Ik dacht dat school een tropenrooster had in laten gaan toen de kinderen met hun ouders door de straat wandelden, maar de tijd had haar uren opgeslokt en het was gewoon al ver over achten.

De koffer ligt op bed, er zit van alles in wat ik eventueel nodig denk te hebben, maar doorgaans is de angst om iets niet voorhanden te hebben groter, dus wordt er meer ingepropt. Tweederde trek ik vast niet aan. Ik moet denken aan vriendin die me haar wandkast in haar slaapkamer van het nieuwe huis liet zien, waarin slechts de helft van één plank gevuld was met kleding. Dat is nog eens minimaliseren. In Hongarije heb ik steevast minder kleding nodig dan hier. Maar het is eigenlijk alleen maar een idee van ons, dat we hier steeds appetijtelijk voor de dag moeten komen in plaats van functioneel. Dochterlief had ook het gemak van weinig ontdekt toen ze hun Europa-reis aan het maken waren. In de Hoff kom ik soms een hele week niet van het erf en Lief vindt alles mooi. Misschien moet er toch nog wat uit. Ik zal er voor de laatste keer doorheen lopen.

De belangrijkste dingen zijn mijn Ipad en mijn Telefoon en de opladers daarvan plus de biografie van Fulvia, waar ik nog hard aan moet trekken, geloof ik. We gaan met het flitsende karretje van zuslief, dus deze week ben ik autovrij. Dan heeft zoonlief mazzel, want Agaath staat tot zijn beschikking.

Gisteren ging ik kijken bij het dansen van kleindochter, samen met de familie. Zoonlief bleef thuis met de kleine.want het lawaai van streetdance zou oorverdovend zijn voor zo’n kleine en een veel te lange zit. Een leuke bijkomstigheid is dat haar juf een van mijn lieve leerlingen is geweest. Mijn gedachten zweven terug naar de kleine krielkip, die in wezen niets veranderd is en toen ook al geen podiumangst kende. Ze komt nog wel in een filmpje voor waarbij ze danst op ‘Ala presi’ waarbij ze ook al het voortouw nam en net zo frank en vrij bewoog als ze nu tijdens het dansen met haar groep staat te doen. De kleindochter heeft het eveneens in haar genen en danst al net zo vrolijk mee, al kan ik hier en daar nog wel een glimp onzekerheid ontdekken.

Het roept herinneringen op aan mijn eigen volksdanslessen, die ik gaf aan de kleintjes, waarbij zoonlief en de beide dochters ook meededen en we ieder jaar een optreden hadden. Spannende tijden voor kinderen, het lange wachten tot je aan de beurt bent, al het uiterlijk vertoon wat het met zich meebrengt, de make-up, het koortsachtige geregel van de juf. Het heeft wel iets, maar het was toch altijd weer ook een uitputtingsslag.

Op school hadden we in het begin elke vrijdag een optreden met de groep. Daar leerde ik vooral dat het niet zit in de moeilijkheidsgraad maar in het vernuft waarmee je de presentatie doet. Dezelfde juf van kleindochter speelde eens mee als de helft van een bejaard echtpaar die in een geanimeerd gesprek waren gewikkeld en thee dronken uit echte dameskopjes, compleet met froufrou en likkoekjes. Het werd een glorieus succes. Mooie herinneringen om aan terug te denken.

Ziezo, tijd om nieuwe te gaan maken met mijn lieve zussen. Altijd een feestje om lang op te teren en dankbaar dat het nog steeds kan.

Vaderdag. Die ene op een sterretje schijnt elke nacht zijn licht op de kinderen. In Corona-tijd had ik een verhaal voor de kleinkinderen gemaakt dat Tijn en het Florentijnse reuzen-ei heette met een Opa Sterretje, die kon duizelen. Superspannend. Die opa is in mijn beleving zo’n opa met een wit kransje op zijn hoofd, maar de opa van de kleinkinderen is een opa met een zwarte baard. Zijn haren hebben niet de kans gekregen om grijs of wit te kleuren. Maar zijn vaderschap was er een van grote liefde voor zijn kroost.

Gisteren konden we niet naar de tuin want dochterlief wachtte op haar vier mannen die waarschijnlijk zand en water tussen de tenen wilden voelen met deze tropenhitte. Dus een onverwachte rustdag. Koffertje inpakken en ‘s avonds in mijn uppie, zo lekker rustig, de voetbalwedstrijd Nederland-Zweden gekeken en genoten.

In de nieuwe Groene doet Hiske Versprille haar beleving met ijs uit de doeken en als ik haar op haar woord geloof, ren ik een deze dagen naar Beverwijk toe om op de Bazaar een Sheer Yakh te kopen. Het is Afghaans voor koude melk, handgeschraapt ijs dat op smaak wordt gemaakt met specerijen en rozenwater. Ze zegt: Zoals bij onweer de flits voor de knal komt, komt bij ijs de kou voor de smaak(…)Maar de smaak heeft nog iets nodig om te ontwaken, en dat iets dat ben jij: De warmte van je mond. Ijs eten is meer kussen dan eten’.

Ik ken het niet, nooit naar de Bazaar geweest trouwens en ik geloof dat ik daar een bron aan mysterieuze ontdekkingen heb laten liggen. Lief en ik gingen in de jaren ‘70 naar de Pasar Malam Besar in den Haag op het Malieveld. Daar kon je ‘Es Kelapa Muda’ kopen, geschaafd ijs met rozensiroop en kokos. Ook een heerlijkheid. De hele Pasar puilde uit van de lekkerste lekkernijen. Ik had net de Indische keuken ontdekt en was zelf behoorlijk aan het experimenteren geslagen met Wadjan en Cobek Ulekan, kruiden die de geur van het land van Multatuli en Couperus met zich meedroegen. Het deeltje kwart-Indonesisch in Lief bloeide op. Het toeval wil, dat ik vandaag naar een wadjan voor de inductieplaat heb gekeken. En die Cobek staat op haar vertrouwde plekje in de nieuwe keuken in Hongarije.

Ik ben in de bijzondere omstandigheid om schone dochters en schone zonen te hebben met een dubbele nationaliteit. Zo waart er tijdens een verjaarsfeest de heerlijkheden van een desbetreffend land rond, niet zelden door de schoonmoeders van dochters en zonen gemaakt. Zo zijn keukengeheimen uit Frankrijk, Turkije, Friesland en de Molukken met mij gedeeld en door de vader van de jongste zoon kwamen daar de Perzische heerlijkheden bij. Geen land dat zo lekker haar Basmati rijst bereidt dan Perzië.

Zelf heb ik me verdiept in de Indiase keuken en het Midden Oosten, in de jaren negentig via kookboeken van gelouterde schrijfsters als Claudia Rooden en later via de recepten op internet. Zo maakte ik een reis in 80 dagen om de wereld door iedere dag blind een land te prikken op de landkaart en van dat land een vegetarisch gerecht te maken en een kunstwerk na te tekenen. De toevoeging vegetarisch draaide in sommige landen op een ware queeste uit, maar kikkererwten, zuivel, brood en linzen zijn bijna universeel te noemen, net als ui en knoflook, zelfs in Tadzjikistan.

Bij het schrijven hierover krijg ik alweer trek. Nog even wachten, wie weet wat we morgen met de zussen gaan ontdekken als we Oost Nederland onveilig maken. We zullen zien.

‘Het is kermis in de hel’ zei mijn moeder altijd als na een bloedhete dag de ontlading met een flink onweer gepaard ging. Gisteren liep die kermis aardig uit de hand. Het weerlichtte wel op een heel bijzondere wijze, geen tijd om adem te halen tussendoor, laat staan tot negen of tien te tellen. De schichten vlogen heen en weer, hier en nu en overal.

In de vroege ochtend leek het alsof er niets gebeurd was. Stralend zonnetje, vriendelijke witte vegen in de blauwe lucht. Ik was benieuwd of vriendinlief erg last gehad zou hebben, op haar stekkie midden in het bos. Daar was ik gisterenmiddag naar toe gereden, om na hun logeerpartij in de Hoff weer even bij te kletsen. Vriend was in de vroege ochtend terug naar hun woonhuis gefietst. Ze maakt voorbereidingen om het huisje te verkopen, want nu ze zoveel natuur om zich heen hebben thuis, knipoogt de rust van een woning met tuin aanlokkelijk en heeft ze de afzondering minder nodig dan in Utrecht stad, waar het oude huis stond.

We zaten er in de schaduw van de bomen met koel muntwater met blauwe bes en haalden herinneringen op aan de twee mooie weken die we met z’n vieren hadden gehad. Om de innige vriendschap tussen ons en tussen de beide mannen, die elkaar nog meer als echte zielsverwanten hadden gevonden. Het resultaat had een nieuw bewustwordingsproces in werking gesteld en er waren mooie en verrijkende beslissingen uit voort gevloeid.

We luisterden tussen de verhalen door naar de vogels die er ook in grote getale waren, lijster, merel, vink, tjiftjaf, boomklever, winterkoning, specht, floten dat het een lieve lust was. Bij het weggaan kreeg ik haar gietijzeren pan en de mixer mee, die ze dubbel had als het huisje weg zou gaan. De pan was prachtig en zeer geschikt voor het brood bakken straks als ik weer terug zou zijn bij Lief. Ik reed rond vieren binnendoor naar huis terug en omzeilde zo de vrijdag-files.

Het hotel op de terugweg naar Hongarije is al geboekt. Dit keer op een donderdag, omdat Midden Nederland in dat weekend vakantie krijgt. Je hoeft geen helderziende te zijn om te voorspellen dat de wegen dan overspoeld zullen worden.

Er is druk app-verkeer met de zussen. Maandag gaan we op pad voor een midweek. Het natuurhuisje heeft een zwembad en dat zou wel eens heel noodzakelijk kunnen zijn bij de voorspelde temperaturen van boven de dertig graden. We hebben er erg veel zin in. Vanmorgen merkte Lief in ons videogesprek op, dat de natuur zo afgemeten is in Nederland, maar na gisteren en straks weer die overdadige groei in het Oosten te hebben gezien, moest ik hem wel tegenspreken. In de Randstad misschien afgemeten, maar aan de andere kant van Nederland zijn nog echte landerijen en bossen die verder reiken dan het oog kijken kan.

In de Hoff was Lief een verlaten fazantennest met 8 eieren tegengekomen, vermoedelijk werd het paar verstoord door zijn poging om de overloop van bos naar achterland te bewerkstelligen. Heel jammer, maar niets aan te doen. Het was nodig om de Walnoot te bevrijden van andere begroeiing. Tja, weg was het veilige beschutte nest van de fazant. Wel was goed te zien hoe vernuftig het nest was opgebouwd. Het deed hem verdriet, maar er was niets aan te doen. Ze kwamen niet meer terug. Tja, waar gehakt wordt, vallen spaanders.

Ik appte vorige week vriendinlief en ze was erg druk met verslagen schrijven. Binnen de lijntjes van het voorgedrukte verslag te blijven was voor ons altijd een extra moeilijkheidsgraad. Er waren vaak zoveel mooie dingen over de kinderen te vertellen. Vandaag ging ik weer eens naar het verleden. WordPress maakt het makkelijk en lepelt het zelf al op. Mijn laatste jaar in school en dat betekende het volgende:

We stevenen gezwind af op het einde van het schooljaar. Alles staat in het teken van afscheid en steeds schemert in het achterhoofd dat het een laatste keer is. Een laatste keer verslagen schrijven, een laatste keer portfolio’s plakken, een laatste keer verjaardag vieren, een laatste keer met de kinderen op excursie.

Afgelopen vrijdag heb ik mijn kinderboekenbijbels uit de schoolkast verzameld en in stevige grote supermarkttassen gestopt. Ik wil ze voorlezen aan de kleinkinderen en putten uit de kracht die het lezen en herlezen brengt, mijn leven met Roald Dahl, A.A. Milne, Lewis Carol, A.M.G. Schmidt, Antoine de Saint- Exupery, Arnold Lobel, Toon Tellegen. Kortom, nog even oplopen met iedereen die mij op de een of andere manier wist te roeren. Dat diepe intense gevoel, dat voorbij raken en ontroeren ligt. Dat wat de kiem vormt van het intense beleven. Elk verhaal dat voorbij trekt, levert beelden op, die als een film in elkaar schuiven, woord en beeld raken elkaar en verankeren. Ze zijn de voeding voor de ziel.

Een van de mooiste vormen van afscheid nemen, overkwam me tijdens een nachtdienst. Een vrouw van 98 jaar had zegge en schrijven één tafel, één stoel en éën boekenplank met zes boeken. Dat was haar hele persoonlijke bezit. Ze had, vanaf haar zeventigste, alles wat ze bezat, weggegeven aan mensen die het waard waren. ‘Dat voel je, vertelde ze mij ‘de juiste persoon komt op het juiste uur.’

Het was alsof ik een kinderboek van lang geleden tot leven zag komen. ‘De man die zichzelf weg gaf’ van Gordon Sheppard gaat over meneer Pomeroy, die zover ging met weggeven tot er niets meer van hem over was en hij slechts voortleefde in alles wat hij aan bezit en kennis doorgegeven had. Ik had mijn eigen mevrouw Pomeroy ontdekt.

Het gaat niet om het bezit van de boeken, maar om mijn onzekerheid over hun toekomst. Het hoogste goed is, dat ze gekoesterd zullen worden. In de ban van de grote volksverhuizing die er staat te gebeuren aan het eind van dit schooljaar moet er heel veel weg. Jaren van intensieve en noeste arbeid, maar ook van herinneringen en gevoelens worden op één hoop geschoven. Alles verwordt tot niet meer dan een stapel papieren.

Met lede ogen kijk ik het aan. Het gevoel erbij stokt van binnen. Die afbraak van de betekenis doet iedere dag weer pijn. Het gaat al een een aantal maanden zo. Hoeveel kan een hart verdragen. Mijn hele ziel en zaligheid zijn verweven met de muren, de middelen, de mensen van deze kleine oude vertrouwde jas. Nu is ze te krap en moet alles wijken in het teken van de vernieuwing. Ik juich een frisse aanpak toe, maar daarom mogen de oude randen nog wel schuren.

Herinneringen waar je op blijft zitten, sterven een zoete doch gewisse dood. Je neemt ze mee in het graf en niemand heeft er meer weet van. Alle laatste keren behoren alleen mij toe, de pijn is iets waarvan alleen ik de kracht en het verdriet ken. Elke beleving ernaast, van mensen die me na staan en daar, op die plek, afscheid van mij aan het nemen zijn, is anders.

Het wordt tijd om de Pomeroy in mezelf te zoeken, want voor alles gereduceerd is tot een plankje met zes boeken, ben ik heel wat jaren verder.

Van de zes boeken die haar nog restte, waren er twee, van Krishna Murti en met een fractie van haar wijsheid en liefde, voor mij. Voor de andere vier heeft ze vast iemand gevonden met hart voor haar lievelingen.

Dat is het leven delen, in de meest ware zin van het woord.

Het was gisteren een heerlijk dagje. Gek genoeg was het veel kouder dan men had voorspeld, maar bij dochterlief op bezoek kozen we er toch voor om in de tuin te gaan zitten. Na de opknapbeurt van vorig jaar met veel blank hout en sfeervol meubilair was het daar goed toeven. Even bijkletsen samen, nu het nog kon. De kinderen waren naar school en schone zoon was gaan werken op kantoor. We hadden het rijk alleen. Na zo’n afwezige periode van mijn kant voelt dat inderdaad altijd weldadig.

Ze kwamen rond half drie met een flinke omhelzing binnenvallen. Daarna splitste het zich. De Filosoof ging naar zijn vriend aan de overkant van de straat en Tante Pollewop liet me haar Verkadealbum zien met de plaatjes. Al mijn brieven zaten voor in het boek. Een groot succes aan beide kanten.

Natuurlijk ging ik mee naar turnen waar al die lijfjes soepeltjes of minder soepel, tweede en eerste jaars door elkaar, krioelden tot de Juf met strakke hand aan haar touwtjes trok. Doodse stilte tijdens de uitleg, al hingen er wel ondertussen een paar tantes ondersteboven aan het wandrek. Wat is ze soepel en snel, als ik zie hoe handig die lieverd op een hand een perfecte radslag uitvoert en ik denk terug aan mijn houterige turnjaren, waarbij ik met bok en al omging in plaats van erover te springen. Turnen en ik waren onverenigbare dingen.

In de avond was de langverwachte bijeenkomst over het boek van Dick Swaab, ‘Hersenonderzoeker bij toeval’. Vanmorgen zag ik ineens weer de subtitel op de kaft staan: ‘Een neurobiografie’. O pollens. Gisteren was ik totaal vergeten dat Lief en ik dat ook pas op het laatst hadden ontdekt, want een autobiografie was het zeker niet. Ik had het in moeten brengen. Suf, hoe hersenen werken als je ouder wordt.

De conclusie was algemeen. Een moeizaam boek door de vakterminologie. Daar waren we met name allen over gestruikeld. Er volgde een boeiende discussie over wetenschap en waarheidsvinding, waar we allen toch graag nuances in aan wilden brengen, maar dat het ook een boek was met boeiende onderzoeken naar onderwerpen van deze tijd, hersenen en gender, naar psychische aandoeningen en vooral naar zijn bevindingen in China. Er werd benadrukt hoe belangrijk de wetenschap was, nadat ik mijn mening ventileerde over de stelligheid van Dick Swaab maar ik kon niet goed duidelijk maken wat ik bedoelde. Wel wist ik zeker dat we op hetzelfde spoor zaten.

Ik vind wetenschap ongelooflijk belangrijk in het kader van waarheidsvinding. En er was ook niemand die dáár twijfels over had. Een duidelijker uitleg vond ik later op de website ‘Biowetenschap Plus Maatschappij’. De neurowetenschapper Hanneke Hulst verwoordde, waar ik de juiste woorden voor probeerde te vinden: ‘Wetenschap is juist een zoektocht naar kennis met het hoogst mogelijke waarheidsgehalte en dat is dynamisch. Wat ik vandaag aanneem als waar, kan over tien of vijftig jaar nog steeds waar zijn, maar ook achterhaald zijn. Dat is vooruitgang en ook lastig uit te leggen.’ Daar zat ook mijn kritiek op de stelligheid waarmee Swaab zijn bevindingen poneerde. Waar is de ruimte voor die dynamiek?

In ieder geval wisten we zeker dat we, met het lezen van dit boek, voorlopig genoeg Dick Swaab hadden gelezen. Wel zou ik persoonlijk de ontwikkelingen in China nog wat intenser willen volgen als de tijd me gegeven is. Dat vond ik een boeiend onderdeel.

Maar goed, mede daardoor vloog de avond om. In de zwoele avond, met een feeërieke lucht boven ons, wolkerig en in tegenstellingen, de kleurrijke en uitbundige entourage aan papavers, malve, klaprozen en lathyrus, smaakten de borrelhapjes en de wijn extra goed en dienden zich de persoonlijke verhalen aan. Het volgend boek mag weer een roman zijn. Zo een waarbij je heerlijk kan wegdwalen in een totaal andere wereld en je je in de voetsporen van de hoofdpersoon kan begeven. Voordat ik terug ga naar Lief, hebben we samen nog een afsluitend etentje maar zal ik de volgende bijeenkomst missen. Het boek blijft en dan schrijf ik mijn bevindingen op. Zo kan het ook,

Jezelf monsteren in de spiegel van de kapper, dat is in dergelijke omstandigheden geen sinecure. En je haar zit onder een kapje die zo in ‘De Handmade Tales’ zou kunnen passen en je rimpels graven zich onder het felle licht nog wat dieper in, haha. Maar een schat van een nieuwe kapster, die met me aan de slag ging en ‘Ronja’ heette. Zo werd het gesprek natuurlijk al snel naar de wereldklassieker “Ronja, de Roversdochter” van Astrid Lindgren geleid. Het mooie, avontuurlijke en romantische verhaal van Ronja en Birk. Deze lieve Ronja vertelde dat haar moeder haar daar ook echt naar vernoemd had in de hoop dat haar dochter ook een soort Ronja zou worden. Het bleef in het midden of het om de wens van de avontuurlijke, de wilde, of de romantische Ronja ging, maar door de kapster haar blonde haren, viel het evenbeeld, wat dat betrof, af. We moesten er beiden om grinniken.

Terwijl ik wachtte tot de natuurlijke kleurstoffen in het haar getrokken waren, las ik verder in ‘De Dichter en De Duivel’ en gaandeweg het verhaal was ik er heilig van overtuigd dat door het lezen van dit boek de schellen van de ogen zouden vallen van iedereen die het zou lezen. En ik zou vooral de politiek en de media het dringende advies willen geven dat ook daadwerkelijk te doen. Nergens gaat het maatschappelijke leven en de waanzin ervan zo op de schop als in dit prachtige kleinood, geschreven door een auteur die weet wat ze achter zich laat en derhalve geen blad meer voor de mond neemt. Achterop staat ‘De wereld is gek geworden’ en ‘gek’ is in rood gedrukt. Daarmee vloog de tijd. Het boek is uit, maar ik lees het nog een keer en waarschijnlijk daarna nog een aantal keren, om wat het me doet, omdat het me raakt.

De Japanse stagiaire was ook van de partij en mocht alles uitspoelen, op de masseerstoel, dubbel lekker, en knippen. We hadden weer een geanimeerd gesprek over Duo Lingo, waar zij Nederlands mee probeert te leren en ik Hongaars, en tussen volzinnen Engels door kwamen de eerste Nederlandse zinnen zoekend naar buiten, op de losse woorden na, die iedereen altijd wel snel oppikt. Het was een fijne middag.

Boekjes aanschaffen bij de boekhandel met knuffeltjes voor de jongste Telg en haar klein/grote broer die met haar het veld zal moeten delen, waar het de aandacht betrof. Niet altijd even makkelijk met oudste zus daar nog boven, dan zit je al snel klem. Zus en hij schelen vijf jaar, soms net te veel. Omi, mijn schone dochters moeder, was er ook. Een gezellige drukte met wisselende buien en krampjes. Hectiek die zo herkenbaar is en tegelijkertijd alweer zo ver weg gezakt. Afscheid na een kleine fotosessie met dit elfde schatje. Wat een rijkdom is het toch.

Laat thuis maar op tijd voor Frankrijk-Senegal, dat natuurlijk gezien moest worden met een Franse fanatieke schone zoon. 3-1 en niet zonder slag of stoot. Wel zal ik bekennen dat ik af en toe even moest zappen. Naar een oude Masterchef Australia-aflevering. Gewoon, omdat het kon. Nu ga ik door met Fulvia, die het oude Rome aan het opschudden is. Ik hou van deze vrouwen. Een soort Lieke avant la lettre.

Boodschappen doen in Nederland is een totaal andere beleving dan boodschappen doen in Szigetvar. Zeker als je, zoals ik, op zoek bent naar bioproducten en naar op vega/vegan basis geschoeide producten.

Ik zocht in de overbekende drogisterij naar het beloofde Klok waspoeder, maar vond het niet en nog maar twee zeepjes van Nature. Bij de verkleinde uitvoering van de enorme Zaanse grutter op het boodschappenplein vlakbij huis vind ik tarwemeel en plantaardige smeerboter in een papieren kuipje, maar ook organische vlierbloesemsiroop. Natuurlijk gaan er bevroren vruchtjes mee. Thuis maak ik dat heerlijke drankje, maar de beleving is op de bank iets anders, dan samen met Lief en onze lieve vrienden in Pécs in de bakkerij bij de molens in de prachtige natuur en de zon na de autorit door het Mecsek gebergte.

De koolmezen, hele hordes, doen zich tegoed aan de kersen in de uit de kluiten gewassen prunus van de onderbuurvrouw. Haar takken reiken tot ver over het balkon, en ik snoei er eerst maar eens een flink aantal van weg voor meer licht. Verder hou ik me ook vandaag koest.

Tot mijn grote verrassing zie ik de afspraak met de kapper voor vandaag verschijnen, die ikzelf een maand later had gedacht. Gelukkig is er die herinnering. Ik zou het zo maar glad vergeten. Ook de afspraak met de boekenbabbel morgen komt langs. Het boek van Swaab gaan we bespreken en ik ben reuze nieuwsgierig hoe de anderen het hebben beleefd.

Het is duidelijk dat ik weer moet wennen aan het lezen van de agenda. Een ding staat in mijn geheugen gegrift. De jongste zoon is morgen jarig en derhalve de tweeling van vriendinlief en collega vandaag. Dat weet ik zo goed omdat wij van de onderbouw moesten vertellen dat we alle drie tegelijk zwanger waren. Iedereen die in het onderwijs werkt, weet wat dat betekent. De hele onderbouw die uit twee groepen bestond en derhalve uit een fulltimer en twee parttimers zou een grote klap te verduren krijgen, zodra het zwangerschapsverlof in zou gaan. Ik was in juni uitgerekend de andere twee eind juli/begin augustus. Het liep anders. Vriendin van de tweeling beviel een maand te vroeg en ik de dag erna. Vriendin nummer 3 in augustus met helaas een aanleiding om zich voorlopig ziek te melden. Ik zou al niet terug komen en vriendin nummer 2 ook niet meer. De teloorgang van een stevige Jenaplanbasis. Het was een hectische tijd, voor ons en niet minder voor de school. Ga er maar aan staan.

Ze worden nu alweer 31, dit verleden ligt steeds verder achter ons. Na twee jaar kwam ik op mijn vertrouwde basisschool terug, wat vreemd en onwennig was zonder mijn vaste lieverds waar ik mee kon lezen en schrijven. Maar een mens is flexibel en uiteindelijk went alles wat anders of nieuw is. De nostalgie en de heimwee ernaar bleven lange tijd pratten op de achtergrond.

Lief belde vanmorgen, zo fijn om elkaar te zien en even bij te kletsen. Vriendlief was langs geweest en heeft naar de elektriciteit gekeken en hier en daar wat groepen verandert. Ook bespraken ze de mogelijkheden voor de plank boven het aanrecht, die er straks zal komen. De bomen daar dragen ook volop vrucht en het gaat nu heel hard. Het wordt een flinke pluk voor Lief, maar hij gaat pogen om een paar potten jam er van te maken.

Zo neemt het leven een vlucht. We gaan het meemaken.

Een stapel Groene Amsterdammers, twee x de ‘Zin’, een x ‘Vogels’ 2 x Puur Natuur, een brief van de belasting, twee nieuwe boeken, te weten: De Dichter en de Duivel door Lieke Marsman, de net overleden dichter, filosoof en schrijver, en ‘Fulvia’ (de vrouw die alle regels van het oude Rome schond) van Jane Draycott. Ik kom tijd tekort. Leesvoer is fijn voor in Hongarije, dus er gaat een stapel Groene mee. Fulvia moet uit voor de zevende juli en lijkt me ook erg interessant voor Lief. De Dichter en de Duivel dien ik mondjesmaat toe om elke regel goed te kunnen proeven en koesteren, waar nodig. Omdat haar persoonlijkheid en haar dood me diep heeft geraakt. Niet iedereen is in staat om een eigen pad te bewandelen ondanks protesten om je heen of andere adviezen van deskundigen en om vrij te schrijven naar de geest.

Vandaag ben ik alvast door een ‘Zin’ heen gewandeld, heb de eerste hoofdstukken uit de boeken doorgenomen en lees tussendoor de berichtjes van de appende zussen over onze vakantie volgende week, die welgeteld bestaat uit drie volle dagen en vier nachten. Natuurlijk, een beperkte oplage, maar derhalve een poging om er optimaal gebruik van te maken. Fietstochtje, fluisterboot, picknick en het pleit is min of meer beslecht. De verbondenheid is er voor de uurtjes in de avond en tussendoor. Je neus achterna, staat ook hoog in het vaandel.

Lief appte al vroeg dat bij de Composthoop de witte moerbei, die spontaan is komen opzetten, barstensvol voldragen vruchten zit en geoogst kan worden. Wel wat vroeg vergeleken met de moerbei hier, maar dochterlief stond ook op de foto bij de volle moerbei op onze volkstuin. Voor Lief misschien de kans om zich op het pad van de jam te wagen. Moerbeienjam moet te doen zijn. Er zijn lekkere aanvullingen mogelijk, met appel en wat te denken van de laatste vlierbloesem. Geen idee, maar even opzoeken.

En dan sla ik ‘De Dichter en de Duivel’ open en raak in de ban. Niets komt ervan zinnetjes, strofen of woorden lezen om ze dieper in te kunnen laten werken, maar ‘Bammm’ haar reis is begonnen en ik kan niet stoppen. Ik as een pauze in, maar ga zo weer verder. Nieuwsgierig naar wat ze nog verder voor ons heeft bereidt. De verbeelding van dat wat leven wordt genoemd ligt hier uitgevouwen voor me, in woorden, in crypto’s van de ziel, in ‘fantasticplastics’ en ze laten me niet meer los. Ik ben in de ‘Tweede Ring van Onder-Nederland’ en ze laat me niet meer gaan.

Maar nu toch eerst de dingen van de dag. Langs de apotheek, de drogist voor de juiste zeepjes, de rogge voor de zuurdesemstarter, misschien alvast een kleine kringloop, gewoon, omdat het kan en er gesnuffeld mag worden. Wie weet zie ik slimme dingen voor mijn pad op de weg van wildpluk en zelfmaak, een verademing voor deze wonderlijke consumptiemaatschappij, waar ik steeds verder van afglij.

O ja, over consumptie gesproken. Omdat ik tijdens het verblijf in het hotel de nacht had doorgebracht op een zakje Smarties en een Kitkat met een flesje water, dacht ik de inwendige mens onderweg toch even te sterken. Dat lukte pas naar volle tevredenheid in Ede. De eerste stop in Duitsland viel namelijk samen met een bus, die zijn lading passagiers met zin in een hapje, uitspuugde op het moment dat ik na het tanken Agaath wilde parkeren met hetzelfde doel voor ogen. Met ontzetting keek ik naar het numerieke aantal. Wegwezen!

In de planken Wambuis was het goed toeven, met kabouters op mijn schouder (door zo’n heerlijke nostalgische naam) en met een heerlijk soepje, een tosti en thee toe, maar ook door het breedlachende personeel, vriendelijk voor elke gast. Zo hoort de sfeer te zijn voor een vermoeide reiziger, waaraan je je naar volle tevredenheid mag laven.

Gisterenavond in het hotel wel moe van de lange rit, maar toch nog naar de film ‘de Paaz’ gekeken, een heftige maar ook ontroerende film van het leven op de afdeling, die ik helaas door de vader van de kinderen wel op een hele andere manier had leren kennen. Het was dus een duik in het verleden en toch weer een heel nieuw en aangrijpend verhaal van de acteurs die de patiënten spelen op de Paaz.

Een en een is twee. De vermoeidheid en de emoties van de film hadden in ieder geval een pact gesloten en zorgden er voor dat ik daarna binnen de kortste keren in diepe slaap was gehuld. Nou ja, met wat ondefinieerbare dromen.

De reis was weer een onderdompeling in mijn lievelingen in de muziek. Ik zet mijn spotify op standje oorverdovend en ga volledig uit mijn dak met meezingen, Balsem voor de ziel, er is geen ander wolkje voor te verzinnen. Het overbrugt alles. Het gemis, de letterlijke afstand tussen mij en mijn Lief en de nabijheid van mijn lieve schatjes aan de andere kant. Rijden is zo ontspannen en vrij, dat voel ik gelukkig in heel mijn vezels en dat is in deze omstandigheden een meer dan gelukkige omstandigheid.

Appje van de oudste zoon, appje van de jongste, die inmiddels het huis drastisch aan het poetsen is. Haha, ik ken dat zo van vroeger. Niets heftiger dan koortsachtig voor de thuiskomst van de ouders te zorgen dat het huis spic en span is en alle euvele uitspattingen weggepoetst zijn. Nou zal het met dat laatste wel meevallen.

Maar nu, lieve mensen, zit ik in een soort van duffe wolk op de bank, ik zie het blije Curaçao op televisie en hoop dat ze winnen om dat heerlijke authentieke blije en dan is er nog die hele late wedstrijd van Nederland en dat ga ik toch niet geheel en al meemaken. Sssttt, mondje dicht, dan hoor ik het morgen pas. Een kort blogje dus, maar misschien wel dubbel genieten. Ajeto,

Het was zo’n zeldzame middag, waar je geen genoeg van kan krijgen. Te gek, zal je denken. Was er spanning en sensatie, was er een opwindende ontdekking, hadden de buren slaande ruzie, werd er een enorme boom opgehaald? Mis poes. Niets van dat alles. Nou , de grijze poes van weten-we-veel-waar kwam even kijken en werd door lief verjaagd in de gedaante van een boze buurman met opgeheven vuist, ter bescherming en uit liefde voor alle jonge nestjes hier in de tuin en dat zijn er nog al wat. Merels, zwartkoppen, lijsters, ze jongen maar aan. Dus ook voor hem Mis Poes.

Nee hoor, we hadden de stoelen onder de krulwilg gezet en op een omgekeerde zinken emmer stond een dienblad met olijf en augurk, bio zouten stokjes en een schimmelkaasje om op een restje toostjes te meren, samen met een glas koele rosé met ijs en bevroren vruchten. Het was onze laatste namiddag samen en dat werd een genoeglijk, observerend samenzijn. Geen opzienbarende feiten, maar het dagelijkse leven, vliegend, kruipend, ritselend met bladerdak, ofwel ‘de schoonheid van de Hoff en de liefde voor elkaar’. Niets meer en niets minder.. Dat is nog eens een feestelijk loslaten. Weliswaar voor maar vier weken, maar toch.

Geen uitgesponnen afscheid hadden we ons voorgenomen. Gewoon. Douchen, pilletjes, koffie en klaar. Rekken is niet de meest gewenste vorm. Zo geschiede vanmorgen. Rond kwart over vijf was alles gebeurd en reed ik weg met een zwaaiende arm uit mijn portiersraampje tot de boom van de buurman me het zicht op de liefde van bijna mijn hele leven ontnam.

Eenmaal in de auto met spotify op standje hardhorend, dat ben ik nog niet, maar het klinkt zo lekker als je er luidkeels bij mee wil zingen, bijvoorbeeld met Bram Vermeulen of met Stef de Jong, en gaan met die lieve Agaath. De zon tegemoet, die ook talmde om afscheid van mij te nemen, ze verstopte zich langdurig achter slierten bewolking. Jammer dan. Bij Budapest zelfs regen tot een eind in Oostenrijk. Het verkeer was gelukkig op z’n zaterdags, mak an en we zien wel waar het schip strandt. Hongaarse snelwegen zijn doorgaans van een kalmte die je niet voor mogelijk houdt in Nederland. Bij geen van de grenzen was er ophef, nergens file mijn kant op, wel een dijk van een file aan de andere kant, waar je op jouw beurt dan weer een beetje meewarig naar kan kijken.

Er was vlak voor Regensburg een omleiding en die vond ik zo afwisselend. Door dorpen heen en een glimp van het dorpsleven, met bonte bruine koeien die boven wat hooibalen te wachten stonden op een beloofde weekendrust. Ik hou ervan. Maar voor de gemoedsrust is van A naar B ook lekker. Het appartement was in Neurenberg, lekker een eind richting Nederland. Morgen maar een wissewasje aan kilometers, zegge en schrijve 6 uur rijden maar wel met allerhande afsluitingen, dat worden hele stukken binnendoor. Extra bonus dus. Een kinderhand is gauw gevuld. Het appartement is een balzaal, om binnen te komen een vesting, met ingewikkelde belletjes en codes en schuiftechnieken. Maar zelfs een keukentje met koffie die ik niet aan de praat krijg. Ik ga wel aan de wijn. Slaapt ook beter. Tot morgen, als er nog puf is.

Gisteren keken we op televisie een stukje van hoe Herman Finkers met Ge Reinders Blaoskapel in het Twents en Limburgs vertolkten . Vanmorgen las ik de column van Noraly Beyer die haar partner Joost Prinsen, haar partner, onlangs heeft verloren. Daarin maakte ze gewag van het feit dat Joost Blaoskapel op zijn begrafenis wilde laten horen, omdat het hem herinnerde aan zijn Brabantse geboortedorp, waar een blaaskapel bij het dorpsleven onmisbaar was. Daarvoor had ik nog nooit van het nummer gehoord en nu twee keer in een tijdsbestek van 12 uur. Toeval bestaat niet, dat blijkt zo maar weer.

Het was opnieuw een woelige nacht. Gedachten vliegen af en aan en ik krijg ze niet getemd. Schapen over het hek laten springen, terugtellen, Klaas Vaak om meer zand smeken, niets helpt. Het komt door de reis en de grote drukte daarna, maar ook het idee om Lief los te moeten laten. Overdag is er afleiding genoeg.

Agaath moest even aan de binnenkant gepoetst. Zo fijn om dat met een stofzuiger vanuit huis te kunnen doen. Ik probeerde het eerst met en handstofzuiger, maar die haalde het niet bij haar grotere zus. Vandaag misschien de buitenkant.

Eigenlijk had ik het doek helemaal af willen hebben. Eergisteren zag ik ineens een duidelijke oorzaak voor het vervreemdende effect. Altijd handig. Inzicht schept ruimte voor een andere aanpak. In de digitale editie van de Zin van deze maand stond iets over fouten mogen maken en daarvan leren. Een gevleugelde uitspraak van mij in de groep op school was: ‘Als je wat wil leren, moet je het proberen, als je het niet probeert, dan heb je het niet geleerd’. Het werd een soort mantra, en bracht voornamelijk rust. Alles mag immers fout gaan, als je aan het experimenteren ben. Op die manier krijg je een en ander onder de knie. Bovendien leerde ik dat eigenlijk niets fout was, maar anders dan je het bedoeld had. Een wezenlijk verschil, ook in de beleving. Het werd op die manier een aangenaam begeleiden van mijn creatieve heerlijke kinderen.

Lief en ik hadden gisteren een lumineus idee voor het beeld dat in de nis in de vegetatie tussen buurman en ons zou passen. Geen klassieker dit keer, maar een beeld dat de verbondenheid van ons samen en met de Hoff uitdrukt. Ik ga het nog niet verklappen, want het is een verrassing voor iemand, maar het gaat goed komen, daarvan ben ik overtuigd. Het zorgde er wel voor dat hij hard aan het werk ging om de nis, weer nis te laten zijn. Alles groeit weelderig met dit weer, regen en zon wisselen elkaar voortdurend af, dus dat wil wel. Ook de stapel dakpannen waar de kleurrijke groen/blauwe hagedissen zich schuil houden, werd vrijgemaakt van de aangewaaide essen die het zicht erop hadden benomen. Zo rustiek dat stapeltje oude rode dakpannen en goed voor alles wat kruipt. Er wordt dankbaar gebruik van gemaakt.

Bij het brood ging ik de fout in want ik hanteerde de bonnefooi en zo ver ben ik nog lang niet. Met extra bloem ben ik een heel eind gekomen, nu kijken of het bakken wil lukken. ‘Broodbakker, hou je bij een recept’. Altijd lastig voor een vrijbuiter.

Na een heftig onweer, waarbij het raam overhaast werd dichtgetrokken vannacht, bleef ik woelen. Daar kwamen de hersenspinsels uit alle hoeken en gaten om de aandacht van de slaap af te leiden. Maar op een gegeven moment was het niet meer nodig, want mijn aandacht werd door iets anders getrokken. Er klonk gestommel op zolder. Om de impact ervan te kunnen inschatten, dit is een vrijstaand huis, met flinke tuin of oprit tussen de huizen van de buren en met een enorme lege zolder. De slaapkamer loopt deels onder de zolderkamer boven en de meest rechte hoek van de zolder. Gerommel en gebonk is dus niet comme il faut. Lief lacht in de morgen mijn opmerkzaamheid weg met het idee dat het het onweer was. Maar daar tuin ik niet in. Het was erna en overduidelijk gestommel. Het moet een best wel groot dier geweest zijn. Na mijn verhaal streek hij over zijn coulante hart en ging toch maar een kijkje nemen. Daar was kennelijk een strijd geweest met een flink kuiken, veel veren en overduidelijk een dood restant. Waarschijnlijk waren de marters, of een is al genoeg, komen schuilen voor het onweer en hadden kennelijk ook een hapje weten te verschalken.

Al met al goed voor een half doorwaakte nacht. Gisteren was het een aangenaam dagje geweest. Er hoefde geen brood gebakken, want er was tot en met vandaag genoeg, we opperden het idee om te gaan fietsen, maar kozen toch voor een knus samenzijn op de veranda van de Datsja met een lekker glas seringensiroop met bevroren vruchtjes. De gelegenheid bij uitstek om van elkaar, het vogelgezang en diverse overpeinzingen te genieten en zo heel dicht bij elkaar te zijn. Bij zo’n gelegenheid moet ik altijd denken aan De Stille Kracht, de tv-serie uit de jaren zeventig, waarbij de twee oudjes in de kamer met tikkende klok zitten en herinneringen aan vroeger ophalen. Dat beeld vooral.

Van de schrijfcursus mag ik het woord aan mijn rug geven. Het duurde een paar dagen, maar dan komt inspiratie toch opborrelen. In dit relaas gaat rug los:

Ik ben je stut, zoals het stokske van Oldenbarnevelt, en die steunpilaar hoop ik tot in lengte der dagen of in ieder geval zo lang het nodig is, te blijven. Je hebt een grote bewondering voor mij en anderen ook. Omdat er weinig was aan jou waar mensen complimenten aan gaven, ving ik er vele. Een mooie rug, recht van lijf en leden, zoals men dat zo noemt. Er is maar een paar keer in het leven voorgevallen, dat ik er de brui aan gaf. Bij je tweede zwangerschap bijvoorbeeld. Je ging maar onverdroten voort en deed en tilde alles te pas en te onpas. Toen moest ik wel in actie komen. Protest door een zwangerschapshernia op te zetten. Ziezo, nu waren we wel gedwongen gas terug te nemen. Ik had achteraf gezien spijt van die beslissing want we hebben er bijna twee jaar flink last van gehad. Tot vriend G zei, dat je aan de andere kant van de Engelse Wip moest gaan zitten en daarna met kracht het gevaarte met alle kinderen ertussen, in beweging bracht. Eerst hadden we nog niets in de gaten, maar toen ineens merkten we dat we, jij en ik, moeiteloos in de auto konden stappen. ‘Verrek’, zei jij letterlijk, maar daar had ik geen zin in. Ik was er net vanaf. De tweede keer was weer bij een bevalling. Ze moesten je wel hebben. De jongste van de tweeling kwam er met een twist. Hup de ruggewervels vonden het een mooie afleiding en hadden meegetwist. Weer een tijdje flink lastig vond je me toen. Maar ook dat, sterke drager als ik ben, ging over. Nu blijf ik je stutten. Bij welke aandoening dan ook. Je kunt op mij bouwen. Beloofd is beloofd. 

Door de komende scheiding ben ik even van het padje. Het hoofd wil maar niet tot de juiste gedachten komen. Het is een beetje een fluïdum, die grijze brij daarboven. Gedachten sturen richting de kinderen lukt nog niet. Even is hier het gemis groter, zo voelt het, al is dat in realiteit zeker niet zo. Maar nu, nog 3 1/2 dag te gaan, neemt de druk toe. Dus vragen de routine-bezigheden de overhand. Brood afbakken na de bulkrijs in de koelkast, zeeprestjes smelten tot weer een nieuw hartje, kersen ontpitten. Haha, het zoeken naar een ontpitter is een volstrekt overbodig iets. Je haalt de pit snel en vakkundig uit de kers door ze er door te drukken. Een kind kan de was doen. Geen centje pijn. De 350 gram aan kers die ik overhou, is goed voor één potje kersenjam.

De was was ik voor het eerst met een lapje van Mosolap, maar door alle verhalen over de minst vervuilende wasmiddelen, kom ik uiteindelijk uit bij het goede ouwe klokpoeder van de jaren zeventig, die nog in iedere supermarkt te verkrijgen blijkt te zijn. Dat zal ik als eerste aanschaffen straks bij thuiskomst. Mother Earthlapjes zijn ook geheel vrij van alles wat maar onafbreekbaar is en derhalve veel te lang blijft rondzwerven. Terug bij af. Zonde van die jarenlange verspilling en vervuiling door de enorme plastic wasflessen en de zooi die er in zit. Spijtig voor ons en ons leefmilieu. Misschien moeten we eens meer kijken naar de middelen die men in onze jeugd gebruikten. Was kloppen met sunlight in de klopper, bijvoorbeeld. Geen centje pijn, voor ons als kinderen veel lol met het schuim en wel schone kleren. Handzaam bezig zijn is een mooie remedie, door het Zen-karakter ervan en het is goed voor het bewustwordingsproces. Was is hier trouwens in een mum van tijd droog in de zonnige buitenlucht. Dat wil wel bij dertig graden. We hebben geen droger en het ding ook niet nodig.

De frituurpan hebben we ook bij de kuka (vuilnisbak) gezet en de pan was al lang en breed weg voordat de vuilniswagen kwam. Ze kunnen hier alles gebruiken. Wat we weggeven, is vaak datgene wat wij tegengekomen zijn op een niet opgehaalde opslag hier op zolder, wat voor ons overtollig is gebleken. Er zijn bijvoorbeeld ook twee elektrische hapjespannen. Ik wacht met wegdoen tot de grote groep logees er is, misschien vinden zij dat handig en zijn er mensen die weten hoe er praktisch mee om te gaan, maar voor mij heeft het nauwelijks meerwaarde. Zo ruimt het al met al aardig op en zijn andere mensen er weer blij mee.

Het doek in de Datsja smeekt om aandacht, maar mijn hoofd staat er nog steeds niet naar. Toch ook een beetje uit het ritme door alles wat geweest is en wat straks komen gaat. De agenda stroomt vol. Er zijn veel verjaardagen en hoogtepunten te vieren en dan is er nog een leuke midweek met de zussen, altijd bijzonder. We zitten in een mooie streek in een natuurhuisje in het Oosten van het land, vlakbij Zutphen.

Gisteren hadden Lief en ik een gesprek over verre vakanties en kwamen erachter dat bij beide de behoefte nagenoeg nul is. We hoeven niet zo nodig meer. Het kleine leven bevalt en alles wat er omheen is. Twee werelden is een luxe, beseffen we. Dat is op zich al afwisseling genoeg. Optimaal genieten van wat er op ons pad komt, bevalt goed. Het brengt rust en een intenser leven. Het is niet langer de kwantiteit, maar de kwaliteit waar het om draait.

Heerlijk geslapen. Geen last gehad van een te warm dekbed, integendeel. Het katoentje in het satijnen/katoenen overtrek was heerlijk koel. Precies goed.

Het is een drukte van belang in ons dorp. De buurman aan de overkant maait het gras voor het huis om de open goot van de doorlopende waterafvoer heen, en bij de buurman twee huizen verderop reed daarstraks een kleine vrachtwagen met halve boomstammen naar binnen. Dat betekent dagen lang zagen voor de jonge buurman daar. Er rijden en lopen mensen langs de grasmaaiende overbuurman en ze groeten hem allemaal uitgelaten. Het weerhoudt hem er niet van door te maaien. Buuf vertrekt in haar fleurige rode jurk naar de kisbolt, het kleine winkeltje op de hoek. Zo opent het nieuwe bed in deze stand een verrassend perspectief op het leven in het dorp. Door de spiegels aan weerskanten en het openstaande raam vergroot het zelfs mijn blikveld.

Lief heeft net vier spannende foto’s opgestuurd van een esculaapslang die overdwars op het filosofenpad als een standbeeld zo roerloos in kronkels lag. Eerst dacht hij dat het dier gepakt was. Met een stokje porde hij hem wat een schokje teweeg bracht. ‘Blijf liggen(zitten) waar je ligt(zit) en verroer je niet, hou je adem in en stik niet’, moet hij in variatie op een thema gedacht hebben. Hij voerde ‘Dood’ in ieder geval perfect uit. Bij terugkomst was ie weg geglibberd. Duidelijk werd wel waarom hij esculaapslang heet. Zo heeft alles betekenis.

De spiegel en het open raam er tegenover werken als een verspiedertje en ik moet denken aan mijn oude tante Lena, die op een bovenhuis woonde aan de Marnixlaan in Utrecht en voordat ze de deur eventueel opendeed altijd in haar spionnetjes, zoals ze officieel heetten, keek. Een spiegel die op de straat was gericht aan de linkerkant van het raam. Maar ze zat ook maar wat graag het leven van de buurt er in te aanschouwen. Je moest toch minstens een beetje op de hoogte blijven van wat er speelde in de buurt. Ik vraag me af of ze nog bestaan, deze kijk op het leven vanuit de hoogte. Tante Lena is nu een goedlachs wollen pakje a la Chanel, maar dan maat 50, en een pothoedje op mijn aanneem-foto. Ze staat pal achter me, terwijl ik de prikkende communiejurk met de grote kraag aan heb en van het ene op het andere been wissel. Dat kan ik zien door de stand ervan, een knie gebogen, een grimas die het midden houdt tussen gemengde gevoelens van geluk en alle gradaties daartussen. Of kleur ik de waarneming nu anders in dan toen. Wie zal het zeggen.

Ineens klinkt er gezucht en gemompel onder het open raam. De buuf is terug en nu valt me ook het knippen van een schaar op, een snoeischaar, verwacht ik, voor de sering die pal voor het raam staat. Haar tuin ligt dieper, dus ik hoor haar enkel. .

Van vriendinlief krijg ik een prachtig gedicht van Vasalis opgestuurd, die hier op alle fronten van toepassing is en dat is behoorlijk bijzonder. Ik stuur het mee, omdat het zo mooi is en omdat ze aan mij moest denken toen ze het las.

Appje van zoonlief voor de sponsorloop van zijn twee rakkertjes, helemaal door het hoofd geschoten en snel weer goedgemaakt. Ziezo. Tijd voor wat wasjes en het brood.

De mannen van het bed zijn gearriveerd, samen met het bouwpakket. Ze zetten het voor ons in elkaar. Dat is maar beter ook gezien het aantal ontelbare onderdelen die het kennelijk vergt. Zal dat lekker slapen vannacht. Ze zijn relatief snel klaar. Wat ik moeilijk vind aan dit feit, is dat het hier geen gewoonte is om iets te drinken aan te bieden. Ze zijn toch al gauw twee uur bezig. Maar Lief zegt dat ze komen, de klus klaren en snel weer weg zijn. Alles wat wij er omheen verzinnen, fooitje, iets lekkers te drinken of een kop koffie aanbieden,kennen ze hier niet. Ik ga maar op mijn handen zitten en hou me afzijdig. Het druist in tegen mijn gevoel van gastvrijheid. Een hele goede zet van de mannen was dat ze het bed een slag gedraaid hadden en we nu veel meer het gevoel van ruimte hebben in de kamer. Nooit zelf bedacht, terwijl ik toch altijd naar harmonie en balans zoek. Wonderlijk. Maar we zijn er reuze blij mee.

Na de brunch ging ik op pad om nieuw beddengoed te kopen. Dit bed was breder dan het vorige en de matras veel hoger. Bij de winkel van andere Scandinavische makelij dan we gewend zijn, was alles te kust en te keur, maar merendeel polyamide. Ik wilde katoen, gewoon een vezel die dichterbij de natuur staat. Ongebleekt hadden ze niet en dat zou ook te besmettelijk zijn met die lieve grote landschapsbeheerder van me, dus koos ik een mooie kleur met bijpassend onderlaken en toch nog een wat lichtere versie. Helemaal vol van alles en de beurs leeg kwam ik weerom. Ziezo, laat het nu maar zomeren.

De zuurdesemstarter was de pot uitgerezen, dus het werd de hoogste tijd voor een nieuw brood. Ik dacht erover om een paar in voorraad te bakken dan kan Lief, als ik een maand weg ben, er steeds een uit de vriezer halen. De rogge

De zanglijster laat zich de hele dag horen met flinke riedels en hij gebruikt het hele arsenaal aan fluiten, roepen, zingen. Het is een lust voor het oor. Nu ben ik al de hele tijd nieuwsgierig naar wat voor hem zo belangrijk is om het zo uitbundig rond te vertellen. Het is ook de favoriet van Boukje Toussaint die voor Roeg een cursus vogelzanggeluiden heeft ontwikkkeld. De zanglijster is haar favoriet en ze zegt erover: “De zanglijster. Dat is een brutaal beestje met gevoel voor humor. Hij gaat het liefst hoog boven in de boom zitten, zodat iedereen hem kan zien. Jac.P.Thijsse zei dat het net was of een zanglijster zijn kinderen roept: “ Pietje, pietje, pietje, Frederiek, Frederiek, Frederiek, kom je nu? Kom je nu? Kom je nu?’ Heel mooi”. Hier babbelt hij in ieder geval wat af.

Het is erg warm vandaag en morgen. Tijd voor een tropenrooster. Lief was in ieder geval zo verstandig. Morgenochtend pas weer maaien. In de vroege ochtend is het goed te doen.

Vandaag velletjes tapioca voor de springrolls bij de super ontdekt. Moet dan altijd aan de Filosoof denken, die ons op vakantie verrassend goed verraste met zijn eigen gemaakte springrolls. Ik maak ze feitelijk te dik, grote stappen, snel thuis, maar ze smaken voortreffelijk.

Merel heeft het stokje van Lijster over genomen. Heerlijke avondzang op zo’n zeldzaam mooie serene avond

Gisterenavond, na het voorlezen van een van de laatste hoofdstukken van Dr Swaabs biografie, zoals altijd een heerlijk intens moment van het begin van een avond, zochten we een film op. Doorgaans worden we een beetje duizelig van het aanbod. We zijn watjes geworden en hebben onze keuzes behoorlijk ingeperkt. Het moet drama zijn, met een vleugje realiteit, diepgang, liefst filosofisch getint en ga zo maar door. Waar in de jaren zeventig we fan waren van Bruce Lee en meer dan eens een robbertje kungfu menigmaal om de hoek kwam kijken, houden we het nu vooral kalm, zonder rondzwevende armen, benen en wat dies meer zij.

We vonden een film in een taal die we niet direct thuis konden brengen. Het bleek IJslands te zijn. Een oudere heer sluit zijn restaurant om in Londen zijn vroegere Japanse geliefde te zoeken. Hij belandt in Tokyo en Hiroshima. De film heet ‘Touch’ en is geregisseerd door Balthazar Kormakur en gebaseerd op de bestseller van Ólafur Jóhann Ólafssonn. Een heerlijke aandoenlijke film met een oude Kristófer en een jonge versie en een oude liefde waar de prille romantiek doorheen zingt. Dit is precies wat we zo graag zien op zo’n heerlijke zaterdagavond. De moeite waard.

Vannacht spookte het gezelschap door mijn hoofd dat in Juli op bezoek komt. Er moet nog een grote stoofpan worden aangeschaft, maar hier in de la liggen ook twee elektrische hapjespannen. Eens kijken of ik een recept voor curry erin klaar kan maken. Het enige voordeel buiten al de wonderbaarlijk ingenieuze staaltjes van mijn nieuwe intelligente keuken is dat ze extra groot zijn. Ik weet dat mijn schone Turkse dochter dergelijke pannen gebruikt op feesten en partijen waar dan een grote hoeveelheid kipkluifjes in ligt te sudderen of hun befaamde Köfte.

Onze vrienden zijn over het algemeen vegetarisch, alhoewel niet allemaal. Ze kunnen zich eventueel uitleven op de barbecue, de houtoven, etcetera. Die curry ga ik van de week uitproberen. Zou je er ook rijst in kunnen stomen, dat zou geweldig zijn. Een gezelschap van acht mensen in totaal die kunnen wel wat aan. Gelukkig ben ik grote gezelschappen gewend en, niet onbelangrijk, het zijn de moeilijksten niet.

Vandaag maken we de slaapkamer weer leeg in afwachting van het nieuwe bed, dat nu morgen echt komt, heeft de dame van de zaak beloofd. Ze stond er min of meer zelf garant voor. We zijn wel een beetje sceptisch geworden en willen als ongelovige Thomas het eerst zien en dan geloven.

De buurvrouw heeft vier kleine kuikens rondlopen en de moederkloek pikt ook wormpjes mee met haar kroost. Ze zijn denk ik gescheiden van de haan, een goede zet van de buuf. Het heeft altijd iets gemoedelijks, die scharrelende kippies met krabbende pootjes tussen de bloemen. Een vaag verleden sijpelt door.

Het wordt tijd voor een nieuwe brief aan de filosoof en tante Pollewop. Er was al een bladzijde van het Verkade-album helemaal vol. Dat is een mijlpaal, want ik verstuur iedere keer tien plaatjes kris, kras door het album heen. Trots wordt het via een foto in de app vertoond. Het is voorlopig voor vier weken misschien wel de laatste, omdat ik pas weer ga sturen, als ik hier ben. Dat betekent een korte pauze. Wie wat bewaard die heeft wat.

De vijgenboom heeft geen vruchten op één verdwaalde na. Lief heeft in het najaar kennelijk te rigoureus gesnoeid. Dan worden de jonge vijgen gevormd en zitten als een klein vruchtbeginsel al aan de takken. Geen vijgenjam dit jaar. Als compensatie voor de ontbrekende vijgen hangen er nu twee zonnelampjes in. Er staan inmiddels negen takken en takjes op water om te wortelen. Plaats genoeg in het aanwassende voedselbos, dat nu ook vooral een bloemenzee is. De Catalpa, waarvan we dachten dat ze de winter niet hadden overleefd, is waarlijk opgestaan, een van hen tenminste. Lief is bang dat hij bij het maaien de andere misschien ongezien een kopje kleiner heeft gemaaid. Voor komende winter zullen we ze in ieder gval goed inpakken.

Er is feest in het dorp. Een menigte mensen in de meest kleurige kledij trok vanmorgen al heel vroeg naar de kerk om daarna in feestgedruis uit te barsten op het plein achter het dorp waar de marktkramen permanent staan opgesteld. We vermoeden dat het een bruiloft is op Roma-leest geschoeid. Het brengt me jaren terug naar de kringloopwinkel van stichting Nieuw Werk waar ik vrijwillig werkte in de oude kazerne van Nieuwegein en waar we Roma-buren hadden, omdat ze nergens anders konden staan met hun woonwagens. Wij werden uitgenodigd op een bruiloft en kregen een zeer gastvrij onthaal met ruim eten en drinken. Één groot feest. Hier op het terras hoor je alleen de beat. We laten het.

Weer een brood goed gelukt. Het komt me in de vingers. Fijn. Het is een werkje van niks maar je moet het wel even weten, zoals bij zoveel dingen.

Voor de schrijfcursus, dag 290 al, moesten we opschrijven over waar we niet zonder van menen te kunnen. Voor mij is er maar een ding waarvan ik denk dat het een grote ramp voor iemand is als je zonder zou zitten. Met tijdreizen was ik ineens jaren terug op het moment dat dat me te binnen schoot. Ik zat in de oude hoge zaal van Neurologie in het Academisch Ziekenhuis van Leiden naast het bed van een Indische mevrouw. Ze had een flinke hersenbloeding gehad en was daarmee haar spraak kwijt geraakt. Ze had een ernstige vorm van Amnestische Afasie. Dit was hoe ik het me herinnerde:

Wat zou je doen zonder—-Woorden.

Ik zeg bewust niet taal. Want afasie ofwel ernstige Amnestische afasie is een wrede vorm van verstoorde spraak. Dat je nog wel de betekenis van de woorden kent en weet welke je moet gebruiken om je te verduidelijken maar ze niet meer weet te produceren. 

Het lijkt me het ergste wat men en mij, die van woorden aan elkaar hangt in het bijzonder, kan overkomen. Nee, ik wens het eigenlijk niemand toe. Want iedereen gebruikt taal. Mijn opleiding tot verpleegkundige en mijn stage in het derde jaar op de afdeling Neurologie van het Academisch Ziekenhuis in Leiden is daar grotendeels debet aan. Daar heb ik aan den lijve ondervonden hoe het is als de machteloosheid boven komt drijven, wanneer je niet duidelijk kan maken wat je denkt of wat je begrijpt. Er rolden alleen maar klanken uit de mond van de vrouw die ik op dat moment verpleegde: ‘Rederederederedere’, haar ogen groot van het verschrikkelijke besef dat ik haar niet begreep. Ze haalde moedeloos haar schouders op en trok haar Indische kussentje nog maar eens dichter tegen haar buik aan. Ik stond er bij en voelde me onthand, omdat ik zonder het begrip te kennen wist, dat ze me volledig begreep, maar het niet wist te vatten in woorden. Transmittertje kapot en onmiddellijk gedoemd in eenzaamheid te leven. Hoe erg is dat. Een nachtmerrie voor iemand die de taal als verlengstuk hanteert van zijn of haar persoonlijkheid. Ergo, voor iedereen dus.

De wilde kersen achter zijn rijp aan het worden en nu moet ik op pad om een kersenpitter te vinden. De bomen hangen vol en ik ben benieuwd of het lukt om er een op de kop te tikken. Anders wordt het gewoon het onvolprezen scherpe aardappelmesje. Ondanks de voorspellingen ziet het er vandaag zonnig uit. Misschien zit er een fietstochtje in en kan ik ook wat kersen plukken van de boom die lief en vriend vorige week tijdens hun wandeling hadden ontdekt en die zoete kersenlekkernij uit haar takken laat vallen. Niemand die het opraapt. Vast lekker met haar zus De Wilde Kers. Het broodbakken gaat ook door. Oefening baart kunst.

Er is ondertussen een Ecohotel geboekt en ik heb per mail een digitaal vignetbewijs ontvangen. Alweer twee handelingen om af te vinken.

‘Altijd te paard’, de biografie over Renate Dorrestein door Iris Pronk, houdt me al dagen in de greep. Er zijn stukken tijd bij die ik niet herken, alsof ik er buiten gelopen heb, een ommetje aan het maken was, maar andere passages kan ik me helder voor de geest halen. Renate is een kind van mijn tijd. Alleen zat ik niet middenin het strijdgewoel als zij destijds. Haar ziekte, MS, wordt haar vaak als een psychische aandoening verweten. Als al die bekende stuurlui nou eens aan de kant bleven staan. Sommige ziektes zie je niet, maar zijn er wel. In de nachten als niemand wakker is, na een dag van optimistisch uitpakken, komt ze aansluipen en word je die lege ballon op de bank, de zwaarte in een lijf kan sowieso niemand voelen. Hou je bij je leest, als je er geen weet van hebt.

Zoonlief belde vanmorgen. De lieve benjamin van de familie krijgt al een heel eigen koppie en ik kan nog niet zeggen waar de gelijkenis zit. Haar broer komt even aangelopen, kijkt naar mijn beeltenis, lacht verlegen en rent er weer vandoor, naar zijn autootjes. Alleen als hij van zoonlief hoort dat ik er volgende week weer zal zijn, veert hij even op. Wat moet je ook met zo’n ver-weg-oma, die geen knuffies voor je door het beeld kan stuwen, hooguit kushandjes, maar dan wel heel veel. Weemoed aan deze kant, dat altijd.

Hoera de kolibrivlinder komt langs en steekt haar lange tong in het hartje van de kleine lobelia-bloemen. Wat een nijvere schoonheid is het toch. Het filmpje lukt, een foto is altijd te moeilijk, omdat ze voortdurend in beweging is. Haar vleugels maken overuren.

Slaapmutsen naast korenbloemen . Een ideale combinatie. Het oranje versterkt het prachtige blauw van de korenbloemen. Het slaapmutsje staat symbool voor creativiteit, inspiratie en dromen en wordt in verschillende landen geassocieerd met geluk en optimisme, bovendien zou het helpen tegen slapeloosheid en depressie verlichten. Inheemse Amerikaanse volkeren gebruikten het als voedselbron en rituelen en ze werd geprezen omdat ze de geest wist te verheffen en geluk bracht. De korenbloem symboliseert vrijheid, eenvoud, hoop en trouw en is met haar warrige wilde uitstraling een prachtige tegenhang en tegelijk voel je dat er van beide schoonheid en harmonie uitgaat. De tuin schept haar eigen evenwicht.

De kogel is door de kerk. Ik ga toch alleen terug naar Nederland om er een maandje te vertoeven en dan weerom te keren. Lief heeft een aantal klussen aan huis, die samen met vriendlief op te lossen zijn, maar dat gaat sneller als hij hier is. Het betekende wel, dat we gisteren naar de meubelwinkel reden om te informeren naar de komst van het vermaledijde bed. Ook daar sloeg de kordate vrouw achter de balie spijkers met koppen. Volgende week om negen uur wordt het gebracht en gemonteerd. Geduld is een schone zaak. Ondertussen wisten we wel twee houten interieurs te scoren voor de twee bestekladen. In mijn afwezigheid wordt de plank boven het aanrecht gerealiseerd en zijn er nog wat aanpassingen, zoals een te metselen randje onder het raam bijvoorbeeld en natuurlijk is daar altijd het Hoff-land. Zoveel grond en begroeiing, daar is een mens nooit klaar.

Er viel ook een klein feestje te vieren, want ik had met rogge de zuurdesemstarter gemaakt, en mijn brood was voor het eerst echt goed gelukt. Ik ben er super trots op. Zo leuk om te doen, je eigen brood bakken en zoveel lekkerder. Alleen had ik het nog niet diep genoeg ingesneden. Dat komt nog wel. Nu verder experimenteren. Wie weet. Met de overgebleven starter zal ik de nieuwe starter maken en met de rest crackers bakken. Ik weet nu hoe dat het beste kan, dankzij vriendinlief. Die heeft trouwens om tetra-etsen te drukken een pastamachientje aangeschaft. Zo inspireren we elkaar.

Lees net dat Lieke Marsman overleden is. Reden om het laatste hoofdstuk van haar boek ‘Op een andere planeet kunnen ze me redden’ nog eens te herlezen. Met groot respect denk ik aan deze dichter, filosoof en schrijver, haar wilskracht en haar doorzettingsvermogen.

De schrijfcursus vraagt naar mijn Polsen en hoe ze over mij denken. Ik gooi mijn register open en schrijf achter elkaar het volgende relaas:

Ha lieve voedster, of, wie voedt wie, dat is de vraag. Met regelmaat stoppen jouw handen aan het uiteinde van ons wat in jouw mond, maar het is waar, de keuze bepaal jij. Wij zijn typisch onderdeel van een groter geheel, mijn zus en ik. We zouden ook niet onafhankelijk van jou kunnen opereren. En toch, we hebben nog altijd wel veel in te brengen. Probeer maar eens iets te typen als wij niet aanzetten. Gaat je mooi niet lukken. We zijn altijd mooi en smal geweest, als enige van het hele lijf mogen we wel zeggen. Prachtig waren we. Ik zeg waren, want wat deed je in godsnaam bij die fysiotherapeut, door op zo’n wankel evenwichtskussen te gaan staan. Hoe heet dat ding ook alweer. Het was de Goden verzoeken want natuurlijk lazerde je er van af en stond die peut net even aan de andere kant. Tot die tijd waren zus en ik een twee eenheid, een identieke tweeling in spiegelbeeld, maar linkerzus zei ‘krak’ en daarmee was een pleit beslecht. Niet langer gingen we samen door het leven, maar was er een onvermijdelijke breuk, letterlijk en figuurlijk, tussen ons in gekomen. Naar het ziekenhuis met al die pijn, zus werd verpakt in een afzichtelijk onbuigzaam blauw harnas en zo droeg jij haar zeker zes weken lang voort. Geen wonder dat schoonheid daar werd aangetast. Een breuk die zo slecht heelde, dat het voorgoed tussen zus en mij in kwam te staan. Een wonderbaarlijk scheef en breed vormloos exemplaar kwam uit dat harnas. Jij terug naar die dokter, maar het hoorde erbij, vond dit heerschap. Klaar zijn we er mee. 

Nooit geweten dat je een eeneiige tweeling zo wreed kon scheiden. Goed, we doen het ermee. Ze blijft mijn zus, maar wennen was het wel. Beter opletten in het vervolg en blijf verre van dat wat fysiotherapie heten mag. Deze goede raad is gratis. Zet ‘m op verder en heel veel liefs van rechterpols, uit naam ook van linker zusje. 

Liefs, Pols en pols.

Straks gaan we het brood proeven en voed ik de starter voor een nieuw exemplaar. Er dient een lijstje afgewerkt te worden, van regeldingen. Hotel, vignet, auto zuigen enzovoort. Bovendien wil ik voor maandag de slaapkamer weer leeg hebben. Zo blijven we van de straat. Nu is het de beurt aan het tweede wasje na de logees. De zon schijnt, het waait en het leven knipoogt. Geen vuiltje aan de lucht.

OP 3 juni 2018 duikelt WordPress een stukje op waar ik nu nog steeds volledig achtersta. Uit tijdnood, deze herhaling:

Een discussie op Facebook over de vrijheid die het kind moet hebben om te komen tot individuele expressie. Het begon met een verhandeling over een prentenboek van de onvolprezen Eric Carle, die allerlei dieren, te beginnen met het blauwe paard, er gekleurd had opgezet. Door erover te filosoferen en te kijken werd de aandacht van een jongen getrokken door de gele koe, die blij was. Dat bleek daadwerkelijk het geval dus hij ging er voor zitten. Hij scheurde met geel vloeipapier de gele koe bij elkaar en alleen zijn poten konden er niet op. Maar dat feit was te verwaarlozen. Het ging om de weergave van zijn vreugde en het feit dat zijn werk dat uitstraalde.

Iemand reageerde heftig met op te merken dat dit een voorbeeld was van de zoveelste kopieerles. Geen creatieve en bruisende activiteit, waarbij het kind los kon gaan, maar een voorbeeld, dat hij na moest maken. Het wil dat Eric Carle zich juist bij dit boek had laten inspireren door Frans Marc, die onderdeel uitmaakte van der Blaue Reiter, het kunstgezelschap dat werd opgericht in 1911 door Wassily Kandinsky, Frans Marc, August Macke en Alexej von Jawlensky. Ze wilden ontsnappen aan de academische kunst en bijvoorbeeld Frans Marc legde zijn emotie met kleuren vast. Van zijn hand was het kunstwerk ‘Die gelbe Kuh’ uit 1911.

Carle ving het thema kunst in de onorthodoxe kleurstellingen van zijn dieren. Dat is waar kunst om gaat. Alles, maar dan ook álles, is mogelijk. Zo’n boek is geen voorbeeldenboek. Juist door erover te filosoferen met kinderen krijgt het diepgang. Dat de jongen de koe als voorbeeld nam, is geen halszaak. Het verschil tussen scheppen en kopieren zit met name in het aanbod.

‘Vogels’ door de hele groep de eekhoorns van Jenaplanschool De Overkant gemaakt.

Ooit, in het grijze verleden, toen ik aan de opleiding begon, waren er fanatieke leerkrachten die kinderen verwoed mooie dingen lieten maken. Het criterium mooi werd langs de maatstaven van de docent zelf en de ouders gelegd. Er mocht geen valse vouw of scheur inzitten. Het moest allemaal natuurgetrouw worden nagebootst. Als je bij de voorbeeldles een verkeerde handeling maakte, ging het mis en werd het ‘kunstwerk’ zwaar bekritiseerd. Dankzij de trauma’s die ik in de eerste en tweede klas van de lagere school heb opgelopen over een te breien poppenbroek naar authentiek model, wat niet in mijn vingers zat en er dus ook nooit uit zou komen, ben ik ‘grenzenloos’ gaan denken. De ideale aansluiting was niet het doorsnee kleuteraanbod, maar de ervaringsgerichte aanpak van jaren later. Onderwijs heeft tijden op een lager pitje gestaan vanwege het doorsnee strakke keurslijf van regels waar het in gegoten zat.

Later kwam ik de onzekerheid over het aanbod vooral tegen in de voorgekauwde lessen. Ze werd door de leerkracht gevangen in een klaarleggen van alle mogelijke, zelfs voorbewerkte, onderdelen ten einde het hoogste succespercentage te halen. De gedrevenheid was groot. In enkele gevallen kwamen ze al om zeven uur op school om alles in de juiste stelling te brengen. Er zat nul aan creativiteit bij en 100 % aan opgelegde techniek. Het kenmerkt mijn aversie voor vouwlessen en consorten. Het voorbeeld en ik zijn nooit vrienden geworden.

Ik ben gek op het proces. Laat het gaan. Als dat jongetje naar aanleiding van de koe die hij zag in het boek van Carle, geïnspireerd raakt en aan de slag gaat, is dat geweldig. Geef hem de vrijheid. Daar zit de creativiteit in. Biedt alle ruimte, met een poot, zonder poot, geel dat groen, oranje of pimpelpaars kleurt, twee ogen, een oog  het maakt allemaal niet uit. Hij had aangegeven dat de koe hem blij maakt. De kleur geel trok hem. Zorg voor een rijk aanbod, waaruit hij kan kiezen naar hartenlust en als het in het laatste moment iets anders wordt, dan is dat alleen maar toe te juichen. Dan buigt resultaat voor Het Proces.

Daar draait het om, de weg die er bewandelt wordt, alle ontdekkingen en opgedane ervaringen, die we, in het volgen ervan, aan onze bagage mogen toevoegen. Dat daar techniek aan ten grondslag mag liggen is evident. Het is aan de coach, leerkracht, spirituele aanvuller om daar handvatten aan te geven door een ruim aanbod aan materialen te leveren en subtiele verwijzingen te geven op het juiste en enige moment. Dat aanvoelen is de kracht van de ‘Meester’.