‘Als je je ogen dcht hebt, rust je ook’, sprak mijn  moeder altijd vergoelijkend na een nacht niet slapen. Het is zo’n nacht. Er gebeuren teveel leuke dingen en die dringen om aandacht in mijn hoofd. Kussens opschudden, hoofd neervleien, handen onder het kussen vouwen, inkrullen, ogen dicht en daar rollen ze binnen. Het uitstapje vrijdag, de lol met de tol bij de fysio, de grote kleine man, die er niet meer, maar altijd is, de handentherapeut, het gesprek in de Hortus, de foto van de Datura, de ontmoeting  met de wijze in het verschiet. Ook de ogen blikken mee, grijze wijze ogen, aanmoedigende bruine, onschuldige koolzwarte kijkertjes, begripvolle blauwe, heldere groene. Elk zingt een eigen lied. Ik zet alle deuren wagenwijd open.

Een gesprek vraagt om overpeinzing. Het snijdt aan waar geloven ophoudt. Maarten ’t Hart schemert door, maar af en toe een glimp Siebelink, zwaar als stroop. Die druk verruil ik graag voor de luchthartige kwinkslagen van Maarten, die de sobere zwaarte van de gemeenschap verluchtigde met de lichtheid der natuur.Een uitgelezen geloof in de schoonheid, het kind, de glimlach, het scheppen telkens weer. ‘Wat als het woord rust brengt en blijdschap’, vraagt ze. ‘Neem, zou ik zeggen, drink in, als die wens van binnenuit opborrelt mag je jezelf laven, waarom niet. Als het echter niet zo is, laat dan de vrijheid aan de ander’.

De wending in het gesprek kwam door de anti-abortustocht dwars door de stad van afgelopen zondag.  Vijftig jaar na dato van verkregen vrijheid om zelf een keuze te maken. Die ruimte timmeren ze dicht in een lange stoet. Ook hun keuze is te respecteren. Mijn twijfel blijft hangen op de uitvoerende macht. We ontmoeten elkaar in dit gesprek. Het levert boeiende vraagstukken op terwijl het hoofd al eigenlijk vol zit, omdat het tekenen de concentratie voor drie uur lang gevangen hield. De omgeving, de tegeltafel met het aangename rustgevende patroon, zon op het glas, het geroezemoes, de vriendelijke bediening, de heerlijke hoge glazen gevuld met koffie verkeerd en gemberthee brengen rust in het gesprek.

Het kabbelt verder over kinderen en eega, kwetsbaar en onzeker zijn in eigen handelen en mijn  herkenning daarin. Scheppen is vreugde halen uit jezelf, gevoel op het doek brengen, ziel in de tekening. Op school leerde ik de kinderen, dat iets niet per definitie mooi of lelijk was, te kort door de bocht leek me. ‘Vertel eens wat je voelt bij een werk’. Dat was zo oneindig veel belangrijker om te horen. Juist omdat iedereen naar volle overtuiging werkte, inderdaad, met hele ziel en zaligheid, want de betrokkenheid was groot.

1959, verlegen en klein

Toch aarzelen we bij de eigen capriolen. ‘Gerommel in de marge, kwasten voor de vuist weg, wieberen op de golven’ wordt er gemompeld. Iemand gaf me midden tussen de tropische planten een lang en uitvoerig compliment en daar kwam een bedremmeld klein meisje naar boven, met rode konen van verlegenheid. Het hart maakte later een klein sprongetje. Strooi complimenten, het werkt verheffend. De man in de vlindertuin wilde in zijn tekening een symbool toevoegen aan de realiteit. Ook hier bedachten we dat de gevoelstemperatuur daarbij leidend kon zijn. Welke wind strijkt langs.

Stof te over om te overpeinzen Met de ogen dicht, dat wel. Dan rust je, ook al is de nacht nog zo lang.

Het was een van die heerlijke dagen in het seizoen. Zo’n dag waarbij alles past op een locatie die de enige juiste bleek op dat moment. De Hortus Botanicus kleurde buiten uitbundig de herfst in door het prachtige licht, waar alleen een lage zon voor zorgen kan. De spiegelingen in de gracht rondom de heuvel waren perfect. Het donkere diepe water lichtte op onder de oranjebruine weergave van de bomen aan de andere kant. We liepen met een grote groep richting de grote kassen, even verderop. Iedereen had tassen en stoeltjes in de aanslag. Mijn derde ervaring met Urban sketching, tekenen op locatie.

Voor de kassen stond een prachtige Datura volop in bloei. Met de zon erop en achter de strakblauwe lucht was ze adembenemend. Wat een schoonheid. Vlak bij de entree nodigde een heel bed met vleesetende bekerplanten in hun vlammende kleuren ons binnen. Het was elke keer weer een opwindende ervaring. Wat zouden we in dit jaargetij in de kassen aantreffen. Met vriendinlief  struinden we door de mogelijkheden. Van buiten naar binnen benam de dampige vochtigheid van de vlindertuin je de adem, letterlijk en figuurlijk. De meest prachtige exemplaren vlogen rond. De kleine met de glazen vleugels, de grote zwarte tijgerstreep, die natuurlijk anders heet, bont gevlekt, gestreept of met vorsende ogen op hun rug zag ik ze door de mist van de beslagen bril heen. Eerst even een tandje lager qua warmte.

Door het glas buiten zagen we de vlinders terwijl ze zich te goed deden aan het zachte halfverotte fruit op een schotel. Ze lieten zich aan alle kanten bewonderen. Ongekend schone schepselen der natuur. We besloten onze weg ieder voor zich te vervolgen. Alleen zie je rijker.

Mijn blik werd getrokken door een hertshoorn met daarachter een roze/rode fuchsia-achtige met witte en rode bloemetjes. Even verderop zat al iemand en ik had gelukkig mijn katoenen boodschappentas bij me, waar ik op kon zitten op de grond. Nu eens niet met pen begonnen, maar met potlood, voor de finesse. Het werkt minder vlekkerig in de aquarel. Voorzichtige schreden op het Botanische pad tussen al die diehards.

Vebazingwekkend hoe zo’n kleine uitsnijding in de volle kas aandacht gevangen kan houden. Als je elk onderdeel op die manier zou bekijken, zou je aan een maand nog niet genoeg hebben. Stijf en stram, maar met een eerste tekening in de pocket, stond ik op.

      

Een stoel was de eerst volgende missie. Maar de aandacht werd gegrepen door een minuscule paddestoelengroep, nietig en klein, op de houtsnipppers in de hangende tuinen, tussen de geweldenaars der planten. Een enorme bananenplant achter me, een vijver met de grote leliebladen verderop en overal tekenende kompanen. Het was genieten. En toch weer de grond.

In de vlindertuin, de derde actie, was een plek naast de poppen-kast. Naast me zat een jonge man te schetsen. Ik had zicht op de poppen en op een grote paarse vlinderstruik tussen de voorbijgangers door, die vorsend, spiedend en nieuwsgierig hun weg vervolgden. Twee kleine jongens, die ik ook al in de hangende tuinen was tegengekomen, hielden weer stil en keken ook met grote ogen naar de poppen. Ik volgde hun blik en zag daardoor dat een fantastisch moment was aangebroken. Uit een pop staken voelsprieten en wriemelende poten. De belofte aan een nieuwe geboorte. Ademloos volgden we de verrichtingen. De man naast me maakte met zijn nieuwere telefoon prachtige opnames van het zich voltrekkende wonder. Na een tijd, die langer scheen dan het duurde, viel een zwarte vlinder op de grond met een droge plop.

Zonder in te kleuren, trok ik naar een volgende stek. De vleeseters bij de ingang. De kou trok op, ondanks het zonnetje en met drie van de prachtige organische oervormen was de koek op. Even warm worden en laven aan schoonheid in de subtropische kassen.

Alle tekeningen op een rij gaven een veelvoud aan kleur, vorm, stijl en onderwerp weer. Zoveel mensen, zoveel zinnen. Wat een heerlijke dag. We bedankten de organisatoren, vriendinlief ging naar huis en met een vorige ontmoeting dook ik de heerlijke koffietent in. Eindeloze stof tot filosoferen, een grote latte, een gemberthee en een worteltaart om de stramme benen en het hart nog verder te verwarmen. De kleine blauwe had gratis en voor niets staan wachten. Opgetogen naar huis, met zoveel indrukken.

Thuis bleek de foto van de Datura een schot in de roos. Ze vatte de dag in één beeld samen.

Verjaardag vieren met een huiskamer vol geeft een kakefonie aan geluid. Opgewonden gebabbel, lachsalvo’s, verwondering, en de catering bleef onophoudelijk komen met hapjes, drankjes, cadeaus voor de jarige. Broer in zijn element en jarige schoonzus ook. Er gaan vele makke schapen in een hok.

Ik denk aan de verjaardagen in de Amandelstraat. Mijn moeder had zich met een aantal kinderen teruggetrokken in de keuken om de hapjes voor te bereiden. Steevast moesten er aardappelen en eieren gekookt, augurken in de lengte gesneden en eieren gepeld. Zilveruien werden uit het zuur gevist. Blaadjes sla gewassen en nog eens gewassen. Ze werden verwerkt in een huzarensalade waarbij mijn moeder ons had geleerd er kunstige ‘huzarenstukjes’ van te maken. De kleuren waren belangrijk. De bleke mayonaise topping werd gelardeerd met met rood en groen van peterselie, augurk en tomaat, en zonnegeel van het ei. Van paprika hadden we nog niet gehoord.

De tantes en de ooms druppelden binnen, de bescheiden kant van mijn moeder en de uitgebreide familie van mijn vader. De sigaren en de sigaretten stonden op tafel gebroederlijk naast de pepsels. Muziek was er niet, want het geroezemoes overstemde elke ander geluid volledig. Gelach, gefluister(dan mochten wij kleintjes het niet horen) geroddel en achterklap. Hilarische uitschieters als mijn vader weer eens een van zijn Tailleurmoppen vertelde en ter plekke een metamorfose onderging als Moos. Binnen de kortste keren stond de kamer blauw van de rook, werden de blossen op de wangen allengs roder door de ingenomen wijn, de oude jenever, de boerenjongens en de advocaat met slagroom. De decibellen werden opgevoerd. Als de bowl was geweest en er volgde nog een kopje koffie dan was het feest afgelopen. Alles paste in die ene doorzonkamer in dat kleine huis aan de Amandelstraat. Er viel altijd wat in te schikken.

Ik vierde nooit mijn verjaardag. Misschien wel juist door die druk bezochte feesten van thuis. Het had niets te maken met het tellen van de jaren, want daar maalde ik niet om. Soms was de beurs te krap, vaker was er geen behoefte aan. Met het gezin maakte ik, bij elke verjaardag, beschuit op bed met thee en een bloemetje, soms al een eerste cadeau en dat was een feest op zich.

De feesten vroeger toen we op kamers woonden, waren talrijk, uitbundig en grenzeloos. Als iedereen in slaap was gedommeld, stond er altijd wel iemand op om de pickup weer aan te zetten en dansten we vanuit de roes de avond weer voort. Mooie fanatieke feesten waren dat, met heftige politieke discussies. De voorkeur voor bepaalde muziek werd breed uitgemeten. Er waren uitgesproken voorliefdes, regelmatig beklommen we de Stairway to Heaven(Led Zeppelin) en weer terug of hielden verblijf in het Morrisonhotel(the Doors)en On the Dark Side of the Moon(Pink Floyd). Niemand danste op ABBA.

Leidse gezelligheid.(1972)

Deze Utrechtse feesten werden in de loop der jaren vervangen voor de vrolijke en lange avonden met de Antilliaanse vrienden in Leiden, domino, en later op de avond in een vrije val kwamen de Merengue en Salsa om de hoek kijken. Geleidelijk ging het over in een leven van alle dag. Muziek bleef, dans bleef en ieder leefde een eigen leven verder.

De herinneringen schieten omhoog, nu de Wijze een paar weken naar Nederland komt om het verleden op te halen met de vriendenkring van toen en ooit, lang geleden. De pubers, die ze waren zijn de oude mannen van nu en elkaar altijd op afstand trouw gebleven. Ze gaan uit wandelen en daarna heb ik een dag prime time. Hoe bijzonder is dat. We zijn ooit samen aan een volwassen leven begonnen. Jaren ouder, misschien fysiek wat strammer ook,  maar soepel en helder in het denken. De cirkel is rond.

Ik was de chaos voorbij in de droom vannacht en stond volleerd bedden uit te lijnen, techniek uit te testen, bandrecorders te repareren. Tussendoor liepen allerlei mensen van alles te roepen en te doen en ik duwde de jongen van dertig jaar geleden, als de vierjarige van toen, uit het zwembad. Alles wat in dromen haalbaar was en niet opschoot, gebeurde. Wakker worden kon ik niet, want ik werd telkens de droom weer ingezogen.

Al weken zocht ik naar een robuuste rugzak. Ik had nu een klein damestasje als rugzakje op mijn rug, maar ze maakte de mevrouw van mij die ik niet was. Ik zocht een groter exemplaar van canvas en liefst waterdicht. Stoer en handig, passend bij mijn zwarte kloffen.

Vriendinlief zou om twaalf uur in Broei zijn. Een heerlijk restaurant,  ingericht met lange planten als lianen hangend van de binten. Grootbladige vingerplanten, strelitzia’s en ficus, met boeken en gebruiksvoorwerpen van vroeger zorgde voor een huiskamersfeertje. Het werd versterkt door de warme kerstbomenlampjes in alle hoeken en gaten. Het leverde een spel op van licht en donker. Ze was wat later en ik had volop de tijd om alles goed in ogenschouw te nemen, half achter de boekenkast verscholen. Er zaten mensen driftig te werken op de laptops en Ipads aan de twee lange tafels. De kleine twee en driepersoons zitjes stonden kriskras. Er waren grote loungebanken op een kleine verhoging.

Twee meisjes liepen steeds vanachter de brede toog de zaal in om mensen te bedienen of haalden in de halfopen keuken de bestellingen op. De kaart met vegan gerechten sloot naadloos aan. Jong en oud publiek druppelde binnen. Zakenlui, studenten, mensen van allerlei pluimage waren gemoedelijk, zakelijk, breedsprakig of bescheiden met elkaar in gesprek. Na tien minuten schoof vriendinlief het zware fluwelen gordijn opzij bij de ingang en stapte de warmte in. Een hartelijke omhelzing volgde. We hadden elkaar al veel te lang niet meer gezien. Aan het kleine knusse tafeltje waar we de lange benen langszij moesten leggen, omdat ze er niet onder pasten, schoven maanden in elkaar  en werd  de lange ontberende periode ontsloten. Kinderen kwamen aan bod, manlief, persoonlijke belevenissen, school, toekomst en herinnering. Tijd werd ook hier overbrugd en beiden hadden we heimwee naar toen en dan, waar het leven nog werken was en het werken leven, omdat we als team vriendinnen waren met elkaar en konden delen.

Het soepje was bijzonder, een dikke knolselderij waar de lepel in kon blijven staan, maar zacht en glad van smaak en textuur. De schil was in lange krullen eraf gehaald en krokant gebakken. Verrassend, niet onverdeeld even lekker, maar alleen al om de bite prima. We hadden er een dip bij voor het desembrood van zoete aardappel. Heel anders dan de gebruikelijke pesto.

De tijd rende voorbij en aan het eind met een wijntje van Trijntje, lichtzoet voor vriendinlief en droog voor mij, de perfecte afsluiting, beloofden we elkaar beterschap, bioscoopje tussendoor, vaker ontmoeten. Warme groet en daar gingen we weer. Zij op de fiets, ik naar de parkeergarage, waardoor ik langs een popperig kleine winkel met oude en nieuwe snuisterijen kwam. Daar zag ik haar. Mijn rugtas. Ze lag achteloos in de grote mand. Blauw canvas met imitatieleer, een kartonnen kaartje aan een touwtje  vertelde dat ze 5 euro kostte. Geen moment van aarzeling. Daarom moest ik er naar binnen, om haar te vinden. De hemel te rijk was ik met de aanwinst en toen de parkeergarage op steenworpafstand van het restaurant ook nog goedkoper bleek dan het parkeren op straat, kon de dag niet meer stuk.

Met de vondst reed ik nog even langs dochterlief, waar ik net op tijd was om het kasteel te bewonderen van de ninja-legopoppetjes en moest ik telkens raden of het een goede of een slechte was. Ze schoten de lucht in onder zijn kreten: IJs, water, lucht en vuur, terwijl ik met een knipoog verstond: IJs, wafel, slagroom en chocola. Oma’s zijn niet geschikt voor het ruige ninjaspel. Hij gniffelde in zijn vuistje. Kleindochter brabbelde erop los. ‘Klap eens in de handen en in de maneschijn’. Wat een knusse boel. een warme thee en de gedachte, dat leren tassen een soort statussymbool waren, maar nu drastisch aan het inboeten zijn. Het kan wonderlijk lopen in de wereld.  Daarna op huis aan, met de nieuwe aanwinst. Als een kind zo blij.

Ik heb nog nooit bedden uitgelijnd en toch deed ik het. Zo zie je maar. Als er een wil is, is er een weg.

 

Het raam zit erin. Weer een  nieuw venster op de wereld erbij.  Nu alleen de spijlen van het hek van het balkon nog en dan is het huis uitwendig weer als nieuw. Zoonlief smeerde de kelen en streelde de harten van de twee jongens die om half acht ’s morgens al voor de deur stonden, door hen direct koffie aan te bieden. Ik ben een hork in zulke dingen. Het hielp, want de mannen werden als was en een en al vriendelijkheid achter het norse postuur met de zwarte capuchons, diep over het hoofd getrokken. Ze waren ruimschoots op tijd klaar. Wat miste ik de spiegel, waar ik mezelf in kon monsteren. Nu moest ik op zoek naar een nieuwe plek. Iets om goed te overwegen.

Gisteren maakte ik voor het eerst kennis met narcolepsie bij een volwassene. Ik zat tegenover de man en middenin ons gesprek vielen zijn ogen dicht, zakte zijn hoofd scheef en viel hij in slaap. Enkele seconden later schoot hij weer wakker. Wat een wonderlijke gewaarwording. Ik repte er geen woord over en ging gewoon door met het gesprek. Normaliter zou ik er naar vragen, maar bij deze man voelde ik dat dat niet de bedoeling was. Het was bijzonder, omdat de tijd en daarmee het gesprek letterlijk werd stil gezet.

Het was de dag van Jan en Jet in het Museum in Vreeswijk. Ik was de teil nog aan het vullen met water toen de eerste kinderen al aan kwamen lopen, met luid gebabbel en gegiebel. Er was iemand ziek geworden, dus ik stond vandaag bij de teil, want de oude man begeleidde de kinderen boven en een ander zorgde voor het hoepelen en teren. Het zeep kloppen, het schrobben met de boender op het wasbord en het spoelen en wringen was leuk. De babypoep in de luier hilarisch. Iemand reikte constant de vieze luiers aan. We maakten er een klein toneelstukje van. ‘Heeft de baby nu al weer een poepluier, tsss’. Sommige kinderen griezelden om het hardst en een van de jongens wist zeker, dat hij nooit kinderen met zijn uitverkoren meisje zou nemen. Een van de meisjes merkte nuchter op dat je ze toch niet meer hoefde te wassen. Dat maakte niets uit.  Het feit dat ze er waren, poepluiers, was al meer dan voldoende om kinderloos te blijven.

Na het afsluitende vragenuurtje boven gingen ze weer en van een meisje kreeg ik een spontane dikke knuffel. Mijn hart zong. Wat een heerlijke ontmoeting toch telkens weer. Kinderen die je de hemel in mag prijzen omdat ze angsten overwinnen, initiatieven durven nemen, leergierig zijn tot in hun tenen. De oude man zat op zijn praatstoel en oogste bewondering, omdat hij al negentig was. De tijd vloog.

Nog lekkerder straks, leftovers.

Na de fysio de griepprik omdat ik een dubbele risicofactor was. Gelukkig kon het tussendoor en hoefde het niet op het speciaal ingelaste avondspreekuur.  Het gure weer zorgde ervoor dat ik ineens een onbedaarlijke trek in Soto kreeg, de goudgele Javaanse kippensoep, compleet met aardappel, selderij, ei en taugé.  De cassiere fluisterde me, met een brede glimlach, ongevraagd een aardappelrecept in, uit Oostenrijk. De soep smaakte zoals ik het me had voorgesteld. Geurig warm en goudkleurig met in het midden de rijst als een witte berg, het  ei als de rijzende zon erboven op. Niet alleen heerlijk, maar ook oogstrelend. Een goed besluit van de dag. Selamat Makan.

 

En terwijl de lucht, vanuit mijn raam gezien, prachtige schakeringen oranje en violet vertoont, klinken er luide hamerslagen van beneden. Mijn tussenraampje in de keuken wordt vervangen door een raam. Het was nu een dicht luikje, waar de spiegel opgeplakt zat. Een raam rijker en een spiegel armer. Om half acht stonden de mannen op de stoep. In slaapstand deed ik de deur open.

De avond daarvoor hadden we een boeiende bijeenkomst van de leesclub gehad. In de middag had ik de vele recensies, die het boek ‘Herinneringen aan de Toekomst’ van Siri Hustvedt had gekregen, doorgespit Het viel me op dat die van Trouw kritische noten liet horen en daardoor kwamen een aantal vragen vrij. Bij inventarisatie bleek dat iedereen moeite had gehad om in het verhaal te komen. Drie van ons hadden na een bepaalde scène de smaak te pakken. Daar kwam het verhaal pas echt goed van de grond.

Na de discussies en de filosofieën, de mate van intentie, de duik in de diepte waren we het er over eens, dat het boek minder toegankelijk werd door de vele verwijzingen naar Engelse en Amerikaanse literatuur, de filosofie, de maatschappelijke belangen en de politiek. Als dat niet de belevingswereld was gingen een aantal aanwijzingen en clues verloren. Dankzij het feministisch vraagstuk boette de hele avond lang de bespreking niet aan kracht in. Het boek werd er alleen maar boeiender op. De schrijfster werd deels gewaardeerd. Voor mij zat de uitdaging in haar schrijfstijl en het verzinnen van nieuwe begrippen, die prachtige woorden opleverde. Tijd die dwars door alles heen bleef zweven, bleek vaak een struikelblok, verhaallijnen die haasje over sprongen, ook  lastiger. Al met al een boek voor discussie en gedachten en daarom meer dan de moeite waard om besproken te worden. Wel kenmerkend was dat als het lezen niet het bestemmingsdoel van ‘onderwerp voor deze bijeenkomst’ had gehad, misschien niemand het had uitgelezen. Op alle fronten kende onze avond een meerwaarde.

Amazing Grace, de film die ik de avond daarvoor gezien had, was ook een tijdsdocument geweest. Daar zat ik, als mijn oude zelf, te kijken naar een optreden waarbij ik zelf twintig was, toen het gebeurde. Mick Jagger schoof in beeld samen met Keith Richard, de groeven waren verdwenen als sneeuw voor de zon. Het was wonderlijk om alles te plaatsen in het beeld van toen met de blik van nu. Het gaf er een extra dimensie aan.

   

De film was de reden geweest dat ik in de vroege ochtend daarna, iets minder kwiek het bed uitsprong. Zon probeerde door het wolkendek te komen. De kranen in de omgeving waren druk in de weer. Het staal bungelde aan een zijden draad. In het ziekenhuis begon de dag rustig. Langzaam druppelden de mensen binnen om hun dagbehandeling te ondergaan. Er was een bijna vervreemdend gesprek met een vrouw die in een van de kamertjes wachtte op de uitslag die ze ’s middags zou krijgen. Ze praatte in staccato zinnen. Was afwachtend, maar vertelde ten slotte toch een deerniswekkend verhaal over een absence. Van het ene op het andere moment had ze in de ambulance gelegen. Daarvoor had ze de kanker al geaccepteerd, maar dit was een van die totaal onverwachte bijwerkingen. Metastasen in de hersenen zetten zelfs de nabije toekomst op losse schroeven. Berustend bleef ze hopen op  de meest gunstige wending.

De vrouw met de stille ogen op de dagbehandeling wilde eigenlijk bezig zijn, werken en daarmee verwerken. Het lijf had zijn eigen weg gekozen. Ze gaf aan dat het leek of alle cellen er nog niet klaar voor waren om die vreemde eend in de bijt te omarmen door met elkaar het gevecht met die verwoestende woekergroei  aan te gaan. ‘Er woedt een strijd in mij’ zei ze en nog nooit was de voorstelling zo duidelijk, zo plastisch voorgesteld. ‘Op alle fronten’, dacht ik er achteraan.  Ze was nog niet klaar voor het vervolg.

Op weg naar de fysiotherapie voor de handen, bedacht ik me, dat elk ongemak een eigen gedachtegang meebracht, een ontwikkeling doormaakte en dat niemand van te voren wist waar het uiteindelijke schip, lichaam of geest, zou stranden. Mijn muizen van de duim zijn kaboutertjes vergeleken bij het heftige werk, maar zelfs dan al spelbrekers in de dop.

 

Gisteren twee krachtige vrouwen ontmoet. Een die niet stopt met denken en door te analyseren en te filosoferen over het leven in het algemeen en de maatschappelijke verhouding ten opzichte van man en vrouw in het bijzonder, De ander die gezegend is met een gouden keeltje, zoals men placht te zeggen en die de sterren van de hemel kan zingen.

Het gedachtegoed van de eerste vrouw heb ik op papier leren kennen. Haar intrigerende boek ‘Herinneringen aan de Toekomst’ met de drie verhaallijnen en het wisselende tijdsperspectief bleek een weergaloos einde te kennen, waarbij alle losse eindjes aan elkaar werden geknoopt, waardoor de contouren zichtbaar werden en het daarmee volledige betekenis kreeg. Razend knap hoe ze haar filosofische gedachten en de realiteit weet uit te spinnen tot een compacte vertelling. Het was niet gemakkelijk, maar als je er aan begint en het verhaal grijpt je bij de lurven, laat het niet meer los. Siri Hustvedt, Chapeau, voor deze geweldige prestatie.

Daarna had ik een afspraak in het oude Louis Hartlooper in Utrecht. Het filmhuis in die prachtige rijksmonument van de Amsterdamse school van de hand van de Architect Planjer. In dat voormallige politiegebouw liggen de voetstappen van mijn vader. Hij heeft dezelfde gang betreden, de trap naar boven genomen. Het was er gezellig druk zoals altijd. In het kleine café aan de voorkant was het een komen en gaan van mensen. Vriendinlief was er nog niet, dus haalde ik vast de kaartjes op en kreeg senioren korting op een van hen. Soms kent ouder worden voordelen. De auto had ik bijde Vaartsche Rijn tunnel neergezet. De prijs bleef gelijk in deze tweede cirkel van de stad. in Utrecht betaal je steevast te veel.

Ik was vroeg. Met een artilkel over Frida Klaro in het NRC, een breekbrood en een witte wijn was het zoet toeven en werd de tijd met gemak stuk geslagen.  De film zou een uur later beginnen. ‘Amazing Grace’ beloofde een inlijkje in het gospelleven van Aretha Franklin.

Daar was het lieve gezicht van vriendin. Even acclimatiseren en de realiteit laten nederdalen en beklinken. Over en weer schieten de gedachten los. Ik vertel over het boek,zij vertelt over haar ontmoetingen. In het warme gele licht zitten mensen te praten, te eten, te borrelen in afwachting van de invulling van hun avond met een van de lopende films. Het filmhuis staat bekend om haar goede kwalieit qua aanbod. Een avond van genot met eten, kijken en dieper reiken dan normaal. Het woelt altijd wel wat stenen boven.

We hadden besloten om vóór de film samen te babbelen zodat het niet te laat zou worden. er waren al wat emoties langs gekomen en de film maakte nog veel meer los. Het bleek een tijdsdocument pur sang te zijn van de opname van haar gospelalbum ‘Amazing Grace’ in de New Temple Missionary Baptist Church in Los Angeles in 1972. Het tekort schieten van de techniek is de reden dat de film nooit eerder vertoond werd. Destijds bleken geluid en beeld niet overeen te komen. Met de huidige digitale kennis werd de film een feit. 47 jaar na dato zien we Aretha in haar jeugdige zelf met haar oneindige rekbare vocalen loepzuiver haar geloof in de kracht van de stem verkondigen. De hele sfeer erom heen, het zingende jeugdkoor, de uitgelaten belijdenis door de aanwezigen, de humor en de emotie van vriend en pianist, de voorganger James Cleveland en de aanwezigheid van haar vader zorgen voor een onvergetelijke ervaring.

Tijdreizen,  ik hou ervan. Terug in het restaurant valt, na de donkere stilte in de naweeen van de aftiteling, de kakefonie van lachende, etende en proostende mensen rauwer op het dak door het contrast. Nog even in de film blijven, besluiten we, en gaan ieders weeg.. Op weg naar de auto in de eenzame stilte dans ik in gedachte, los van het heden, de donkere nacht in.

 

 

,

‘Ziezo ze zijn weer weg, de pottenkijkers’, mompelde ik naar zoonlief terwijl ik de dunne gordijnen open trok. Hoe lang is het geleden dat ik dat woord gebezigd of alleen maar gedacht heb. Het is zo’n boodschap uit het verleden, die zich plotseling, uit een van die kamertjes bovenin, aandient. Uit het niets, maar onmiskenbaar. Ik lag wat na te sudderen met een halve droom nog op het netvlies. Ik herinnerde me vaag flarden. Op dat moment klonken er harde indringende geluiden van metaal op metaal. Grote steigerbuizen die tegen elkaar aan kletsten, kloink, doorspekt met het geluid van bassende mannen en schelle jongensstemmen. Er werd een boor ingezet en een hamer om het een en ander los te tikken.

Mijn slaapkamer en de badkamer waren, na al het klotteren en gehamer, gevrijwaard van het tijdelijke balkon van buitenaf. Gordijnen open, licht stroomde de kamer in en de boom met haar kleine boomklevers en koolmezen veerde op. Of was ik hetzelf. Hoe belemmerend het kan werken, maar ook hoe snel je er aan went en dan nog: Hoe heerlijk het is om weer volop vrij te zijn.

Gistermorgen was het vroeg dag. Voordat ze kwamen met hun radio en hun gesprekken over en weer, die van balkon naar de schuur gleden en terug, had ik geïnventariseerd of de buren ook hun spijlen van het balkon hadden vrijgemaakt. De meesten wel. Dat betekende, dat ik er toch aan moest geloven. Geen sinecure met de kleine en grote potten in grote getale. Het was guur en de wind joeg mijn haren op tot stormsterkte.   Er zat niets anders op met het laveren tussen steiger en hek om de vuilniszakken erbij te pakken en kritisch te schiften. De kleine potten en potjes, door de jaren heen aan komen waaien of cadeau gekregen, konden wel wat worden uitgedund. Het moest. Binnen stond de gietijzeren stoel, tot groot genoegen van Pluis, die onmiddellijk een schuilplaats zocht en de kleine tafel. De wilgetenen matten van het hek en het raam lagen ervoor. Ook fijn om je nagels aan te scherpen.

Met veel zwoegen, verstand op nul en stukje bij beetje, raakt het leger en leger. Ik schoof de planten dicht tegen de steiger aan. Ziezo. Drie vuilniszakken van een losbandiger leven moesten zo dadelijk  mee naar beneden. De rest volstond. Daar konden ze wel bij.

Tijd voor de fysio en wat boodschappen.  De lange dunne vrouw naast me had die typische houding van heftiger longlijden. Hoog opgetrokkken schouders en het happen naar lucht. Na elke handeling moest er bijgekomen worden. Haar neus was blauwig, het gezicht grauw doorgroefd. Werd me de spiegel van de toekomst voorgehouden? Ze werkte berustend de oefeningen af met steeds langer wordende pauzes. We ontmoeten elkaar in een blik van herkenning.

De cardioloog belde voor een evaluatie. ‘Geen angina pectoris gevoeld?’ Dat bracht hoorbare opluchting te weeg aan haar kant en een wedervraag. ‘Geen nitrobaat hoeven gebruiken?’ Het ontkennende antwoord zorgde voor wat kleine kwinkslagen en een belofte voor een consult volgende zomer. Stempel erop en goedgekeurd.

Ik schurk me in de bank met boek en plaid, schetsboek en pen. Teken mijn lieve nieuwste aanwinst in het leven. Kleinzoon vloeit voort uit strepen en streepjes. Het is mooi geweest. De zussen sturen een foto van de afterbite na de wandeling. Lekkere tapas. Volgende week wandel ik weer mee. Nu had ik de work-out al gehad, weliswaar de helft minder van hun aantal kilometers door Klein Zwitserland heen, maar toch. Voldoende voor vandaag. ‘Op de plaats,..Rust’.

 

 

Ik vorder gestaag in het boek ‘Herinneringen aan de Toekomst’ van Siri Hustvedt. Haar verhaallijnen zijn wijd vertakt en het vereiste aandacht en concentratie. De zon scheen uitnodigend en het was niet te koud. Eigenlijk was ze mijn grote verleidster van vandaag samen met de buuf van de tuin. Die had me geappt en gewaarschuwd. Nachtvorst op komst, dus de Dahliaknollen moeten eruit. Het was de eerste keer dat ik Dahlia’s had gepoot en dit was nieuw voor me. Er is niets veranderlijker dan de mens, dus toch even in de benen om mijn dankbare bloeiers te redden. Wat een goed plan bleek dat achteraf. De oude was er. De ruit zat in de kas en alles leek weer pais en vree.

‘Met de riek niet te diep onder de Dahlia spitten en de knol komt los’, was het advies van de buuf. Dat bleek inderdaad voldoende. In mijn schaduwtuintje was er alleen nog zon in de kruin van de wilg bij de vijver. Ik hing de uitgehaalde knollen met de stengels er nog aan, aan de wilgen. Als variatie op een thema van het oude spreekwoord: ‘De lier aan de wilgen hangen’. Een mooie poëtische vergelijking, want er had behoorlijk  muziek gezeten in de prachtige en langbloeiende dahlia’s. De buuf en de oude kwamen een kijkje nemen. Op de vraag wat welke kleur had, moest ik het antwoord schuldig blijven. Of nou, de stelen had ik er gelukkig aan laten zitten. Labelen voor je ze afknipt was de wijze raad.

De composthoop en de houtvoorraad waren aan de beurt om gefatsoeneerd te worden. De compost tastte ik wat op, zodat er ruimte was voor de grote oude nicandra’s, die in de weg stonden. Ik kon er nu veel beter bij omdat het groen zich een herfststand had aangemeten. Zelfs nu nog bloeide de Guirlande d’ Amour en de paarse geranium, twee langbloeiers. Het waren dankbare kleuraccenten tussen het afstervende loof, een laatste glimlach van de zomer.

De oude had de tomaten in de kas geslecht en overwinter-ruimte gemaakt. Overal om ons heen waren mensen hun tuinen winterklaar aan het maken. Het maaien van het laatste gras, het omspitten van de grond, wat verlaat snoeiwerk. De geur van de kleine houtkachels en de Turkse theebranders voor in de tuin dreven naar achteren. Roodborstjes, dit keer met twee, hipten over omgewoelde grond. Een vlucht spreeuwen vloog over en liet mij spijtig achter, te laat om een plaatje te schieten. In het zonlicht kleurden ze bijna sepia.

Buuf vroeg om in de laatste zonnestralen nog even bij haar voor het huisje te zitten. De oude had het koud en ging naar huis, maar wij genoten van het laatste zonlicht onder het genot van een welverdiend glaasje witte wijn. Moe maar voldaan voelde het om zo ingewijd te worden in de orde der Dahliahouders. Volgend jaar komen er een paar extra bij en deze zijn ook weer te scheuren. Niet voor niets is de symbolische betekenis van de plant ‘Edel en trots en dat ze je trouw blijft’ . Geen wonder. In het voorjaar haal je er makkelijk weer vijf of zes nieuwe stekken per plant uit. Voor eeuwig de jouwe. Mijn oma had vroeger een Dahliatuin. Het heeft lang geduurd, maar dit jaar heb ik ze weer volledig omarmd.

Het begon koud op te trekken en het werd tijd om huiswaarts te gaan. De Dahlia’s zijn binnen. De tuin blijft als residentie voor wegschietende haas, hippende roodborst en ronddollende woelmuis, wars van winterslaap. Thuis wachtte het boek. Ik ben er klaar voor, dankzij buuf. Laat de winter nu maar komen.

 

 

Alsof ze op me zaten te wachten, vijf dikke doffers op een rij op het bord met de plattegrond aan de ingang van het park. In sierlijk goud stond de naam Julianapark op het oude hek.

De man op de fiets kwam van de overkant naar me toe. Hij zag er uit alsof hij nog moest leren van zichzelf te houden. De ogen waren groot, het wit gelig en diepdooraderd. Hij stak van wal. Dakloos, geen geld voor een ontbijtje,of voor het opvanghuis, had ik wat geld voor hem.. Ik beloofde de tas rond te spitten op zoek naar losse geldstukken, maar ik vermoedde niet veel te vinden. Het was waar. Uit de diepte dook  slechts een schamele 20 cent op. ‘of ik dan even wilde pinnen. de Pinautomaat was vlakbij’. Nou, dat nou ook weer niet, beste jongen’. Zo beleefd als hij begonnen was, eindigde het weer. ‘In ieder geval toch evenzo goed bedankt mevrouw en een fijne dag’. Respect overtrof de armoe. Hij reed zwabberend weg.

Hoe ik ook wachtte er was geen piraat te zien. Een app bracht uitkomst. Ze stonden aan de andere kant. Kleinzoon Piraat stond al klaar en wachtte ongeduldig op zijn makkers. Twee rode draken, een jonckvrouw en drie piraten later waren we klaar om op jacht te gaan naar de schat van Piet Piraatappel. It is all in the name.

 

Het Julianapark is een gouden park in de herfst. De zon dook af en toe weg en dan dreigde er regen, maar ze hield het toch nog aardig vol. Het was fris. Het onversaagde piraten renden voor ons uit op zoek naar de appels en de opdrachten. Joelend en met oren die maar half werkten door de spanning. Een van de meisjes deed met de jongens mee. De andere twee liepen aan mijn hand, tot ze ontdooiden en met hun kleine spillebenen de uitgelaten piraten probeerden bij te houden. Het was allemaal interessant. De appels, de vragen, de dieren in het park, de Fristi en de koek. Het hoogtepunt was de schat, een gouden doos met grabbelcadeautjes. Ze grabbelden de wilde dieren en hadden ieder de grootste, de wildste de snelste, de mooiste. Een kinderhand is gauw gevuld en een piratenhand zeker.

Even uitwaaien in de speeltuin zodat Piet Piraat zijn rondslingerende appels weer kon vangen en daarna in de auto’s naar huis, een verjaardagshuis, een huis waar bijna alles mocht binnen de aangewezen perken. Zoals op de tafel tekenen. Hoe gaaf is dat. De stapel pannekoeken waren wonderlijk genoeg bijzaak, het speelgoed veel leuker en de meegebrachte cadeaus. Met het schmincken veranderden de piraten ineens in gouden ninja’s, rode draken en gele pickachu’s. Op het papier, dat over de tafel was gespannen, werden prachtige tekeningen gemaakt. Kinderen voor kinderen ging ietsje luider en alles verliep in pais en vrêe. Veel te snel, maar eigenlijk precies op tijd kwamen de ouders hun kroost ophalen. Wat een heerlijk ouderwets gezellig feest. Een met een gouden randje.

De sfeer op het voetbalveld ’s middags was zo koud als het weer, na een gelopen race en verlies voor de jongens. Maar Wind river van regisseur Taylor Sheridan op NPO 3 was zo mooi verfilmd, dat het ondanks het koude winterlandschap, het lijk in de sneeuw, het indianenreservaat in Wyoming, hartverwarmende natuurbeelden opleverde.

Vandaag is het boek weer aan de beurt. Zonnige zondagsrust.

De glasman was een kwartier later op de tuin. Hij had de navigatie niet aan en stond eerst aan de andere kant van de Gageldijk. Het was een vriendelijke jongen. Toen hij de kar in ogenschouw nam, waarmee ik het glas naar achteren wilde rijden, bood hij onmiddellijk aan om het naar achteren te dragen. Wat een service. We hadden een gezellig onderhoud onderweg. Over de glashandel zelf, over het werk en over de buurt. Zuilen en het Ondiep, waar mijn voetstappen van de jeugd lagen. Hij wandelde net iets harder dan ik, dus alle zeilen moesten bij. Maar binnen een kwartier was het gepiept. Het glas stond in de kas. Nu kon de oude het erin klikken.

 

Daana fluks naar huis om te kijken hoe het met de schilders stond. Die hielden vrijdagstilte boven en waren beneden bezig. Met een lekker vers broodje even een uurtje op de bank. De zon scheen uitbundig en het werd zelfs wat warmer. Vanmorgen toen ik bij de Bernagie was, waren de ramen beslagen. Ik wist niet of dit vanbinnen of vanbuiten was geweest. Dat wilde ik toch onderzoeken. Opnieuw naar de tuin. Daar was het waterschap de sloten aan het leegtrekken met een grote baggermachine. Fascinerend hoe hij met de grijparm de hele sloot overreikte en de grazer liet happen. Hij liet een lint van meeuwen achter hem. Toen ik doorliep en nieuwsgierig was naar wat de vogels zo opgewonden maakte, zag ik honderden kleine visjes aan het oppervlak. Luid krakelend vierden de meeuwen feest, met in hun kielzog een reiger, die een graantje meepikte en wat zwarte kraaien.

Het raam stond nog netjes in de kas. De zon had de Bernagie inmiddels weer droog getrokken. Aan de buitenkant dus. Fijn, dan hoefde ik nog niets droog te stoken. Het was warm genoeg. Zonnebloemen dan maar. Hoog en droog zat ik in mijn geliefde uitkijkpost. De roodborst hipte tussen de takken en zong me af en toe met haar lieflijke trillers toe. Daarmee lokte ze me weer naar buiten. In de meidoorn bij de buurman op de hoek zat zij en liet me met een nieuwsgierig koppie haar feestmaal zien. De boom zat afgeladen vol met rode bessen. Ik mocht dichterbij komen en kon prachtige foto’s maken. Het was een feest, daar op de tuin.

Het werk vorderde gestaag, maar toen ik aan de lucht begon, zag ik later op de foto’s dat het contrast en daarmee de diepte wegviel. Dat was het sein om te stoppen en naar de auto te gaan. Boel aan de kant en opruimen. Er was verder helemaal niemand langs geweest. De kou was ongemerkt toch opgetrokken en zorgde voor koude voeten en handen. De meeuwen waren nog steeds aan het huishouden. Ze gingen zo op in het veroveren van hun lekkere hapjes, dat ze niet eens meer opvlogen als ik langs liep. Wolken witte meeuwen boven een stadse sloot, een bijzondere gewaarwording.

Er kwam een mail binnen van de buurman aan de overkant van de tuin. Of we deze maand naar Voorlinden zouden gaan. Wat een heerlijk idee. Er hingen drie grote werken van Anselm Kiefer. Van Louise de Bourgeois waren er veertig sleutelwerken te bewonderen onder de indringende noemer: ‘To Unravel a Torment’.  Het was bijna dertig jaar geleden dat er zoveel werk van haar  in een tentoonstelling te zien was hier in Nederland.

Het vooruitzicht alleen al was voldoende voor voorpret. Kinderlijk genoegen. Nog maar een paar nachtjes slapen, dat idee. In ieder geval een tentoonstelling die alleszins meer dan de moeite waard is.

 

In gedachte hoorde ik de klompen al klepperen op de trap. Ik was op bezoek bij Jan en Jet en schoof op de lege zolder zo het verleden in. Het winkeltje met de producten van vroeger, dozen en blikjes, de weegschaal, de puntzakken en de koffiebonen ademde de sfeer uit van een oude kruidenier. De kajuit van het binnenschip. De oude keuken met de twee oudjes met hun mombakkesen, die iedereen deed griezelen. De petroleumstellen stonden er en de stenen potten met koffie, suiker, zout, en meel, de oude stoff, de kolenkit en de gietijzeren kachel. In het voorste gedeelte stond de lessenaar klaar om drie kinderen te herbergen. De leitjes in het gelid en de griffels in de aanslag, klaar voor gebruik. De lessenaar van de schoolmeester en het latje.

Buiten hadden we de teil gevuld met heet water en stond de klopper met groene zeep en het wasbord klaar. Nog heel even genoten we van een kop thee, toen de eerste stemmen al klonken. Negentien kinderen kregen we op bezoek. De leerkracht was enthousiast en had het verhaal van Jan en jet voorgelezen. Over het helpen met de taken in het huishouden en het ongelukje van Jan die een winkelhaak opliep en zus, die hem uit de brand hielp door stiekem een draad uit te sparen in de handwerkles om de scheur weer te dichten, zodat moeder het niet merken zou.

De groep werd in zes groepjes verdeeld van drie, Drie gingen er naar buiten om luiers te wassen, te hoepelen en de katrol te teren en drie groepen bleven bij mij op de zolder. De ouders mochten ieder een activiteit begeleiden. Een van de vaders ontpopte zich als een rasmeester. Streng doch rechtvaardig. Namen schijven in oud Hollandsch schoonschrift betekende zwoegen voor de kinderen. Wat een gekke krullen zaten aan die letters. Helemaal moeilijk als je het aan elkaar moest schrijven. Sommige activiteiten zouden ze wel uren kunnen doen en schooltje spelen hoorde daar zeker bij. De groepjes van het wegen en het malen van de koffiebonen waren steevast eerder klaar en konden dan in het mueum de foto’s bekijken over de opgravingen en de kazematten.

Gelukkig kwam de oude Jan langs. Hij is negentig en was ooit schipper op de binnenvaart. De nieuwsgierige agen wilden alles weten en jan zat graag op zijn praatstoel. Bent U echt de Jan van Jet, en of ik dan Jet was. Heilig ontzag was er voor de oude man, die de oorlog nog had meegemaakt. Bij  het half vergane geweer in de vitrine brandden de verhalen los. Jan wist alles van de kazematten, al was hij zelf nog maar elf toen de oorlog uitbrak. Hij wist van de hoed en de rand wat betreft de stuurhut en de machinekamer. Ze mochten niets aanraken en een jongetje kon het toch niet laten. De scheepsbel glansde te erg en het touw bungelde te verleidelijk. Daar klonk het luide sonore geluid en zijn meester ontplofte bijna. Ze hadden afspraken gemaakt en daar heb je je aan te houden. Aan de rode wangen kon je zien dat de schobbering binnen was gekomen. Bedremmeld dook hij naar achteren. Stiekem begreep ik zijn actie wel, de bel hing op ooghoogte. Het was de kat op het spek binden.

Ze genoten en ook van de verhalen van de oude man. Bij het weggaan kreeg ik van de meesten een hand of een high Five. Wat een heerlijke groep om voor een uurtje een tijdreis mee te maken en het verleden af te stoffen. Stof om te praten hebben ze nu weer te over. Een vat vol vragen.

Het was wat kouder geworden. De rookpluimen staken grijzig en dik af tegen het al even grijze wolkendek.  Zoals altijd was het klokslag acht, toen ik door de lange gangen liep van het ziekenhuis. Kunst aan de muur die nooit veranderde, alleen de reuring erom heen. Bedden tegen de kant geschoven met hun plastic omhulsels stonden stilzwijgend te wachten op een nieuwe bewoner. Meubilair was naar de zijkant gehaald en de gang gaf ruim doorgang aan de af en aan rijdende karretjes, die zich als een rammelend treintje een weg baanden. Langzaam schoof het uniform uit de rij, eerst het jasje, dan de broek, aan de stalen armen van de robot naar de kier in de deur toe.

Het was nog rustig, er was slechts ‘zakelijke’ post. Geen blijde gezichten, geen licht in de duisternis bij het overhandigen van een vergeetjeniet. De eerste mensen druppelden binnen. Een vrouw kwam voor de laatste chemo en dat was reden voor vreugde, ook al zou de immuuntherapie over drie weken starten. ‘Vermoeid ja, maar het was te doen’, vertelde ze Op de dagbehandeling gaat het niet over lokaties van tumoren, ze zijn er toch. Met de ijskap had ze haar dikke haardos kunnen behouden. ‘Toch voel je je minder ziek’, vertelt ze. Het stigma kaal zorgde voor een optelsom in het hoofd van een ander. Nu zou het ook een griepje kunnen zijn. Vooral meewarigheid bleef achterwege.  Zo was een kleine verandering al in staat de wereld om te gooien. Deze gedachte lepelde de betrekkelijkheid bij mij omhoog. Iets om te overpeinzen.

Ze zit op de nieuwe bank in de lichte wachtkamer en haar man is weggegaan. Alleen met het boek op haar schoot wacht ze tot ze geroepen wordt. Elke week hebben we een gesprek over het boek dat ze aan het lezen is. In hoeveelheid slaat het alles. Het ging over de Aboriginals dit keer. De concentratie is nul, vertelt ze en soms is ze zo moe dat de ogen halverwege de bladzijde te zwaar zijn om verder te lezen. Haar sjaal heeft een losse touch, bewust of gehaast, dat is niet helemaal duidelijk. Gelukkig komt ze met twee andere lotgenoten, allen even oud ongeveer, met drieeën op een rij te liggen. De grote raampartij geeft uitzicht op zon en zee van ruimte.  De vrouw op de stoel naast haar  heeft een tegenvaller te verwerken. Ze slikt haar tranen in en het gesprek gaat over haar werk. En passant spelt ze haar verdriet. Er tussendoor vlechten zich de dagelijkse beslommeringen. Haar moeder zit naast haar en draagt het leed van de dochter in de plooien rond de ogen. Ze komt me helpen met het koffieapparaat, dat gevuld moet worden en brengt me als eerste op de hoogte van de zwaarte van het gesprek met de verpleegkundige.

In een van de kamers zit een mondige vrouw met haar dochter. Ze zijn verbaasd over de dieetlijsten die nog zo heel erg anno 1980 zijn met een schijf van vijf en ontbrekende details die nu als gezond worden gezien met de nieuwe kijk op voeding. Ze gaan samen gretig aan de groene thee zonder suiker.

Ik neem afscheid van de vrouw met de cap, ze moet nog maar heel even, maar mijn dienst zit erop. Het was een fijn contact met prietpraat en verdieping, afwisselend, al naar gelang nodig was. In de wachtkamer vraagt een mijnheer lachend waar ik drie weken geleden was. Soms is houvast het gegeven, samen met de koffie, thee of bouillon, de gebbetjes en de serieuze zaken, een aangereikte schouder, een uitgestoken hand, een begripvolle blik. Alle kleine beetjes helpen.

De ochtend was voor de handentherapeut. Het was een ergotherapeute, die de tweede spalk aan kon meten en daarna wat handenoefeningen deed. Het opponerende gedrag van de duim ten op zichte van de wijsvinger. Met een denkbeeldig touwtje aan de duim trok ik hem naar achteren en weer terug. Het was voor de allerkleinste spieren rond de muis. Er staat minimaal drie maanden voor om verbetering te brengen met drie maal daags oefeningen en een maal per week een bezoek aande therapeut. Eye-opener. Je mocht niet rijden met spalken om, anders zou de verzekering bij eventuele calamiteiten moeilijk gaan doen.

Daarna met de auto naar de tuin om wat nicandra te plukken voor de cursus ’s avonds. Gisteren had ik bij de bloemist al extreem grote bloemen gehaald. Twee soorten lelies, een amaryllus(alleen de bloem) en een grote distel. Grootbloemige, waar makkelijk een kader uit te halen valt om ze op te blazen tot het formaat van Georgia O’Keeffe. Het was zompig en nat op de tuin en ik was alleen. Het kacheltje stond te stralen met zijn nieuwe pijp, maar het was niet koud. Er scheen zelfs even een zonnetje. Bij het toegangshek stond een zwam, om vast te oefenen voor de avond zette ik de onderkant op de foto. De machtige plooien van zijn hoed, een O’Keeffe waardig. .

Kaderen van de O.I. Kers

De werkmannen waren weg toen ik thuiskwam. We moesten ons behoeden, want de deurposten en de kozijnen stonden in de verf. Gelukkig. Ze hadden de rode kleur aangehouden en niet voor de mosterdgele kleur gekozen van het andere flatblok. Ik maakte vega spaghetti met kikkererwten, bosui, tomaat en basilicum en toog met de bloemen op weg. De zonnebloemen van de vorige keer stonden de gang op te fleuren en in het atelier op tafel stonden bloemen van mensen van de maandag te kust en te keur. Nog wat vazen halen en die van ons konden er bij. Daarna begon de speurtocht naar het specie bloem en de verschillen. Vergrootglas erbij en observeren maar, die wereld van kleine nietige schoonheid en pracht. Alsje focust op details of kadert op vorm en restvorm komen er ware, bijna abstracte objecten te voorschijn.

Roos

Er waren enthousiaste kreten, maar ook het zuchten bij het geploeter om het gekaderde in beeld te krijgen, te houden en vast te leggen. De aanhouder wint en er ontstonden bijzondere kleine taferelen met nauwelijks te herkennen opbouw. Als je niet wist dat het bloemen waren, zou je er vanalles in kunnen zien. De werken van O’Keeffe zelf zijn zo opgeblazen en groot dat het abstracten worden. Het werk is niet mijn favoriet, maar de opbouw is leerzaam en brengt een nieuwe manier van kijken mee.

Elk randje en richeltje, elk bloemblad, elke schil van vrucht en zaaddoos en elke bladvorm  wordt uitgebreid onder de loep genomen. Er ligt ramboetan, papaverbol, nicandra, lantaarntjes,  sierkomkommer, de zaaddoos van de zonnebloem, naast de OostIndische kers, tijgerlelies, kievitsbloemen, hot lips, kleine orchideeën, hortensia, physalis, de vleugeltjesbloem en een zalmkleurige roos. De laatbloeiers uit de tuinen van iedereen. Voor elk wat wils. Volgende week gaat het op doek.

Bloemen in alle soorten en maten

We stommelden de trappen af. Het hoofd moest leeg, maar de slaap kon ik niet vatten. Verhalen, ervaringen en opmerkingen van de avond bleven door het hoofd spoken. Een schat aan ervaringen en een voorgoed veranderde kijk.

Al vroeg uit de veren om de schilders te ontlopen. Nu zijn ze in alle hevigheid aan het schuren, klotteren en doen. Gisteren kwam het goed uit, want ik kon de sleutel van het hek ophalen. De pijp van het kacheltje in de Bernagie is weer gerepareerd, door die onzichtbare handen van broer en zijn schoonzoon. Geruisloos en stilletjes hebben ze me al het hele jaar geholpen. Daarna ging ik op jacht naar de glaszetter. In mijn oude buurt in Zuilen vond ik er nog een, waar je binnen kon stappen om een vraag te stellen. De meesten werken tegenwoordig alleen online. Hij kon leveren, maar pas na woensdag. We kwamen uit op vrijdagmorgen acht uur. Ze zouden het glas bij het hek afleveren. Met al dat lawaai hier rond het huis was het daar toch beter toeven. Het tijdstip was derhalve geen probleem.

Zus appte dat ze al om half twaalf gingen wandelen. Broer ging ook mee. De fysio hoefde derhalve niet, ik zou voldoende aan bewegen toe komen. We kozen het landgoed Bornia/Heidestein in Driebergen en aansluitend de bossen van Austerlitz. Zuslief deed mee aan een fotocursus en had volop elementen die konden dienen voor de vier foto’s die ze moest leveren vandaag. Het bos kende een grote afwisseling.

    

Bornia mijmert de sfeer van de ouderwetse heuvelrug met haar heidevelden tussen de bossen door. We hadden wel het spoor van schapenkeutels gevolgd en  tot onze verrassing kwamen we ze tegen. Sierlijke Drentse heideschapen met de lange staarten. Ze liepen er vrij rond en klommen en klauterden met hun dikke vachten heuveltje op en heuveltje af. Het was een koddig gezicht en het gaf een optimaal gevoel van vrijheid. Dieren die vrij rondliepen. Er was natuurlijk wel een afgezet gebied, waar ze konden toeven, maar het zag er onbegrensd uit.

   

Vlak daarvoor was het landschap maanachtig, zandgronden met kleine zwarte gerafelde stompen bomen op de glooiende heuvels. ‘Alsof er een brand had gewoed’, dacht zus. Ik waagde het te betwijfelen, maar wat dan. Naslagwerk leerde dat er vorig jaar een hevige storm had gewoed. Het leek erop dat de grove dennen als luciferhoutjes waren afgeknapt. In het stuk bos verderop, richting Austerlitz, voorbij de schapen, zagen we hem ineens aan komen vliegen. De grote zwarte specht met zijn opvallende rode kop. Even later volgde het vrouwtje. Doodstil stonden we. Zus had hem al in het vizier. Het lukte me ook.

In het zand had iemand de liefde verklaart en een stripverhaal getekend, of men was verliefd op de kever of op de persoon die er in zat. Vroeger zei men gekken en dwazen schrijven hun namen op muren en glazen. Maar zand is een uitstekend middel om te communiceren. Dat deed ik met de kinderen op school ook in de zandbak. Kinderen, die geen woord spraken, vertelden in het zand wat hen bezielde.

Het heksenbos was er ook met haar boomstaketsels en zachte mossen met exotische namen als stuifzandkorrelloof, rijstkorrelmos, IJslands mos. Even verderop getuigden plassen van een ‘opsekopse’ geheimzinnige wereld, die oneindig diep scheen. De paddestoelen waren er nog en speelden verstoppertje onder het blad of hadden een schutkleur aangenomen met het omringende blad. Sommige waren van een lichtgevende doorschijnen of lagen te zieltogen, omver getrapt door schapehoeven..

oneindig diepe plassen

Met meer dan tien km op de teller was het wel klaar en toen we terug wandelden naar de auto begon het te regenen.

“s Avonds aten we rijst met beukenzwam, kastanjechampignons en shiitake door het eekhoorntjesbrood van die middag als inspiratiebron. Gewoon van de supermarkt. Schoonheid mag in het bos blijven. Het was de juiste finale voor een heerlijke dag. Herfst op de tong

Het was een druilerige bedoening gisterenmiddag. Toch besloot ik, voor de broodnodige beweging, een wandelingetje te maken in Amelisweerd. een van de weinige bossen waar ik wel alleen doorheen durf te struinen. Ik ben wat dat betreft een angsthaas.

Het is toch iedere keer weer wonderbaarlijk hoe kleuren veranderen onder invloed van licht. Toch kreeg alles ook extra glans door het spiegelen in de nattigheid. Er waren meer mensen op de been. Sommige met paraplu, maar de meesten zonder en druipend van de regen. De bomen lieten met zware tikken hun druppels vallen. Het ritme van de regen, die gouden zin van Rob de Nijs. Af en toe schoot er een vogel doorheen, maar de meesten zaten hoog en droog en wachtten tot het weer aangenamer zou zijn. In de boom tegenover de Veldkeuken zat een heel gezin mezen. Beschut kwetterden ze honderd uit tussen de takken en hadden kennelijk heel wat te overleggen.

In het statige landhuis was een pop-up museum, maar ik was er te laat, net even na half vijf en om vijf uur ging het dicht. Te kort om te genieten van het fraais dat men beloofde. Er viel een theater van papier te bezichtigen, gemaakt door kunstenaar Isabella de Borghgrave. Ze werd geïnspireerd door kostuums uit de tweede helft van de 18e eeuw en op schilderijen van de 18de-eeuwse Franse schilder Antoine Pesne (1683-1757). Dan maar even opschorten. Van de week is er vast wel weer een gaatje te vinden. Het huis zag er wel uitnodigend uit in dit donkere weer, met haar warm verlichte vensters.

De vele kleine vertakkingen van de kromme Rijn deden een ‘gezichtsbedrogje’ met het gevallen herfstblad. Het hele oppervlak lag dik bezaaid en schotelde bedriegelijke vastigheid voor.

Het koppel ganzen bij de boerderij keken nauwelijks op of om. Een gakte nog waarschuwend naar me, maar liet het bij die ene keer. Ondertussen was het harder gaan regenen en in de openheid van de velden werd het wel een erge natte boel, dus dook ik gauw het bos weer in. Op de terugweg keken de koeien me mistroostig na of leek dat slechts door de natte brillenglazen.

Thuis was er nog een aflevering van Planet Earth. Over lichtgevende dieren in de Jungle van Brazilië en hun methoden om een dag te overleven. Er werden aardig wat trucs uitgehaald om een prooi te lokken. Een kever kon zijn lichtgroene stippen ‘uitzetten’ en was dan nagenoeg onzichtbaar. De ingenieuze tekeningen op de rug van een kikker, die zijn eitjes aan het beschermen was tegen een aantal sluipwespen werkte ook bijzonder goed.Prachtig verfilmd, die ingenieuze natuur.

Nog een klein stukje Podium Witteman met een virtuoze pianist die een bekend stuk van Beethoven geïmproviseerd omtoverde in de stijl van Mozart, Chopin, Débussy. Wat een gave, als je daarover beschikken kan. Zijn Pianolerares zat achter hem en daar droeg hij zijn nieuwe stuk aan op. Een eigen compositie op het stuk Kinderzehnen van Schumann. Zichtbaar geraakt ontving ze die kroon op haar eigen werk. Een begiftigd en volleerd pianist, deze Eduard Preda.

Pluis is van slag omdat ze niet naar het balkon kan. Het went vast, kan ze ook aan de winters wennen. Ze heeft zichzelf al wel een dikke wintervacht aangemeten. Dat zouden wij ook moeten kunnen. Zo handig. Gewoon je velletje aanpassen aan het weer.

Ik ga in de benen. Het is tijd voor de jacht op het glas voor de kas.

 

 

 

 

De steigers staan er en nemen een deel van de rust weg. In mijn hoofd tollen de doemsecenario’s voor de komende weken. Niet meer de langzaamaanacties van de ochtend, maar direct bij het krieken van de dag onder de douche, omdat een steiger pal voor het badkamerraam staat. Verdreven van de ontwaakceremonie. Er zijn ergere dingen maar toch. Bij het bekijken van het weekprogramma zijn er wat ochtenden al ingevuld. Dat verzacht en relativeert weer. Ik zal vandaag op de tuin de muizenissen eruit werken. Dat zal ook schelen. Ondanks de sombere voorspellingen schijnt het zonnetje optimistisch de kamer in. Ik laat me meevoeren. Dat voelt beter.

Het was gisteren Allerzielen en ik kan me niet herinneren dat we daar, als katholiek gezin, vroeger ooit bij hebben stilgestaan. In België enFrankrijk maakte ik uitgebreide Allerzielen mee. Hele ceremonies werden uitgevoerd op de kleine begraafplaatsen in de dorpen met grote pollen chrysanten en troostkoekjes van bladerdeeg. Een zee aan bloemen voor iedereen die een herinnering achterliet. Mijn zielen dompel ik het liefst onder in de zilte zee en laat ze meenemen door het getij. Terloops stop ik er de gedachte aan al die dolende zielen bij. Met mijn ouderwetse opvoeding en het katholieke prentenboek dat er bij ons thuis rond zwierf, kom ik moeizaam van de invulling af van hemel,  hel en vagevuur. De platen waren kleurrijk, de gedachte erachter aangedikt en in overtreffende trap. IJsselijk paradijselijk in de zuiverste zin van het woord. We griezelden bij de hellevaart en het vagevuur. Het wortelde diep. Toch werden we nooit voorbeeldige kinderen.

Het boek van de Gorgels was een voltreffer. Dochter stuurde vanmorgen een foto door, waarbij schoonzoon zijn kroost aan het voorlezen was. De kleine grote man aandachtig speurend in het boek, naar elk dier dat op een bladzijde voorkwam.

Mijn eigen boek ‘Herinneringen aan de toekomst’ is nog niet uit. Siri Hustvedt associeert er op los. Als je niet in haar voetsporen blijft lopen, raak je de draad kwijt. Ook omdat er gehusseld wordt met de tijd. Als ze zichzelf in het heden is, dan beschrijft ze in een hoofdstuk de teloorgang die haar moeder en zij voelden, toen Trump verkozen werd tot president. Er staat een veelzeggend lijnportret in van de man. Ze verguisde zijn bralpartijen, die zoveel te weeg brachten bij zijn achterban. Ze schreef: Het gaat er niet om wat hij zegt, maar om wat zij, de aanbidders, voelen als hij spreekt’.

Het hele boek lang denkt ze stappen vooruit of achteruit, voert associaties op, die snel wisselen. Beschrijft hoofdstukken uit het leven van haar verzonnen hoofdpersonen, die minstens allemaal een eigenschap van haarzelf bevatten. Als je eenmaal doorhebt hoe haar gedachtewereld werkt, heeft ze je bij de lurven en wil je door. Ook al schijnt de zon uitbundig en roept de tuin en het werk.

Haar vraag ‘Kun je je in het verleden verschuilen voor het heden’ en de wedervraag ‘is dit boek dat U aan het lezen bent mijn zoektocht naar een bestemming die Toen heet’ mondt uit in een stelling die aan het denken zet. ‘Waar houdt de herinnering op en begint de verdichting.’ Alles wat ik me herinner van vroeger kleeft voor een groot deel toch aan de ooit gemaakte foto’s, maar ook aan de beelden in mijn hoofd, omfloerst alsof ze met een macrolens genomen zijn. Het draait alleen om de kern, alles erom heen is verdichting. De gewaarwording van de stof, het gevoel dat bij het moment hoorde, de omgeving. Een fluïdum van ongrijpbare realiteit.

Bij het kijken naar het platenboek van vroeger werd ik weer het meisje, dat in de mooie onwerkelijke kleuren verdween, die schoonheid omarmde en gruwelde van de vurige vlammen, waar vertwijfelde gezichten van zondaars in verdwenen. De herinneringen vormen samen met eigentijdse gevoels-elementen mijn eigen verdichting van ziel en zaligheid.

 

 

 

 

Gisterenmorgen kwam men van de woningbouwvereniging om de buitenkant van het huis op te knappen. Dat betekende dat er steigers geplaatst moesten worden aan beide kanten, zowel voor als achter. Help. Waar moest ik met al dat groene leven naar toe. Om zes uur al in de benen om een half uur later te kunnen schuiven, her en der. Het was geen sinecure, maar de stellingen staan en ik heb er ineens gratis balkons bij. Voor Pluis is het een tegenslag, want ze mag even niet naar buiten. Ze zou maar aan de wandel gaan, nu alle buren binnen bereik zijn.

Het was goed dat ik vroeg op was, want ik moest de recensie over de Gorgels nog schrijven én we zouden vandaag het vervolg van de Breitnersessie doen. Daarvoor had ik de Japanse kimono bij dochterlief opgehaald en in de vroege morgen, na de koffie, konden we aan het werk. Het spotje gaf mooi warm geel licht en de daglamp zorgde voor het juiste licht en donker. Wolkenwietje poseerde in alle standen. Emoties voegden we toe door haar ergens aan te laten denken. Af en toe schoten we in de slappe lach, maar de foto’s werden fantastisch. De kimonoserie was een feit. Nu kon ze vooruit met verf en doek. Op weg naar de tuin kwam er een oproep voor de waakmaatjes. Om half drie werd ik in het ziekenhuis verwacht. Een lange gedachtengang aan het bed volgde omtrent het leven en de dood. De overpeinzing waard. De aflossing kwam niet, maar ik kon naar huis. De familie had aangegeven geen waakmaatje meer nodig te hebben. Dat werd te allen tijde gerespecteerd.

Vandaag moest ik er aan geloven. een lastig dingetje. Een ruit van de kas van de oude was gesneuveld bij het slopen van het vorige huisje op de tuin. Iets om tegenaan te hikken. Ik had al een keer willen rijden om het glas te halen. Maar de oude verzekerde me, dat een vriend van ons dat zou doen. Achteraf bleek dat niet zo te zijn. Nu moest ik er zelf achteraan. Glaszetter in de buurt gezocht en nu pas bedacht ik me, dat die glaszetter het glas kon komen brengen natuurlijk en misschien zelfs wel zetten. Er zal een prijskaartje aanhangen, maar de gedachte dat het nog steeds niet geregeld is drukt zwaarder op mijn gemoed. Ik nam me voor het straks onmiddellijk te gaan informeren. Wie weet hoe een koe een haas vangt.

stukje van de vensterbank

Kleinzoon stond in de vroege morgen glunderend op de app. Vandaag wordt hij vijf. Wat vliegt de tijd. We hebben geld gelapt met de hele familie voor één cadeau. Dat was de grote wens van dochterlief.  Ik vind het een wijs besluit. Beter een mooi speeltje dat zorgvuldig uitgekozen is, dan al die kleine prullerijen. Nu krijgt hij een ‘Pokémon battle multi set’ als aanvulling op zijn vensterbank speelpark, waar steeds meer kleine beesten en dieren in komen te staan. Hij is er uren mee zoet. Zo heerlijk, als ze over een ongebreidelde fantasie beschikken.

 

Toen de kinderen klein waren hadden ze op de zolder ook hun hele eigen wereld gebouwd, met oude sari’s als tentdoek, verkleedkleren en alle barbies en little pony’s gaven met oude schoenendozen, kistjes en ander spul, gestalte aan spannende avonturen. Geen kind had ik aan ze, als ze opgingen in hun spel.

Herfst is binnen komen stormen en door de steigers en de opgestapelde warboel buiten ziet het er een beetje troosteloos uit. Tijd voor wat zonnige overpeinzingen en voor een bezoek aan de kleine grote man. Het boek van de Gorgels mag ook mee. Voedsel voor de geest.

Voor me ligt het kloeke formaat van het tweede boek van Jochem Myjer & Rick de Haas. Het prentenboek is in 2016 verschenen. Het doet me goed om te zien dat in de titel zowel schrijver als illustrator in een lijn genoemd worden. Het boek brengt me weer terug naar vier jaar geleden. De dag na Sinterklaas mochten de kinderen een gekregen lievelingscadeau meenemen naar de kring. Nog zie ik de twee verwachtingsvolle ogen en de rode konen van opwinding. Met trots in zijn stem overhandigde hij me het eerste boek van Jochem Myjer:  ‘De Gorgels’.

Afwachtend keek hij naar me op. ‘Wat een lekker dik boek. Is het een mooi verhaal.’ Haastig bevestigde hij het ‘En heel spannend.’ ‘Te spannend voor de groep?’ Dat dacht hij niet. ‘Nou dan moesten we er maar eens in beginnen. Mag ik hem een poosje lenen’. Het werd een heen en weertje, want zijn lievelingsboek moest natuurlijk wel iedere middag mee naar huis. Al was het een tikje spannend hier en daar, ze hebben er van genoten. Het was een schot in de roos. Op dat moment had ik veel oudste en weinig jongste kleuters in de groep. Al gauw behoorde het boek tot de klassieke kinderbijbels samen met Kikker en Pad, Toon Tellegen, Pluk van de Petteflet, Pippi Langkous, de GVR, Winnie de poeh, Kikker en nog een aantal van dergelijke meesterverhalen.

Tot mijn grote vreugde kwam dit tweede boek uit, dat met aanstekelijke tekeningen de wereld van de Gorgels voor de jongsten uitrolde. Daarin volgden we de kleine Bobba die, als alle Gorgels, twee keer zo snel volwassen kon worden als wij, mensen. Hij ontpopte zich tot een snelle leerling. Het was heerlijk om in die wereld te toeven en aan te schuiven tijdens het verjaardagsfeest of te leren hoe je de gemene Brutelaars kon verslaan. Het hele verhaal is een goede inleiding voor het eerste boek en uitstekend geschikt voor de jongsten.

De Gorgels werden een begrip. Boven in het speelhuis werden er hele hoofdstukken nagespeeld. Herhaaldelijk klonk er een ‘joebelabambam’ of  het ‘of-niet-of-wel’ dat iedere Gorgel herhaaldelijk achter zijn zinnen plakt.

Jochem vertelt grappig over het laten uitkomen van zijn droomwens op Youtube. Dankzij de Gorgels die beschermen en genezen hoeft geen kind meer bang te zijn ’s nachts.  Het was ook een mooie uitlaatklep voor zijn ongebreidelde fantasie. De kinderlijke verwondering is er nog altijd. De kinderen uit mijn groep identificeerden zich allemaal met Melle, het mensenkind waar Bobba over waakte, maar ook met dappere stoere Bobba zelf. Ze griezelden bij de Brutelaars en genoten van de onverschrokkenheid van Bobba. Klein, maar dapper en slim. Als aanvulling daarop had Melle een ‘scherp’ oog. Daarmee was hij in staat om de Gorgels te zien. Dat scherpe oog gingen de kinderen oefenen. Een van de geliefde spelletjes in die dagen was ‘Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet’. Waar een goed boek al niet toe kan leiden.

Morgen ga ik met dit prentenboek naar de verjaardag van kleinzoon. Ik gun hem deze heerlijke wereld,  waarin je moeiteloos weg kan dromen. Zijn eerste kennismaking met de Gorgels als voorbereiding op het grote boek en het nieuwe avontuur, dat er nu is. ‘De Gorgels en Het grote avontuur op de Gletsjer’. Want als je de Gorgels eenmaal in je hart hebt gesloten, dan wil je ze nooit meer kwijt.

 

De zon knipoogde gemoedelijk vanachter een van de gebouwen vandaan. Een veelbelovend begin van de dag. Het voelde als mijn terugkomst vieren na twee weken afwezigheid. In de lange gangen was er volop bedrijvigheid. Er was veel post.

Ik had de spalk afgelaten. Om de haverklap moest je de handen ontsmetten en wassen.  Bij aankomst op de afdeling wachtte een aangename verrassing. De wachtkamer had een  metamorfose ondergaan. Met een fris behang, nieuw gesausde muren, maar vooral een vensterbankzitje in warm terra en een ronde tafel met vier comfortabele stoelen erom heen zag het er uitnodigend uit. Weg ziekenhuissfeer. Het was nog niet helemaal af, maar dat zou in de loop van de week volgen. Het was bijna een feest om de mensen daar te mogen ontvangen.

Achter elkaar druppelden de vertrouwde gezichten binnen. Ze hadden me gemist. Dat was fijn te horen. Hier en daar liep ik bij de kamers binnen, waar men alleen lag met veel tijd om te piekeren. Wat afleiding is een remedie, een luisterend oor een andere. Van drie verschillende vrouwen hoorde ik in korte tijd hetzelfde scenario, waar hoop en, als tegenpool, gelatenheid altijd doorheen schemerde. Vrouwen die jaren jonger waren dan ik. Een van hen nog met betrekkelijk jonge kinderen thuis. Heel vaak hadden we het over die kant van de zaak. Waar liep je tegenaan als de omgeving een complete verandering onderging nu zij als spil steeds met opname voor langere tijd weg waren. Een van hen vertelde dat de kinderen hadden geappt dat de chips op was. Een stille klacht over het reilen en zeilen van vader als ‘moeder’ thuis. Ze moest lachen maar tegelijk was er dat kleine randje bezorgdheid. Wisten die kinderen veel. Negen dagen had ze al niet gegeten. Ze kon geen hap door de keel krijgen na de eerste chemo. Welk stil protest zat daar achter. Vanmiddag zouden nog meer onderzoeken volgen.

Op de andere zaal ving ik een vrolijke lach. Mevrouw mocht naar huis met een redelijk goede uitslag van stilstand en kleiner worden. Hier waren deze woorden toverwoorden en hielden een belofte van positiviteit in, waar het elders achteruitgang betekende. Woorden werden iets om op een goudschaaltje te wegen. Niet alles kon gezegd tegen iedereen en veel juist weer wel met humor en berusting.

Bij de dagbehandeling troffen twee lotgenoten elkaar met een praktisch identiek verhaal. Een uitwisseling van de feiten en een verbondenheid in deze rode draad van tegenslag bracht licht in de ogen van de tweede vrouw. ‘Hoe is het mogelijk hè’. Opgetogen kunnen zijn over wat te delen valt en wat daardoor lichter wordt. Haar evenknie was een sterke optimistische vrouw. Ze keek met opgeheven vizier de grillige gang van het leven aan. Had ze in de gaten hoe helend die houding was. Het spiegelde in de ogen van de anderen.

De ochtend vloog om. Het was nog steeds heerlijk zonnig buiten. De zelfregelende lamellen bleven gelukkig open, zodat er letterlijk licht in de duisternis bleef.

Na een middagje rust op de bank en wat ‘geïnktober’ volgens de natural science version, vertrokken we ’s avonds weer naar zee om de kinderen te laten spelevaren. Interessante leerzame details kwamen boven drijven. Wat was het bijzonder om te zien dat ook hier ieder een eigen handtekening had en de gedrevenheid bracht dat aan het licht.

Eerst aarzelend, zoekend, met duwen en trekken, maar met steeds meer durf en zekerheid. De roep van de zee, in een dromerige sfeer, een uitgelaten spel, een opgetogen ontmoeting.  Een mooie afsluiting van deze betekenisvolle dag.  Het hoofd leeg en het hart vol.