Ik kom ergens het bosbaden tegen en lees daarna ook over het bosbad in het Amsterdamse bos van Jasper Koopmans. Het is geënt op het Japanse ‘Shinri Yoku’. Dat is heel bewust het bos ondergaan, zonder andere prikkels en hulpmiddelen dan alleen je zintuigen. Wandelen, ruiken, voelen, waarnemen, horen en proeven. ‘In de loop der jaren is het uitgegroeid tot een therapievorm die wordt gebruikt als preventieve zorg’, zegt wikipedia, ‘Met allerlei sessies als ademyoga, mindfulness, meditatie’. Voor ons geldt als de meest zuivere vorm: Het onderdompelen in het bos zelf, zonder anderen. Ik en het bos in al haar zinderende zijn.

Jasper heeft daartoe een badkuip onder de bomen geplaatst, waar je in kunt gaan zitten en kan gaan waarnemen. Hier op de Hoff doen we dit eigenlijk allang. Overal staan stoelen, een tikkeltje krakkemikkig, op te gaan in de natuur. Zitten en kijken naar bijvoorbeeld de toppen van de bomen hoog boven je, de dorre grond bedekt met bruine bladeren, waar van alles in ritselt en kruipt, de vrolijk fladderende en speelse vlinders, meest koolwitjes en atalanta’s, die om elkaar heen dartelen, de immense stilte, zon die gefilterd wordt door de bladeren heen, gevallen krieken, kwetsen, kroos, wilde appels en kweeperen die hun zoete geuren verspreiden en wolken insecten lokken, dat zachte zoemen in allerlei toonaarden, dat zo rustgevend werkt in zinderende dagen als deze en in het voorjaar en het najaar de vogels in al hun uitbundigheid. Een hele andere gewaarwording bij de plotselinge windvlagen die hier kunnen opsteken of bij de overheersende hitte.

Als je midden in de natuur zit, kan je niet anders dan haar beleven. Zonder de betekenis van het woord te kennen is ‘Shinri Yoku’ hier al een begrip geworden.

Nu met het plukken van de vruchten krijgt het nog een dimensie erbij. Wat is ze gul en vrijgevig, van bloem tot vrucht, ja zelfs het blad en het hout krijgen andere betekenissen en het kreupelhout krijgt haar waarde terug.

Ergens ver weg van ons leveren vrienden een zware strijd. We horen en zien iedere dag eventuele progressie, maar met kleine stapjes, millimeter werk. Wat is ver weg zijn dan moeilijk en hoe belangrijk zijn dan de lichtpuntjes, strohalmen vooralsnog, waar de hoop zich aan vastklampt met hun hele ziel en zaligheid.

Er is een bericht over het maakproces van ons beeld. De afwerking nadert voor ze eind september het glazuur in gaat. Wat een welkome afleiding om daarmee bezig te gaan. Een videofilmpje verduidelijkt veel. De vraag is: ‘Willen we daar zelf een vinger in de pap of mag vriendinlief op haar eigen scheppingsdrang varen’. Ik ben geneigd tot het laatste. Als maker geeft dat de hoogste voldoening, maar het is ook wel zo, dat de ontvankelijkheid meetelt. Het vraagt om samen te bespreken. Straks maar.

De citroenen zijn op, dus de Hibiscus wordt vanmiddag pas geplukt. Siroop maak je met citroensap en suiker en de bloemen van de struik, zonder stampers, meeldraad en zaadpeul. Je gebruikt alleen de bloembladen of de vlezige kelk. De druivensap is goed gelukt. Van ruim twee kilo druiven houden we 21/2 fles druivensap over. De pulp was al weg toen ik me bedacht dat ik er misschien mee had kunnen verven. Er hangen nog wat oude trosjes aan, dus wie weet. De teloorgang van de tropenhitte is uitgesteld tot woensdag. Nog even plan-plan.

De oudste van de rakkertjes heeft net zijn eerste wedstrijd achter de rug. Knulletjes van een paar turven hoog die fanatieker zijn dan menig prof. 12-0 gewonnen. Kleinzoon was goed voor 6 pegels. Zijn vader en diens tweelingbroer waren even oud toen zij begonnen aan hun voetbalcarrière. Een aandoenlijke en bewogen tijd, waarin ze leren om te gaan met winst en verlies, samenspel, kameraadschap en het leren beteugelen van emoties. In die zin is het een beste leerschool, zeker als je vader de leider van het team is en zelf een voetballer, die hetzelfde al op jonge leeftijd heeft geleerd.

De filosoof speelde vandaag voor het eerst op een groot veld. Het was ondanks verlies een goed gespeelde wedstrijd met een nieuw team. Die moeten nog even samen hun draai vinden en aftasten wat ze aan elkaar hebben. Maar de sfeer was goed. Na zo’n 30 jaar langs de lijn te hebben gestaan kan ik daar toch wel een beetje over oordelen. De zaterdagochtenden om 8 uur heb ik geen seconde gemist, toen men overging naar een ouder elftal en later gingen spelen.

Intussen zijn de vijgen bekeken en nog niet droog genoeg bevonden, dus staan ze buiten in de zon met een vliegenmand erboven en het brooddeeg voor een dagvers klein brood was nauwelijks gerezen. Toch afgebakken en het ziet er nog best aardig uit. Er past toch een iets grotere hoeveelheid deeg in mijn kleine nieuwe pannetje. Dus als de starter zich verdubbeld heeft, komt er een herkansing.

De druiventrosjes zijn geplukt. Goed voor een pan vol. Nu eerst afrissen en opkoken. Ondertussen heb ik ergens al een recept opgedoken voor een focaccia met druiven en gekarameliseerde uien. Daar kan ik wel mee uit de voeten. Nog twee dagen tropen en dan is het hier weer voorbij, ergo nog twee airco-keuken-dagen. Geen straf hoor. Daar ben ik graag aan het experimenteren.

De middelste van de rakkertjes, die zondag het familiefeest voor zijn verjaardag viert, kreeg gisterenmiddag ons cadeau toegestuurd. Een schattig wolletjeszacht knuffelschaap, dat in liefde werd ontvangen en ‘gewoon schaap’ is gedoopt. Het was dus ruim op tijd. In het weekend bezorgen ze niet. Lastig om niet bij de verjaardagen te zijn. Ik mis er altijd wel een paar met deze hoeveelheid grut. Volgend jaar maar weer.

Vandaag is ook het grote festival waar zoonlief en schone dochter en haar Molukse familie al maanden en dagen druk mee zijn. Ik duim voor een groot succes en helemaal voor een zonnetje. Hier had dat laatste geen probleem geweest. De jongste pork had ook een Maluku t-shirt aan. Wat staat dat stoer en koddig . Gisteren moest er opgebouwd worden, want er staan kraampjes, er is een podium voor de optredens en het parkeren moet in goede banen geleid. Vorig jaar hadden ze een eerste keer de organisatie gedaan en er is nu meer ervaring en wijsheid. Ik ben trots op ze en hoop op een succesvolle dag.

De bramensiroop is bijna op, gisteren nog zo’n heerlijke dorstlesser en dan is het morgen toch echt tijd voor de Hibiscus. Zo wisselt alles elkaar in harmonie af en kunnen we maar door blijven gaan.

‘Eigen haard is goud waard’ en in een variatie op een thema: ‘Niets droomt zo lekker als je eigen bed’. Vergeten op te schrijven, maar de sfeer was heerlijk en alle kinderen waren erbij. Om acht uur wilde ik de vijgen 12 uur te drogen hebben in de hete luchtoven op 55 graden, omdat er anders eenvoudigweg een hoorn des overvloeds aan jams en siropen wordt geschapen. En in het kader van ‘Wie wat bewaard die heeft wat’ leek het me een uitstekende gelegenheid om de vijgen te drogen, die daarna bewaard kunnen worden in een luchtdichte afgesloten pot. Heerlijk om te gebruiken in winterse stoofpotten.

Straks zijn de druiven aan de beurt om druivensap te maken. Veel trosjes hebben de make-over van het prieel niet overleefd, maar er zitten er nog altijd volgroeide trosjes tussen. De kruiwagen voor het snoeiafval en de verdroogde trossen, de mand voor de goede druiven, hoedje, handschoenen en bril voor de bescherming, snoeischaar in de aanslag.

Nog vier dagen hitte met een piek van 34 graden op zondag en daarna treedt eindelijk het leefbare klimaat aan. Dan kan er weer naar hartelust gepenseeld worden. Nu is het veel te warm in de Datsja.

Het boek van Maggie O’Farrel is erg boeiend en heeft me praktisch vanaf de eerste bladzijde gepakt. We hebben volop tijd om te lezen. Ergens in het ons gegeven tijdsbestek zullen we het luisterboek van De Hobbit een plek geven. Het wordt spannend nu Bilbo Balings met de eigengereide dwergen op pad is. Natuurlijk kennen we het verhaal uit de jaren zeventig van haver tot gort. In die dagen luisterden we naar de muziek van Bo Hanson daarbij. Dromerige sfeervolle muziek, die de sfeer van het onmetelijke woud, de tocht, de dreigingen, prima wist weer te geven. De oude originele LP heb ik in Nieuwegein, maar ik vind de muziek terug op Spotify, samen met de foto van de o,zo bekende hoes. Lief en ik hebben die plaat grijs gedraaid, over en over, tijdens het lezen van het kleine pocketboek en de drie dikke exemplaren lang. Wat gaaf om de muziek nu weer te horen. Lang leve het geheugen en daardoor de herinnering aan die dagen van weleer.

In de Groene Amsterdammer van deze week een artikel over de kapper. Vaak zijn zij, behalve haarspecialisten, ook uitstekend geschikt om je ei bij kwijt te kunnen en krijgen zij tijdens een behandeling hele of halve doopcelen gelicht. Tegenwoordig liggen er kleine doosjes met kaartjes naast de spiegel, die de kapper houvast kunnen bieden tijdens moeilijke gesprekken. Hun positie van ‘Dichtbij maar toch op afstand’ maakt hen makkelijker tot een vertrouwenspersoon. Als goede kapper weet je wie een hart wil luchten en op welke manier of wie alleen maar komt voor de knipbeurt. Dat roze doosje heet ‘de toolkit’ en geeft houvast zoals gezegd. Niet iedere kapper heeft iets dergelijks nodig.

Heel herkenbaar is de thuiskomst van een van hen, die minstens een uur de stilte wil die nodig is om bij te komen van een hele dag in contact zijn. Bij het werk op school en het vrijwilligerswerk was dat vaste prik. Een moment voor jezelf op de bank of in de volkstuin, niet hoeven praten, malen doe je waarschijnlijk toch nog genoeg. Gesprekken zijn niet zomaar weg te poetsen.

En dan is deze heerlijkheid voorbij. Wat een zoete zaligheid om drie dagen te mogen vertoeven in elkaars gezelschap temidden van natuur die groots is in haar kleinheid. Geen spectaculaire bergpartijen, diepe dalen of woeste rivieren, maar de stilte van een veelvoud aan boomtoppen in alle soorten en maten. Treurwilgen die diep buigen met hun wuivende takkenkronen, hoge beuken, een rij zwarte elzen vlak voor Öze Hobbithaz en geen ander geluid dan het gelui van een vermeende koebel, dat gisterenavond rond een uur of half negen ineens een schapenbel bleek te zijn toen die grote kudde schapen in een dichte drom over de weg werden geleid door de herder met zijn hond. De zon was ondergegaan en de hitte bleef nog even nawaaien in de prachtige zinderende kleuren van de verblekende lucht, alsof ze een perfect schemerduuster aan het voorbereiden was.

Het krassen van een specht, andere vogelgeluiden en het kalme gegraas van de twee schapen, de ranke ezel met haar zebrapoten, de oude bok met drie kleine bokken, die zich niets aantrokken van onze nabijheid. Ze kwamen zelfs even een klein onderzoek instellen naar de aard van de wezens daar, boven het dalletje waar ze liepen, voor het kleine hobbithuis. Pas toen er rond negenen geklapt werd, renden ze richting kraal, waar ze de nacht door zouden brengen. In de vijver plonsde af en toe een stevige karper neer, als ie had geprobeerd iets vleugeligs van boven het water te verschalken zodat de kringen tot aan de oevers reikten.

We luisterden ondertussen naar het luisterboek van de Hobbit, dat helemaal paste in dit decor. Eindelijk was er ook de bosuil, maar met wat korte kreten, niet zijn langgerekte geheimzinnige oehoe en konden we gaan slapen. Al met al het perfecte afscheid van deze wonderschone plek, haar vredige bewoners en dit lieflijke huis.

Rond tienen waren we klaar om te vertrekken en keerde ik Agaath, liep Lief richting eigenaar en kwamen ze samen al keuvelend terug wandelen. De eigenaar vertelde dat hij en zijn zoon er vier jaar met liefde aan gewerkt hadden en dat was zo duidelijk te zien geweest. Wij bedankten hem hartelijk voor alles en alles wat hij hier aan sfeer had gecreëerd en eigenlijk willen we nog eens terug als we bijvoorbeeld elektrische vouwfietsen hebben aangeschaft, waarmee we de wonderschone omgeving beter zouden kunnen opnemen inplaats van de twee gelopen kilometers. Al was het, al met al, ruim voldoende om juist in het moment te blijven en hadden we het gevoel het hoogste rendement van twee nachten en drie dagen verblijf gehaald te hebben. Het scheen ons ruim een week toe.

Na het afscheid reden we nog even de gemiste berg op en het was Hongarije zoals Lief dat nog kende uit de beginjaren van zijn verblijf hier in het land. Lieflijk en haastvrij, glooiende heuvels, grazende paarden en schapen, kneuterige boerenerven. Hier en daar een leegstaande vervallen stal, waar natuur zich doorheen had gevlochten. We reden terug naar de Hoff, vol goede herinneringen.

Bij aankomst werd de zuurdesemstarter gevoed, kwamen de laptop en de Ipad weer op tafel en werd het een soort overgangsfase van een nostalgisch samenzijn tot een mengelmoes van het hebben van veel ruimte, het gemak van internet en eveneens die natuur, maar wél op een vergelijkbare leest geschoeid. Natuurbeheer. Zorg voor al wat leeft.

We hebben heerlijk geslapen. Als een Hobbit mag ik wel zeggen. Zuslief vroeg zich af of we Gollem nog gezien hadden. Dat niet, maar je weet maar nooit. Misschien zit hij in een van die robuuste keukenkastjes verstopt. Dat doen dit soort elfen.

Lief hoorde hem het eerst, maar warempel, Gandalf, vermomd als wijze bosuil, liet zich horen in het woud. Mooi en intrigerend geluid als alles aardedonker is. Er is geen internet, maar niet getreurd. Ik had voor we hier naar toe gingen het Luisterboek van de Hobbit gekocht. Daar konden we gisterenavond aan beginnen. Heel grappig omdat voor een Hobbithuis te doen. Onze garderobekast was vast te klein voor al die dwergen-puntmutsen. Na hoofdstuk negen werd ik overmand door slaap en zijn we gestopt. Lief genoot nog even verder van de serene stilte, de sterrennacht en de nachtelijke geluiden, maar ik was al in dromenland.

Het ontbijt bestond uit eigen zuurdesembrood (zonder kneden, maar toch heel luchtig) en worst uit de kleine coöp in het dorp hier vlakbij. Piepklein, maar groter dan die uit ons eigen dorp en alles ging op maat en zuinig afgesneden. Vleeswaar tot je zegt dat het genoeg is en als je de juiste dikte hebt aangegeven, stukjes kaas op aanwijsbasis en ineens realiseerde ik me dat al die voorverpakkingen ervoor zorgden dat er ook veel meer verspilling van voedsel in het algemeen was. Vroeger werd alles afgewogen en op maat meegegeven tot en met de koffie toe. Ik zal eens vragen aan Lief of het winkeltje net zo rook als de Gruyter, daar ging je met liefde langs, alleen al om de geur op te snuiven.

Vogels horen we ook weer. Vanmorgen de koolmees, de merel, de boomklever, de staartmees, de Raaf, de glanskop, de vink, de Huismus en de middelste bonte specht en die bosuil natuurlijk, meerdere trouwens in een vraag en antwoordspelletje. Vanmorgen bij het aparte gebouw en de stallen van een complex waar ze aan boogschieten te paard deden, een Ijsvogel zelfs. Het was alleen op zaterdag open voor bezoek, dus helaas pindakaas, maar we konden wel het aparte gebouw zien en de ruimte er omheen met een groot koppel ganzen, die hun ongenoegen boven de twee blaffende waakhonden probeerden uit te snateren. Gak, gak, gak. Wel stonden er aan de overkant de paarden, tussen en rondom de bomen.

Ziezo, toen we na de wandeling in de verzengende hitte weer op ons schommelbankje bij de vijver zaten, bleek dat we alles bij elkaar toch twee en een halve kilometer gelopen hadden. Dat was al heel wat, zonder stoeltjes om te rusten tussendoor. Iedere keer zeggen we tegen elkaar dat we toch echt een draag-exemplaar mee moeten nemen, maar helaas, we vergeten het ook net zo makkelijk weer. Het liefst was ik trouwens de berg op gelopen, dan was het een fluitje van een cent geweest, maar dat zou helemaal mijl op zeven hebben betekend.

We hebben nog overwogen om uit eten te gaan, maar we doen het lekker niet. Het is heel fijn om hier op te gaan in de natuur. Te observeren hoe het groepje loslopende dieren, de geitjes, de bok, twee schapen en een ezel, zich kostelijk vermaken in de grote vrijheid rondom het huis en te luisteren naar de geluiden van het tweeduuster en de nacht, te genieten van de hoeveelheid Schrijverkes op het water ( En Guido Gezelle in mijn hoofd: ‘O Krinklend winklend waterding’). Gisteren dacht Lief dat er een grote vogel op het dak van het huisje zat, was het een geit. Haha. Dat kan als een huis is ingegraven in de heuvel. Dit soort kleine dingen, geloof het of niet, zijn de pareltjes. Bewust beleven, een prachtig cadeau.

Lang verwacht en dan toch gekomen. Door het Zselic Natuurgebied, waar het Tomtommetje van Agaath de draad uit het oog verloor, maar wij de weg al wisten. We hadden wijselijk de boodschappen al op voorhand gehaald, zodat we nu alleen nog maar recht op het doel af konden gaan. Om twee uur precies waren we er en appte ik onze komst door aan de beheerder, die onmiddellijk de sleutel kwam brengen. Alles wees zich vanzelf in het kleine huis. Ze hadden niets teveel beloofd. Het zag er prachtig uit en het is nu al een belevenis om er te mogen zijn. Het is vooral knap hoe de eigenaar dit alles eigenhandig bij elkaar heeft verzonnen. Van de lemen muren met de houten stammetjes er horizontaal in tot alle ophangsystemen, de piepkleine maar volmaakte keuken, de ronde ramen, de badkamer met kiezels betegeld.

Jarig had ik me de hele dag al gevoeld, door alle lieve vrienden en vriendinnen die appten, mailden, en talloze facebookberichtjes stuurden. Mijn eigen kroost, de kinderen op school, vrienden en vriendinnen, al mijn broers en zussen en aangetrouwd, ouders van school, die allang bevriend waren geworden, en niet te vergeten, mijn allerliefste tweelingnicht, die net als ik de vlag uit mocht hangen. Hoera. De 74 was aangetikt. Op naar het volgende ronde getal. Er is niet veel nodig om je de koningin te rijk te voelen.

Wat er aan schort in Öze Hobbithaz is het buitenmeubilair voor oude van dagen. Maar, niet getreurd, er ligt binnen een knalgeel zitkussen. ‘Van de nood een deugd maken’ leerde mijn moeder me al, ‘dankjewel moe‘, en daar ging het zitkussen mee naar buiten op de ruim betegelde rand van het huis. Ziezo, als een prinses zonder erwt zat ik daar te prijken. Wie doet me wat vandaag. Glaasje wijn erbij. Vandaag mag het, doe eens gek en de meegebrachte eenvoudige snacks, geroosterde noten, kaasstengels en zoetigheid. Een kinderhand is gauw gevuld.

De omgeving is van een kalme serene stilte, die het hele gebied omsluit. Het andere huisje aan het meer is ook verhuurd en af en toe hoor je de verdragende stemmen over het water. Dat klinkt alleen maar prettig. Er zijn hier zelfs weer vogels te horen, de specht en nog een paar tot nu toe ondefinieerbare vogels, omdat de app de locatie nog niet heeft achterhaald. Vlinders zijn er genoeg. Gelukkig hangt er ook een verrekijker in het huisje, dan kunnen we eventueel vogels spotten bij het meer. Wat zal het hier in het voorjaar smullen zijn.

Lief ziet eruit als een echte Bilbo Balings met een touwtje aan zijn bril, anders glijdt ie van zijn neus, zijn enigszins ruime korte broek en een T-Shirt erover heen met, ,in het handige heuptasje, daar weer overheen, zijn telefoon. Haha. Naadloos past ie in het geheel.

O ja, ook even wennen. Er is geen internet en geen tv. Heerlijk. We hebben allebei een goed boek onder handen, dus dat wordt een kalm avondje. De ezel en de geiten zijn nog niet in hun weide, maar de tekenspullen staan in de aanslag. Er valt hier vast wel wat te verhapstukken aan het vastleggen in schetsen en schetsjes.

In ieder geval is er inspiratie genoeg om in de Hoff met houten stammen aan de haal te gaan. Alles is hier van eerlijk hout gemaakt. Alle meubels op de zitzak na, de kasten, het huis zelf, het ingenieuze bubbelbad met ouderwetse stook eronder, als een. Kookpot uit lang vervlogen tijden. Zou dat als je uitgebubbeld bent, ten leste betekenen: ‘Beetgaar of Doorgebakken’.

Dat krijg je ervan. Doordat de dagen hier hun eigen ritme leiden en zich nergens over hoeven te buigen dan iets wat door ons invulbaar is; Oogsten, maaien, bakken, Jam maken en andere lekkernijen, gaat mijn agenda met de boel aan de haal en maakt er een potje van. Gisteren vertelde ik dochterlief in het telefoongesprek dat ik vandaag jarig zou zijn. Ik kon door de hoorn horen, dat ze haar wenkbrauwen hoog optrok. ‘Klopt dat wel Mama.’ Ik keek naar de datum. ‘Nee joh dinsdag dus, wat een sufkip ben ik.’ Maar kennelijk had agenda er nog steeds de maandag bij bedacht, want we reden naar de Hobbitstêe. Het was een prachtig tocht door de afwisselende glooiende heuvels van Somogye, een van de mooiste streken van Hongarije.

Het bleek een afgelegen plek te zijn, een eindje de heuvels in, en aan de voorkant stond een wat aangedaan huisje, maar erachter was die bijzondere Hobbitstêe, half in de heuvel gebouwd. Lief stapte uit en ging op zoek naar de eigenaar. Er kwam een man met een emmer voer aangelopen. Dat bleek voor de beesten naast de woning te zijn, een ezel en een geit. Vanachter het stuur zag ik beide mannen druk gebaren, bellen en weer gebaren. Breed lachend kwam Lief weer de heuvel afgelopen. ‘We zijn te snel lieverd, want je hebt pas voor morgen geboekt’, grinnikte hij. Ik keek op de reservering (vanmorgen trouwens nog gedaan, met die verkeerde associatie erbij), ja hoor, zwart op wit, van 1 tot drie september, Dus wél op mijn verjaardag, alleen was dat een dag later dan bedacht. Hoe kleine dingen kunnen samenspannen om een bezig hoofd de kluts kwijt te laten geraken.

We beloonden onszelf met een andere weg terug en kwamen langs het restaurant met het blauwe dak. Met een afzwaaier stopten we. Tijd voor een heerlijk maal. Twee vliegen in een klap, want behalve dit buitenkansje hadden we bovendien de sympathieke eigenaar en bouwer van het mooie huisje nu gezien, mochten we de sfeer alvast een beetje proeven, de omgeving bewonderen en zouden we wat meer boodschappen mee kunnen nemen. ‘Elk nadeel hep se voordeel’ en dan weten jullie wel wie ik citeer. Een citaat dat altijd opgaat, kan ik proefondervindelijk beamen.

Nu zijn we weer thuis en leven een dag uit de koffer. Haha. Morgen komen er nieuwe dagen, nieuwe kansen. Vanavond een oudejaarsfeestje voor twee. Ooit was er een tijd dat we één keer per jaar op vakantie gingen met vrienden in een groot huis in Homburg met kinderen, volwassenen, een hele bubs. Verjaardagen werden steevast gevierd op de Oudjaarsavond voorafgaand aan de dag zelf, met ‘Ollebollekes met schuursuiker’ vers uit de olie en rijkelijk bestrooid. Zo’n gekke term kon alleen maar daar ontstaan, omdat naast het rijke leven met veel mensen, het minder kost en voor ons in die dagen was er enorm luxe van ongewone streekgerechten uit het Limburgse land, kampvuur, picknicken op de heuvels, drank in overvloed, oppassers, gezelligheid en kwinkslagen voor iedereen en er heerste één grote gedeelde vrolijkheid. Te bedenken dat de helft van die groep er nu helaas al niet meer is. Maar wat fijn om terug te kunnen denken aan die wonderschone herinnering.

Dochterlief belde vanmorgen. Gezellig. Er passeerden wederwaardigheden die je doorgaans zo’n beetje mondjesmaat onder de loep neemt als je elkaar regelmatig ziet. Maar mijn contact met de kinderen in deze maanden bestaat uit bellen en appen. Soms met video, soms zonder. Dat laatste praat altijd makkelijker. Het is als een goed gesprek tijdens een wandeling. Hoe soepel glijden de onderwerpen dan langs, waar het tegenover elkaar aan een tafeltje weleens moeizamer wil gaan. Alhoewel. Afhankelijk natuurlijk van de tijd die je hebt om elkaar aandacht te geven.

Een keer per jaar ga ik met vriendinlief een dagje op stap en daar valt het gesprek samen met zeeën van tijd afgewisseld met tafeltjes en wandelen. Heerlijk vind ik dat. Een van de vrienden merkte op dat hij het zo ‘Zen’ lopen vond met mij. Haha. Ja, harder gaan die benen niet als er onvoldoende lucht in het vat zit. ‘Kalm aan dan breekt het lijntje niet’ én “Kalmte zal U redden’. Ook heel bijzonder was een wandeling met een andere vriendin, waarbij we van tevoren hadden afgesproken de hele wandeling niets te zeggen. Hoeveel zich dan openbaart, is een wonder. De kleinste details worden opgeslagen. Een veertje aan een blad, een vogel in de toppen, een gekerfd hart in een stam, de holletjes van een bosmuis, de koperen kleurschakeringen van het blad, een pad bezaaid met voze beukennoten, het kraken van voetstappen over de kleine takken, het knarsen van grint over het wandelpad, het ritselen van bomen in de wind. Het bos keert haar binnenste naar buiten voor jou, zolang je er open voor staat.

De hele maand augustus is het te warm geweest om te gaan wandelen. Er zijn hier heerlijke bosrijke plekken te vinden. Morgen hebben we ons eerste uitje weer sinds lang. Ik heb een verblijf van twee nachten aangeboden gekregen van Lief als verjaardagscadeau. Niet in een of ander chic hotel of een lieflijk natuurhuisje maar in een Hobbitstêe. Een piepklein huis, maar zo ongelooflijk romantisch. Of we het slapen zullen redden, valt nog maar te bezien, want het bed is een hoogslaper met een heel Hobbits trappetje. Maar er is een vijver voor de deur. In het ergste geval kunnen we de matras altijd nog naar beneden slepen, hadden we ons al bedacht.

We mogen ‘Bilbo Balings en consorten’ spelen. Na drieën moet je niet meer gaan wandelen in het aangrenzende woud want op één september is de jacht begonnen en dan wordt er met scherp geschoten.

Er is wel levende have. Geitje, ezel en klein grut en niet onbelangrijk er is een restaurant, kennelijk. Ik zal me extra feestelijk voelen en het is een compensatie voor het gemis van mijn lieve schatjes, die op allerlei manieren altijd wel aan me denken.

Er kan dus wel gewandeld worden, want bossen zijn er genoeg en dan in verband met die allesbehalve losse flodders vervroegd terug om rond het huis te scharrelen. Het boek van Pieter Waterdrinker is uit en ik begin aan ‘Land’ van Maggie O’Farrel die ook het boek ‘Hamnet’ heeft geschreven waar pas een verfilming van uit is. Het begint veel belovend, dus ik ben benieuwd. Het boek van Waterdrinker is rauw en heftig, onverbloemd komt de oorlog in Oekraïne aan bod. Het is geen opkikkertje, zal ik maar zeggen, maar goed verteld en behoorlijk beeldend beschreven. .

Gisteren al vast een brood gebakken om morgen mee te nemen. Het werd een zuurdesem zonder kneden en is bijzonder goed gelukt. Ik ben benieuwd hoe ze er van binnen uitziet. Ik dacht dat ik morgen al jarig was, maar het is pas dinsdag. Geduld is een schone zaak.

WordPress brengt een herinnering aan mijn vrijwilligerswerk naar boven op de dagopname en de afdeling van de oncologie in het ziekenhuis. Bij aankomst verwisselde ik mijn kleren voor een uniform waarbij het jasje met een licht en dun grijs/wit streepje herkenbaar te onderscheiden is van het uniform van een verpleegkundige. Ik ben gastvrouw in de meest ruime zin van het woord, maar waan me soms terug in het AZL in Leiden, waar ik als verpleegkundige rondliep. De nodige ervaring daar opgedaan komt me hier goed van pas:

Mijmering van 29 augustus 2019

Wat gaat de tijd hard. Ze glipt als zand door de vingers.

Op de dagbehandeling wordt de Tijd in aantallen gevat. Het aftellen gaat aan de hand van de chemo’s die volgen. Nog drie keer, nog zes, nog een. Sommige mensen komen iedere week, anderen om de drie weken. De een ziet er als een berg tegen op, de ander ondervindt er weinig hinder van. Er is geen peil  op te trekken. Ik lees de gezichten

Achter hun ogen ligt een hele wereld. Het zijn kleine gebaren die het onderschrijven. De kunst is om zonder al te veel woorden te begrijpen. De prietpraat is de afleiding. Zelfs daarin zit leed of geluk verpakt. Over mijn Henna-haren bijvoorbeeld. ‘Wat een mooie kleur haar is dat’, merkte iemand op. Ik openbaarde mijn geheim. Onmiddellijk brandde het sjaaltje op mijn netvlies en wist ik dat ik was vergeten te vragen naar haar kleur. Bespreekbaar maken van gemis is makkelijker dan het zwijgen erover. Ze is jonger dan mijn dochters zijn.

Een praatje met twee lichtgrijze ogen waar ook een wereld achter schuil ging. Diagnose voor opname bracht een acute verwardheid. Dochter had haar midden in de nacht op zolder aangetroffen en haar met zachte hand naar beneden geleid. Dat en al haar twijfels over het ongewisse, de gaten in haar geheugen, wilde ze met me delen. Alle andere opmerkingen getuigden van veel meer dan alleen dat. Long en uitzaaiingen, ruggenwervels die vastgezet moesten worden, scan van het hoofd. Ik telde op en de som der delen bood nauwelijks perspectief. Maar het bleef bij haar optimisme steken. Geen zorgen voor de dag van morgen. Lichtgrijze ogen vol vertrouwen, maar ook met angst. De mens ten voeten uit.

De vrouw bij het koffiezetapparaat had af en toe een loopje nodig. Heel even de lange zit onderbreken. Als het mee zat,  was haar man voor twaalven weer klaar. Ze gingen naar Terschelling. Eiland van ons huwelijk in een ver verleden. Daarna kwamen ze op maandagen. Ze had er vertrouwen in omdat haar man er in geloofde. Hij was al drie jaar de strijd aangegaan en voelde zich nog steeds goed. Bij afscheid kreeg ik van hem een galante handkus. Er zat geen spoor van sentimentaliteit bij. Een welgemeende dankbetuiging voor de prietpraat, de verdieping , de humor en de kopjes koffie.  Van de vrouw een warme handdruk. Tot op Terschelling misschien een keer.

Mijn eerste voetmassage bij de vrouw met een naam als van een chique Engelse dame uit de tijd van Miss Marple van lang geleden. Ze had de warme sjaal afgegooid, en lag boven de dekens met dikke sokken aan. De voeten waren ijskoud. Daar zat het probleem. Extra voorzichtigheid was geboden omdat de zenuwen overgevoelig waren. Voorzichtig masseerde ik mijn kennis in en ontlokte haar verhalen over de beleving van een week lang ziekenhuisopname. Het verlangen naar het vertrouwde huis, over de eenzaamheid van de stille kamer, het geweeklaag op de gang. Voetstappen die indringender zijn dan normaal, het wachten op een verlossend woord. Bij het afslaan van de voeten voelde ze zich als herboren, het doorgaans betonnen voetstuk weer als levend. Kleine taken met grote effecten.

We zijn brengers van de afleiding. een andere noot op de zang dan die van doktoren en verpleging, een klein beetje van Tao en een klein beetje van mezelf. De wereld draait door, maar hier blijkt ze altijd weer even stil te staan en soms zelfs helemaal te stoppen.

De gang was lang. De draaideuren voorbij bracht een rugzak aan lome warmte. De twee konijntjes op het gras bij de parkeerplaats hadden het hazenpad gekozen. Op de lantaarnpaal zat een buizerd en keek met argusogen naar beneden. De middag strekte zich uit.

‘Je bent er maar druk mee’, schreef een vriendin bij het verhaal van de kwetsen. Inderdaad. Het voordeel is dat je tot in lengte der dagen geen jam of iets anders lekkers hoef te kopen. Het is allemaal in een handomdraai verkregen. Nou, dat laatste klopt niet helemaal. Als Lief de pluk heeft gedaan, hij is net een paar centimeter langer dan ik en kan makkelijk bij overhangende takken, dan kan ik ermee aan de slag. ‘Zen zitten zijn’, oftewel bak met pruimen op schoot, zeef voor de pitten op tafel, aardappelschilmesje in de aanslag en ontpitten maar. Een simpel en toch geconcentreerd werkje, want tegelijkertijd inspecteer je het fruit op kleine meelifters, die graag gangetjes graven als een Holle Bolle Gijs in Luilekkerland. Die mogen vervolgens op de composthoop, waar ze vast weer een andere bestemming krijgen.

Luilekkerland, dat is de juiste associatie voor de Hoff in deze oogstmaanden en laat het ‘Lui’ er dan maar vanaf. Nu komt het erop aan. Gisteren was het zuurdesembrood aan de beurt, een kwetsentaartje met kwark en bladerdeeg, en de jam. Wat geven kwetsen een verschrikkelijk fraaie kleur als ze verwerkt zijn. Karmozijnrood fonkelt me tegemoet in de rode jampotjes. ‘Neem je een potje mee in November’, wil zoonlief weten en ook schone zoon bestelt er vast een. Fruit dirigeert. Vandaag is de vijg weer aan de beurt.

In het boek ‘Brieven aan Miyo’ van Martin Bootsma komt een onderwerp aan bod naar aanleiding van het boek ‘Meester van de Zwarte Molen’ van Ottfried Preussler, dat op de leestafel van groep zeven lag. Een groep leraren uit Antwerpen was daar op bezoek en bij het zien van dit boek ontlokte dat de opmerking dat ze dergelijke oude boeken niet meer lazen op hun school. Sterker nog, ze hadden alle leesboeken van voor 2000 uit de bibliotheek verwijderd. Het bracht me terug bij het laatste jaar voordat wij als Jenaplanschool een fusie zouden aangaan met een katholieke basisschool en er een nieuwe directeur werd aangesteld om dat in gang te zetten. In het kader van twee scholen samenvoegen werd dezelfde regel gehanteerd als hierboven en gingen alle boeken van voor een bepaald jaar naar het oud papier. Mijn hart bloedde. Hoe kon men. Hier foeterde de gepassioneerde leraar tegen de groep: ‘Gaat het om de ouderdom van een boek of om de kwaliteit ervan? Dit boek is een tijdloos meesterwerk, je moet bijkans gek zijn om dat boek uit je bibliotheek te verwijderen’. Hij verwoordt precies waar het omdraaide in die donkere dagen. Ik werd er fysiek onpasselijk van toen we de ravage met lede ogen aanzagen. Waar zouden we zijn zonder alle grote klassiekers der aarde.

Mondjesmaat komt het wereldnieuws binnen. We zijn hier erg ontdaan van wat we in het journaal over de vloedgolf in Nepal en Tibet te zien krijgen. Heel duidelijk wordt dat de natuurkrachten op hun hele eigen wijze hun weg blijven zoeken, door roeien en ruiten, daar helpt helemaal niets tegen. Vriendinlief en haar man zouden in de herfst weer naar Nepal afreizen waar ze het onderwijs al vele jaren ondersteunen. Op die manier komt het extra dichtbij omdat je veel meer hoort over de gezinnen in het dorp waar ze verblijven en je de kinderen leert kennen aan de hand van foto’s en filmpjes. De algemeenheid krijgt een gezicht en betekenis. Lief merkt op dat de natuur op zoek is naar het nieuwe evenwicht en zich daarbij niets aantrekt van de mensheid. Als al die machthebbers zich daar nou eens over zouden buigen. De ene stap zet een andere in werking, alle radertjes zijn met elkaar verbonden. Nietigheid en nederigheid ten opzichte van de natuur zijn de woorden die op dit moment op de Hoff de boventoon voeren.

Lief snoof diep. Nog net niet handen wrijvend kwam hij binnen. ‘Wat een heerlijke geur, jammer dat je het zelf niet kan ruiken’. Een factor van het koken dat absoluut bijdraagt aan de feestvreugde is een bommetje vol aan geuren. Als dat wegvalt is het eigenlijk alsof het koken platter wordt. Er valt weliswaar nog veel te genieten. Bij iedere handeling die ik volgens het recept moet doen, vloeit er weer een herschikking van kleuren in mijn pan en kleurt de jus uit tot goud. Het vergt vooral tijd én veel geduld. Uien karamelliseren in een gietijzeren pan vraagt om de nodige sereniteit, waarbij je voortdurend het goedje angstvallig in de gaten houdt of het al is geworden zoals jij verlangt. Sudderen op inductie is een uitdaging op zich.

Tomatenpuree toevoegen wordt een heilige handeling als je ter plekke wacht tot het ware aroma vrij komt en de kleur van de puree van rood naar bruinrood trekt. Nu komen de zoete smaken naar boven. Dit is de ware beschrijving voor als je niets ruikt en je gaat iets bereiden. Het recept dat ik aan het maken ben is van de hand van Maman Fari en wat ben ik blij dat ik deze site heb ontdekt. De maker ervan heeft de kookkunst van zijn moeder als basis genomen en uitgebreid weergegeven. Ze is de belangrijkste schakel voor mijn hinkelen op één been. Haar opmerkingen, de do’s en don’ts lijken betuttelend, maar dat zijn ze niet. Ze zorgen ervoor dat je de kern van het Perzisch koken eigen kan maken zonder er ooit geweest te zijn of zoals je het op de wat onbeholpen manier van een Perzische vriend ooit hebt leren maken. Het is eigenlijk de vervolmaking van mijn eigen ervaringen met de Perzische keuken, ondanks het handgeschreven boekje wat in mijn bezit is. Tot mijn grote vreugde zijn wel de juiste kruiden hier omdat ik ze meegenomen heb vanuit Nederland.

Nog een dingetje. Ik wil er Chelow met een goudgele Tahdig bij serveren. Een heerlijke langzaam bereide rijst met de hemel onderop in de pan, maar dit keer in mijn nieuwe rijstkoker bij wijze van experiment. Ik durf daarbij nog niet echt saffraan aan het geheel toe te voegen en mijn bodem bestaat uit matze, maar het lukt. Van hier af aan kan ik verder experimenteren. In mijn pannetje is de wereldvrede allang getekend. Perzische rijst met Hebreeuwse matse is samen een hemels gerecht. Iets om over na te denken.

Het enige nadeel is dat de tijd verdwijnt als sneeuw voor de zon. Ik had nog wat willen schilderen, maar daar komt nu niets van. Alles bij elkaar vergde een en ander praktisch de hele dag, maar het was geen straf. Je bent bezig in het moment, elke handeling wordt met zoveel aandacht uitgevoerd dat er van je lepel absolute liefde regelrecht de pan in stroomt. Het is een weldadige bron van kalmte in een roerige wereld en bij tijd en wijle is het nodig voor een juiste balans.

Lief is met zijn tropenrooster, dat helaas nog steeds nodig is omdat de temperatuur opnieuw is opgelopen, in de middag vooral in de weer met de stamboom van zijn familie, waarbij er zelfs wortels te vinden zijn op het eiland Nias. Eigenlijk schrijft hij een boek, want hij zit er helemaal in en het is een boeiend gegeven, dit stoeien met archieven, AI en eigen waarheidsbevindingen om er een volstrekt eigen verhaal van te maken, en ervoor te waken om de verbeelding een rol te laten spelen.

Ik droomde en het was een heerlijke droom. Alle vrienden waren er en we hadden het over Les Indes Galantes van Rameau. Dat was het juiste stuk waar ik gisteren naar op zoek was. Een van de vrienden riedelde er een stukje van op zijn viool. Waar kwam die ineens vandaan. Ik werd bejubeld en geprezen en dat is een plezierig gegeven. Gaat op zo’n moment het spreekwoord op: ‘Als je jezelf niet kietelt, een ander doet het niet?’ In ieder geval was de droom een en al vrolijkheid en we neurieden en schalden erop los op de opzwepende maat van de muziek: ‘POM, pompompompom, POM pompompompom’ met zwaaiende armen en woeste bewegingen als waren we het ballet van de Opéra de Paris die een moderne vormgeving van het stuk met klaplopers, zwervers en ontspoorde jongeren ten beste gaf. Het was een zalig wakker schrikken in dat korte half uurtje, na de muziek wezenlijk beluisterd te hebben. Een heerlijke droom kan je in korte tijd het gevoel geven volledig bijgeslapen te zijn, ondanks de door mug verstoorde nacht.

In de geschiedenis die WordPress me aanreikt, staat een memorabel voorval uit het dagboek van mijn moeder. Mijn moeder had tot haar grote verdriet twee grote euvelen. De spataderen die als trossen op haar benen lagen en die te wijten waren aan de grote kinderschaar, en de vetbulten op haar hoofd, die als woekerend onkruid overal tussen de was-en watergolf omhoog schoten. Ze vond het een vreselijk gezicht. Een bult was zo erg dat het niet meer te maskeren viel. Dat vroeg om een rigoureuze aanpak. In de herinnering van 2018 schreef ik dit aanloopje naar haar eigen verhaal:

Op woensdag 8 mei 1985 was het dan eindelijk zover. Mijn moeders ‘Operatie vetbult’was achter de rug. Ze hield haar zenuwen in bedwang maar het voelde voor haar als het zwaard van Damocles! Ze schreef in haar dagboek:‘(…)Hè hè, die dag waar ik als een berg tegen op zag is voorbij!!!(…) Koffie en om tien uur Ouderijn (Oudenrijn ziekenhuis) waar ‘t ‘Komt U maar, Mevr. van der Linden’ was, met kloppend hart ik achter haar aan. Blouse en schoenen uit en omdat ik mijn zwarte overgooier aan had moest die ook uit. Ik had gelukkig een zeer nette witte onderjurk aan! Op mijn buik op de brancard. Zuster doorzetter zei lief: ‘Er vlak bij zitten er nog twee, die halen we ook weg, ‘t is toch verdoofd’ en de dokter begon prikken te geven.! ‘Die prikjes doen eventjes pijn hoor,’ zei ze. Ja, dat voelde ik ook wel. Toch was het snel gebeurd en die grote bult had ‘n knikker van 2 cm doorsnee. Dokter liet ‘m aan me zien. Blijven liggen! Ik dacht dat het klaar was, maar de hechtingen moesten nog. ‘n Griezelig gedoe vind ik zoiets. ‘n Andere zuster ging mijn haar uitspoelen, wat een service hè en volgende week gaan de hechtingen eruit. Toch wel wat dizzy ging ik een uurtje naar bed en heb me de hele dag kalm gehouden.(…)’.

Mijn moeder en haar gemak houden waren twee niet te rijmen begrippen. Zodra de zon scheen wipte ze wel even op de grote ligstoel en genoot een half uur om daarna direct weer aan te vangen met het niet aflatende huishouden, de verzorging van mijn vader na zijn hersenbloedingen en de boodschappen die her en der bijeen gesprokkeld moesten worden. Ik ken het. Pas hier en nu heb ik geleerd om mak-an te houden. Daar heeft zij nooit meer de kans voor gekregen toen ze op 71 jarige leeftijd overleed. Eeuwig zonde.

Er valt siroop te maken van de Hibiscusbloemen. Nu moet je weten dat er hier in bijna elk grond of tuin wel een of meerdere hibiscussen staan. In de Hoff staan er zowel paarse als witte soorten. Ik herinner me de geur niet meer precies, maar weet dat ze zo’n heerlijke bloemengeur hadden. Natuurlijk is die siroop een overweging waard.

Kleinzoon heeft zijn eerste introductieweek, of nou ja, drie dagen, in Amsterdam. In het weekend noemde hij nog even dat hij die maandag een tentje nodig had. Gelukkig hebben we een grote familie en mensen met bejaarde skeltertjes. Op de valreep kon alles nog geregeld worden. De telefoons moesten worden ingeleverd bij de organisatie. Slim. Er is op die manier veel aandacht voor de intro en voor elkaar, maar arme dochter en schone zoon hebben nog niets gehoord. Mijn moeder zei in zo’n geval: ‘Geen bericht is goed bericht.’ Dat moest je wel geloven in de tijd dat er alleen nog maar draadtelefoon was en pubers zes weken gingen trekken in het buitenland, zoals Lief en ik in Spanje en later in Denemarken en Zweden en dat alles in de roerige jaren ‘70.

De kwetsen zijn rijp, schreef ik al. Nu ken ik een recept van zo’n dertig jaar geleden. Perzische Koresht-e-Aloo, een pruimenstoof met rundvlees. Dat is een uitdaging op zich. Het is heerlijk, mits goed bereid. Morgen maar eens een poging wagen en dan opdienen met de Perzische Tahdig, die heerlijke geurende rijst.

Vanmorgen zat er een middelgroot grijs vogeltje met een uitzonderlijk lange staart voor zijn omvang en met rode ogen op de oprit. Ze deed zich naarstig tegoed aan de kleinste kruimeltjes. We hebben het opgezocht want we hadden er nog nooit zo een gezien. Het bleek een diamantduifje te zijn, een vrouwtje. De kleinste duif die er is en die in Australië in het wild voorkomt maar hier kennelijk alleen in vogelparken en volières wordt gehouden. Hij was er inmiddels al weer van tussen. Toch heel bijzonder.

Schone dochter heeft de tentoonstelling ‘Mahina Maluku’ georganiseerd in Huis Kernhem in Ede. Ze loopt van 22 augustus tot 6 september. Huize Kernhem is elk weekend geopend. Het is bedoelt om de Molukse vrouwen te eren die de culturele en emotionele spil van de gemeenschap vormen. Er zijn werken te zien van 8 Molukse kunstenaars en fotografen, allen vrouwen, en het geheel maakt deel uit van het bredere festival Katong Maluku. Dat doet ze dan toch maar tussen alle bedrijven door. Respect voor de lieverd.

Vanmiddag moest ik op zoek naar de muziek onder een modern balletstuk annex operette, waarvan ik een flard op de Socials had gezien en dat me zo aansprak. Ik herkende de klassieke muziek, maar wist de naam niet meer. Het was zoeken naar een speld in de hooiberg, maar met veel doorzettingsvermogen en onverzettelijkheid zijn we er samen in ieder geval achter welke muziek er onder was gezet. Het was de Cantate ‘O Fortuna’ het slotdeel van de Carmina Burana van Carl Orff dat in 1937 in premiere ging en waar ik helemaal weg van ben, maar van wie de titel en naam was blijven steken achter een van de stoffige deurtjes van mijn al wat getaande geheugen. Nu moet ik nog achter de naam van het balletgezelschap komen. Eerst maar genieten van dit hervonden boeiende en opzwepende werk.

Of ik een tatoeage wil, vraagt WordPress. Zeker niet. Waarom is me eigenlijk niet duidelijk. Ik vind ze vaak mooi, al hou ik vooral van de eenvoudige bescheiden tekeningen, die een bepaalde boodschap uitdragen. Maar op mijn eigen velletje, nou nee, daar heb ik niet zo’n behoefte aan. Mijn ideeën verpak ik wel met grote regelmaat in allegorieën. De gierzwaluw voor mijn lieve vriendin, de natuur voor mijn moeder, de adelaar voor de vader van de kinderen, een merel die altijd bij je is, kan er zomaar een worden.

Als je gewend ben om te verzinnebeelden, gaat het op een gegeven moment vanzelf. Op de een of andere manier geeft het troost bij de verwerking van de rouw. Een vlinder die om je heen blijft fladderen bijvoorbeeld. Een kennis die in de jaarlijkse etsgroep zat, had net gehoord dat ze niet meer beter zou worden. Dat weekend zou haar laatste etsweekend zijn. Volgend jaar was ze er niet meer. We zaten te lunchen bij de grote vijver. Vlinders vlogen om ons heen op deze lome warme dag. Een kwam op haar knie zitten. Dan is voor mij de associatie al gemaakt, helemaal omdat haar achternaam met vlinders te maken had.

Vriendinlief en ik stonden voor het raam van haar huiskamer in de statige herenwoning en keken de tuin in. Ze was ongeneeslijk ziek. Beneden was het souterrain. Aan de zijkant een grote haag. Boven ons hoofd vlogen de gierzwaluwen met hun gierend geluid. ‘Daar hou ik zo van’, vertelde ze. Tegelijkertijd bewonderde ik een van de drie bronzen musjes die daar op de vensterbank stonden. Een van die bronzen musjes is nu in mijn bezit en ik koester het na haar dood als een van de kostbaarste bezittingen in mijn leven. Een kleinigheid. Te nietig misschien voor woorden, maar de gedachtenwereld daarachter is zo groot. Al die herinneringen die naar boven komen als ik aan haar denk, ze zijn onbetaalbaar.

Voor het tuinbeeld van keramiek, dat vriendin voor ons maakt, hadden we eerst zelf allerlei ideeën verzonnen. Vorige maand was ze met de eetgroep hier aan het logeren. En met dat ze alles aan het bewonderen was, bedachten wij ons. Natuurlijk moest ze de Hoff zelf invoelen, sfeer proeven, op zich in laten werken, dan kwam de inspiratie vanzelf wel. En inderdaad. Ze is een prachtig beeld aan het ontwerpen, waar twee lievelingsvogels van ons ook in verwerkt zijn. De nachtegaal, mijn grote liefde, en de altijd volgende merel voor Lief, omdat die elke morgen met hem mee hipt, waar hij ook is. Zo werkt het het allerbest. Het wordt verschrikkelijk mooi. We kunnen niet wachten.

Als er al kinderen op school waren en ik was er nog niet, wisten ze bij mijn aankomst al in de groep dat ik het was. Ze konden me ruiken. Ik draag Patchouli, al heel lang. Een heerlijke aardegeur waar je van houdt of niet. Ik ben aarde, al van jongs af aan. Mijn kinderen vinden het nu heel fijn. Een duidelijk herkenbaar element, een waar je eigenlijk niet om heen kan. In de Molukse cultuur is geur een element van rouwverwerking. Bij mij hoeven ze er niet meer naar te zoeken en dat is, als je hoofd nergens naar staat, wel zo makkelijk. .

Al het kroost veilig thuis, dat geeft de burger moed. Heerlijk geslapen vannacht. Je blijft moeder tot in lengte der dagen.

Gisteren was er iets opmerkelijks. Ik hoorde het krassende geluid van vogels. Niet een maar een aantal. ‘Bijeneter’, zei mijn vogelapp. Instinctief keek ik omhoog en tot mijn verbazing zag ik een grote zwerm overtrekken. Dat had ik nog nooit gezien. Vanaf mijn plek kon ik zien dat ze een totaal andere vorm hadden dan bijvoorbeeld spreeuwen, die vaker in een zwerm vliegen. Hun vleugels zijn veel breder.

Vanuit dezelfde hoek zag ik ook ineens één bruine vijg en daarna meerdere. Ahhh. Vijgentijd. Aan de slag. Vijgenjam is niet te versmaden, heerlijk bij een goed stuk kaas. De daarop volgende plukactie was goed voor een schaal vol en zo zal het iedere dag vanaf nu gaan, de hele maand september lang. Uitgestald op de houten terrastafel maakten de vliegjes, de mieren en kleine spinnen zich uit de voeten. Daarna gingen de vruchten met een cellofaan erover de koelkast in. Vandaag zijn er huishoudelijke taken te doen. Zover is duidelijk.

Lief had de stofzuiger naar de Datsja gesleept en beloofde rond een uur of drie met bramensiroop terug te komen. Ik kon aan de slag. De mieren hadden hun gebruikelijke rommel gemaakt. Hoopjes zaagselachtig spinnenrag met ondefinieerbare prut ertussen. Met de stofzuiger was de ruimte er zo van gevrijwaard. Het ligt altijd alleen in de linkerhoek achter, gelukkig, en is goed te verhelpen.

Zwager stond te wachten op nieuwe verfstreken, maar eerst moest ruimte gemaakt worden op mijn glazen palet, waar de verdroogde klodders verf nog lagen van de laatste sessie in juni. Zo lang was het alweer geleden. Heerlijk om bezig te kunnen gaan.

Toen ik bij de Datsja de trap op liep, renden beneden alle kuikens van de buurvrouw op een holletje door de heg heen naar hun eigen land en moeder kloek, die kennelijk was meegegaan om een oogje in het zeil te houden, zette het luid kakelend op een lopen naar achteren. Later bedacht ik me dat ze natuurlijk niet door de kleine opening in de heg kon en derhalve helemaal om moest lopen om weer bij haar kroost te komen. Ze liep daarbij wel het risico op een vos of een ander roofdiertje te stuitten. Maar een half uurtje later zag ik haar versneld half wapperend met de vleugeltjes richting kuikens lopen. Gelukt dus, alles was weer pais en vrêe.

Met duwen en trekken kwam er een beetje schot in mijn project, maar het wordt nog heel wat keren zwoegen. Lief kwam op de afgesproken tijd met de lavenis en verwisselde daarna de zak van de stofzuiger, zodat ik ook de buitenkant van de Datsja kon ontdoen van al het spinnengebroed, tenminste, van hun webben, ze mochten van mij snel de benen nemen en zich laten zakken door de reten van de houten vloer heen, de Spin Sebastiaan (Annie M.G. Schmidt) indachtig.

Dochterlief belde en vertelde over het vermoeiende laatste stuk van de reis terug, maar ze was, net als ik altijd doe, vroeg op pad gegaan zodat ze de ergste drukte voor was. Er was in het begin spraken van aquaplaning, dus het was uitkijken geblazen. Ze heeft het allemaal toch maar voor elkaar gekregen en de jongens nog een leuke week bezorgd ondanks de onfortuinlijke situatie van hun vader. Respect voor mijn kanjer. Zorg en ontspanning in een notendop.

Wat leuk. WordPress vraagt naar de culturele traditie uit mijn land en waar ik het meest van hou. Het toeval wil dat ik in de mooiste traditie van ons land heb mogen dansen. Klederdracht en vooral de Zeeuwse heeft al lang mijn hart gestolen, maar toen we met de volksdansclub Cioful hadden besloten om de authentieke, originele klederdracht van Arnemuiden aan te schaffen, kon ik mijn geluk niet op. Hoe het ook zij, met dergelijke kostuums aan kan je niet anders dan de zwierigheid uit de kast halen. Nederlandse dans werd letterlijk en figuurlijk opgepoetst. De nieuwe klompen, glad geschuurd en ongelakt en de characteres maakten het geheel af. Er waren heel wat lievelingsdansen bij, die ik vroeger nooit op de juiste waarde had geschat. Maar nu, met onze demonstratiegroep en een goede choreografie werd het ineens allemaal anders. We deden ons best om zo goed mogelijk voor de dag te komen. Dus moesten de haren in een Arnemuidense rol, rokken, schorten, blouses, beuken, oorijzers, bloedkoralen, broeken, jassen en de kenmerkende hoeden tot in de puntjes verzorgd. Heerlijke ervaring. Heel wonderlijk vond ik de omslagdoeken met een soort van panterprint. Ze kwamen goed van pas bij buitenoptredens, die er veelvuldig waren.

Het toeval wilde ook dat ik, voor ik ook maar een ogenblik iets van het land zelf wist, al in Hongaarse kostuums liep, waarbij we de haren strak naar achteren in een vlecht hadden met lange rode linten eraan en twee choreografieën dansten, waaronder de beroemde flessendans, met een fles los op het hoofd, waarin ook een stuk Csárdás zat verwerkt. Ik had er geen weet van dat ook dit land ‘mijn land’ zou worden. We zongen er zelfs in het Hongaars bij. Geen idee wat het betekende, iets over meisjes en jongens die elkaar ontmoetten op het dorpsplein. Dat ik nu toch kind aan huis ben op zo’n zelfde dorpsplein, wie had dat ooit gedacht.

Vooralsnog zijn er de foto’s gelukkig, die herinneren aan die glorieuse periode van ongeveer tien jaar. Toen ik begreep dat ik een nieuwe choreografie niet meer kon bijbenen, ben ik ermee gestopt. Tot mijn grote verdriet, want ik vond de groep(allemaal oud-studenten) en het podium geweldig. Ach ja, die tijd ligt alweer een aantal jaren achter ons. We gaan voort in de vaart der volkeren.

Gisteren was er een stevig onweer en, niet ongunstig, die heeft ervoor gezorgd dat de temperatuur zo’n tien graden is gedaald tot een aangename 28 graden. Tijd om straks weer eens een kijkje te gaan nemen in het atelier en daar de boel op te frissen. Straks misschien wel een streekje verf wagen, wie weet. Dat voelt goed, want het is al te lang geleden dat ik de puf had om scheppend bezig te zijn, anders dan met jam en brood in de koele keuken. Ik verlang naar de veranda en hoop dat nu de vogels ook weer van zich laten horen. Ze hebben lang genoeg gezwegen.

Dochterlief is al en route en in Nederland bij Arnhem, Schoonzoon is gereed voor het grote avontuur per ambulance, vliegtuig en ambulance, de andere dochter met haar gezin zitten op de boot van Terschelling naar de wal. Straks neem het gewone leven weer een vlucht. Fijn als iedereen op de juiste stek zit. Ze kunnen allemaal herinneringen schrijven.

Lief is naar de Kisbolt gelopen voor een paar kleine boodschappen en eigenlijk ook om het voortbestaan van dit kleine winkeltje, de enige in dit dorp, te sponsoren.

De ochtend is gevuld met stemmen in die onbegrijpelijke taal, maar al wel met vertrouwde klanken en soms zelfs een woord, hele gesprekken voeren ze. Je zou ze met gemak een invulling kunnen geven op de wijze van hoe mijn moeder vroeger met haar buurvrouwen over de heg sprak. ‘Jij bent er vroeg bij’…’Ik moest wat boter halen, dat was op’…heb je Truus ook al gezien?’…Nee nog niet. Weet jij of de olieman al geweest is?’…Ik meen dat ik zijn auto voor het huis van de buren aan de overkant heb gezien’…’Ben je nog weg geweest gisteren’…Nee, het was veel te heet’…’Nou hè, volgende week wordt het gelukkig zo’n tien graden koeler’…‘Ja gelukkig wel’…‘Nou ik ga maar weer eens verder’…’Ja. De kippen wachten op hun voer’…‘Viszlat’…’ Viszlat’.

De buurman zwiept zijn waarschuwingen de lucht in. Ze zijn kennelijk bedoeld voor zijn zoon. Zulks gebeurt doorgaans op orkaansterkte. De rust, die altijd tussen de vriendelijke huizen rondom ons heen hing, is met de komst van dit gezin aanmerkelijk verstoord. Het is leven in de brouwerij, maar is het wenselijk, moet je je afvragen.

Gisteren heb ik mug eens uitgebreid bestudeerd. In de avond is het vaste ‘prik’, vlak voor de koelte binnenvalt en alles klammig aan voelt, dansen ze hun onbegrijpelijke wegen om de vampier uit te hangen ten koste van ons. Ze zijn zwart en wit. Het zijn, naar ik al vermoedde, Aziatische tijgermuggen met hun gestreepte velletje. Ze komen tegenwoordig overal voor. De warmte van de afgelopen weken zorgt ervoor dat ze zich sans scrupules voortbewegen en steken waar maar gestoken kan worden. Ze zijn nog slim ook en snappen het precies als je tot de aanval overgaat. Negeren en goed mikken zijn de opties, want met het tegengif dat gespoten wordt, zijn de bijen ook het haasje.

Dochterlief is met haar kroost aan de tweede dag van de reis begonnen. De jongens kunnen in de ochtend nog lekker een tukkie doen. Schone zoon heeft gehoord dat de ANWB een ambulance heeft geregeld om hem zaterdag naar het vliegveld te brengen, dus als alles mee zit, zijn ze ongeveer tegelijk thuis en hoeft zijn vader niet uit Frankrijk te komen om hem op te vangen. Dochterlief heeft kennelijk de genen van haar moeder en rijdt er lustig op los. Een herontdekking, omdat manlief meestal het stuur in handen heeft. Alles volgens het principe dat Pippi langkous met verve hanteert: ‘Ik heb het nog nooit geprobeerd, dus ik denk dat ik het wel kan’, waarna Pippi daar achteraan dan vervolgens de meest woeste capriolen uithaalt. Dochterlief neemt het niet letterlijk over gelukkig.

Ik lees stukken uit ‘Brieven aan Miyo’ van Martin Bootsma. Het gaat over hoe je het lezen zou kunnen bevorderen als leerkracht en met name wordt het lezen van de leerkracht zelf ook aangeraden. Zien lezen doet lezen. Door jeugdliteratuur te lezen val je van het ene boek in het andere. Bovendien vergroot je je kennis. Enige voorkennis over de klassiekers en die ook te gaan lezen met de kinderen draagt bij tot diepere bindingen en een levendige leeromgeving. Door zijn boeiende relaas in de brieven aan zijn stagiaire Miyo te lezen, zet het mij onder andere aan om de jeugdboeken die ik nog niet gelezen heb als ‘Luisterboek’ aan te schaffen, Koken voor de Keizer van Marloes Morshuis onder andere, om in de middag onder de vijgenboom of de walnoot te kunnen mijmeren met een verhaal mee, waar je niets voor hoeft te doen. Lief zou, én over het verhaal én over het nieuwe concept, zeggen: ‘Het valt je toe’.

‘Je moet jong leren, om oud te worden’ zegt Stef Bos. Hij doelt daarmee op het feit dat hij door het leven gepokt en gemazeld, geen premières meer geeft, maar de kleine zalen omarmt. Ze toeren al jaren onder de radar. De laatste voorstelling die hij geeft, noemt hij de première. Dat vindt hij een mooie gedachte. Ook in het leven. Een feestelijke afsluiting zonder dat je al teveel rommel nalaat voor de achterblijvers. En dat je in een enigszins verlichte staat deze wereld achter je laat. Iets wat je al moet leren als je jong bent. Zoals de oude Grieken ons al voorhielden. Dat dus: ‘Je moet jong leren, om oud te worden.’

Daar valt heel wat over af te mijmeren. Kan dat. Kan je op jonge leeftijd al weten, wat het is om oud te worden en in welke vorm je dat moet gieten. Ikzelf heb, van alles wat op mijn pad kwam, geleerd. Elke ervaring droeg weer een nieuw steentje bij, tot het hele pad geplaveid was met ontdekkingen, wetenswaardigheden, begane fouten waar oplossingen voor werden gevonden, met souplesse om om te buigen indien nodig, met ervaringen, met proefondervinderlijke vondsten, met logica, met nuchterheid, met emotie, met filosofie, met uitwisselingen, met gedachten die verder reiken dan het leven zelf. En dat alles in een redelijke balans gegoten. Daar heb ik toch deze lange weg hier naartoe voor nodig gehad. Dat hadden ze me nooit allemaal al als jonkie op school kunnen leren.

Wel een aantal onontbeerlijke eigenschappen zoals oplossingsgericht denken en deduceren, terugbrengen tot het daadwerkelijke probleem. Maar met mijn impulsiviteit en mijn creativiteit is dat soms moeilijk binnen de perken te houden. ‘Altijd buiten de lijntjes kleuren’ is een van mijn motto’s.

Misschien begrijp ik Stef verkeerd als hij het wil toepassen op het leven. Misschien omkleed ik het in de op maat gemaakte jas van mijzelf.

Onder de walnoot is het goed toeven en er valt een hoop te mijmeren. Terwijl ik me over dit vraagstuk buig, voel ik dat ik niet helemaal alleen ben. Ik kijk in plaats van naar het gefilterde licht boven me, naar voren en ineens zie ik haar. Een piepklein meisje. Sssttt ze leest, haar armpjes voor zich uit met een boek, het hoofd gebogen. Niet groter dan mijn hand is ze en ze zit achter de hemelsleutel. Een gezegende plek, durf ik wel te beweren. Ze heeft haar gebruikelijke starheid laten varen en is zeer aandachtig in haar boek verdiept. Het ontroert me. Oog voor dat wat is.

Vanmorgen heb ik binnen een uur een gistbrood gebakken en hij was zelfs zonder kneden en met minder dan een uurtje rijzen heerlijk. Dat kan dus ook. Ik vroeg me bij de zuurdesembroden al af hoe dat zou gaan bij bakkerijen van zuurdesem-producten. Hebben ze er ook dat hele ritueel omheen verzonnen of gaat het dan voornamelijk om de productie. Hebben we er een klein beetje een cult van gemaakt, een heilige handeling. Het is dus ook zaak om uit te zoeken welke manier het beste bij jou vorm van leven past. Is het een toegewijde bedachtzame vorm dan mag het met alle toeters en bellen, maar ben je wat directer in je aanpak dan kan het vast sneller. Tijd voor de ultieme test, al zal ik zeker niet de eerste zijn, die zich daaraan waagt. Maar, in variatie op een thema ‘Wie niet waagt, die niet weet|.

De boerenzwaluwen schrijven een nieuw lied in de vroege ochtend op de elektriciteitsdraden in ons dorp. Het is een lied van bedrijvigheid, waar hier altijd al vóór zessen sprake van is. De bus uit de omliggende dorpen dendert vol langs rond half zeven. Iedereen gaat naar Pécs of Szigetvár. Mijn open venster gunt mij een uitgebreide blik op dit alles.

Ik zit in bed en schrijf. Zo zijn de zaken verdeeld. In de vroege ochtend heb ik al een uur besteed aan Hongaars, een stuk gelezen in Celine, mijn socials doorgekeken, mijn 364e dagopdracht van ‘een jaar schrijven’ in de steigers gezet en koffie gedronken, die me lieflijk werd aangereikt door mijn Lief.

Nog geen bericht van dochterlief anders dan dat ze gisteren een goede vakantiedag hadden met de al veel eerder bestelde dolfijnentocht, betaald en wel. Mijn lieve freestyler moest helaas in de tent blijven met een griepje. Nog geen uitsluitsel van de verzekeringsmaatschappijen. Er is geld mee gemoeid en dat mondt vaak uit in een soort van getouwtrek tussen de verschillende belangenbehartigers.

Gisteren liepen we op een inspectietochtje door de Hoff en ik zag tot mijn verbazing dat de kweeperen al met bosjes waren gevallen, dat de kwetsen zwaar aan de bomen hingen en de wilde appel nog niet rijp was. Dat betekende nieuwe wegen zoeken om met dit fruit iets te doen. Het zijn weer ladingen. De helft laten we hangen en liggen voor de reeën of voor Haas, die overduidelijk een leger hebben gemaakt in het bosje op de grens van ons achterland en ons bos. Daarbij hopen we dat ze de jonge bomen met rust laten. Het fruit aan de oude fruitbomen behoren tot de oersoort van de boomgaard die hier in het verleden ooit gestaan heeft. Het is ‘keuken’fruit. Goed voor taarten, sappen en jam. Maar daarvoor moet je er wel even de tanden inzetten (niet letterlijk dus).

Het is wel slim om naar een sapcentrifuge te kijken en naar de mogelijkheden van het apparaat. Bij sommige kan je het fruit vrij grof gesneden erin doen en dan zeeft hij het nog net zo makkelijk. Er zijn er hier te koop bij de electronicazaak en twee supermarkten met huishoudelijke artikelen. We moesten maar eens op onderzoek uitgaan, want het zal waarschijnlijk alles behoorlijk vereenvoudigen.

Voor ons verblijf in de Hobbitstêe heb ik het luisterboek van De Hobbit aangeschaft om het bij een vermeend knapperend kampvuur, twee nepkaarsen in verband met de longen, te beluisteren in het schemerdonker op zo’n aangewezen plek. Misschien moet ik er kweeperen Hobbit-taartjes bij maken voor bij een kopje thee of Palinka (van kwetsen).

Straks maar eerst een gistbrood bakken voor vandaag. Dat is wat sneller gedaan en ik wil wel een beetje afwisselend bakken. Het is op zich een boeiend proces en er is zoveel mogelijk op broodgebied. Ik heb nu al de zuurdesem en de focaccia onder de knie en zo breiden we uit. Iedere keer weer een nieuw probeersel.

De zwarte roodstaart die zich hier dagelijks ophoudt, zoekt duidelijk toenadering. Ze is nieuwsgierig en volgt Lief nauwgezet bij zijn verrichtingen om de Utvar(de oprit) te vrijwaren van onkruid. Altijd leuk, zo’n lieve toenadering.

Een hele slechte nacht gehad. In mijn hoofd fluisterde mijn moeder de hele tijd: ‘Als je je ogen dichtdoet, rust je ook’ en dat is dan wel zo, maar een nacht duurt lang als je niet kan slapen. Het heeft een oorzaak. Een paar dagen geleden kwam er een alarmerend belletje van dochterlief. Ze zijn op vakantie in Kroatie, hier ongeveer zes uur rijden vandaan en ze zijn daar heengegaan na de heerlijke logeerpartij hier. Er zijn daar natuurparken, dezelfde stoffige bergweggetjes als hier en kliffen. Van een van de kliffen was schone zoon op tien meter hoogte afgesprongen. Lang verhaal kort. Naar het ziekenhuis met twee gebroken wervels laag lumbaal.

Over diezelfde zandweggetjes per brancard valt in ieder geval niet mee, dat werd achteraf duidelijk. Naar een ziekenhuis in Pula, een uur van de camping vandaan en direct een operatie. Verzekering die niet helemaal meewerkt en het wachten is op de repatriëring. Dit is in vogelvlucht wat de geest aan gedachten bezig kan houden tot in lengte der dagen of in ieder geval tot het hele stel weer veilig thuis is. Je zit er niet op te wachten, maar in een fractie van een seconde gebeurt het meest onverwachte.

Dochterlief haar vriendin is gelukkig vlakbij en de jongens vragen om voldoende afleiding. De vakantie gaat door zolang ze er nog zitten. Onbegrijpelijk dat er geen maatregelen worden genomen met waarschuwingsborden enzovoort, want er zijn zo’n drie tot vier operaties per dag aan hetzelfde euvel, hoog of laag en ook bij hele jonge mensen. Dus met ouder zijn heeft het op zich niet van doen. Het is gewoon te link als je niet weet dat je je voeten niet plat op het water moet laten komen.

We bellen dagelijks. Hier zorgt dat hele verhaal, de zorg om het goed thuiskomen, de zorg om dochterlief die veel te regelen heeft, de traagheid van de ziektekostenverzekering en het even oude geschil tussen zorg en financiën, ervoor dat Klaas Vaak liever maar ons huisje snel voorbij loopt. De snoodaard kwam pas vanmorgen om vijf uur. Om tien uur wakker gebeld voor het relaas van de vorige dag. Zo gaat het soms.

Aan de andere kant een lichtpuntje, letterlijk en figuurlijk, want na het bezoek aan het Zselic-Csillag natuurgebied, trof ik er middenin een Hobbitstee en heeft Lief me toegezegd die te boeken als cadeau voor mijn verjaardag. We kunnen dan samen de Bilbo Balings uithangen en kneuterig in dat zelfgebouwde aardehuis wonen voor drie dagen. Er is een visvijvertje voor de deur en een hottub in de tuin. Daar zullen we vermoedelijk geen gebruik van maken, maar de mogelijkheden zijn er. Het is vlak bij het dorpje Szenna met haar openluchtmuseum. Als je wilt weten hoe de Hongaren vroeger op het platteland woonden dan krijg je daar een aardige indruk. Ik vind het een heerlijk cadeau en kijk er echt naar uit.

Lief is met die hitte in de Erven van zijn familie gedoken en kan er een heel verhaal van maken door maar te blijven spitten en te zoeken naar ontbrekende schakels en vingerwijzingen. De tijd is aan ons, want de natuur houdt de adem in. Er is gelukkig na weken van droogte weer een eerste buitje gevallen en eindelijk zijn de temperaturen zo’n tiental graden gedaald na al die dagen van rond de 39. Nog een weekje een beetje afzien en dan kunnen we weer tot leven komen. De druiven en de vijg zijn zich al aan het opmaken.