Wat gaat de tijd hard. Ze glipt als zand door de vingers.

Op de dagbehandeling wordt de Tijd in keren gevat. Het aftellen gaat aan de hand van het aantal chemo’s die volgen. Nog drie keer, nog zes, nog een. Sommige komen iedere week, anderen om de drie weken. De een ziet er als een berg tegen op, de ander ondervind er weinig hinder van. Er is geen peil  op te trekken. Waar je goed in wordt, is het lezen van de gezichten

Achter de ogen ligt een hele wereld. Het zijn kleine gebaren die het onderschrijven. De kunst is zonder al te veel woorden te begrijpen. De prietpraat is de afleiding. Zelfs daarin zit leed of geluk verpakt. Over mijn Henna-haren bijvoorbeeld. ‘Wat een mooie kleur haar is dat’, merkte iemand op. Ik openbaarde mijn geheim. Onmiddellijk brandde het sjaaltje op mijn netvlies en wist ik dat ik was vergeten te vragen naar haar kleur. Bespreekbaar maken van gemis is makkelijker dan het zwijgen erover. Ze is jonger dan mijn dochters zijn.

Een praatje met twee lichtgrijze ogen waar ook een wereld achter schuil ging. Diagnose voor opname was een acute verwardheid. Dochter had haar midden in de nacht op zolder aangetroffen en haar met zachte hand naar beneden geleid. Dat en al haar twijfels over het ongewisse, de gaten in haar geheugen, wilde ze met me delen. Alle andere opmerkingen getuigden van veel meer, dan alleen dat. Long en uitzaaiingen, ruggenwervels die vastgezet moesten worden, scan van het hoofd. Ik telde op en de som der delen bood nauwelijks perspectief. Maar het bleef bij een optimisme steken. Geen zorgen voor de dag van morgen. Lichtgrijze ogen vol vertrouwen, maar ook met angst. De mens ten voeten uit.

De vrouw bij het koffiezetapparaat had af en toe een loopje nodig. Heel even de lange zit onderbreken. Als het mee zat,  was haar man voor twaalven weer klaar. Ze gingen naar Terschelling. Eiland van ons huwelijk in een ver verleden. Daarna moesten ze naar de maandag. Ze had er vertrouwen in omdat haar man er in geloofde. Hij was al drie jaar de strijd aangegaan en voelde zich nog steeds goed. Bij afscheid kreeg ik van hem een galante handkus. Er zat geen spoor van sentimentaliteit bij. Een welgemeende dankbetuiging voor de prietpraat, de verdieping , de humor en de kopjes koffie.  Van de vrouw een warme handdruk. Tot op Terschelling misschien een keer.

Mijn eerste voetmassage bij de vrouw met een naam als van een chique Engelse dame, een uit de tijd van Miss Marple van lang geleden. Ze had de warme sjaal afgegooid, en lag boven de dekens met dikke sokken aan. De voeten waren ijskoud. Daar zat ook een probleem. Extra voorzichtigheid was geboden omdat de zenuwen overgevoelig waren. Handleiding onder handbereik en aan de slag. Voorzichtig masseerde ik mijn kennis in en ontlokte haar verhalen over de beleving van een week lang ziekenhuisopname. Het verlangen naar het vertrouwde huis, over de eenzaamheid van de stille kamer, het geweeklaag op de gang. Voetstappen die indringender zijn dan normaal, het wachten op een verlossend woord. Bij het afslaan van de voeten voelde ze zich als herboren, het doorgaans betonnen voetstuk weer als levend. Kleine taken met grote effecten.

Brengers van de afleiding. een andere noot op de zang dan die van doktoren en verpleging, een klein beetje van Tao en een klein beetje van mezelf. De wereld draait door, maar hier blijkt ze altijd weer even stil te staan en soms zelfs helemaal te stoppen.

De gang was lang, de draaideuren voorbij bracht een rugzak aan lome warmte. De twee konijntjes op het gras bij de parkeerhaven hadden het hazenpad gekozen. Op de lantaarnpaal zat een buizerd en keek met argusogen naar beneden. De middag strekte zich uit.

 

 

 

Het s drie uur ’s nachts. De hitte trekt zich er niets van aan en blijft met dagwarmte hangen in huis. Beneden staan de openslaande deuren wagenwijd open. Wesp haalde me uit de slaap. Niet handig, want straks roept het ziekenhuis en is een beetje conditie wel gewenst. Het was een lanterfantdag geweest van het zuiverste water. Achterstallige kleine klussen dienden zich aan. Heerlijk miesmuizen op de vierkante centimeter. Eerst de planten op het balkon verpot, tot het water met straaltjes de make-up uitwiste en daarna de aangedane oude parasol zo goed en zo kwaad als het ging opgezet. Dat had beter andersom gekund, maar ach.

De dag ervoor op de tuin had ik heerlijk buiten zitten schilderen. De oude kwam en kletste twee uur over zijn kleine wereld. Een krappe jas met weinig meer op het netvlies. Ik dacht dat het doek ‘Meisje in de spiegel’ klaar was, maar dankzij zijn visie zag ik dat het niet kon wat daar op het doek gebeurde.

Ze spiegelde niet, maar beiden leefden een volstrekt eigen leven. Goed nagedacht en duwen en trekken tot handen en oor op de goede hoogte zaten. Met een voldaan gevoel sloot ik het af.. Nog lang niet voltooid, maar weer op de goede weg. Dat gaf rust. Later verder.

Ik heb me toch opgegeven voor de zonnebloemen van van Gogh en Georgia O’Keeffe. De laatste heeft een volstrekt andere schilderstijl dan ik, maar is wel een powervrouw van het eerste uur. Flower power heet de cursus. De kracht van de bloemen, naar waarneming, verdroogde zonnebloemenharten en anderszins. Er werd opgetogen gereageerd omdat ik gekozen had mee te doen. Op de tuin kan ik eventueel vast oefenen met de levende have daar. Tere lathyrus weet ik ineens. Een loffelijk streven. Wie weet.

Voor zoonlief had ik tijd om uitgebreid een heerlijke nasi trafasie klaar te maken. Dit keer met broccoli, courgette en paksoi. Dwars door de koelkast heen levert treffende combi’s op. Daarna naar het centrum en ook nu was het drentelen geblazen. Winkel in en winkel uit. Het lummelde voort. Niets gekocht behalve de hoognodige boodschappen, groene zeep voor de penselen en boterhamzakjes. Thuis de was opgehangen, hier en daar de rommel opgeruimd. Niet gelezen, niet geschilderd. Morgen is er weer een dag. Wel heb ik alle mails beantwoord en dat gaf  een opgeruimd gevoel.

Ik kwam in een interview in de Zin van deze maand een titel tegen die intrigeerde door de onmogelijkheid ervan. ‘Memories of the Future’ heet het boek en het is geschreven door Siri Hustvedt. Het gaat over de rol die vrouwen hebben, onder andere  in de kunst en waar mannen overheen walsen. Het urinoir van Duchamps uit 1917: ‘Fountain’ genaamd, dat wereldberoemd is geworden, wordt door een aantal mensen toegeschreven aan de Duitse Dada-dichteres Elsa von Freytag-Loringhoven. In See All This, een kunstmagazine, staat een heel artikel over deze ‘Oermoeder’ van de conceptuele kunst. Zij en niet Marcel Duchamp had wereldberoemd moeten worden met ‘Fountain’. Het is haar handschrift op de pot, R. Mutt en dat stond vermoedelijk voor een van haar woordgrappen. Zij struinde de straten af op zoek naar schoonheid en vond die in allerlei objecten. Haar Objet trouvé was haar bezieling.

Deze geschiedenis is subtiel verwerkt in het boek van Hustvedt, waarbij de schrijfster in dialoog gaat met haar jongere zelf, aan de hand van vergeten aantekeningen van vroeger.

Eerst het boek lezen en daarna in de wereld van de Dada-koningin Elsa duiken. Daar mag wel een aureool omheen. Ere wie ere toekomt.

 

 

Gisteren in de tuin vond ik in de oude pot, die er al tijden stond, een lief klein onooglijk bloemetje, maar van een schoonheid, waar een mens stil van kan worden. ‘Wilde Bertram’, zei de oude stellig. Wie ben ik om aan zijn botanische kennis te twijfelen, maar thuis zocht ik het toch voor de zekerheid eens op. Wilde Bertram lijkt in de verste verte niet op de door mij gevonden kleine bloem. Iets om over te peinzen. Normaliter heeft de oude een ijzersterk geheugen.  Het zegt meer iets over de stelligheid waarmee hij zijn bewering staaft.

Toen ik een foto van de kleine ging maken, moest ik wat blad opzij houden. Daardoor zag ik het blad van de bloem. Het leek op klavertjevierblad. Google gaf uitsluitsel. De Latijnse naam was Oxalis Violacea, ook wel ‘Love in Vein’ genoemd en in het Nederlands klaverzuring of wilde klaver. Romantisch, er stroomde liefde door de tuin. Het was niet het klavertjevier. Hoe vaak kropen we als kind met de neus op de grassprieten om tussen de klaver in het weiland het klavertjevier te spotten. Het Geluk lag voor het oprapen, maar je moest er wel voor speuren. Wat waren we blij met dat kleine geluk.

Recensie: Marian Donner – Zelfverwoestingsboek

Bij een lieve medeblogger las ik in haar overpeinzingen van de dag bij het boek van Marian Donner met de titel ‘Het Zelfverwoestingsboek. Er was een recensie verschenen in Tzum van de hand van André Keikes. Het boek zelf is een pleidooi om weer mens te worden van vlees en bloed. Het neoliberalisme en de gedachte dat liefde en geluk maakbaar en te koop zijn, te overstijgen door weer te leven. Het Bourgondische leven te omarmen en op te houden met aan al die normen te voldoen, die reclame en maatschappij tegenwoordig opeisen, door wie er niet aan voldoet te veroordelen. Als je niet meeloopt in de ratrace ben je ‘ongelukkig’.

André Keikes benoemde het mooi. ‘Al die overgelukkige, breedlachende mensen in perfecte situaties, nooit eenzaam, nooit diep in de schulden, altijd blij in hun pukkelvrije lijven. Wie gelooft er in dat sprookje…’

Een waar sprookje. Waar de bergen hoog zijn, zijn de dalen diep. Ooit hadden we bij een van de zussenweken het over dat harnas dat wij vrouwen moeten dragen als je mee wilt in de vaart der volkeren. Dat wordt ons tenminste aangeraden en vertelt. Maar als vrouw van de jaren zeventig heb ik de losbandige vrijheid gevoeld en beleefd. Borsten hoefden niet  opgehouden te worden, het bikini-bovenstuk kon uit. Hangers waren geoorloofd. We waren trots op ons lijf.

We worden ouder. Deze generatie heeft alles in zich om te lijden onder de groeiende druk gezond te leven en in de pas te blijven lopen. Elke rimpel wordt achterstand. Het groeit met de jaren. De druk van de longen zorgt voor ongemak bij het harnas, de bikini voor schaamte, de push ups voor gêne. Ik ben het eens met Marian Donner. Ooit schreef Anja Meulenbelt ‘De schaamte voorbij’. Het leverde met name herkenning op. We zijn er hard aan voorbij gehold de afgelopen jaren.

Geluk is een klavertje vier. Dat nou ook weer niet. Wel is Klein Geluk vaak met een hoofdletter te schrijven. Je vindt het gratis en voor niets. Geluk is namelijk onbetaalbaar. Het zit in een zonsondergang bij zee, in een pootje van poes Pluis, dat haar bekkie omsluit, in de kinderen en hun kinderen, in het nietigste bloemetje in  mijn tuin. Het is te vinden in mijn geheime tuin, als je de schreeuwers opzij duwt en het zonlicht erover laat schijnen. De Oxalis Violacea, klein maar fijn. .

Vrijdag lag er in de brievenbus een lieve attente kaart van een collega blogger, een papieren vriendin. We hebben elkaar nooit echt ontmoet, maar putten uit elkaars verhalen en zitten op eenzelfde lijn van beleven. Wat een warm ontmoeten is dat.

Het is me gelukt. De deadline was in zicht, maar de boekrecensie en het verhaal over de Swifterbant-cultuur konden gisteren worden ingeleverd. Het wachten is op het groene licht. Een zinvolle zondag dus. Het waakmaatje van de nacht ging niet door. De patiënt was overleden. Dat betekende dat ik meer armslag had. Nadat ik een beetje had opgeruimd besloot ik te gaan wandelen in Amelisweerd. Het was aan het eind van de middag, de zon had al in sterkte afgenomen en het was niet meer zo broeierig. Aan de parkeerplaats lag het betrekkelijk nieuwe Bunkerpad. Het trekt dwars door de weilanden heen, langs koeienvlaaien en prachtige grassen.

Zuring, wilde margrieten en malve lichten op in het zonlicht. De Bundle-app leerde me, dat er  nog veel meer van dit soort kleine paden zijn en je kan ze allemaal lopen of fietsen. Ze voert langs waterwerken, door weilanden, langs open water. Deze wandeling startte achter de parkeerplaats van Oud-Amelisweerd en liep naar Rhijnauwen. Vandaar ging ik langs de jeugdherberg onder de poort door het bos in om weer terug te lopen langs de boerderij op de grenslijn van beide landgoederen. Daar stonden de koeien buiten, aan de overkant in het weiland.  Langs de kleine geitenweide vervolgde ik mijn weg, langs de uit hout gesneden dassen en de klompenbrug naar de veldkeuken. Het was een wandeling van ongeveer drie kilometer en dat was onder de gegeven omstandigheden lang genoeg, want tegen die tijd kon ik het zweet van mijn voorhoofd wissen.

De warmte lag loom op de loer en dampte van de paden af. Het was goed zo. Tijd voor een lafenis, een ijskoude witte biologische wijn  binnen in de koele veldkeuken. Als beloning nam ik voor thuis een zuurdesembrood mee. Het deed de naam eer aan, want hij was robuust en stevig, een echte Houthakker.

Het was de dag van de rijen, de koeien stonden in een rij, de ganzen liepen op een rij, de eenden vlogen in formatie. Bij de jeugdherberg was er een feest gaande en het trio dat speelde, zorgde ervoor dat alle dieren in het bos zwegen.Het geluid droeg ver. Bij Amelisweerd dompelde ik gelukkig weer onder in rust en stilte, wat het toeven in het bos zo aangenaam maakte.

’s Avonds was het programma zomergasten. De gast van de avond was de longarts Wanda de Kanter. Ze hield een boeiend pleidooi voor compassie en zorg. Er zat een prachtig fragment in van een jonge Paul de Leeuw, die een man met aids indringende vragen durfde te stellen over zijn naderende dood en daar een eerlijk en open antwoord op kreeg. De film van haar keuze was The Insider van de regisseur Michael Mann, met Al Pacino, Russel Crowe en Christhopher Plummer. Het was gebaseerd op een waargebeurd verhaal uit 1994 over misstanden in de tabaksindustrie. De klokkenluider werd verguisd en aangepakt, de prijs voor zijn acties was hoog. Het draaide vooral om macht, geld en manipulatie .

Het draait vooral om macht, geld en manipulatie .

Het werd een latertje, want de film was pas rond half twee afgelopen en daarna wilde de slaap nog niet echt komen. Het bleef bij sudderen.

Ik haal de schade wel weer in. Het sikkeltje in de lucht wiegt heen en weer en er stroomt koele lucht het warme huis binnen en haalt de slaap uit de binten. Straks komen de dakdekkers. We zijn er klaar voor.

Het grote huis was er weer vannacht, met het gat dat toegang gaf tot de zolder. Dit keer was ik met mijn moeder op verkenningstocht. Ze vond dat ronde gele gat verschrikkelijk. Het leek het meest op de slurf van een lange glijbaan in het zwembad, klimmen was schier onmogelijk. De kelder was al even onneembaar, dachten we aanvankelijk. Een soort doorgeefluik waar je je doorheen moest wurmen, maar er bleek een glasplaat voor de enorme entree te zitten en die kon gewoon open met een doorzichtig haakje. In de eerste zaal van de kelder stonden dieren. Een zwarte geit, wat schapen. De geit viel in een keer om en zijn kop rolde op de grond. Even had ik de neiging om het op te pakken en weer vast te pinnen. Dat deed ik toch maar niet. Er kwam een ambulance voor de geit en er werd een deken opgehouden voor het geheel, zodat de tweede zaal, waar iedereen film aan het kijken was, niets ervan zou merken.

Na de droom sudderde ik nog wat na, om het wonderlijke verhaal te laten betijen en droomde ik het terug om het te onthouden. Ik vroeg me af wat de betekenis kon zijn. Het huis ben je zelf. De zolder staat voor het intellect en de kelder voor het onderbewuste. Tel uit je winst. Een onbereikbaar intellect en een vaag onderbewuste als uitkomst. Het is niet de meest handige combinatie voor een mens. Gelukkig was mijn moeder ook heel duidelijk en zichtbaar. Zij staat voor de kracht in jezelf, die je voortstuwt en inspireert en de intuïtie en kennis, die diep in jezelf huist. Mooi, dat heft het onbereikbare intellect weer op.

Het is een kalme overpeinzing op een zonnige zondagmorgen. Toen ik koffie ging halen stond Pluis net op het punt om een halsbrekende stunt uit te halen. Ze had haar halve lijfje door de spijlen van het balkon gewrongen en stond klaar om de sprong te wagen naar de betonnen drager van het balkon aan het uiteinde. Er tussenin was de tuin van de buren, ongeveer een huislengte lager. Het platvormpje zelf waar ze op terecht zou komen niet groter dan poes. Snel haalde ik haar er tussenuit en schoof er wat bloempotten voor. Bedremmeld droop ze af.

Gisteren in de tuin kwamen er veel tuinders even kijken naar mijn Bernagie. Een van hen had een tuin twee tuinen naast mij. Haar tuintje leek kleiner, maar ze had dezelfde aanpak voor de tuin als ik. We wilden de natuur zoveel mogelijk ruimte geven en een natuurlijke uitstraling, geen borders en aangelegde paden, maar vrij en een tikje verwilderd. Met uitbundige bloemen en veel liefde. een paradijs voor de vogels. Ze refereerde haar droomtuin aan het boek ‘De geheime tuin’ van Frances Hodgson Burnett.  Dat was opmerkelijk. Ook mijn literaire tuin met de Vasalis-appelboom en de Three Willows  mocht een ‘Geheime tuin’ zijn.  Er was nog geen ander geweest, die net als ik, op die romantische manier aan het dromen was van een eigen stek, een idyllische plek.

Wezel(Putorius Vulgaris) van Alfred Brehms uit ‘Het leven der zoogdieren’.

Er was  groot nieuws. Er was een wezel gespot in een paar tuinen verderop. Het kleine roofdiertje zou een prachtige oplossing zijn voor de familie Woelmuis, die zich zo thuis voelde in het zachte veen.

Naast alle visite was ik verder gegaan met de inrichting. Ik had de kratten bij de oude weggehaald en met de kruiwagen naar de Bernagie gesjouwd. Nu ik ze een voor een aan het uitpakken was, leek het wel een grabbelton vol verrassingen. Er zaten penselen bij, waarvoor ik vorig jaar het internet had afgestruind tijdens de cursus Japonisme. Een boek over Camille Claudel en de biografie over Annie M. G. Schmidt met de titel Anna van Annejet van Zijl, Modigliani in het Italiaans en een boek met collecties van de impressionisten uit Musee d’Orsay. Ook kwam ik de twee kleine lampjes tegen voor de waxinelichtjes, waar ik nu wat ledlampen op zonne-energie in zou kunnen doen. Schetsboeken, aquarelpapier en verf, potloden te kust en te keur. Het atelier is op de kachel en de regenpijp na, volledig in gebruik. Wat een heerlijkheid.

Om acht uur genoot ik van het zonnetje, dat al uitbundig scheen. Zus kwam me halen en met een noodtempo scheurden we naar andere zus en naar Lisse. Wat een fantastisch gebouw was het waar we moesten zijn. Een monumentaal trappenhuis als entree, een industriële hoge zolder met alle details aan houtwerk en buizen nog intact. Om half tien brandde de coach los. Het werd een boeiende dag over computerprogramma’s, mogelijkheden, tips en tricks om foto en beeldmateriaal te kunnen gebruiken, filmpjes te maken, kortom we konden weer spelen vanavond. Het onderwerp was media in de opvoeding en het bleek al gauw om de digitale wereld in het algemeen te gaan. Voor het programma dat voor E-learning geschreven werd, was het zaak om het doel helder te krijgen.

Al met al een lange, maar beslist zeer zinvolle, dag met een belofte voor meer. Alle aarzelingen waren als sneeuw voor de zon verdwenen. Zon, zee en strand trokken. Voor de anderen was dat niets bijzonders, want die liepen elke dag hun wandelingen met de hond langs de zilte zee. Voor ons plattelanders was het een heerlijkheid, want er was altijd ergens dat grote verlangen naar het weidse uitgestrekte. Het was ontzettend druk, maar nadat we ergens op de boulevard gegeten hadden, werd het strand leger en stiller en was het genieten van de laagstaande zon boven het water, de kinderen die een kat en muisspel deden met het tij en een frisse wind die de broodnodige verkoeling bracht. Bij Culum waanden we ons even op Ibiza met mindfull achtergrond muziek en de lome vrijdagavondborrel voor de meeste mensen.

Thuis schoten televisiebeelden voorbij en was het hoofd nog bezig met het verwerken van alle indrukken van de dag. Door foto’s, beide zussen op het strand, spelende kinderen. Toen we daar waren, dacht ik aan het werken op locatie door mijn schildercoach. Hoe snel moet je zijn om de houdingen en het speelse moment te pakken van een ogenblik dat als zand door de vingers vliegt omdat de kinderen zilverkwik hun capriolen verkopen. De foto liet een idyllisch plaatje zien. Meisjes in witte jurken, een jongetje in een overhemd met een strik om. Ze waren ontsnapt aan de bruiloft, die in een van de strandtenten werd gevierd en geen van de ouders liep in de buurt om het kroost in de gaten te houden. Het jongetje haalde linke capriolen uit en de meisjes speelden op een zandbank, die best al een eind in zee lag. Ze hadden de avond van hun leven met de opspattende kleine golven en de meeuwen, die misbaar maakten om de verstoorde rust.

De zee veranderde iedere keer van kleur, met het licht mee. Ik besloot om toch een keer met haar mee te gaan om daar ter plekke de schroom te overwinnen en de penselen het strandleven te laten vangen. Nooit bedacht dat je dan de kleine panelen moest hebben. Doeken walsen natuurlijk zo van je ezel af.

Terwijl we aan het bijkomen waren van de inspanning, zuslief was gaan wandelen om de bijzon te vangen klonken lome klanken voor een uiterst zen moment. Samen met de ondergaande zon, de lange jurken , de blote voeten, de stralende lach, jonge mensen en een opa die danste met zijn kleinkinderen, schoot het leven op haar plek.

Moe maar voldaan wandelden we naar de auto, waar op de terugreis de zon meereed in de spiegel van de auto, alsof ze nooit meer weg zou gaan.

De jetlag door de nachtdienst van gisteren is weer een beetje recht getrokken. Slapen ging nauwelijks, maar ik mocht wel moe op de bank in slaap vallen van mezelf, als dat erin zat. Vannacht heb ik heerlijk geslapen en wonderlijk gedroomd. Over ‘op tijd komen’ en de vraag: ‘Wat trek je aan’. Wat me is bij gebleven, is het haastgevoel, omdat ik om acht uur precies buiten moest staan. Ik had voor die gelegenheid een simpele zwarte broek met het zwarte bloesje aan getrokken. Niets meer en niets minder. Ik moest me door hele groepen samenscholende kinderen worstelen, die allemaal een vraag voor me hadden of andere dringende zaken. Ik bleef stug doorgaan en redde het net. Het is de droom die de werkelijkheid kietelt. Om acht uur wordt ik gehaald door zus met andere zus om een training te krijgen over de onderwijskundige kant van de E-learning.

Gisteren heb ik al een digitale leeromgeving aangemaakt. Ik ben benieuwd. Mijn leven met de kinderen blijft voor eeuwig op het netvlies staan, maar wordt niet langer meer gevoed met nieuwe uitdagingen. Dat mis ik. School als instituut en onderwijs staan verder van me af dan ooit. Als we als team bij elkaar zijn, dan ben ik terug in de tijd en branden de verhalen los.Ze hebben zich genesteld in anekdotes. Maar de toevoerkraan is dicht. Een fantastisch project dragen met de groep werd verlangen, de herinneringen blijven van goud.

Project Tralala Tralali over wormen en zo.

Het verhaal over de Swifterbant-cultuur is een project op zich. In de praktijk, op school, hadden kinderen er mee aan de haal gegaan en hun eigen verhaal erin gestopt. Interactie is het grote goed om betrokkenheid te garanderen. We zouden het nagespeeld hebben op school en een nederzetting maken op het Robbeneiland, een modeshow organiseren met pluche en nepbont als dierenhuiden en potten ontwerpen van klei. Er zou een rivier komen voor de visvangst en een stuk bebossing voor de jacht. We hadden kunnen uitpakken met vetkrijt en ecoline voor de onvolprezen vissen en zouden timmeren en zagen om het bos te realiseren. Stokbrood bakken boven open vuur in de grote zandbak. Zo werkte dat. Ik verzon wat, zij gingen er mee aan de haal. Of een van de kinderen kwam met een onderwerp, een bouwput vlakbij huis of een brandweerwagen en binnen no time had je een nieuw project te pakken. Voor de voeding zijn kinderen onontbeerlijk. Nooit zouden ze het verhaal vergeten. Dat was de kracht van de beleving.

Vandaag ga ik horen hoe theorie de praktijk vertaalt en of dat strookt met mijn beleving. Alles valt te vangen in mooie oneliners en nauwsluitende omschrijvingen, maar daarmee de praktijk  aanraken zou een loffelijke streven zijn. Deze overpeinzing sterkt me. Het duurde even, maar ik ben er weer klaar voor.

Het is ook wel een soort rollercoaster met die verschillende werelden om me heen. De andere wereld is het ziekenhuis met haar mensen en verhalen van lief en leed en vult nu de dag. Beide werelden vervullen wensen.

De zon kleurt de hemel in prachtig oranjegeel. Door de bomen gloort het daglicht als een zomerse belofte. Morgenstond brengt goud in de mond. Het beste begin voor een dag als dit. De locatie mag er zijn. Lunch is aan zee beloofd. Dat wordt luchtig kleden en laagjes. Goedgeluimd in de benen, schoolwereld mee, laptop mee en gaan. Morgen meer.

Net thuis van een nacht hanenwaken. Daardoor is er in het ritme geknipt en de dagindeling in de war. Geen familie en onrust om het proces. Met vertrouwde handen is lijden lichter. De beloning was het praatje in de ochtend en een beverig zwaaien en later de nostalgische euforie van het naar huis mogen als het ziekenhuis volstroomt met dagwerkers.

Ik had vanaf vijf uur tot elf uur ’s avonds geslapen. In de ochtend de afdeling. Mijn taak  was onder andere het uitnodigen van patiënten voor een klassiek lunchconcert de volgende dag. Enerzijds waren er veel nee’s, maar anderzijds was het kennelijk de perfecte aanleiding om de doopceel te lichten. Zo hoorde ik twee haast identieke verhalen van twee mannen, die beiden alleen lagen. Het verhaal van de eindigheid en de berusting, nog niet de volle overgave. Het verdriet om het loslaten van dierbaren en de hele eigen wereld. ‘Afscheid nemen bestaat niet’ zong Marco Borsato, maar wel voor hen die de streep over moeten en tijd te over hebben om met dat idee te leven. Ze zijn in hun hoofd bezig om van alles afscheid te nemen. Zoals  een geliefde na het overlijden alle eerste keren zonder telt.

De vrouw van de acht zussen was er. Haar mooie felgekleurde sjaal op haar hoofd en met bijpassende vuurrode lippenstift. Ze trok hem trots even af om haar haar te laten zien, dat aan het groeien was. Zacht en donzig. Ze vertelde van de pruik die na twee maanden onder in de la tussen de sokken terecht was gekomen. De marmot had ze hem gedoopt. Ze vond een kaal hoofd mooier en minder eng dan dit korte plukhaar. Sjaaltjes had ze te kust en te keur. Zelfs een denim voor bij de spijkerbroek. Vier zussen gingen steevast mee. Ze was de jongste, het kleintje. Ook al ben je 66 en lang en breed oma.

Vannacht ging het boek van Monet weer mee. In diepe rust klonk de regelmatige zware ademhaling. Dan kroop ik onder de met slopen afgedekte lamp en las van de bittere armoede van de man die later de wereld zou betoveren met zijn waterlelies, de miskenning van zijn schilderkunst door sommige van zijn tijdgenoten. Alsof hij met grote haast zijn doeken had geschilderd. Die krachtige toets, sneller dan de kleur verschiet onder de snellende zon, sneller dan de wind de wolken aanwakkert, sneller dan het getij, sneller dan de dood haar kleuren spreidde bij het doodsbed van Camille.

De oude man in bed vraagt of ik een emmer water over zijn hoofd wil gooien. Hij heeft het warm. Een washandje mag ter vervanging dienen. Hij staart naar het plafond en telt de platen, twee vierkanten, vijf rechthoeken en keurig afgewerkt. Morfine sluist verwardheid binnen, afgewisseld met heldere ogenblikken.

Buiten wordt het langzaam licht. De lamp kan uit. Bij de parallelle vleugel aan de overkant knippen een voor een de lichten aan. Ook hier de eerste tekenen van leven in het gonzen van de stemmen. De keukendienst, wat later, rammelt de ontbijten langs, belooft thee met honing voor de schrale keel van mijnheer, biedt mij een ontbijt aan met een gekookt ei. Ik sla over, neem afscheid en hou het einde open. Bij de deur zie ik de beverige hand. Hij zwaait. Ik zwaai terug.

 

 

 

Vriendin opgehaald voor een lunch op de tuin. Het werd extra leuk toen bleek dat ze daar nog nooit was geweest. Het zwarte barrel, als vervanger van de kleine blauwe deze vier dagen, en ik, konden niet goed aan elkaar wennen. Hij sputterde tegen en ik mopperdemopperde er mee door. Bij het optrekken deed hij of ie een racewagen van het eerste soort was en gaf een berg aan geluid. Door de diepliggende zittingen kwam ik, voor mijn gevoel, net met mijn hoofd boven het dashbord uit.

Vriendin stond al klaar. Eerst naar de supermarkt om lekkere verwen-dingen te halen en vriendin mocht kiezen. Twee heerlijke broodjes, botergoud, een peren, frambozen aardbeiensapje en lang niet gegeten beleg waren de voorbodes voor een klein feest. Af en toe spetterde er een druppeltje naar beneden. Het zou de pet niet kreuken.

Vriendin had er onder andere voor gezorgd dat de Bernagie bewaarheid kon worden met het geld dat op mijn grote afscheidsfeest op school werd gegeven. Ze had de hele avond met een soort vogelhuisje op haar rug gelopen,waar geld in gedoneerd kon worden. Een jaar lang heb ik dat extraatje bewaard in hetzelfde blik bij alle bedankbrieven en mooie kaarten. Aan het begin van dit jaar kon ik er de ramen voor de hut mee bekostigen. Geen kleinigheid. Dubbelglas en extra groot. Nu was ze eindelijk bij machte om een en ander te bewonderen.  De prachtige wagen met haar houten plafond, de grote ramen en het glorieuze uitzicht. Tuin deed haar dubbele best met alle bloemen en het groen, het gemaaide gras. Het paradijs compleet.

Net toen we alles buiten hadden uitgestald, de tafel klaargezet, kussens en kleed als aankleding erover en de lekkernijen erop uitgestald, kwamen de eerste druppels. Manmoedig hielden we stand. We lieten ons niet gek tikken door een spatje. Het trok over en er kwam zowaar wat zon. We luisterden naar elkaars lief en leed en vakantieverhalen. Hoe heerlijk dat zo’n moment er tussenuit energie en kracht bracht. Met de start van een nieuwe school viel er van alles te verwachten en was er veel klaar te stomen. Ze zou het gaan redden. Ik wist het zeker.

Er kon ook nog een beoordeling langs komen van een laatst ingeleverde opdracht voor de master, vanmiddag. Al met al reuring genoeg in de tent. Halverwege de lunch begon het toch echt te spetteren. Gauw naar binnen om daar de feestelijkheden voor te zetten. De walsende rode vruchtendrank klonk als een volleerde toost op het goede leven in de grote wijnglazen.

We liepen na de maaltijd een klein rondje om de kop. Bewonderden het weidse landschap, de lelies in de sloot, die er nog steeds uitbundig bloeiden, de tuinen van de buren met een overdaad aan bloemen en de levende kleine have. Zomer in Holland ten voeten uit.

De oude speelde de verongelijkte en we lieten hem verder betijen. Terug in de Bernagie  kwam de verlossing per app. De opdracht was bekroond met een mooi cijfer, het licht stond op groen voor de allerlaatste opdracht en dan zou de master binnen zijn. Dat moest gevierd. Spullen ingepakt, het weggetje langs de sloot af en naar het oude dorp tuffen, waar het midden op het plein bij het oude raadhuis goed toeven was en de witte wijn heerlijk smaakte. Als bekroning kwam een hele familie van de oude school langs. Een uitgebreid omarmen in een uitbundige begroeting en een lichte weemoed om de goede oude tijd, die nog maar zo kort achter ons lag.

Nadat ik vriendin weer thuis had afgezet, vinkte de zon in volle glorie de dag af.

Heel hard gewerkt bij de fysio. Mensen zijn daar heel divers. Er is een vrouw die zich passief opstelt en direct gaat zitten als ze binnenkomt. Ze pakt haar trainingsschema er niet bij, maar wacht tot het aangegeven wordt. Vervolgens gaat ze in gesprek met de buurvrouw en pas als de fysiotherapeute zegt ‘Loopt U even mee’ dan stapt ze op de fiets. Daarna zakt ze weer in wachtstand. Bij alles heeft ze aansporing nodig en als ze aan het praten is, dan doet ze niets. Haar uur bij de fysio duurt twee uur. Ik draai het liefst alles achter elkaar af met een korte pauze van hooguit een minuut. Een stevige work-out geeft nieuwe energie.

Het is verder pas-op-de-plaatsdag. Ik lees de oude blogs na. Op 20 augustus 2011 ben ik kennelijk in een bespiegelende bui. Letterlijk en figuurlijk. Ik rafel mijn persoonlijkheid een beetje uit elkaar. Het gaat over het zelfbeeld van mij en in het algemeen. Ik schreef het volgende:

Dat zelfbeeld is nog altijd een beetje vervormd en ik heb me allang verzoend met het feit, dat dat niet meer over gaat. Bikini en zwempak zijn verruild voor mijn souave-broeken en hemdjes. Daarin voel ik me senang. Op sommige plekken voel ik me nog steeds een vreemde eend in de bijt. Bij deftige mevrouwen heb ik nooit gehoord. Ik weet het. Het ligt aan mij. Als ik zie hoe frank en vrij de kinderen van deze tijd door het leven gaan. Ze hebben flair en kunnen zich presenteren. Ze kunnen accenten leggen op lichaamsdelen, waar ik altijd naarstig een lapje zwart extra overheen zou gooien. Ze passen zich niet aan aan de wereld om hen heen, maar de wereld past zich aan aan hen. Dat is het grote verschil.(…)

Juist omdat ik die haarkloverijen van anderen onmiddellijk op mezelf betrek en het altijd in mijn achterhoofd na blijft gonzen, zal ik dergelijk commentaar nooit hanteren naar iemand toe. Laat iedereen zijn wie hij is en help elkaar in het versterken van het zelfvertrouwen. Niemand hier in huis zal in die zin commentaar geven op iemands uiterlijk. Omdat ik weet, hoe lang het duurt voordat het spiegelbeeld in de spiegel een en dezelfde is met het mooie mens ervoor.

Mijn overpeinzingen stroken nog steeds met de werkelijkheid. Er zitten mooie denkbeelden bij. Zoals: Ze passen zich niet aan aan de wereld om heen heen, maar de wereld past zich aan aan hen. Hier is het een gemeenplaats. Het gaat niet op voor alle jonkies en misschien zijn ze dan allang de fase van de puberteit te boven. Een deel van de jeugd is vooral groter, breder en daarbij gedurfder gekleed. Waar ik vroeger de langste en de dikste was, gaat dat al jaren niet meer op. De mini’s en de naveltruitjes gingen mijn neus voorbij. Sans gene zijn de kinderen van nu, wat een zegen is. Die knoop hoeven ze niet mee te zeulen voor de rest van het leven. Als iemand iets niet wil zien, moet ie maar de andere kant opkijken.

Ook de laatste zin is een zegenrijke gedachte: ‘Omdat ik weet hoe lang het duurt, voordat het spiegelbeeld in de spiegel een en dezelfde is met het mooie mens ervoor. Eigenwaarde valt te kweken door het geloof in een kind vanaf jongs af te tonen. Meer is niet nodig.

Met die gedachte in het achterhoofd dans ik sierlijk over de huisraad met de houten plumeau, wals ik de kamer door met de stofzuiger, wrijf ik de ramen op met de zemenlap, en teken met lippenstift een hart op de spiegel.

Vanmorgen voor dag en dauw gezorgd dat de kleine blauwe netjes op het afgesproken tijdstip bij de garage stond om zijn drie opgelopen butsen onder handen te nemen. Met een oude gammele zwarte Nissan reed ik weer terug. Dat was wennen. Lage zit, een radiootje met handbediening, geen airco. Vier dagen bivakkeren dus. Des te heerlijker zal het straks weer zijn in mijn eigen vertrouwde kleine prins.

De vorige avond was het laat geworden. Een heerlijke verjaardag van vriendin wat uitmondde in een kleine reunie van het team van de oude school. We hadden elkaar lang niet gezien, dus mixten niet met de anderen, maar overbrugden de gevallen hiaten met het uitwisselen van alles wat op ons hart lag.  Verdriet, zorgen, nieuwe ontwikkelingen en een zweem van weemoed om alles wat niet meer was, wisselde zich in hoog tempo af. Een uur later dan gepland door de wijn en de lavendelkaas, door het niet los willen laten van die liefdevolle sfeer, doordat er nog zo veel te vertellen viel, gingen we uiteindelijk  toch. Warme omhelzingen en de belofte elkaar gauw weer te zien.

Het was een mooie afsluiting van een lange dag. Al redelijk bijtijds had ik die ochtend de dreiging van regen en onweer weerstaan en het tweede lege ladekastje naar de auto gesjouwd. Daar wist ik een lege blauwe tas, waar de lades in konden. Die tas kon om de schouder. Het kastje was zonder die ballast licht als een veertje. Het kostte dan ook nauwelijks moeite om het mee te nemen naar achteren. Om op adem te komen stond ik bij tijd en wijle stil met als troost en afleiding de bloeiende kattenstaarten, de wikke en de malve. Moeder eend waggelde met haar kroost snel richting sloot om veilig erin te plonzen toen ik langs kwam.

Een kist zure appelen

Het was heerlijk. Of iedereen was nog op vakantie of men vond het weer te dreigend. Er was een prachtige donkere lucht, een kist zure appelen. De vogels hadden feest. Wormen, vruchten en zaden te over. Een paar appelen hadden de schranspartijen  overleefd. Door het raam zag ik achter de Bernagie het rijkbloeiende walhalla voor bijen en hommels aan springbalsemien en Guirlande d’Amour.

Feng Shui in volmaakte harmonie

De kast ging op de wielkasten aan de achterkant, de andere kast ernaast en ‘klaar was Kees’. Perfecte afmetingen voor een gestroomlijnd resultaat. Ik voelde een volleerde Feng shui meester in me nederdalen. Als iets in harmonie is, voelt het goed. Dit paste als een handschoen.

Ik besloot binnen te blijven en in alle rust te gaan schilderen omringd door niet anders dan het gezoem van het kleine volkje, dat door het bovenlicht klonk. De goede aardstralen voor het juiste resultaat vibreren op deze plek. Alles lukte.

Eer ik het in de gaten had was het tijd om te gaan en appte vriendinlief dat ze me zou komen halen. Wat een verwennerij. Gereden worden voelde zo vorstelijk. Het feest begon derhalve al in de auto. 50 en een oude sok bij de deur, een lied voor de jarige. Een vrolijke ontvangst. De toon was gezet.

Pardoes een gat in de dag slapen en duizend dromen dromen. Verkwikt werd ik wakker. Het wil nog maar niet zomeren, ook vandaag niet. Ik ga toch richting tuin, want het tweede ladekastje is leeg. Het had wat voeten in de aarde. Waar breng je de inhoud van 8 lades onder. Er waren gouden herinneringen, kleine hebbedingetjes, cassettebandjes van Tracey Chapman en Paul Simons, hele platte vijftigerjaren envelop-tasjes en schriften met gedichten. Het afscheidsschrift van de vader van de kinderen, de foto van pas overleden vriendin van haar bruiloft. Stralend in het wit en brede glimlach.

Met een lach en  een traan wisselde de inhoud van plaats. Een klein linnen tasje voor persoonlijke dingen, een enveloppe met foto’s en schriften in een kistje boven op de kast.

Toen de klus geklaard was, stroomde de regen met bakken loodrecht naar beneden. Het ladekastje mocht leeg wachten op een vervolg. Evenals de tas voor de kringloop en de tekentas voor het atelier. Er lag nog een mooie klus te wachten. Zus en zus bedanken voor de hulp bij de inwijding van het atelier. Bij de bloemist was het druk. Het bleken allemaal bekenden van elkaar te zijn. Ik pakte twee veldboeketten en weet zeker dat de vrouw die met me afrekende niet gezien heeft wie daar tegenover haar stond. Alsof ik lucht was. Wonderlijke ervaring.

Bij zus was het gezellig met zwager en andere zus en broer. Een gemoedelijke middagborrel en toen broer weg was besloten we samen te koken. Viskoekjes wilde ze maken en worteltjes uit de oven. In het nieuwe appartement was het goed toeven met alle apparatuur volgens de nieuwste normen. De viskoekjes waren te nat om als koekje te bakken. Dus zus aarzelde geen moment en brouwde er een grote viskoek van. We hadden er diepvries-vis voor gebruikt en ik kon me niet aan het idee onttrekken dat er teveel vocht bijzat van het ontdooien. Mijn oma zei bij elke mislukte cake: ‘De ingrediënten zijn goed, dus het is te eten’. Zo was het ook. Het smaakte heerlijk.

Daarna trokken we naar het nieuwe appartement van andere zus, die het voor elkaar had gekregen om een betrekkelijk beperkte ruimte groot en sfeervol te laten zijn. Prachtige tinten zachtgroen en grijs straalden een heerlijke rust uit.  Alles versterkte elkaar in evenwicht. Heel fijntjes had haar goede smaak zich genesteld in haar nieuwe huis. Het balkon deed mee in de beleving. De ramen op het oosten brachten iedere ochtend het licht en, als ze er was, de opkomende zon. Voor fotografenzus een walhalla aan mooie luchten en een weids uitzicht zo op drie hoog.

In de ochtend had ik het Swifterbant-cultuurverhaal opgestuurd ter beoordeling . Ik had het idee van een kant en klaar verhaal laten varen en was overgestapt op het ‘stel dat…’ principe. Zo zouden de kinderen een eigen versie van het verhaal kunnen schrijven en daardoor meer betrokken raken bij het leven van die verre voorouders van ons. Er bleek ook op YouTube een leuke informatieve film van het leven uit die tijd te zwerven. Wat een uitkomst. Het was precies wat ik nodig had om verder te kunnen. Het had zo moeten zijn. Toeval bestaat niet. De juiste ingeving op het juiste uur. Nu maar afwachten hoe het ontvangen wordt. We gaan het zien en beleven.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het kastje leeg maken was een ding, maar het in de Bernagie krijgen was een tweede. Zoonlief was zo goed het naar de auto te tillen. Het paste door de smalle contouren met gemak op de achterbank van de kleine blauwe.

Het was puik weer voor een dagje tuin. Niet te warm of te koud, af en toe een beetje zon afgewisseld met een  wolkenpartij, die vriendelijk overwaaide. Bij de tuin kreeg ik het kastje met gemak uit de auto. De rode steekwagen was minstens zo zwaar als het mee te zeulen object, maar qua vorm was dit de beste optie. De blauwe tas met de losse lades er bovenop, de gewone tas aan een van de handvatten en duwen maar. Na een paar stappen even uitpuffen en voort. Op het verharde pad was het goed te doen, maar de laatste halve kilometer door het gras bleek bijna te zwaar. Na al dat gezwoeg was het zoet rusten en de voldoening was groot over het resultaat. Mijn kleine juweel paste precies op de wielkasten van de pipowagen. Alsof het ervoor gemaakt was.

Buuf kwam even kijken nadat ik het gras had gemaaid en samen deelden we de zorgen over de oude, die in het dagelijks bestaan soms een wonderlijke vlucht maakte. Gedeelde smart is halve smart. We besloten het los te laten. De wilgen langs het pad aan de achterkant vroegen om een flinke snoeibeurt, zodat er met de grote maaier langs gereden kon worden, zonder dat de takken in het gezicht zwiepten. Winterkoning wipte, niets vermoedend, onder onze spiedende blikken bij de buurvrouw links van mij.  Hij hipte ‘ton sur ton’ prachtig in kleur over de rand van een verroest vat.

       

De dahlia’s stonden in bloei. Een oorwurmbloem met schachten die diep genoeg waren om in weg te kruipen. Hoe lang geleden is het dat ik een oorwurm heb gezien. Ik kan het me niet meer heugen. Zelfs in al die jaren op school hebben we er nooit een gevangen en besproken. Tussen het purperen blad van de andere dahlia kwam een vurige cyclaamkleurige enkelvoudige bloem te voorschijn en er zaten nog twee beloftevolle knoppen in. Dankbare bloemen, die dahlia’s.

De oorwurm. Foto wikipedia.

Met een vage belofte aan dochterlief over langskomen appte kleinzoon een gesproken bericht. Ik stond net op het punt om te gaan schilderen en de afspraak te verzetten naar de volgende dag. Daar klonk zijn heldere stemmetje: ‘Oma, wanneer komt U eraan. Zes uur of tien uur, voor het eten of na het eten? We weten het niet, doei’. Zo’n vraag was niet te weerstaan Dat betekende afsluiten, de buuf gedag zeggen en met de zware steekwagen weer naar voren zwoegen. Om tien over zes was ik bij de belhamels. Ze waren naar het Archeon geweest en oermensen en ridders vlogen voorbij, een ridderhelm van karton op het koppie. Natuurlijk  moest de laatste goocheltruc met zijn nieuwe goocheldoos nog gedemonstreerd worden en speelde de verbazing haar rol, toen het, na wat gefriemel achter de rug, de goede, door mij gekozen, kleur bleek te zijn. Het werd een bliksembezoek van een uur, want toen moest de jongste naar bed en was het voor de andere twee computertijd en daarmee was elke vorm van contact verder uitgesloten. Sinds deze vakantie werd er paal en perk gesteld aan het digitale verkeer.

In de supermarkt liep ik de vader van twee kinderen uit mijn groep van lang geleden tegen het lijf. Ik wist dat hij ook in de waakmaatjespoule zat en vroeg hoe hij op het idee was gekomen om mee te doen. Het bleek dat hij heel ziek was geweest, waardoor andere waarden in het leven belangrijker waren geworden dan het zorgeloze bestaan van daarvoor. Rijker en bewuster was hij er weer uitgekomen en ook al was hij er nog niet, het ging de goede kant op. Wat fijn om daar, zo tussen de vleeswaren en de kazen, even een glimp te mogen vangen van betekenis.

Met een goed gevoel reed ik naar huis. Nog net op tijd om het leven voorbij te zien schieten van de prinses, die geen prinses wilde zijn. De nachtegaal had zich ontworsteld aan haar gouden kooi. Het leven zit vol met respectvolle keuzes.

En daar piepen wat zonnestralen naar binnen. Wat heerlijk. Dat vraagt om snelle acties, voordat het in de middag weer ombuigt naar de zware regenval van de afgelopen dagen.

Afgelopen woensdag hadden we de keuze om te gaan schilderen of om thee te gaan drinken en voor drie weken radiostilte, door de vakantie, bij te kletsen. We kozen voor het laatste. Het huis met de gezellige buurtjesdeur, zo’n echte die op de helft open kan. Daarover heen leunen en kletsen doet me aan vroeger denken. Het huis van vriendin is een klein oogstrelend museum van kunst, kleinoden en groen, die samen een behaaglijke sfeer oproepen.

Het is fijn om te sparren over de resultaten van haar werk op het strand. Kleine panelen met gevoel voor sfeer en ruimte. De toets steeds gedurfder omdat ze er al doende meer en meer inkomt. Onmiskenbaar haar handschrift, de door mij zo bewonderde losse toets. Als ze schuift met de panelen en ze in orde van gelijke onderwerpen bij elkaar brengt , gebeurt het wonder dat alles te maken heeft met vormgeving en kleur. Ze versterken elkaar. Ergens in mijn hoofd gaat het luikje strand open, ik hoor de meeuwen, zie de mensen, snuif de geuren van de zilte zee. Kunst die zintuigen opent.

We theeën buiten op de stoep in de kleine stadstuin. Veel groen breekt het baksteen. Studentenhaver erbij en een grote pot Verveine thee, die we uit gejutte vrolijk gekleurde bekers drinken. Af en toe vallen er een paar druppels naar beneden, maar het is zo fijn om daar te zitten, dat we dat kleine beetje trotseren. Een buurkat, een halve Dikkie-Dik komt een kijkje nemen en strijkt langs de benen van vriendin naar zijn geliefde plekje op de bank.

Foto wikipedia

Als het harder gaat regenen trekken we toch naar binnen met een wijntje van trijntje en wat kaas en hebben het over de liefde, relaties, houden van je zelf. Over spiegels met teksten erop. Ik moest denken aan het project bodemschatten. Een toneelstuk met een verhaal van een kleine mol, die niet gezien werd door de anderen, als rode draad. Ze groef zich door de verschillende lagen van de aarde heen. Met een pak van aluminiumfolie trotseerde ze de hitte van Midden-aarde en vond er een kistje met een spiegel erin en de tekst ‘De mooiste ben jij’ erop.

Eigenwaarde is de basis. Als dat er is, kan je de wereld aan. Maar ze is lastig te behouden, door tegenslag en de knauwen die je kunt oplopen. Soms is een woord al genoeg. Knagende onzekerheid ligt snel op de loer. We pinkten een traantje weg bij het achterom zien. Het is ook een uitdaging bij het schilderen of tekenen en plein public. Mensen die langskomen en oordelen of een stempel op je werk drukken, de subtiele aanduidingen, die als goed bedoeld worden uitgesproken. We praatten over het hebben van waardering voor een ander en het respect tonen en het daarbij laten. Niet te oordelen. Van boven klinkt nu de stem van oude wijze vriendin en haar magische spreuk: ‘Oordeel niet, verwonder je slechts’.

Ik vertelde waarom het boek ‘De Keuze’ me zo had geraakt. Zo kwamen we op de ruimte bij een interactie, die een mens kan geven, maar ook kan nemen en waarbij communicatie zo belangrijk is om geven en ontvangen in balans te laten zijn.  We lieten ons leiden door ingevingen, herinneringen, gedachten en ervaring en kabbelden de avond naar een eind. Terug in de auto voelde het warm en goed. Wat fijn als diepgang de meerwaarde is van een vriendschap.

 

De berg met rommel stond nog netjes onaangeroerd voor de schuur van de buurman. Er waren geen ochtendsterren geweest. Het weer was er ook niet naar. Het was te nat. Ik poetste me snel door de ochtendrituelen heen en schoof om half acht in de kleine blauwe. Het werk wachtte.

Altijd weer is het een wonder hoe snel de vrije dagen met het grootste gemak worden ingeruild voor de routine. Uniform halen, post meenemen, aanmelden bij de vrijwilligerspost en met de huistelefoon naar de kleedkamer. Spullen in de locker, haar op zolder en post rond brengen. Dankbaar werk omdat het altijd weer een verheugde blik en een brede lach opleverde.

Er zat een man op de gang in een rolstoel. Hij had een bord met eten voor zich. Vanuit de zusterspost waar de overdracht gegeven werd, zag ik hem langzaam een stuk brood aan zijn vork prikken en voorzichtig richting mond transporteren. Menigmaal ging er een lege vork naar boven. Dan had hij er naast geprikt. Na het uitwisselen van de wederwaardigheden waaierde de kamer leeg. Ik liep naar mijnheer toe, die het toch gelukt was om het bord leeg te krijgen. Er kwam geen antwoord op mijn vragen. Hij keek me aan en schudde zijn hoofd, legde een hand over het voorhoofd heen en schudde weer. Mijnheer bleek dement te zijn.  Hij sprak geen Nederlands en begreep ook niets van wat we zeiden. Hij zat daar maar, voor zijn kamer en keek naar iedereen die voorbij trok met een vragende blik. Met tussenpozen sloot hij de ogen. Af en toe gaf ik hem wat water. Dan dronk hij gulzig en verslikte zich. Mondjesmaat was de les.

In een andere kamer lag een man die me aan onze oude buurman deed denken uit de Amandelstraat. Spits en benig, maar met een heldere oogopslag. De afleiding kwam voor hem als geroepen en in een oogwenk had ik zijn naderende dood en het levensverhaal voorgeschoteld gekregen. Zeven jaar lang had hij de kanker achter zich gelaten en nu had de kwelgeest hem ingehaald en liep voorop. Er klonk berusting uit zijn woorden, maar in een ooghoek aan de binnenkant van zijn oog balde al het verdriet erom zich samen in een verloren traan.

Een lieve oud-collega, kwam voor de dagbehandeling. Een hartelijke begroeting. Het uitwisselen van de ongemakken en het delen van de kleinzoonperikelen. Trotse foto’s van de laatste spruit van drie weken.

Hier in het ziekenhuis lopen leven en dood hand in hand. Ook de zelfstandigheid en de afhankelijkheid houden elkaar stevig vast. Voortdurend schommelt het beeld bij de grote draaideur aan de ingang van het ziekenhuis van mens-zijn naar patiënt-worden.

De rijzige vrouw met de prachtige grijze lange haren kreeg een icecap aangemeten in de behandelkamer. Door een kier van de deur zag ik hoe moeizaam het strakke kapje over haar prachtige weelderige haardos werd heen geschoven. Al dat haar dat, ter behoud, onder de kap verdween, vertelde een eigen verhaal van hoop en vrees.

Bij de begroeting van vanmorgen zat er een vervangster van de secretaresse die met vakantie was gegaan. Ze herhaalde mijn naam met een vraag. Ik keek haar aan en in een fractie van een seconde was ik bij de Bernadette-groep in de kleine boshut achter de Monicakerk in het bruine kabouter-uniform. Een kloof van ruim vijftig jaar bleek met het grootste gemak te overbruggen. Alle rimpels van jaren verdwenen als sneeuw voor de zon in de herinneringen die boven kwamen drijven. Het werd een feest van herkenning, waarbij we lichtvoetig een denkbeeldige tarantella dansten op de verhalen van toen.

Gedeeld verleden schept een band voor het leven.

Het weer bepaalde de dag. Toen de eerste heftige buien losbarstten, begreep ik dat de tuin een mijl op zeven was. Dan eindelijk het kastje aanpakken en leegmaken, dat precies op de wielkasten zou passen van de Bernagie. Ze was gevuld met alle persoonlijke dingen. Brieven, wat kippies van mijn moeder, dagboeken, cassettebandjes van lang geleden. Het werd weer een reis door de herinneringen. Ik kwam erachter dat pennen verzamelen ook een hobby is en het oude geld stapelde zich op in een speciaal laatje van een andere kast. Wat moet ik met de stuivers en de dubbeltjes, de guldens en ik kwam zelfs nog een zilveren tientje tegen. Ik heb ze nu slechts verplaatst. Dan kan ik er nog over nadenken. De grootste vondst was de beurs die uit een lade kwam. De oude was lam en ik zocht al heel lang naar een nieuwe. Hier vond ik hem. Al die tijd had het daar liggen wachten op mij.

Als een zo’n kleine kast al zoveel uit te zoeken geeft, hoe moet dat dan ooit later. Als het huis te groot is en ik in een kleinere jas moet gaan wonen. ‘Geen zorgen voor de dag van morgen’ glimlacht mijn  moeder door de bezwaren heen.

Langzaam maar zeker vorderde het werk. Boeken weg, een reeks boeken naar boven en de dagboeken in de kast. De cd-tjes tot nader order ook evenals de oude cassettebandjes.Het was een mooie gelegenheid om alle andere prullaria onder de loep te nemen, af te stoffen met de oude rode plumeau en letterlijk schoon te bezemen. Het kleine ladekastje moest op de oudroze kast en daar rangschikte ik de ornamenten weer anders. Zo nu was het fit. Pluis dacht daar anders over. Met een grote klap kwam ze, helemaal niet sierlijk, op de houten vloer neer. Ze was van bovenop de kledingkast naar beneden gesprongen. Ik had haar sluiproute gebarricadeerd. Ze moest een paar keer extra slikken door de vaart waarmee ze op de grond was gekomen.

Ruimte scheppen is toch een aangename bezigheid. De oude foto’s gleden ook weer door de handen en heel veel brieven. Ik legde er een aantal vast voor de kinderen en zette ze op de prive-site. Er zaten zelfs enkele foto’s van mij tussen. Een zeldzaamheid want ik schoot de foto’s bijna altijd. Zonder make-up, met lange hippieharen keek bleke Betje me aan. Het waren fijne maar drukke tijden met de kleintjes. Kleine kinderen worden groot.

Zoonlief appte of ik naar de schuur wilde komen met de schuursleutel. Hij had het grof vuil besteld voor de volgende dag, dus de schuur moest leeg. Nog weer een duik in datzelfde verleden van de foto’s. Eerst de troep. Een kast, een stapelbed, een matras, zakken met kleding, Het was veel. Een oude grote weekendtas bleek gevuld te zijn met Lego. Die was echt in de meest stoffige hoek van mijn geheugen beland, evenals de trein. Wie wat bewaard die heeft wat.

Terwijl we bezig waren kwam er een auto aanrijden. een meneer haalde bijna een derde van onder onze handen vandaan. Wat een lef om dat en plein public te doen. Ik moest denken aan vroeger als manlief  voor morgenster speelde. Hij ging dan om vijf uur op pad om een tocht te maken langs al het grove vuil. Daar kwamen de fietsen en fietsonderdelen vandaan en handiger bruikbare spullen voor in het huishouden. Het was een deel van de overleving in die dagen  met bijstand en nauwelijks marge voor meer.

Tijden veranderen. De vader van de kinderen is nu een blijvende morgenster. De schuur kwam leeg. Looppop van 67 jaar en oude beer van 61 jaar heb ik nog niet teruggevonden. Ruimte wel.  In de schuur, in mijn  hoofd en in de kamer. Zeeën van ruimte.

 

De kleine blauwe prins mocht bij de garage blijven, toen ik er in alle vroegte naar toe gereden was. Hij zou nagekeken worden en een stempel verdienen. Dit keer had ik geen vervangende auto genomen, maar een elektrische fiets. In een vlaag van heimwee naar de fietstochten in het Zeeland van vorig jaar, koos ik voor dat vervoersmiddel. Lekker op de fiets, haren in de wind, zon op de toet, regencape onder de snelbinder en licht trappen door de handige aandrijving.

Fiets en ik moesten even aan elkaar wennen, maar algauw had ik zijn kuren en zijn grilligheid in de gaten. Wilde ik harder gaan dan duwde ik nog extra de pedalen aan en dan schoot ze naar voren. Zo werd ik toerist in de eigen omgeving. Fietsend zie je zoveel meer omdat de heelheid van de indrukken, het gedetailleerde zicht, de geur, de vrije wind die langs je gezicht strijkt en het kleinste geluid de beleving sterker maken. Door Vreeswijk heen fietsen betekende terug in de tijd te zijn als wijkverpleegkundige op de Wierslaan. De flats nog hetzelfde. Het gezin, waar ik destijds kwam, allang vertrokken of overleden.

De deur zwaaide open, daar stond de man, die me door de bedompte huiskamer begeleidde naar zijn vrouw, die ik hielp bij het wassen om daarna om de schone vochtkussens van benen de zwachtels te wikkelen. Of die keer dat er een walm van vette olie uit de kleine keuken steeg. Hij was kaantjes aan het bakken en probeerde  ze uit de olie te scheppen met een plastic zeef. Als bij toverslag was de zeef opgelost en hield hij alleen nog het handvat en de ring eraan vast. Hij smeet het ding door de achterdeur naar buiten, waar nog meer van de onvolkomenheden van zijn leven lag. Twee oudjes, die samen aan het redderen waren. Maar altijd die bulderende stem en die grote brede grijns van oor tot oor.

Ik reed langs het poppenhuis van een vriendin van af en toe, die als een rode draad door het leven wandelde. De fiets danste op de keien en nam het hochie naar de ophaalbrug met het grootste gemak. Op de brug nam ik een foto van het weidse uitzicht , daar waar de Vaartsche Rijn na de Oude Sluis de Lek instroomt.

Langs de Lek fietsen is een beleving. De prachtige verkleuringen van de begroeiing van de uiterwaarden waaierden breed uit.  Het is een vogelparadijs bij uitstek. Daar op de dijk vliegen de zwaluwen kriskras heen en weer, verstoord een reiger met zijn schorre roep de meeuwen die eigengereid rond stappen, hoog op de poten en bedaard,. Ze trekken zich niets aan van de querulant. Hij delft het onderspit, krijst een paar keer luid en stijgt op. Hij vliegt een heel eind met me mee.

Er passeren wat auto’s, verkeer is hier altijd goed te horen door de A2 die over de brug van Vianen raast. Ik vind tussendoor weggetjes dwars door de polder heen. Voel me de koningin te rijk. Daar staan de koeien vlakbij het hek en als vroeger stopte ik en aaide de voorste. Ze schudt met haar kop en snuift onder mijn hand vandaan.

Langs het uitgestrekte land bij Lopik trok ik richting IJsselstein en stopte even bij de kringloop. Eigenlijk alleen maar omdat het lijf niet meer gewend was om op een zadel te zitten en om doorbloeding smeekte . Wandelen door de rijen met de, op kleur gesorteerde, kleding, de schoenpartijen, de rijen boeken en prullaria en de sfeervolle opstelling van de meubels. Een warenhuis met allure, deze kringloop. Er werd in het vroege morgenuur gedweild, gestoft en gepoetst. Deze mensen hielden van hun zaak. Dat was duidelijk te zien.

Uitgerust dook ik tussendoor naar Nieuwegein, om via het park bij oud Jutphaas te belanden. Het Fort lag er uitnodigend bij. Rondje Fort en Plettenburg. Daar het laantje met de loslopende dames kip en hun hanen. Ze hadden kleintjes.

Toch even terug naar huis en dan een app. De auto stond klaar. De lucht was inmiddels betrokken en de donderbui hing als een heftige preek boven mijn hoofd. Dat betekende de kortste weg. Getoeter, daar zoefde zuslief langs. Een korter praatje door de dreigende bui. In noodtempo, zo snel als de fiets hebben kon en mijn benen wilden gaan, ving ik bij de openstaande brug de eerste dikke druppels. Dat beloofde wat. Nog haastiger redde ik het net voordat de hemel openscheurde.

De kleine blauwe stond al te wachten. Ze glom aan alle kanten. Goedgekeurd. Stempel erop en klaar. Triomfantelijk liet ik de drie dikke druppels op de dichte verpakking van mijn poncho zien. ‘Op alle fronten droog gehouden’, glimlachte ik de man toe. In de auto was het warm en behaaglijk. Muziek onder de knop en gaan. De bui mocht los.

De zonen hadden het op hun heupen. Ineens was er de behoefte om alles wat kleding is de juiste plek te geven. Langzaam transformeren de kamers tot halve inloopkasten met ruimte te over, maar nog niet genoeg en rijen sneakers eronder. Ze schaafden en waren in de weer met de stofzuiger tot het op de millimeter opgeruimd en schoon was. Ik spon er goed garen bij, want het zag er weer perfect uit. Ik hield me koest en trok na de was naar de tuin. Het gras moest gemaaid, maar voordat ik een kwart gedaan had, was de accu leeg. De acculader zou er morgen of overmorgen pas zijn, verwachtte ik. De oude had de grote grasmaaier bij de buren opgehaald en ronkte zijn grasveld kort. Ik mocht hem lenen voor het overgebleven stuk.

Dit zwaardere formaat ploegde ook, waar de woelmuizen hun bergjes hadden gemaakt in het gras en soms bleef er een spoor van enkel aarde over in het kleine gazon. De twee stoelen, die nog steeds op een betere bestemming stonden te wachten in het kleine schuurtje, wilde de buuf wel hebben, graag zelfs. Kwam het omdat ik ze prinselijk noemde? Met hun veren zitting zaten ze wel zo. Ze waren er heel blij mee en ik ook, want nu paste de grasmaaier weer.

Met de oude had ik een discussie over zorg en zorgverleners en hoe het kwam dat iemand die tot dan toe de zaken bestierde, boos werd op hem omdat hij langzaamaan in de orde van belangrijkheid, die taak overnam. Mijn conclusie was dat samen praten echt de enige oplossing zou zijn. Dat was niet gebeurd. Het werd een groter probleem door de aannames. De koning werd van zijn troon gestoten, daar kwam het op neer. Soms is een spiegel voorhouden een noodzakelijke taak om de radartjes in beweging te krijgen.

Verbena

De afleiding was er in wat snoeiwerk en het wegtrekken van de kamperfoelie, die hij aan zijn kant rigoureus had ingekort. Daarbij waren er hele delen afgestorven, die als een grote bruine lap over de onderste takken van de wilg hing. De roos was in de afgelopen paar jaar verwilderd en had lange uitlopers gemaakt. De kamperfoelie had alle ruimte gekregen om zich er mee te vervlechten. Na de tweede bloei, zo kort als mogelijk, terugsnoeien leek de beste oplossing. Er waren meer van die verwilderde plekken, maar ik wilde wachten tot de herfst om daar korte metten mee te maken.

Nicandra

Ik maakte een gang langs alle bloemen, die dankzij het groeizame weer, het naar hun zin hadden in de wilde tuin. De Borage sloeg aan. Straks zou de Bernagie er mee omhuld zijn en haar naam eer aan doen.  Haar vriendin de Nicandra was uitgegroeid tot een enorme bos van formaat en Vlier wrong zich net als iep overal tussen waar maar te kiemen viel om over de paars bloeiend moerasandoorn maar te zwijgen.

Zo rondwarend in de tuin mijmerden de gedachten verder over de reacties die ik kreeg op mijn blog van gisteren. Over het hebben van keuzes. Er zijn een aantal zaken waar niet in te kiezen valt. De basis staat vast. Het ging hier specifiek om het oplopen van een trauma en de keuze die je hebt bij de verwerking ervan.  Hoe er mee te dealen. Wat is het waardevol als een boek je zo kan pakken omdat het aanzet tot reflectie. Het zorgt ervoor dat onze leesclub door het uitwisselen van de literatuur nu al bij alle drie de boeken van grote waarde is gebleken. Het heeft diepgang en zet inderdaad van alles in beweging. Dat maakt de betrokkenheid groot en het belooft alle goeds voor later.

In het boek dat ik aan het lezen ben, komt een passage voor, dat te maken heeft met een man, die woedend is dat zijn vrouw hem heeft bedrogen. Na een aantal handelingen waarbij hij niet uit zijn verstarde houding wil komen, borrelt ineens de woede op en als een Vesuvius schiet zijn haat en gram eruit in alle toonaarden. Tot dan toe had hij niet gepraat.

Hij graaide een pistool tevoorschijn en beet al zwaaiend van zich af. Hoe meer hij siste en schreeuwde, hoe slagvaardiger het onding in zijn hand kwam te liggen. Later vertelde hij dat hij aan zijn vader had moeten denken. Zijn vader die hem met straffe hand en intimiderend gedrag had geleerd zich als een echte man te gedragen. ‘Echte mannen huilen niet, ze zijn onkwetsbaar en verliezen nooit de controle’, was hem ingepeperd. Hij had een betere vader willen zijn, maar had niet geweten hoe te ontsnappen aan wat hem geleerd was. Hij wist niet hoe hij zijn kinderen iets kon leren zonder intimidatie.De therapeute hield hem een spiegel voor. Ze liet hem het gevolg zien van zijn voorgenomen daad. Hij zou exact hetzelfde voorbeeld zijn voor zijn zoon zodat die, net als hij, ook niet zou ontsnappen aan datzelfde gedrag. Daardoor bond hij in, de woede nam af en hij kon naar binnen keren.

Het lijkt zo logisch en is toch vaak zo mistig om ons heen, waardoor we belemmerd worden de juiste aanleiding tot ons handelen te ontdekken. Er zijn zoveel omwegen die allemaal belangrijk lijken, maar die slechts schampen aan wie we werkelijk zijn. Ze beantwoorden vaker aan wat we willen zijn. Geliefd, onmisbaar, zorgend of beheerst, leidend en ongenaakbaar.

Ik denk terug aan een voorval op school. Er kwam een nieuwe jongen de groep binnen. De angst voor het onbekende stond in zijn ogen te lezen. Hij had zich verscholen achter zijn moeder.  Zijn vader trok hem achter diens rokken vandaan en duwde hem naar voren. ‘Vooruit, niet zo kinderachtig’ . De toon was gezet. Het bleek dat de jongen een spartaanse opvoeding. Zijn lievelingskonijn werd geslacht, waar hij bij was. Het schedeltje werd later aan de muur gespijkerd.  Zo waren er nog meer wonderlijke ervaringen voor een jongen van vier jaar oud. Op een dag toen hij wat ouder was, viel hij achterover van de balie en tuimelde met een harde klap op zijn hoofd. Hij stond op, keek langs onze geschrokken gezichten heen met zijn lichtende ogen, en liep naar de groep. Er rolde geen traan over zijn wangen.

De therapeute in het boek trok een wijze levensles uit het voorval met de starre legercommandant. Het werd bepalend voor haar eigen leven, het laatste deel van de verwerking van haar trauma. Ze schrijft over die ergste momenten in ons leven, die het meeste pijn doen, die het aller-afschuwelijkste in een mens naar boven kunnen halen, dat ze ‘vaak de momenten zijn, die ons leren begrijpen wat we waard zijn’. Als we dat punt bewust passeren is het aan ons, aan de keuze die je maakt, hoe je verder gaat. Je kan kiezen voor het verdriet en de pijn van het verleden, maar je kunt ook kiezen voor een nieuwe weg, een toekomst.

In dat hele relaas staat een zinnetje dat rechtstreeks raakt. ‘Zullen we onze kinderen dwingen om af te rekenen met ons verdriet’.  Voor mij vat dat de hele kern samen van het boek. Laten we de geschiedenis zich herhalen of niet. Kinderen hebben het recht op een  eigen verdriet, vreugde, verlangen, vervulling. Op een eigen leven.

Ik zie de kleine jongen, die achter de rokken wordt weggetrokken, haarscherp voor me. Hij kijkt me aan. Het is goed gegaan, lijkt hij te willen zeggen. Ik heb het overleefd en het eigen gemaakt. Ik heb de trauma’s een plek gegeven.  Er zijn veel momenten in een mensenleven die vernietigend lijken, maar steeds weer zijn er andere, die kracht geven om verder te kunnen. De pijn is er. Erkenning ervan is belangrijk. Haal het uit de duistere hoeken weg, benoem het en maak een keuze. Het is aan ons.

Edith Eva Eger: De Keuze. Leven in vrijheid

Gisteren was het een rustdag. Ik wachtte op een boek dat ik besteld had en dat belangrijk was om verder te kunnen met mijn verhaal. Mijn overpeinzingen raakten verstrikt in het feit dat het verhaal op historische waarheid moest berusten en toch voor een deel de verbeelding wilde prikkelen door met wat fantasie te strooien.

Ik las de beide boekjes van Freinet uit en kwam daardoor op het lumineuze idee, om het verhaal gewoon te vertellen vanuit de werkelijkheid en de wijze waarop men mij had benaderd. Hoe ik enthousiast was geworden. Hoe het idee de deur naar mijn ongebreidelde oneindige fantasie uitnodigend open had gezet. Figuren en beelden zweefden door mijn hoofd, vormden al dagen woorden, zinnen, avonturen. Het ei was gelegd. Zo’n dag van niets zorgde ervoor, dat het binnen opgeschoond werd. Al het achterstallige denkwerk, dat nog geen podium had gekregen, kwam aan de beurt. Daarna was het de beurt aan de stoel waar zoonlief een wasmand met schoon goed op had leeggekieperd. Denken en handdoeken vouwen ging ook uitstekend samen. Het was fijn dat de ideeën waar ik al dagen op zat te broeden, vorm kregen. Nu kon ik voort. Lucht en ruimte om nieuwe gedachten toe te laten.

Afgelopen week vierden we de verjaardag van onze jongste broer en zus met ‘de vijf kleintjes’ en de kinderen van zuslief met een etentje. Zij waren de hekkensluiters van ons gezin, een tweeling. Een jaar lang kropen ze in koddige blauwe wattige babysuits in de winter en met mollige knietjes in de zomer over de Amandelstraatse stoep en vertederden elke voorbijganger of bezoeker. Ze vulden de rij kinderen aan tot elf en waren de kers op de taart. Nu zijn we allemaal 60 en ouder. Het verbaasde me, terwijl ik de kring zat rond te kijken, dat er bij een bepaalde leeftijdsgrens het ouder of jonger zijn weg valt, zoals ze ongetwijfeld ook weer terug zal keren op een bepaald ogenblik.

De vijf kleintjes zijn allen tussen de 60 en 67. Het is niet de leeftijd die verouderd, maar de kwalen, die hun intrede doen. De energie is hetzelfde gebleven, er is genoeg. De kwaal zet er een rem op.

Vannacht in de droom nadat ik weer een groot deel van het boek ‘De Keuze’ van Edith Eva Eger gelezen had, droomde ik dat we aan het dansen waren. Ik vroeg aan een van de vrouwen, die langs liep, of ze de polka kende. We hielden elkaar vast en zwierden als vanouds de rondjes, zoals ik die zo dikwijls gedraaid had op feesten en partijen. Daarna een wals, de blauwe Donau, die ook in het boek voorkwam. De lichtvoetigheid leek op de gewichtloosheid van het zwemmen in de afgelopen vakantieweek. Even was de benauwdheid luchtiger, minder op de voorgrond dan normaal. Even voelde het als jong en jeugdig.

Op het feest zat links van mij het jonge spul. Gladde mooie gezichten, jeugdige overmoed in de verhalen, kinderen van deze tijd. Broer en zus, onze jeugd, tegenover elkaar, in het midden. De scheidslijn van jong naar oud. Het voelde, bij het overlijden van mijn moeder en vader, als het aanbreken van de volgende generatie, maar nu met de bloemen in de knop links van mij, helemaal. Twee generaties met ideeën en gedachten, die dichter bij elkaar liggen dan de kloof, die ik voelde tussen de generatie van mijn ouders en de onze. Of is dat maar schijn. Vinden zij die kloof even groot. Voorlopig zijn ze toe aan het nestelen, huizen aanpassen, levens opbouwen.

Dat hele leven in ontwikkeling, geen fantasie, maar werkelijkheid. Geen grote veranderingen maar in de kern gelijk aan de oude generatie en al die generaties daarvoor. Tot het verhaal uit de Swifterbantcultuur aan toe, raakt het de kern: Geboorte, groei en ontwikkeling, de ouderdom met haar berusting en overpeinzingen. Perpetuum mobile in de vaart der volkeren.

De tijd is aan de nieuwe generatie en aan ons om ze met hun nieuwe inzichten te omarmen.