7.325 stappen.

We begonnen met een afwijkende route, waarbij we duidelijk nog niet helemaal de geografische richting van het hotel in het hoofd hadden, we dachten paralel te lopen aan de hoofdstraat, maar dat was mis gegokt. Met een omweggetje kwamen we weer bij het Donaupark aan. Even uitpuffen op een bankje en van hier vandaan kenden we de weg.

Het museum bleek voornamelijk uit een tentoonstelling van architecten en hun ontwerpen in tekening en soms in foto, een andere over de eerste wereldoorlog en een tentoonstelling van het rode kruis, Dubieuze gevoelens hadden we daarbij. Vlakbij dat museum was er nog een nationaal museum van Novi Sad over belangrijke personen. We kwamen er niet achter waar het over ging. Het cyrillisch schrift is lastig om te ontcijferen als er geen Engels voorhanden is en een foto-tentoonstelling die wel de moeite waard was. Deze twee in een mooi en statig gebouw. De tentoonstelling waar we voor kwamen, nl. die van moderne jonge kunstenaars van Novi Sad was dicht in verband met een restauratie van het pand. Spijtig, maar enfin, niets aan te doen.

In de eerste was er trouwens een school met pak ‘m beet ongeveer drie of vier groepen jonge middenbouwertjes uitgelopen om de Rode Kruisactiviteiten te zien, daarna konden ze een kleurplaat kleuren over deze geschiedenis, bij het tweede museum een groep of drie zesdejaars scholieren, die er niet in mochten vanwege de verbouwing en richting het stadje de complete bovenbouw die de straten onveilig maakten. Nou dat viel wel mee hoor. Keurig twee aan twee en met overduidelijke dreigende stemmen gedrild, aan de toon van de leiding te horen.

We maakten een tochtje stad door de tussenliggende doorgangen die ons aan een kashba deden denken met hun rommelige kleurrijke en alternatieve accenten en kwamen bij een café met een terras aan de overkant en twee poezen die de boel bewaakten, zij het met een lodderoog, soezelend op een van de vele stoelen. We bestelden servische wijn en bier, dat wateriger is dan de onze en ondervonden voor het eerst dat we ten leste niet konden betalen met de kaart. Dan maar een automaat opgezocht, ik dan, maar die vrat mijn telefoonkaart niet, naar een andere in een volgende straat gelopen, ook nul op request. Een meneer na mij aangesproken die meteen in actie kwam en me, marsbereid na de dichte bank, voortstuwde naar twee banken in de eerste straat. Nog steeds niets. Ik bedankte hem hartelijk voor zijn inspanningen en hij zei met een guitige glimlach: ‘Welkom in Servië’. Enigszins uitgeput kwam ik bij Lief met kaart terug, die binnen vijf tellen terug was met dinar-flappen.

We besloten bij het restaurant aan de overkant van ons hotel te eten. Een culinaire heerlijkheid, bleek al ras, met een uiterst vriendelijke en ontvankelijke bediening. Nieuwe gerechten om van te smullen. Voor mij nog altijd te veel. Gelukkig kon Lief er nog wel een restantje bij hebben.

Nu ik dit schrijf, ben ik eigenlijk ook heel bedroefd, omdat iemand op Blue Sky, daarvoor op X en ook via FB en instagram, overleden blijkt te zijn, terwijl we al best lang over en weer wat boodschappen naar elkaar schoven. Ik ben haar overduidelijk uit beeld verloren het laatste half jaar. Wat jammer, dat dat zo zomaar kan lopen en dat je het dan niet in de gaten hebt, door alles wat er om je heen gebeurt. Niet vaak genoeg meer gekeken, ben ik bang. Ik kan het niet meer goedmaken of inhalen, maar wel met liefde aan haar terug denken. Als ze op een wolkje zit, dan weet ze het. Schrale troost.

Rond tien uur daalden we af voor het ontbijt. Zoals altijd deed Lief zich tegoed aan twee borden vol heerlijkheden en had ik aan een croissantje en wat yoghurt meer dan genoeg. Het gezelschap om ons heen waren oude dames en heren, natuurlijk vermoedelijk van onze leeftijd, maar zo voelde dat niet, en we probeerden nog te achterhalen in welke taal zij spraken. Het klonk als Italiaans, Portugees, Spaans en dan weer erg Slavisch. Niet te doen dus.

We wandelden in een heerlijk zonnetje richting de Mariakerk, maar schoten een zijstraatje in en kwamen derhalve eerst langs een oud Orthodox exemplaar. Iedereen die er langs kwam sloeg een Orthodox kruis (voorhoofd, kin, rechts, links), in de kerk stond een vrouw devoot te staan. Geen handen gevouwen, niet geknield, geen ogen gesloten, maar te staan met de ogen gericht op…Tja, op wat eigenlijk. Een meneer kwam naar binnen en begon omstandig de drie altaarfoto’s te begroeten. Dat ging zo: Sla een orthodox kruid en wijs naar de grond in een diepe buiging, herhaal dat nog twee keer en kus bij de derde keer de foto. Dit deed hij bij alle vier de foto’s. De vrouw die binnenkwam sloeg slechts een zo’n kruis en kuste de foto. Kortom het is geen wet van Meden en Perzen. Goed om te weten. Maar er was alle gelegenheid om het weelderige altaar te bekijken, de iconen en de stoeltjes, die aan de zijkant voor vast stonden, als koorstoelen van de kapel. Een mooi en sfeervol sfeertje.

Na het godvruchtig bezoekje liepen we langs het grote theater naar het theatercafé, waar we goed zicht hadden op de menigte, die uit de aankomende bussen kwam zetten, al dan niet verzameld onder leiding van een gids met vlaggetje. Japanners, Chinezen, burgers en buitenlui. De café Freddo en de Latte smaakten goed. Tussendoor fietsen en stepten er mensen en wandelden de wandelaars richting Vrijheidsplein. De Mariakerk had ook haar deuren uitnodigend open, maar bleek alleen het voorportaal opengesteld te hebben. Binnen stonden indringende bordjes dat toeristen toch vooral buiten de roodwitte linten moesten blijven. Er kwamen achter ons nog veel toeristen binnen, die allen het deksel op hun neus kregen. Maria zat achter de hermetisch gesloten ijzeren hekken, devoot maar onbereikbaar. Daar stonden we dan met ons goede geloof.

Het werd langzamerhand tijd voor het park, we kenden de weg van gisteren, maar ontdekten tegelijkertijd de vele doorgangen van straat tot straat, al dan niet met artistieke ateliertjes, alternatieve winkeltjes, barbiers, cafeetjes en anderszins. Een wereld van gezelligheid buiten de grote flaneerstraten om. Boffen. Zo ontdekten we ook de grote markt in een buitenwijk die aan het opruimen was. Bij uitleg van een mevrouw bleek deze er elke dag te zijn. Ziezo, het programma was voor morgen al voor een halve dag ingevuld. Zo werkt dat. Het museum was er vlakbij. Een en een is twee. Wat let ons. Naar het grote park om ons te laven aan de groene wereld en de betrekkelijke rust, door de mensen om ons heen te observeren en vooral de stappen van de kinderen te volgen die bewust of onbewust onder moeders of vaders vleugels uit probeerden te wandelen. Vredige taferelen.

Een afzakkertje in de hoofdstraat, langs de mini-supermarkt tegenover het hotel en daarna werd het tijd voor de gezellige binnentuin met de ons inmiddels vertrouwde duiven en de fontein. Indrukken voorbij laten komen en vastzetten. Schrijven komt na het uitrusten.

Trappen af zijn zoveel makkelijker. We hadden alles in de vroege ochtend gedaan en waren klaar voor een stadswandeling door Novi Sad na een heerlijk ontbijt. We gingen op zoek naar de Donau. We wilden deze groene oase met eigen ogen aanschouwen. De oude binnenstad is heel plezierig om te bewandelen, brede straten, grote pleinen en een heel middenstuk wat gereserveerd was voor een groot aantal terrassen. Slim. De twee grote pleinen waren heel ruim van opzet. Je had hier nog bedelaars, verkoopsters op straat en muzikanten, die soms zelfs een versterker te voorschijn hadden gehaald. Kennelijk was het toegestaan. Het vrijheidsplein was het grootst, maar naar de Donau toe waren er grote bouwkraters. Het was een winkelcentrum in wording. De Donau was er een straatlengte van vandaan. Ze oogde minder uitnodigend dan gedacht omdat elke vorm van terras of koffietentje er aan de paden langs weerskanten ontbrak.

Alleen aan de overkant van de boogbrug stond er een, dus wandelden we, al stijgend, pffff ‘hakke-hakke-puf-puf’, er op aan. Twee grote bussen met veel mensen er naast, die al kletsend de doorgang versperden, en een vrouw van de receptie, die eerst zei dat ‘een drankje’ niet mogelijk was, daarna ‘niet op zondag dus’ en toen met de boodschap kwam dat het vol was. Haha, nogal rigoureus, maar tja, dat mocht natuurlijk. Dan maar aan de linkerkant langs de vele bankjes lopen naar de rechte brug er recht tegenover, aan de andere kant van dezelfde oever, waar ik slechts de trap, ‘puf-puf’, hoefde te bestijgen. Aan de andere kant een fietspad en een looppad en een baan voor steppen en skeelers, met banken onder een beschutte wingerdhaag. O zaligheid. In dit tempo met voldoende uithijg-momenten kan ik de wereld aan.

Door het park liepen we terug naar de oude stad. Het leek het Wilhelminapark of het Vondelpark wel. Overal jonge gezinnen, mensen in het gras, liefdespaartjes, lezers, zonaanbidders en kinderen die uitgelaten kraaiden. In een piepklein muziektentje zat een koffiebarretje dat grif aftrek vond. Heel veel jonge mensen zaten, op allerlei mogelijke plekken rondom, te genieten van een modern bakkie troost, waarschijnlijk met havermelk of matcha. Een genoeglijke zondagssfeer. Het heerlijke weer als trekpleister bij uitstek.

Zo kwamen we terug in de terrassen-hoofdstraat waar we begonnen waren, met links een Orthodoxe kerk, waar af en toe een priester of een non uit kwam lopen. Die nonnen zagen er wel heel streng uit met hun zwarte lange habijten en sluier, hijab-gewijs, terwijl de mannen eruit zagen als onze aalmoezenier van de kabouters vroeger, maar dan in een zwarte pij in plaats van een bruine.

We vonden een plekje op een leuk terras, een beetje beschut en achteraan, zodat er een enorm overzicht was op de rustende en wandelende mensen voor ons. Bij het vriendelijke meisje konden we in het Engels bestellen. Dat is niet overal zo. Lief zocht passende Servische woorden op. Alsjeblieft, dankjewel, goedendag, fooi, tien procent enzovoort. Zijn talenknobbel werd verwend vandaag. Vanuit een donkergrijs verleden vlamde het spelen met een vreemde taal op. Zo was hij ook aan Hongaars en Japans begonnen. Japans verzandde weer, maar Hongaars gaat hem steeds beter af sinds de Kisbolt, het kleine dorpswinkeltje, in ere is hersteld. Hongaars met de Hongaren leert sneller dan uit een cursusboek.

Op zoek naar een restaurant moesten we overal een etage hoger via trappen, maar mijn koek was op. Dan maar naar de gezellige binnentuin van ons restaurant/hotel ‘Fontana’, waar gasten zich laafden aan het heerlijke eten en de duiven zich aan het frisse water in de spuitende fontein.

Om negen uur waren we marsbereid, ook al zaten de kloffen in de koffer en viel er weinig te marsen. Kilometervretertje Agaath viel voor ons in.

De tomtom leidde ons door een puntje van Kroatië en bij Servië moesten we inderdaad de auto uit en de bagage laten zien. De man sprak in eenlettergrepige woorden op een commanderende toon, name, pass, out, open. Je zou er automatisch van in de houding springen. De koffer mocht dicht blijven toen ik bevestigde dat er alleen maar kleding inzat. We kregen trouwens een stempel in het paspoort. Dat is al in geen jaren meer gebeurd. De eerste aanzet tot stempels sparen? Net als vroeger?

Over vroeger gesproken. Het is Leidens Ontzet. Tijd om aan de haringen met wittebrood te gaan zoals we in de jaren ‘70 deden. Biertje erbij en jottem. Feest van het volk. Overal klonk een vet Leids accent, ‘O Ja Jóh’ of studenten gebral: ‘Doe mij nog een pint kèrel’. Feest in de straten want we waren vrij en onbevangen in onze jeugdigheid en op drie oktober helemaal.

We reden door een van de meest troosteloze delen van Servië, bleek achteraf. Veel industrie, grote bedrijven, enorme graansilo’s, het dorre land. De dorpen werden gekenmerkt door nog veel meer vervallen huizen tussen rijtjes goede en zelfs gemeentegebouwen of voormalige staatsbedrijven lagen erbij alsof ze wel een nieuw stukje gips aan hun ornamenten, nieuwe deuren en een nieuwe cementlaag konden gebruiken. We zijn wel wat gewend van Hongarije, maar dit legde een troosteloze grauwsluier over alles heen. De wegen waren daarentegen in veel betere staat. Google leerde alras dat we richting het wonderschone groene gedeelte van het land gingen zonder smog en zonder landvervuiling. Aan de andere kant van de Donau, moest het een walhalla zijn van groen, fietspaden en bezienswaardigheden, maar zelfs in Novi Sad lagen er gebouwen in puin, als rotte kiezen tussen de pastels. Wat jammer.

We hebben met ons eerste rondje echter al pareltjes ontdekt, zoals het koffietentje, dat tegelijkertijd een boekhandel is met een tentoonstellingsruimte van lokale kunstenaars en een tweedehandswinkeltje eronder. Heerlijk jong volk, die of aan het werk zijn op hun laptop of in een discussie gewikkeld (stelde ik me zo voor) of net zo genoten als wij van het moment. De kleine 24.00 uurswinkel aan de overkant had wel wat wijn en knabbels voor de avond en in het restaurant konden we lang en uitgebreid genieten van een uitstekende maaltijd. Dat was maar goed ook want daarna kwamen we toe aan het topje van de ijsberg, vier trappen omhoog naar de zolder. Lift vergeten te bekijken bij de hotelaanbiedingen, die er dus hier ook helemaal niet was en dat terwijl we de superieure kamer op zolder hadden toegewezen gekregen. Luxe met een braampje. Lief verdient drie lintjes voor het sjouwen van dat ene grote koffer-obstakel. We wilden aanvankelijk niet teveel met tassen zeulen. Één grote koffer leek handig, maar is het niet. Ergo, euvel meegenomen op het lijstje voor de volgende keer. We worden steeds wijzer. Straks gaat het reizen van een leien dakje. En dat is fijn. We zijn per slot van rekening ook geen drie maal zeven meer.

Ik hoor ze roepen. De langgerekte kreet van de buizerds, niet een maar drie, hoog boven het veld. Zodra ik mijn neus op de overgang van bos naar vlakte laat zien, nemen ze de wijk naar verre oorden. Ik volg ze met mijn ogen. Ze cirkelen niet langer, maar vliegen in een rechte lijn hoger en hoger tot ik ze niet meer zie en hoor.

Dan wandel ik speurend over het land naar het laatste bos met de grote walnoten. Flemend vraagt een zomerfijnstraal in stralend wit mijn aandacht, maar die wordt deels ook getrokken door de bomen aan de linkerkant, waarin ik de brutale bosrank ontwaar. Ze is naar boven geklommen en draagt met trots haar pluizige zaden.

Op de velden erachter vindt noeste arbeid plaats. Grote combiners worden ingezet om de oogst te vervoeren, tractoren ploegen in verstikkende stofwolken over het veld heen en weer. Af en aan. Geen tijd te verliezen. Hier liggen de schoven nog als grote gele rollen op het veld. Geen lelijk groen plastic er omheen. Zoveel natuurlijker, helemaal als er een troepje bonte kraaien het luchtruim kiest.

Hier en daar ligt er nog een gebroken afgepelde maiskolf. De stoppels van de staken kleuren de velden tot aan het blauwgrijze Mecsek gebergte okergeel met daarboven de blauwe wolkenloze lucht. Wat een palet.

Brooddeeg staat te rijzen en straks zijn twee kleine broodjes in de maak, een voor de vriezer, om bij thuiskomst van te genieten en een voor vandaag, precies genoeg voor twee. Een groot bolletje zeg maar. Het is inmiddels routine en ik vergeet een foto te nemen.

Na het avondeten is er voor mij als toetje eerst altijd de herhaling van Master Chef Australia, waar kandidaten alle kansen krijgen voor persoonlijke ontwikkeling door de bemoedigende woorden van de jury. Mijn lievelingskandidaat Depinder moet vandaag vertrekken, maar ze is alleen maar dankbaar, dat ze zo ver gekomen is en vooral werd uitgedaagd om met de samengestelde mysterie-boxen en andere opdrachten op een volkomen andere manier dan haar traditionele Indiase gerechten te werken. Ze leerde boven zichzelf uit te stijgen door de meest fantastische combinaties te bedenken en haar smaakpalet danig uit te breiden. Geweldig. Een andere grootheid en vernieuwer in de keuken is Callum. Ik bewonder ze zeer en het stimuleert om vooral uit de traditie te stappen.

Een appje van dochterlief. Wil ik mee naar de hiphop-opera Lennox in November, dat wordt uitgevoerd door het muziektheater ‘Reprise’. Natuurlijk. Graag zelfs. Dat laat ik niet aan mijn neus voorbijgaan. Het boek is geschreven door Zindzi Zevenbergen en geïllustreerd door Brian Elstak, Hedy Tjin en Zoë De Luca. Het gaat over een jongen wiens vader voor de ‘onzichtbare’ ziekte Sikkelcelanemie regelmatig naar het ziekenhuis moet. De jongen raakt in spannende avonturen verwikkeld samen met zijn buurmeisje Aya. Er staat nog een recensie van mij over het boek in het blad Mensenkinderen van een paar jaar terug. Heerlijk vooruitzicht om naar de stadsschouwburg te kunnen.

Ze belde gisteren ook, toen ik op de landweg liep, gelukkig vlakbij het achterste bos, waar twee stoelen staan om uit te rusten. Daar konden we lekker lang bijpraten over het werk, de kinderen, de Verkadealbums, er wachten nog twee nieuwe om volgeplakt te worden, en over gemis. Dat laatste is vaste prik van beide kanten.

Ziezo, nu eerst even het nodige aan bloes en t-shirt een boutje geven en de koffer vast op de laatste dingen na, inpakken voor ons alle twee. ‘Het voelt als vakantie’, zei Lief vanmorgen. En dat wordt het ook. Beloofd.

Bij het lezen van het boek ‘De Smeekbede’ van Lianne Damen kreeg ik het idee dat ik het begin al eens eerder gelezen had. Na speurwerk werd het vermoeden bevestigd. Het boek van Colson Whitehead, ‘De Ondergrondse Spoorweg’, blijkt ook zo te beginnen. Beide schrijvers hebben een overgeleverde brief uit 1735 gebruikt om het verhaal in te leiden. Men belooft dat het verhaal daarna bij beiden een volstrekt andere wending neemt. Lastig lezen is het wel. Je valt al gauw in vergelijkingen.

Gisteren de schok dat Paulien Cornelisse is overleden. Dat had ik even niet zien aankomen, want de avond ervoor had ik haar nog zien zitten bij de slimste mens. Die opnames zijn vorig jaar gemaakt, bleek nu. Een aderlating voor de taal en ons allemaal, dit gemis van deze virtuoze vrouw. Energiek, vooral genereus met mooie onderwerpen en onvermoeibaar, maar bovenal veel te jong om al te sterven.

Mijn misère lijkt achter de rug. Gisteren veel gerust en vannacht goed geslapen. Dat helpt. Vandaag en morgen doen we het ook kalmpjes aan. Het is geen wet van Meden en Perzen om aan de gang te blijven. Ik schuier wat door de bezienswaardigheden van Novi Sad, dat we nog niet kennen. Er worden allerlei feeërieke tochten aangeboden, maar wij houden ervan om juist alle kleine pareltjes al wandelend te ontdekken, af en toe een hapje te eten en te genieten op een terras. We kijken er naar uit.

De kaart met bloemen werd trouwens dinsdagavond pas bij schoonzus bezorgd en de bloemen waren totaal verlept. Ik heb er gewag van gemaakt bij de kaartverstuurder, omdat ik vond dat ze moesten weten dat het bedrijf. dat de post verder zou sturen, te laat was geweest, want hen trof geen blaam. Zij beloofden prompt nieuwe bloemen op hun kosten te sturen én er werd een vergoeding op mijn tegoed bijgeschreven. Fijn en goede service.

In de vroege avond om half acht is ons gezamenlijke luisteruurtje. Dan zetten we het luisterboek van de Hobbit aan. Het wordt spannender en spannender. Buiten dat het verhaal boeit, is het ook een knus moment. Kaarsjes aan, luiken neer en naar de prettige stem van Jan Meng luisteren, die met grappige buigingen van zijn stem als geen ander de spanning erin kan brengen. Ze hebben bijna hun einddoel bereikt. Samen griezelen is leuker dan alleen.

Het beeld voor in de tuin is al zover dat het gebakken kan worden. Gisteren zijn we gaan video bellen, vriendin wil graag de afwerking naar onze wens laten verlopen. We hebben haar het liefst zo wit mogelijk met iets donkere groeven waar nodig, denk aan ogen, mond, haren, het woord. Ze was er zelf zo enthousiast over dat ze voor zichzelf ook een beeld, op dezelfde leest geschoeid, heeft gemaakt. Twee keer bakken, en mat glazuren is haar goede raad. Nu maar duimen dat er niets barst en ondertussen nadenken over de sokkel

Er zwermen drie buizerds al roepend boven het achterland. Tussen de bomen van het bos liggen overal hoopjes veren. Ze zijn duidelijk op jacht. Eergisteren lag er zelfs nog een opengereten karkas van een vogel, waar raaf later mee vandoor ging. Het beeld zal ik jullie besparen. Ze zijn de oogst aan het binnenhalen op de velden achter ons en dan is veel klein grut de bescherming kwijt. De enorme vogels maken er grif gebruik van. Ze cirkelen loerend rond. ‘Je weet nooit hoe een koe een haas vangt, maar in het geval van de buizerds is dat wel duidelijk.