Op het kindplatform van Nivoz werd een verhaal verteld over een jongetje dat bij een zorginstelling was aangemerkt met het doel: Speelt met andere kinderen. Hij speelde namelijk altijd alleen. Met pionnetjes op een rijtje, met dobbelstenen, waarmee hij sommen maakte in zijn hoofd, met een spelletje in een hoekje, met het sorteren van klein naar groot. Zijn begeleidster vroeg zich af waarom hij zich alleen terugtrok en niet met de andere kinderen speelde. Toen ze met hem in gesprek ging, bleek dat hij intens gelukkig was in zijn spel. Het leidde bij haar tot de vraag of samenspel wel altijd zo gelukzalig was. Mag een kind ook als einzelgänger groot worden.

Ik heb ze in de groep gehad. Kinderen die eindeloos zichzelf konden vermaken en daar volkomen gelukkig bij waren, zich senang voelden en zich goed ontwikkelden. Het mooiste voorbeeld is zoonlief, de jongste, die tussen zijn tien jaar oudere broers en zussen als klein kind gewend was om alleen te spelen. Urenlang kon hij met papier en een schaar in de weer zijn om een papieren wereld te scheppen. Aan het strand waren het schelpen, in het bos de spar-en dennenappels, langs de rivier de gestapelde stenen, die hem de verhalen ontlokten en nooit, nooit verveelde hij zich een moment.

Mijn insteek op school bleef, het kind zelf te laten zijn wie hij was. Uitdagingen te bieden, maar niets te forceren, nieuw spelmateriaal aan te schaffen, maar het niet op te dringen. Eigenlijk was het bieden van mogelijkheden het voornaamste gegeven. Kinderen komen altijd, maar wel in de stroom van hun eigen ontwikkeling en soms komen ze niet, eenvoudig omdat ze daar geen behoefte aan hebben. De collega’s van de begeleidster van de jongen zorgden ervoor dat hij uiteindelijk wel speelde met andere kinderen. Ziezo, het doel kon worden afgevinkt. Maar de begeleidster bemerkte ook dat er van het gelukkige jongetje in zijn eigen hoekje niets meer over was. Zodra het speeluur voorbij was, trok hij zich terug, opgelucht en blij. Een prachtig en gelukkig introvert kind, waar menigeen jaloers op kan zijn, omdat hij van zichzelf kon en mocht houden.

Mijn zoon is opgegroeid tot iemand met uitgesproken en bijzondere ideeën, lief en hartelijk, dol op de kleintjes in de familie en met zijn vriendin ondernemen ze spannende uitdagingen, die de gemiddelde mens niet gauw zou kiezen. Ze zijn samen volmaakt gelukkig. Al vanaf heel jong heeft hij de wegen precies zo bewandeld als hij wilde, heb ik alleen maar voor de veilige voorwaarden hoeven zorgen. Een individu, die altijd, los van de massa, zijn eigen plan trekt, zijn eigen mening getrouw is en zelden oordeelt over wat anderen anders doen. Om van te leren en om als moeder trots op te zijn.

Een mooie overpeinzing op een miezerige morgen. Mijn gedachten zijn bij de mensen op de tuin, die nu het dak aan het timmeren zijn. Zijn ze er mee door gegaan in het druilerige weer. Gisteren waren ze al een eind opgeschoten. Na de lunch kon ik niet veel meer uitrichten, dus liep ik even naar achteren, naar mijn eigen tuin. Diepe voren in de modder op het pad door de fietsers die daar gereden hadden. Dat werd polletje springen, nou, springen, dat redde ik niet.

In mijn paradijsje hing de doordringende geur van de walmende houtkachel van de buurman. Het is een van de redenen, dat ik alleen met de deur dicht in het atelier kan toeven. De rook slaat onmiddellijk op mijn longen en zorgt voor benauwdheid, een brakke stem en vermoeidheid. Hoe dat probleem aan te pakken, om paradijs weer paradijs te laten zijn. Iets om op te broeden, want buurman woont er praktisch.

De opdracht voor inktober is ‘Moon”. Dat gebruik ik voor een voorstelling, die genoeg zegt, maar waar de kunst van het weglaten is ingezet. evenals iets te laten zijn wat het is. Inderdaad. Minder is meer.

Noeste arbeiders verdienen een stevige, maar tevens smakelijke, lunch dus vulde het karretje zich met de door mij gekozen geitenkaas, runderrookvlees en rundercervelaat, belegen kaas en heerlijke verse broodjes, pistolet, meergranenstokje, tarwebollen. Een suikervrije, zo vers als mogelijke, sinaasappelsap. Ziezo. Spoorslags op weg om op tijd te kunnen uitserveren. Er werd al flink gebikkeld op het parkeerterrein voor de bouwplaats. Cirkelzaag en handzaag werden vakkundig en doelgericht gebruikt. Plat op de grond lag het geraamte voor wat het tweede deel van het ontwerp moest worden. Er werd de laatste hand aangelegd en daarna kon het gevaarte met vereende krachten op de juiste plek geplaatst worden. Wat een vernuftig gebouw werd het toch en wat een bedrijvigheid. Al dat samenwerken werkte saamhorigheid in de hand. Ieder had zich een taak gegeven. Er werd geboord, geklotterd en gezaagd dat het een lieve lust was, Ed en Willem Bever indachtig. Iemand had zelfs nog boerenkool gemaakt, maar de broodjes met geitenkaas, komkommer en tomaat vonden gretig aftrek. De rest ging mee naar huis, om vandaag voor de lunch te dienen.

Langzaam klimt het morgenrood op en kleurt de lucht in 50 tinten en schakeringen. Familie Kauw boven mijn hoofd houdt zich al weer een aantal dagen bezig met lawaai in de dakgoot. Geen idee wat ze aan het verzinnen zijn. Doorgaans schiet een van hen de grote boom in voor het raam en poetst zich de veren glanzend zwart. Een silhouet in het late ochtendlicht en dat om acht uur ‘s ochtends. School zorgde in het verleden voor bedrijvigheid in de vroege ochtend. Nu kabbelt tijd als een stuurloos roeibootje dobberend voorbij. Zoonlief en vriendin zijn de oorzaak van deze herinnering. Gestommel op de trap, een douchestraal aan en uit, stemmen in de ruimte, de voordeur, voetstappen op de galerij en opnieuw de stilte.

Gisteren na alle bedrijvigheid overviel ineens de hang naar rust en stilte. Ze stuurde de auto regelrecht naar de grote plas aan de Lek, waar ik de wollige zachte Hooglanders wist en waterhoenders, meeuw en de kuifeenden. Met een beetje geluk zou ook de buizerd of sperwer zich laten zien. Met het nieuwe fototoestel in de aanslag was het goed toeven daar. Af en toe schoot een loslopende hond me voor de voeten. Ergens verderop werd een kinderpartijtje gevierd met een pinhatta in de boom en de kinderen die joelend om beurten met de stok erop mochten slaan. Vlakbij lagen en stonden de Schotse Hooglanders met hun indrukwekkende gekromde hoorns. Ze lieten zich totaal niet van de wijs brengen door de rennende honden of de joelende kinderen en maalden met hun grote kaken alles wat aan gras en eetbaar was onverstoorbaar klein. De Nikon ving hun rode wolligheid en hun zachte oogopslag, iets om tegen aan te kruipen als je niet beter wist. Knuffels die met rust gelaten dienden te worden. Achter de Hooglanders hun tegenpolen, een Franse koeiensoort, de Charolais, bleke betjes met een sierlijke tred, een mooi contrast in kleur.

Het was er toch te druk met plonzende viervoeters voor het uitgebreide vogelleven, waterhoentjes en meerkoeten waren er meer dan genoeg, maar de kleine steltloperachtigen hielden zich verre van het geraas. Ergens onderweg lag het platgetrapte verenpakketje van wat ooit vermoedelijk een juveniele buizerd was geweest. Tijd om huiswaarts te keren. Mijn korte pelgrimage was precies voldoende geweest om de balans te hervinden en de benauwdheid viel mee. Bijna vier kilometer, registreerde de stappenteller. Geen slecht begin voor het nieuwe voornemen wat meer aan beweging te gaan doen om fysiek wat beter bestand de winter in te gaan.

Pluis is de ochtendkou aan het trotseren op het balkon. Tijd voor warme koffie voor mij en wat achterstallig onderhoud zoals de zaterdagkrant en de nieuwe opdracht van #inktober voor vandaag: ‘Moon’. Het zandmannetje roert zich, die schept slaapzand met bergen van de maan en brengt ze in grote zakken naar de aarde om slaap in de ogen te strooien. Erg nauwkeurig is hij daar niet bij, gezien de slapeloze nachten. Ochtendlicht heeft intussen de boom weer aangezet. Gouden spikkels op de al verkleurende bladeren. Herfst in optima forma.

Terwijl er elke dag wel invulling valt te geven aan de bezigheden, is het op de tuin een drukte van belang. Daar wordt met vereende krachten door de vrijwilligers hard gebouwd aan het nieuwe verenigingshuis dat vooraan op het complex moet komen. Gisteren startte de tweede grote klusweek. Twee mannen hebben het voortouw genomen en de rest vervult opdrachten of brengt koek en Zopie. Het eerste houten geraamte staat sinds gisteren. Vandaag zal ik gaan supporten met wat lekkere dingetjes in mijn knapzak. Het zijn hele gezellige dagen en het schept een warme band.

Gisteren vierde grote broer voor de eerste keer na Corona zijn verjaardag en was totaal beduusd en overrompeld door alle aandacht en de vele mooie nieuwe speeltjes die er speciaal voor hem waren meegebracht. Schoonmama had gekookt en onder folie stond, in afwachting van de maaltijd ,een enorme hoeveelheid aan heerlijkheden. Een grote salade met bulgur en tomaat, heerlijk gekruid, gevulde wijnbladeren, gevulde koolbladeren, kippenkluifjes en pannenkoekjes met gekruide saus met gehakt. Er waren grote opwarmpannen en platen bij. Ze was gewend om bij grote feesten en partijen voor de hele familie uit te pakken en draaide er haar hand niet voor om. Helpen was er nauwelijks bij. In de grote nieuwe keuken was ruimte genoeg. Tussendoor werd de Benjamin gevoed in een hoekje van de kamer en die trok zich, ondanks het feestgedruis, snel weer terug naar zijn eigen veilige droomland. Wat kon die jongen slapen. Buiten in de tuin werd gevoetbald en gemaaid. Dribbel, kleindochter, en grote broer ontliepen elkaar qua leeftijd niet veel. Met de steeds groter wordende filosoof werd er een heerlijk potje gebald en zoonlief en schoonzoon verdeelden het spel.

Binnen ging het over ditjes en datjes. Schoonmama liep te hinkepinken. Ze was op de wasmachine geklommen om iets op te hangen en ervan afgevallen, omdat ze zich beethield aan een halflege wasmand die natuurlijk wankelde en haar uit balans bracht. ‘Een ongeluk zit in een klein hoekje, maar er komt een moment dat je dergelijke hoekjes niet meer aan moet willen gaan’, zei zij, die zo vaak de grenzen opzoekt. Haha. Eigenwijzigheid, Uw naam is Vrouw.

Het mooiste cadeau was toch wel de vuilniswagen die uit een ‘pantervelletje’ te voorschijn kwam. Verrukt hield hij hem vast en liet hem niet meer gaan. De familie geeft altijd maar een cadeau, daar lappen we allemaal voor en dan mag het ietsje groter zijn. Iedere weer als de vuilniswagen in de straat verschijnt zit grote broer met zijn neus bijna tegen het raam geplakt, dus het advies van moeder was een schot in de roos. Zelf een geliefde vuilniswagen te hebben is op zo’n moment het toppunt van geluk voor kleine mannen of vrouwen. Het feest kon niet meer stuk. De grote klapper was de maaltijd en daarna was de koek zo goed als op. Die vuilniswagen gaat mee naar bed, wat ik je brom.

Terug in de kleine blauwe was er genoeg om te overpeinzen. In een opwelling haalde ik de cd’s van school te voorschijn. In een mooie streep avondstond schalde langtoeter in harmonische samenzang door de auto en vloog een lang gesloten deur met schoolherinneringen open met beelden van de voorstelling in ons speellokaal. ‘We waren langtoeter kwijt en moesten hem gaan zoeken, van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat, wat hebben we geroepen. ‘Langtoetoetoet langtoeeeet’. Weer genoot ik van de verwonderde blikken bij het zien van de twee vrouwen van de theatergroep ‘Detorenvangeluid’ die met hun muziekinstrumenten en hun betoverende stemmen ons in hogere sferen wisten te brengen. Wat verwondering al niet vermag.

Het mooie van de natuur is dat alles goed geregeld is en je eigenlijk vrij weinig nodig hebt, Goed waterdicht wandelschoeisel, dat wel en eventuele opvouwbare regenkleding. Horloges en anderszins kunnen thuis blijven, want hier wordt ook de tijd geregeld. Dat kompas hoeft niet mee als je leert de lucht te lezen. Het kompas van boeren en agrariers is van oudsher de zon. Ze regelt de tijd. Het weerstation is die prachtige hemelkoepel boven ons, met haar ontelbare wolkenpartijen en hun sprookjesnamen. De boer tuurt omhoog en ziet of het gaat regenen of niet. Ook de zwaluwen geven het aan. Bij slecht weer op komst vliegen ze laag en bij mooi weer hoog. Cirruswolken zijn er bij mooi weer, cirrostratus geeft soms een halo om de zon en dan regen in de ton, bij groei van cumuluswolken naar boven ontstaat een cumulusnimbus. Dan vormt zich binnen een half uur een donderwolk, stratus geeft mist en altostratus en nimbostratus brengen niets dan regen. De namen stopt de boer ver weg, hij ziet sluiers, schaapjes of woeste wolken en weet ze te lezen. Werken gaat in het ritme van de tijd. Met een natte opgestoken vinger bepaalt hij de windrichting. De opdracht voor vandaag in #inktober is ‘Kompas’.

Vanmorgen keek ik een film over een onderwerp waar ik nooit een seconde bij heb stilgestaan. In close-up kan je de film ‘1001 Nights Apart’ van Sarvnaz Alambeigi bekijken. Het is een productie uit 2021. Dans is verboden in Iran. Het zou te onzedelijk zijn. Tien jonge dansers bedenken choreografieën en verkennen de mogelijkheden en de grenzen van hun geest en lichaam in een verborgen kelder ergens in Iran. Het is snijdend en schrijnend om te zien dat jonge mooie mensen die, met hun hele ziel en zaligheid, uiting willen geven aan deze expressie, waar zo’n behoefte aan is, maar dat de schoonheid van deze kunstvorm verworpen wordt door een door religie gevoed regime. De grote vraag die als het zwaard van Damocles boven hun hoofden hangt is: ‘Is er wel toekomst voor de dans in Iran’.

Het atelier is eindelijk gedoopt. Het was een eenvoudige ceremonie met ik, mij en mijn persoontje. Dertig minuten lang zou ik het krijtbord tegen de wand moeten drukken. Boven mijn hoofd en met een foute houding voor de pols bleek dat een onmogelijke opgave. Bord nogmaals voorzien van de verse witte lijm en de hark erbij gepakt. Daar moest het op steunen en dat lukte zo goed en zo kwaad. Nu heet mijn lieve pipowagen officieel La Bernagie. ‘La’ drukt de vrouwelijkheid uit, want Bernagie is niet de Franse benaming. Dat is la Bourrache, maar la Bernagie dekt volledig de lading. Een stulpje van mij.

Natuurlijk schreeuwden de uitgebloeide springbalsemienen en de verdorde lange grashalmen om aandacht. Achter de vlier zag ik op de afgezaagde stam van de iep weer een nieuwe boom ontstaan. Daar zou ik wel eens even een stokje voor steken. ‘Even’ is een woord dat uit mijn vocabulaire moet. Er gaat niets meer even. Voortdurend moeten er pauzes ingelast worden om de adem te herwinnen op het hijgen. Maar de drang is groot, evenals het bikkelgehalte. De vlier wordt gekort, de iep geknot en de takken belanden een voor een op de takkenril tussen mijn tuin en die van de achterbuur. Ook is er nog een woekerende doornloze braam en weelderige brandnetel, maar dan smeekt het vege lijf toch echt om genade.

Zondag de rest. Als ik bij de auto aankom, blijkt dat iemand een foto had geschoten van een reiger, die eerst op de motorkap en later op het dak van mijn auto was gaan zitten. Misschien zag hij in de kleine blauwe prins wel een grote blauwe kikkervijver, luilekkerland voor brutale schavuiten. Het was een koddig gezicht en een prettige bijkomstigheid was dat de auto geen krasje extra vertoonde. In mijn stoel achter het stuur sloeg de vermoeidheid in volle hevigheid toe. Iets te lang doorgegaan, begreep ik. In het vervolg beter doseren.

Voetstapjes op de galerij. Grote broer. Schoondochter en de Benjamin waren al binnen. Toen er een glimp van mij werd opgevangen, dribbelde hij zo snel als mogelijk op me af. ‘Omaaaaaa’. Niets is meer vertederend dan de onbevangen blik vol vertrouwen en veiligheid. Hij had een egel van herfstbladeren gemaakt. Dat wil zeggen, hij had de blaadjes op een groen vel geplakt en mama tekende er fluks een spitse snuit aan. Perfect gelukt en met magneten en veel liefde op de koelkastdeur gehangen tot het daar om zou krullen van ouderdom, zoals alle maaksels van de kleinkinderen.

De kamer was brandschoon. Binnen twee uur waarde ik als Miep Kraak van de huishoudservice rond in het domein, keerde de kleden, verschoof de bank een meter, zodat er achter te zuigen viel, kwam de grote vellen papier weer tegen in de grijze vuilniszak. Bijna verwijtend lagen ze daar stil te zwijgen en te verstoffen. Ook de vergeten aquarelblokken lagen erbij. Het was weer bijna binnentijd, dan was dit buiten het schilderen met olieverf een mooie uitdaging om aan te beginnen. ‘Stel jezelf een doel, dame’, sprak mijn innerlijke zelf. Herschikken en goed inpakken, zodat papiervisjes het nakijken hadden. Tijdens de grondige schoonmaak kwam ik ze niet meer tegen. De juiste aanpak dus, was de conclusie. De dozen met autootjes werden vervangen door een fris en nieuw lila exemplaar met deksel, ook al stofvrije. Als je het eenmaal op de heupen hebt, helpt er geen lieve vader of moedertje meer tegen, maar dan stoomt het door. De bank kon ik alleen maar verschuiven door het hele gewicht er tegen aan te zetten. In eerste instantie verschoof ze geen centimeter tot ze onder de aanhoudende druk losschoot. Stofzuiger in de aanslag en zuigen maar. Tralala, nog even de keuken en hopsakee het toilet. Een verwilderd maar voldaan hoofd grijnsde in de spiegel, klaar voor bezoek.

Het was een genoeglijk uurtje samen. De kleine kreeg een flesje, krullebol de crackertjes en de autootjes en pikte er drie lievelingen uit. Een rode autobus(de wielen van de bus zijn rond en rond…)en twee witte vrachtwagens, een met en een zonder deurtjes. Hij liet ze niet meer los. Zo’n regenachtig dagje met zon in huis. Na een uurtje laarzen aan, de drie uitverkoren exemplaren als leenauto’s mee naar huis, knuffeltjes en kushandjes. Dag liefjes.

In de benen voor een etentje bij zus, voordat we aan ons nieuwe zangavontuur zouden beginnen. Een lasagne met sardientjes en een broccoli-bechamelsaus smaakte verrassend goed. Laat zus maar schuiven. Veel te vroeg kwamen we aan bij het theater, waar zou worden gezongen. Het was in een achterafzaaltje, maar zus kende blindelings de weg. Lift in, lift uit, gang en de kantine door en weer een lift. Er druppelden twee tenoren, twee bassen, vijf alten en twee sopranen binnen. De piano werd uit de aangrenzende aula gerold. Het was echt fijn dat we vorige week thuis geoefend hadden op onze altpartij. Vrij snel hadden we de eerste twee liederen onder de knie. De kracht van samenzang als alle stemmen samenvloeien verwarmt het hart. Heerlijk en te lang gemist. De stem hield het goed, heeft wel training nodig om nog langer dan twee liederen te redden. Na de herfstvakantie het vervolg.

Thuis op de bank met verbazing het eerste deel van De Kennedy’s gekeken. Over Joe, die bij zijn oudste dochter een lobotomie liet doen omdat haar ontwikkeling achterliep en dat een smet was op het ideale Amerikaanse gezin en een bedreiging vormde voor de carrière van haar broers. Het mislukte totaal. Ze kwam er half verlamd en met een spraakgebrek uit. Hij stopte haar weg in een psychiatrische instelling en haar moeder zocht pas weer na de dood van de vader contact, maar Rosemary weigerde. Tot 2005 zat ze daar. Ze werd 86 jaar.

#Inktober vraagt om een ‘Helmet‘. Vergiet op het hoofd, pannenkoekenmes in de aanslag en klaar voor de strijd tegen onrecht en voor schoonheid, het kleine geluk en meer van die dingen. En garde!

De enorme bouwmarkt had haar ingang veranderd. Een ingewikkeld lijnenspel loodste de kleine blauwe naar de vertrouwde parkeerplaatsen aan de achterzijde van het gebouw. ‘Alice in wonderland’ voelde ik me bij het ronddwalen tussen de torenhoge schappen. Het bestuderen van de inhoud van de straten leverde een stijve nek op. Met regelmaat kon ik maar net opzij stappen als er weer een kar aankwam, volgeladen als een klussenbus. De medewerkers liepen er in een herkenbaar uniform als het haastige witte konijn tussen door. Tijd is geld.

‘Waar vindt een mens de sterke lijm’ is mijn bescheiden vraag, maar het duurde wel tien minuten voor ik een vrije informant had gevonden. Of ze zaten aan de telefoon, of ze liepen net mee met een andere klant. Helemaal achterin, tegenover de lijstenmakers vond ik tenslotte de juiste gang. Toen ik de scheurende hoest van de eerste caissière hoorde, sloeg ik de kassa’s over en stapte op de zelfscanner af. Twee mannen, witsel nog in het haar, goochelden met groot materiaal en hadden hulp nodig. Voor de somma van 4,95 kon straks mijn buitenbord voor de Bernagie tegen het atelier geplakt worden. Eindelijk.

Vannacht was het een ouderwets potje peinzen over de meest uiteenlopende onderwerpen. Over de Wijze, die liet doorsijpelen zich niet meer helemaal senang te voelen, daar in Verweggistan. Ik zond in gedachten signalen voor een nieuw te bewandelen route uit. Het stijgen van de prijzen huppelde er achteraan. De aankondiging dat zoonlief mee ging betalen en zijn ideeën om het huis energiezuiniger te maken, buitelden er overheen. Energiezuinige koelkast aanschaffen, thermostaat lager, sommige verwarmingen uitzetten, gordijnen voor de beide trapgaten. Maar ook over de zangnummers en of de stem het wel zou houden, dat soort gemonkel, het spookte er allemaal rond en ratelde maar door. Dan maar kijken wat de opdracht was voor inktober van vandaag. Gisteren was het ‘roof’, dat werd kleinzoon in zijn kartonnen doos met een link naar de daklozen.

Vandaag was het ‘Tick’. Het beestje opgezocht en aan de slag met Procreate. Eens zien of tijdens mijn creatie de tollende gedachten zich netjes terug in hun hok zouden laten sluizen. De eerste teek die ik ooit zag was op de borst van zoonlief, die verbaast het ‘bultje’ liet zien. Destijds was het nog draaiend eruit trekken. Tegenwoordig is het minder overspannen. Met angst en beven verloste ik mijn schatje van deze belager. Waarom is alles wat ons eigen gebroedsel betreft zo spannend om op te lossen. Als verpleegkundige en schooljuf was ik toch wel het nodige gewend. Vorig jaar grasduinde ik met mijn linnen schoentjes maar liefst drie teken bij elkaar en draai er nu mijn hand niet langer voor om.

In de kringloop zag ik een gloednieuwe, welhaast ongelezen, biografie van Annie M.G. Schmidt staan. Maar ja, die staat hier al in de kast en drie boekjes over etsen nam ik ook niet mee. Nu is er lichte spijt. Ik troostte me met het idee dat de mooiste etsen ook op de Ipad te vinden zijn. In november reizen vriendinlief en ik voor een weekend af naar dat heerlijke Drenthe. Een heel weekend krassen en kletsen, vertrouwde koppies weerzien, heerlijke maaltijden voorgeschoteld krijgen en toeven in de mooiste natuur van de provincie. Twee jaar lang uitgesteld maakt het extra bijzonder.

Na alle overpeinzingen overviel me een wonderlijke hazenslaap, maar ruim voldoende om met een leeg hoofd aan deze grijze dag te beginnen. Zoonlief en zijn gezin komen een uurtje langs. Dat betekent de autootjes onder de bank stofvrij maken en een stofzuiger door de tent slingeren. Spic en span voor het jonge grut.

Missie geslaagd. Zoals gezegd spoorslags, nou ja met de kleine blauwe prins, na de fysio richting huis van zoonlief en schone dochter. Een stief half uurtje rijden, om grote broer in het zonnetje te zetten.

Bij de fysio had mijn therapeut een nieuwe stagiaire, ook een vierde jaars net als de vorige, en stelde moeilijke vragen aan haar, die ze al gissend en verlegen probeerde te beantwoorden. Terwijl zij diep in de grijze hersencelletjes grabbelde bemerkte de therapeut mijn parelende zweetdruppels op het voorhoofd. Soms kost iets meer inspanning dan op het oog lijkt. Makkelijker wordt het niet voor hen, omdat de tendens van het bikkelen en zwijgen over de moeilijkheidsgraad nauwelijks wordt doorbroken van mijn kant. ‘Niet zeuren Marie. er zijn ergere dingen’ was jarenlang het motto.

Vanmorgen keek ik al een programma in het Uur van de Wolf over Francine Oomen met de titel ‘Hoe overleef ik’. Vanavond wordt het uitgezonden op de televisie. Het intrigeerde mij hoe ze haar leven in beeld bracht, letterlijk en figuurlijk. Een veelzijdige vrouw die met haar hoe overleef ik serie vooral de jeugd tegemoet is gekomen en nu zichzelf een hart onder de riem heeft gestoken, door een van haar eigen wortels bloot te leggen. Een indringend verhaal. Verder verklap ik niets, natuurlijk. Niet iedereen heeft de mogelijkheid om te streamen.

Gisteren voor het eerst sinds lang weer in een file met enorme obstakels aan exceptioneel vrachtverkeer, dat twee banen nodig had, zo breed waren de vrachtwagens. Het vergde geduld, maar bracht ook overpeinzing. Af en toe de zon, dan weer een paar druppels en prachtige rijke herfsttinten in de bossen langs de weg. Er was altijd het verlangen af te slaan, kleur te kiezen, maar nu diende mijn rit een ander doel. Kleinzoon was jarig en zou dat voor de eerste keer groots vieren op a.s. zaterdag, maar een paar kiepautootjes en een dominospel zouden vast en zeker welkom zijn.

De stille straat en een bel die het niet deed. Ouderwets klepperen met de brievenbus en kloppen op het raam mocht niet baten. Natuurlijk, ik kon haar bellen. Ze was boven de kleine aan het voeden en had me niet gehoord. Na wat gestommel ging de deur open en voor het eerst zag ik de nieuwe Benjamin klaarwakker. Wat een mazzel. Thee met gebabbel en het kind in mijn armen. Zo’n gestolen moment van innige warmte en tevredenheid gratis in de schoot geworpen. Zijn grote broer was naar het dagverblijf en die zouden we een half uurtje later ophalen. En terwijl de lage middagzon de beentjes van dit nieuwe kleine wereldwonder kietelde, kon zijn moeder de vaatwasser uitruimen en de was ophangen. Hoe heerlijk als daarbij de handen vrij zijn.

Het waaide flink, een gure ondertoon, dat aangaf dat we diep in de herfst zaten. Zo’n klein stukje lopen was met de snijdende wind mijl op zeven, een moment dat ik alle longblazen naar het einde van de wereld verwenste, zo ver mogelijk uit mijn buurt. Bij het dagverblijf speelden de kleintjes buiten. Mijn onverwachte bezoek werd niet direct in dank afgenomen. In zijn kleine krullenbol dwaalde de associatie met een oma die kwam oppassen en het verdwijnen van alles wat vertrouwd en hem lief was. Dus ging hij demonstratief op de koude tegelvloer liggen en staarde bezwerend in de lucht. ‘Als ik het negeer is het er niet‘ hoorde ik hem denken. ‘Oma heeft cadeautjes’ verklapte zijn moeder en het stille verzet verdween als sneeuw voor de zon. Dat was andere koek. Welwillend schoof hij op het stoeltje dat aan het onderstel van de wagen was geklikt en reed onder een luid ‘taduu, taduu’ met ons mee.

De kiepauto’s waren een schot in de roos. Nog meer thee, zingen en moedermelk voor broerlief, verstoppertje in de grote doos, de blijdschap om papa’s thuiskomst en een paar happen spaghetti met rode saus verder werd het tijd om zoetjesaan op te stappen. De verrassing van mijn komst werd door zoonlief bij de voordeur al geraden. Hij had me al geroken. Haha. De patchouli, een druppeltje op de pols, was ruim voldoende om een goede voorbode te laten zijn. Onderweg sloot de dag feestelijk af met een prachtige zonsondergang en mooie Hollandse luchten. Verrassingen zijn goud voor alle partijen.

De schimmel in de plant van zoonlief bleek achteraf toch Wolluis te zijn. Die had zich van de beste kant laten zien en zat inmiddels in alle oksels van de plant kleine jasjes te breien voor haar tientallen nakomers. Dan toch maar resoluut, inderdaad als de handwerknon uit de tweede klas lagere school, de harde douchestraal erop gezet en hun wollige holletjes weggespoten. Sorry lieve wolluizen, maar het is de dood of de gladiolen, want een zieltogende plant is zo deprimerend om naar te kijken. Het had wel effect. Morgen nog een keer. Vandaag is de grote broer van de benjamin jarig. Hij wordt al weer twee. Dat wordt na de fysio een verrassingstocht, want hij viert het eigenlijk pas zaterdag. Wat is het hard gegaan en wat een gunstige wendingen heeft hun leven in die twee jaar genomen. Iets om dankbaar voor te zijn.

Kinderboekenweek. De parels onder de literatuur, vind ik. Eigenlijk, en dat heb ik al eens vaker bepleit, zouden we allemaal kinderboeken moeten blijven lezen en het kind in onszelf daarmee naar boven te halen. Echt, we staan er niet zo ver vanaf, dat lijkt maar zo door alle regels en normen die we onszelf hebben opgelegd en de oren die we hebben laten hangen naar alle meningen van anderen, in plaats van naar die van onszelf. Wees lief voor jezelf en gun je, net als ik, de verwondering, de onbevangenheid, de frisse kijk op de schoonheid der dingen tot in de nietigste details. Kinderboeken dus.

De kleine blauwe en zijn tomtom stuurde me regelrecht naar het kinderdagverblijf van kleindochter. In mijn tas wist ik ‘Krekel’ van Erich Carle en De eend op de pot van Nannie Kuiper. Twee evergreens, geschikt voor peuters. De bel was nergens te vinden, dacht ik, maar een vriendelijke begeleidster deed open en wees me de groep. Acht kinderen zaten aan een hoge tafel klaar voor de thee en de cracker. Lang leve de suikervrije staat. Overal in het lokaal stonden en lagen boekjes. Inderdaad, kinderboekenweek. Kleindochter schrok op toen ze mij zag. Vanbinnen in dat kleine hoofd flitste duidelijk de plaatsing en de verwarring van twee werelden in een, die van de veilige thuishaven waar oma ook in hoort en die van het dagverblijf waar ik niet hoorde, maar papa of mama je kwamen halen. Sussende woorden. ‘Ik kom alleen maar voorlezen, lieverd’. Even wachten op de volle aandacht, daar moest eerst het thee-uurtje voorbij zijn. In de tussentijd vielen twee volle bekers om, siepelde de thee tussen twee tafels door op de grond, en ook de crackers tarten tot twee keer toe de zwaartekracht, maar daarna mocht ik beginnen.

Het heerlijke van de krekel is de eindeloze herhaling. De twee vleugeltjes, die steeds weer tegen elkaar wreven konden ze mee doen door in de handen te wrijven, even als het schouder ophalen op het eind. ‘Niets’. Ze konden er geen genoeg van krijgen. Twee keer hetzelfde verhaaltje en daarna nog een zelfgekozen boekje in de boekenhoek. Of ze nog eens een beroep op me mocht doen, vroeg de juf. Ja hoor, er gaat niets boven voorlezen en je kan het niet vaak genoeg doen.

Bij dochterlief was er, toen de kinderen thuis kwamen, spaghetti met hun geliefde groene saus. Spinazie en broccoli in de vermomming. Een beetje pardana erop, wat gedroogde tomaat en pijnboompitten en klaar. Nog een kleine discussie over uien en knoflook, de sofrito, maar die bleek in al hun maaltijden te zitten. De kleine filosoof accepteerde het schouderophalend. ‘O, weer wat geleerd’. Enthousiaste verhalen over de dag en knus gekabbel over van alles en nog wat begeleidde het lekkers.

Daarna weer op huis aan, waar zoonlief zijn weekdieet stond klaar te maken. Tijd om even nergens aan te denken met Masterchef Austalie als onschuldig vermaak. De opdracht voor #inktober van vandaag was ‘Stuck’. De ergste vorm van ‘Stuck’, vogels in een kooitje die niets liever willen, dan vrij zijn, twee treurspreeuwen, leken me de juiste verbeelding. ‘Free as a bird’. Wie wil het niet.

De tuin mocht dan wel roepen, maar kennelijk had de dag andere acties in petto. Zo verschuiven een aantal bezigheden steeds verder naar later, straks, eens…De gedachte was goed. Eerst langs dochterlief om het fototoestel te halen en dan naar de tuin om plek te maken voor de grote regenton en eventueel om het gras te maaien.

Bij dochterlief zat haar Franse schoonfamilie. Voetbal op tv en aan de keukentafel lag een betamelijke inhoud van de grote spullenwinkel, wat niets kost, maar bij elkaar toch altijd weer meer is dan je had gedacht. Kleinzoon had nu twee oma’s aan zijn tafel en knutselde ondertussen ijverig door. Tussen neus en lippen meldde hij dat hij het wist van Sinterklaas, waarbij hij een broeierige blik toewierp. Het was onder andere de reden dat hij een bedje voor in het poppenhuis van Dribbel aan het knutselen was, om dat straks namens Sinterklaas aan broer te kunnen geven. Het bed was nagenoeg klaar, hij schoof achteruit op zijn bank en van tafel en riep schalks:’ Maar ik blijf toch in hem geloven’. Wat wijsheid is natuurlijk, want uit die koker komen zijn vermeende cadeautjes.

Dekentjes breien, dacht ik. Dat kon dochter niet. Ze had ooit met haar tante een vruchteloze poging ondernomen. Ze stond op en rommelde wat in een la. Daar kwam een blauw broddellapje uit. Er was dubbel gebreid, er zaten gevallen steken tussen, het trok ook een beetje scheef. Een aantal toeren waren averecht en een aantal recht gebreid. Het leek nog het meest op mijn eigen broddelbroek voor pop uit de tweede klas van de lagere school. De handwerknon indachtig en mijn diepe teleurstelling in haar gebrek aan vertrouwen in mij, besloot ik dat lapje niet af te kraken, maar af te hechten. Daarna leerde ik dochterlief steken opzetten en breien. Onder het monotone ezelsbruggetje: ‘insteken, omslaan, doorhalen, af laten glijden’, vormde zich het draad tot steek.

Met de revalidatie na het infarct drie jaar geleden, breidde ik in de passieve uren een meterslange okergele troost-sjaal. Elke toer droeg bij aan mijn genezing, omdat je tijdens het breien zo intens alles kon blijven overpeinzen. Toen de das af was, kon ik letterlijk en figuurlijk weer vooruit.

Schoonmama ratelde tussen alles door in een voor mij moeilijk te volgen Frans. Ik liet haar ondertussen kennis maken met Chansons! en de prachtige beelden uit Parijs. Schoonheid die ze op haar duimpje kende. Het verhaal over la belle grandmere, haar moeder, die nog bij Josephine Baker had gedanst volgde in geuren en kleuren. Ooit had de kleine Madame grise in dat voorstadje van Parijs ooit eens voorgedaan, hoe hoog ze haar been nog op kon gooien als die volleerde CanCan-danseres van weleer, terwijl ze met een hand het dressoir vasthield. Daarna moest ze even uitpuffen. Haar stoel met zuurstoftank stond toen al in de kamer. Ze was zo kleurrijk als haar voorgeschiedenis.

Dochterlief had inmiddels de steken onder de knie, Dribbel was op de bank in slaap gevallen en de twee broers waren druk in de weer met hun schermpjes. Bonpa keek voetbal en schoonzoon was aan het werk. Met mijn toestel, een Nikon plus lens, rijker kon ik huiswaarts. In gedachten hief ik een driewerf mea culpa aan, aan het adres van de tuin.

‘Matthijs gaat door’ was vanmorgen een heerlijke openingstreffer. Energiek, boeiend en vol heerlijke muziek. Bij zoonlief rinkelden de alarmbellen, want hij dacht dat er luis in een van zijn grote planten zat. Het blijkt schuimcicade te zijn. Een lauwe doucheregen zal helpen, vermoed ik zo. De #inktoberopdracht van zondag was ‘pick’. Keuzes, keuzes, keuzes. Gooi het maar in mijn hoge zije, dan grabbel ik er wel eentje uit. Op goed geluk.

De hele kinderschare was aanwezig op een kleinzoon na. Dochterlief was de lunch aan het redderen, schoonzoon hield de kinderen in het oog, die als een kluwen op de grond lagen en met een stuiterballetje in de weer waren, kleindochters speelden in een hoekje met hun stapelbare bogen en dribbel walste over alles heen of maakte een glijbaantje van de kussens van de bank.

Een noedelsoep, verse broodjes en vega-beleg, thee, koffie en verse jus. Alles bij elkaar goed om 18 hongerige monden te voeden. Nou ja, de Benjamin van het groepje had daar alleen zijn moeder voor nodig. Wat een gezellige bende.

Zaterdagmiddagen zijn voor de voetballende zoons. De één speelde in IJsselstein en de ander in de Meern. Die afstand viel precies in de pauze tussen twee helften af te leggen. Even zoeken naar het juiste veld van de jongste van de tweeling, want die speelde dit jaar in een vriendenteam en niet automatisch op het hoofdveld. Uiteindelijk dus toch. Een mooie match met sportief spelende zoon, een paar keer een mooie assist met op de valreep een doelpunt, prachtig ingekopt.

Daarna stuurde de TomTom me regelrecht naar dat stadje, even verderop. Een kwartier lang tufte de kleine blauwe in het zalige zonlicht er lustig op los. Ik parkeerde hem langs de sloot en wandelde net op tijd het veld op. Ze stonden met 3-2 achter en het werd nog dramatischer. Ik zag de ergernis van zoon met de minuut groeien. Heel spijtig als het voetballend vermogen sterker is, maar er niet opgebokst kan worden tegen de snelle spitsen, die slechts een vergissing nodig hadden van de verdediging om hun kans waar te maken.

Op de wandeling terug langs de sloot stonden de prachtige sculpturale staketsels van de wilde peen gezusterlijk naast het bloeiende duizendblad. Nietige schoonheid temidden van al het blik.

Het toetje, de laatste aflevering van de vierdelige serie Chansons! Met Matthijs van Nieuwkerk en Rob Kemps, leverde een, mij totaal onbekende, chansonnier op, die bedroevend mooie liedjes zong en derhalve helemaal in het thema ‘Melancolie’ paste. Het ging om Renaud, een vriend van Dave. Het was niet de enige verrassing van alle vier de series. Overal hadden de twee mannen pareltjes opgedoken en met name Rob was de grote connaisseur, die van alles en iedereen wel een bijzonderheid wist. In mijn ogen zijn de twee er volledig in geslaagd om het chanson weer groots en meeslepend terug voor het voetlicht te krijgen.

#Inktober van 6,7,8 oktober kende de volgende opdrachten: Fan, Watch en Pressure. Bij een ventilator moest ik aan spinnen-pret denken. Moeder spin die tegen haar kleintjes zegt: ‘Kom liefjes. We gaan zwieren en zwaaien. Even de kopzorgen eruit werken’, waarop ieder een wiek van de ventilator uitzoekt en aan spinnendraad meezeilt in de vaart der volkeren. Zie daar maar eens beeld bij te verzinnen. Natuurlijk speelde ook het lied ‘De speeltuin door mijn hoofd. ‘Af en toe gaan pa en moe met ons naar de speeltuin toe’. Als het over tijd en horloges gaat is The White Rabbit uit Alice in Wonderland de meest aangewezen persoon. Altijd te laat en haastig, altijd onderweg, zeulend met zijn enorme horloge. Bij Pressure kwam de prinses op de erwt bovendrijven. Als een erwt onder een grote hoeveelheid matrassen al pressie geeft en blauwe plekken oplevert, dan moet je wel echt adelijk zijn.

De hemel kleurt rozerood en belooft al het goede. De tuin roept.

Alsof de nacht als een rugzak om mijn schouders was gaan hangen, zo voelde het vanmorgen toen ik me naar de keuken sleepte. Toch wonderlijk want ik had wel veel geslapen met als laatste droombeleving het verslapen en alles kwijt zijn, schoenen die elkaar maar bleven ontlopen en het schoot maar niet op. Het was allang en breed tien uur. Het uur van mijn afspraak en de tijd vlogen aan mij voorbij. Daarna dan die zwaarte van de nacht en ogen die liever dicht dan open wilden zijn, ondanks de volle honderd procent slaap of misschien daardoor wel.

Maar klokslag vijf over zes, later dan gewoonlijk, wakker geworden. Drie maal een workshop cultureel erfgoed stond gepland. De gluten-en lactose en de suikervrije koekjes had ik de dag ervoor nog op de kop kunnen tikken. Ochtendtoilet en een memootje voor het geheugen met steekwoorden. Dorpen, wei en koeien, stadscentrum, spelletjes, telefoon en cassettedeck, dubbeldekkerkoekjes, boekje, slaapritueel en de koe in de wijk en met dat verhaal op naar de onderbouw met drie groepen van een basisschool. Een hoog improvisatiegehalte en in alle drie de groepen net een ander verhaal door de reactie van mijn lieve toehoorders, dat ook alles te maken had met de groepsleiders voor de groep. De aankleding van het lokaal was drie keer verschillend, zo ook de aard van het beestje.

Een jongetje die ook met het poppenwagentje wilde rijen, had te snel zijn angst, om voor de groep te schitteren, overwonnen en barstte daarna in een onbedaarlijk snikken uit. Teveel spanning. Ombuigen met luchtige grapjes en de juf haar schoot. Dat hielp hem om er overheen te komen. Een juf vol inlevingsvermogen, dat was te merken. Moe maar voldaan werd deze ochtend afgesloten, maar had ongemerkt toch meer gevraagd dan gedacht. Drie groepen achter elkaar is veel met praten, kleine voordrachtjes en benauwd zijn. Pas op de plaats, na de spullen teruggebracht te hebben naar de plaats van bestemming. Geen tuin, geen tekening, geen schrijven, want geen puf.

‘Waarom is het nu erger’ , vroeg de fysiotherapeut dinsdag. Geen idee, luchtvochtigheid, of juist niet, droge lucht, of een verkoudheid, het kan op elk moment verergeren en dan vreet het alle energie. Het is heerlijk stralend warm weer, maar in de ochtend dikke mist, misschien daardoor. ’s Nachts moet het raam vaak op een flinke kier. Als de verse zuurstof langs de wangen strijkt, lukt de slaap beter.

Vandaag begon de dag minder nevelig. Straks komt het gezin voor een brunch bij elkaar bij dochterlief. Dat is de eerste keer dat we er bijna allemaal zullen zijn. Vanaf nu is de eerste zondag van de maand daarvoor gereserveerd en gewoon bij iemand thuis. Zo komen we bij iedereen langs, zien elkaar en slaan op die manier twee vliegen in een klap. Ook staan er twee voetbalwedstrijden op het spel, maar of die allemaal te volgen zijn, valt nog te bezien, want dat wordt een race tegen de klok. Morgen is voor de tuin gereserveerd. De plek waar de grote regenton moet komen te staan, moet onkruidvrij gemaakt, de vlier gesnoeid. Vorige week met die regen zijn er een aantal wilgen bij dochterlief geknot of geslecht. Het was een ware veldslag, maar de ingehuurde imker, die dit er bij deed, zwaaide met zijn kettingzaag alsof het een toverstafje was. ook de twee ‘hangmat’bomen moesten om. Achteraf toch een goed plan, want ze hebben nu veel meer ruimte.

Volgend jaar, als alles weer gewoon is, gaan we ons beter verdiepen in het betere tuinenwerk. Het kan nog ecologischer. Volgende week begin ik met Erasmus. Tijd voor daden stellen.

Ineens schoof een plat mannetje langszij. Een krantenmannetje. De wind had hem tot actie gewekt en bol en levend gemaakt. Stappen verzetten kon hij door de luchtstroom die zijn voeten bewoog. Zijn krantenhoofd zwabberde op de dunne nek heen en weer. Hoe heette dat jongetje ook alweer waar deze Scandinavische kinderfilm over ging? Het verbaast me soms wat er in die bezige brei daarboven komt bovendrijven en ik verbeeld me gangen met ontelbaar veel deuren. Achter iedere deur zit een herinnering of een ervaring, een stukje verleden, een flard van het heden. Dat van de toekomst bergt hoop en verlangen.

Met de krantenman mee kwam mijn grote uitvinder van de groep in beeld. De kleine grote man reed op een driewieler. Aan het achtereind had hij een touw laten knopen en aan dat uiteinde ervan weer een bezem. Hij veegde het schoolplein schoon van zand en bladeren met zijn uitvinding. Het in- en -introtse snoetje straalde. Deze eigentijdse opa bakkebaard mocht een demonstratie geven voor de hele groep en kreeg een eervolle vermelding tijdens de reflectiekring en het predicaat ‘Uitvinder’ achter zijn naam.

Een mailtje meldde dat ik over twee weken weer een voorstelling mag begeleiden. Honderd kinderen schoon aan de haak. Het is ‘Werktuig’ met Silas en Joeso, die een verteltheater een ingenieus decor te berde brengen. Ergens midden in de luwte van corona in juni had ik ze al een keer of vier meegemaakt. Heerlijke mannen, die de aandacht met het grootste gemak geboeid houden. Nu kan het eindelijk weer allemaal van start gaan. Blij voor spelers en de kinderen, die die voeding zo broodnodig hebben. Hoe komt anders alles achter die deuren in hun hoofd gevuld?

Gisteren hadden zus en ik een afspraak om de altpartijen door te nemen voor het samen te stellen ensemble, waar we ons voor hebben opgegeven. We vogelden met behulp van de piano en de bladmuziek de juiste melodie eruit. Vanmorgen stuurde ze een geluidsfragment door van de eerste song. Twee klassiekers uit Engeland, drie Italiaanse stukken om mee te beginnen. Handig om het samen uit te kunnen zoeken, want we zijn beide alt.

Vanmorgen zag ik de wonderlijke coming-of-agefilm ’20th Century Women’ van regisseur Mike Mills in een ode aan zijn moeder. De alleenstaande gescheiden moeder en haar vijftienjarige zoon wonen in een groot huis eind jaren zeventig en er zijn ook nog twee kamerbewoners en een vriendinnetje van zoonlief. Het feminisme, de punkbeweging, de seksuele revolutie, het opvoeden en vaderloos opgroeien rolden allemaal in een voortdurende sigarettendamp voorbij.

Morgen zijn er drie workshops Cultureel Erfgoed, achter elkaar in de ochtend. Ik zal proberen om het wandelwagentje weer aan kleindochter te ontfutselen. Ze is er nogal groos mee en rijdt de hele dag haar poppenkind in het rond. De Dubbeldekkerkoeken uit het verleden zijn weliswaar een succes, maar er zijn veel kinderen met allergieën die dan niet mee kunnen delen in de feestvreugde. Dat wordt vandaag een speurtocht naar suikervrij en glutenvrij. Wie weet hoe een koe een haas vangt.

Vandaag is de wijze in het verre Hongarije jarig. Via social media heb ik laten weten het feest in gedachten mee te vieren, al zal het sober zijn. Een toost voor een lieve vriend in dat onbereikbare land. Hoe goed is een afstand te overbruggen als de boodschap wordt gebed in diepe genegenheid.

Twee vrouwen zweven door het beeld. De innemende Margaretha Atwood en de krachtige Marina Abramovic. Schrijfster en installatie-kunstenaar ontmoeten elkaar in mijn hoofd en knikken veelbetekenend naar elkaar. Het heeft zo moeten zijn. Gisteren deden ze een boekje open over het verleden. De eerste in een zaal vol met jonge mensen bij College Tour met Twan Huys en de tweede in een uitzending van Close-Up getiteld ‘Homecoming’.

Margaret legt uit hoe zij tot het schrijven van haar verhalen is gekomen en hoe zeer daar het verleden mee te maken had, een wereld waar nu bijna geen voorstelling van te maken valt, waar vrouwen niet gewenst waren in bepaalde bibliotheken, waar mannen de dienst uitmaakten. De uitspraak ‘het enige recht van de vrouw is het aanrecht’ werd ook nog gebezigd in mijn jeugd. Niet verwonderlijk dat vrouwen in opstand kwamen. Marina laat eveneens een gruwelijke kant zien. Haar moeder verwaarloosde haar emotioneel. Nooit heeft ze een kus van haar ontvangen. Ze werd met harde hand opgevoed. En pas later, na haar moeders overlijden, bleek uit haar dagboeken, dat ze dat gedaan had om haar dochter te beschermen.

Haar kunstuitingen zijn vaak heftig, soms een tantaluskwelling maar ook fascinerend, begoochelend en indrukwekkend om te zien. Margaret is op haar beurt ook met die eigenschappen behept. Ze beschrijft in haar verhalen nietsontziend het hartverscheurende lot van veel jonge vrouwen, zoals in The Handmaid’s Tale, een futuristisch verhaal gebaseerd op een Christelijke fundamentalistische samenleving. Er komen heel wat rauwe kanten van de samenleving naar boven. Onderdrukking, verkrachting, het ontnemen van een eigen identiteit en nog veel meer. Ik heb de serie nog niet gezien, of het boek gelezen. Misschien ter bescherming voor al te gruwelijke voorstellingen.

In het werk van Marina komt eenzelfde gruwelijkheid naar voren. Bijvoorbeeld een installatie waarbij de kunstenaar vier dagen lang bloedige koeienpoten schoonboent, waar ze door omringd wordt en bovenop zit. De naakte lijven in een deuropening waar de bezoeker doorheen moet stappen om het andere vertrek te bereiken is een ander gegeven, dat heel wat los kan maken. De opsomming van wat een kunstenaar moet zijn, verbeeldt ze in een uniforme groepssamenstelling, die staccato de feiten in koor oplepelt.

Ze begon haar verhaal met haar eerste angstervaring als meisje van vier. Ze huppelde door het bos met haar oma. Al wat vooruit kwam ze een lang recht ding tegen dat ze wilde aanraken. De schreeuw van haar oma op dat moment bracht haar de eerste angstervaring. De slang gleed ondertussen haastig weg. Niet de slang maar de schreeuw wekte de angst bij het kind. In haar werk komen veel schreeuwende monden voor. Als de ultieme ontlading of om de angst te overwinnen? De setting voor deze docu is haar geboorteland Servie. Daar zoekt ze haar uiterste grenzen van lichaam en geest.

Beide zetten aan tot denken en vragen de lezer of kijker naar hun individuele gedachtengang, hun eigen ideeën en meningen, vragen om alert te zijn en te blijven.

Een van de manieren om daar mee bezig te zijn is contemplatie en bezinning. Dat bracht de opdracht van de vijfde dag me, bij #Inktober. ‘Spirit’. Hoe grijpbaar is de geest? Gisteren, na de fysio, ben ik fluks een schetsboekje gaan halen en een doosje aquarelverf. De eerste pennenstreken op papier sinds een paar maanden. Daar vloog mijn Spirit op papier. Snel en onveranderlijk, maar onmiskenbaar zwevend.

Misschien werd het gevoed door de woorden van mijn stagiar bij de fysio, die vertelde dat het zijn laatste week was. ‘O, dan had ik een bloemetje voor je mee moeten nemen’, riep ik uit. ‘Nee hoor’ , zei hij ‘Het feit dat je vorige week vijf kilometer hebt gelopen en de vier trappen in een keer, die progressie die je maakt, dat is voor mij een bloemetje’. Geef die man gauw een diploma. Geslaagd in alle opzichten.

Vierkante oogjes. Eigen schuld. Moet je maar niet in het donker een film aanklikken op de Ipad, die zo boeiend is, dat het onmogelijk is haar weer uit te zetten. De betreffende film was: ‘Elizabeth is missing’, een televisiedrama van Aisling Walsh naar de roman van Emma Healey. Glenda Jackson speelt Maud, een vrouw met Alzheimer. Ze wordt steeds meer dement en de lijntjes Verleden en Heden raken intens verstrengeld. Krachtige rol van Glenda en een smartelijk maar ingenieus verhaal. De moeit van het kijken waard.

De zon is er alweer, warempel, en geeft de boom voor mijn raam een frivole noot. Gisteren met het wachten op het ketelmannetje, konden de balkondeuren open. Alles was van een leien dakje gegaan. Ketel gestoft, zolder gestofzuigd, trap afgenomen, laat de ketelbouwer maar komen. Het lijf riep om extra zuurstof, vandaar de balkondeuren. Pluis vond het ook een aangename verrassing en ging liggen soezen op de terrastafel, met zonnestralen die haar rug kietelden en wind die haar haartjes pluizig blies. Zij vond het elke dag dierendag, al had ik vanmorgen haar bakje voller gedaan dan gewoonlijk.

Om half drie werd er aangebeld. Geen idee wie er voor de deur stond, want ik had al op open gedrukt. Daar stapte de verrassing de galerij op. Het ketelmannetje bleek een ketelvrouwtje te zijn. Nog mooiere titel voor een verhaal. Iets in de trant van Piggelmee en vrouwtje Piggelmee uit de Keulse Pot. Wat een fijn idee. Geen klossende herenschoenen, maar ijle damesvoeten op de trap. Ze was gereserveerd vriendelijk, wilde niets drinken en klaarde de klus binnen een half uur. Ik hoefde niet mee naar boven. Dat scheelde lucht. De ketel is weer als nieuw en heeft twee nieuwe telefoonstickers op haar deur voor als er iets mis mocht zijn.

Bij de kringloop, nog steeds op jacht naar de boeken, kwam ik een vader van school tegen, die alle klussen van de wijk onbezoldigd voor zijn rekening neemt. Schoonmaken, heggen snoeien, vuil ruimen. Daarnaast voedt hij zijn zeven kinderen op. Hij deelde met mij zijn zorgen over het ouderlijk gezag, dat af en toe, met puberende dochters, ondermijnd dreigde te worden. ‘Ze mogen veel van mij, maar ze moeten wel luisteren naar goede raad’, ratelde hij in zijn koeterwaals en zijn trouwe ogen hingen wat moedeloos neer. ‘Het gaat goed komen hoor, ik moet alleen de balans zien te vinden’, besloot hij optimistisch. Grenzen aangeven, het moeilijkste wat er is. Zo mooi dat hij daarover nadacht en niet de Vaders-Wil-Is-Wet cultuur bezigde. De kinderen wentelen in liefde. Een betere basis is er niet.

De boekenrijen toonden veel bijna nieuwe boeken. Een keer lezen en weg ermee is kennelijk het idee. Ik speur mijn eigen boekenkasten langs in gedachten. Zonder is niet mogelijk. Dat heb ik al eens geprobeerd door ze naar zolder te verbannen. Boeken bepalen voor mij de leefbaarheid in de kamer. Per slot van rekening woon je er een tijdje in, ben je van de wereld af en in een geheel andere tijdzone. Ik zal er wel weer eens doorheen spitten om plaats te maken. Een van mijn trouwste lezers doet voor elk nieuw boek een oud exemplaar de deur uit. Valt er naar toe te groeien?

De #inktober opdracht van vandaag is ‘Raven’. Ik dacht onmiddellijk aan de voorstelling van Het Filiaal met hun ‘Fallen Dreams’ waarin het meisje Raaf ontmoet. Van het schetsboek was het gisteren niet gekomen. dat idee gaat vandaag in de herkansing. De Ipad is geduldig. Kauw, buiten in haar feestelijke boom, kijkt toe. Ze krast goedkeurend.

Dromen dat een hele batterij kippen aan je voeten komen kakelen en bedelen om een graantje, er zijn erger zaken om mee wakker te worden. Het dromenboek waarschuwt voor roddel en achterklap. Een van die dingen, waarvan ik geleerd heb ze van me af te laten glijden.

Zoonlief brulde net van beneden:’Ik ben weg’. Waarop steevast en elke morgen: ‘Dat is goed. Fijne dag’. Met als antwoord ‘Jij ook’. gerinkel van de Indiase deurbelletjes en een klap volgt en de rust nederdaalt. Even later appte hij vanochtend. ‘Hij is er’. Lichte paniek van mijn kant. ‘Wie’. ‘Ik zag net het ketelmannetje lopen’. De titel voor een boek. Het ketelmannetje. Grandioos. De onrust was onterecht. Want de afspraak stond pas voor vanmiddag. Ik had nog geen woord op papier staan, laat staan fris gedoucht en keurig aangekleed. Bovendien moest er nog een poetslapje over de ketel worden gehaald en dienden stofrag en spinnenwebben weggezogen. Geen paniek. Eerst de spinnen redden en daarna aan het fatsoeneren slaan.

Gisteren was er eindelijk tijd om te inktoberen. Bij het nazoeken van de schetsboeken waren er geen echt lege meer. Dan van de nood een deugd maken, want op mijn Ipad met het programma Procreate was er oneindig veel plaats. Inking aanklikken en aan de slag. De eerste opdracht was: Crystal. Uit de zee verrees een kristallen dorp en een meisje met lange zwarte vlechten roeide ijverig het onbestemde in. De verhalen zijn er allemaal, achter alle deuren in mijn hoofd. De kleur werd aangebracht met ‘watercolor’. De tweede opdracht bleek ‘Suit’. Dat werd een soort Jubelientje met een veel te groot pak aan. Waar had zij zich al die tijd schuil gehouden. Hier werd de kleursetting opgebracht met een stevige kwast en heldere kleuren. De derde opdracht was ‘Vessel’. Die moest ik opzoeken. Ook een boot. Ik hou van zeil-en roeiboten, dat moge duidelijk zijn. Deze boot was leeg en kliefde door een woeste zee. Hier school een avontuur achter, zeker en vast. De woest kolkende lucht en golven waren aangebracht met ‘Oilpaint en een dry brush’. En dat alles op de bank, zonder verfvingers. De techniek staat voor niets.

Vandaag zal ik, als het ketelmannetje niet te laat komt, toch ook een vers en knisperend schetsboek kopen, of misschien wel een aquarellenboek met spiksplinternieuwe blokjes waterverf. Ook heerlijk.

Vanmorgen was het eerst tijd voor ‘Matthijs draait door’. Een ode aan Martine Bijl via het boek van haar man Berend Boudewijn. Een boek vol kattebelletjes en dagboekfragmenten, hoogtepunten en andere zaken met de alles zeggende titel: ‘Van dit en dat en van alles wat.’ ‘Ik probeer haar levend te houden’, zei hij en spelde zijn dertigjaar lange verliefdheid uit. Bij het maken van het boek zat, de nu twee jaar geleden overleden, Martine op zijn schouder. Zoveel liefde voor een mens kleurt harten warm. Heerlijk dat er zoveel ruimte is ingedeeld voor muziek en vooral voor het plezier dat elk genre levert. Andre van Duin zong als afsluiting van het interview met Berend een lied over Vincent van Gogh, dat Martine ooit had vertaald en zelf prachtig had vertolkt. Op z’n Andre’s, ontroerend mooi en met weemoed in de ogen.

De zon schijnt, wat in deze donkere nadagen een jubelvermelding waard is. Het bed is verschoond, ik sleep zo de stofzuiger naar boven om het ketelmannetje een schone werkplek te bezorgen, maar nu eerst zelf door de wasstraat. Ondertussen bezinning op de opdracht van vandaag. ‘The Knot ‘en dat is geen bolletje wol, maar iets wat je ermee kan maken. Een knoop. Van gordiaanse-, zeemans-, macramé-knopen tot knoop aan een mantel, alles is denkbaar.

Gedub voor de kledingkast. Wat is wijsheid. De wijde dunne zomerbroek is te koud, sneakers zijn ‘nicht im frage’. Buiten sloeg de herfst in alle somberte toe en riep warme kachels vol wintergloed op, kaarsen op tafel, inkapselen. Eureka. Natuurlijk, dat ik er niet eerder aan dacht. In de uitpuilende sokkenla wist ik de dikke zwarte winterpanty’s. Wollen zwart blauwe rokje, zwarte coltrui, korte zwarte jasje en de lichtblauwe das, zwarte kloffen eronder. Hallo herfst, we zijn er klaar voor.

Even bij schone zoon de gisteren vergeten tas ophalen, kon ik hem gelijk het boek van Murat Izik aanreiken, dat ik in de kringloop als nieuw voor bijna niks had aangeschaft, maar natuurlijk twee jaar geleden al gelezen. Met twee keer de Tijdgeest er voor terug, reed de kleine blauwe naar ‘the place to be’, als het om lekker hapjes ging. Kazen en olijven waren voor mijn rekening, had ik beloofd. Het kazenwinkeltje hing van eenvoud en ambachtelijkheid aan elkaar, met wel in alle eenvoud het meest uitgebreide assortiment. De kaasboer was jeugdig en studentikoos met toch al de rimpels van de kleine ondernemer onder het lichtgrijzende haar. Innemend gaf hij uitleg, een heerlijk plat brood met spinazie en geitenkaas voegde allure toe aan het bedachte concept.

Toch wat fladderigs in de buik, want hoe zou de ontvangst zijn na zoveel jaren afwezigheid bij eerdere reünies van onze volksdansgroep. In de kleine doodlopende dorpsstraat was het moeizaam zoeken naar een plek, maar een eindje verderop was er nog net een kleine voor de kleine blauwe. Het warmste welkom ooit viel me ten deel. Ik voelde me een beetje het verloren schaap in de blijdschap om het terugvinden, de verloren dochter, liefdevol omarmd en in vreugde opgenomen. ‘Niets veranderd, mooie bril’ liet men mij weten. Tijdens het monsteren viel op dat alle gezichten, stemmen, elke oogopslag, dezelfde waren gebleven. Enkel de omlijsting was veranderd in schakeringen van alle tinten grijs, benevens hier en daar wat diepere groeven en een buffertje op de heupen.

Het grootste compliment was: ‘Het is net of we vorige week nog de choreografie van het Nederlands hebben ingestudeerd’ en dat was inmiddels toch alweer ruim 25 jaar geleden. De wandeling was pittig maar ik werd behoed voor al te overmoedig marstempo. ‘We kuieren’, dirigeerde vriendlief, mijn vaste danspartner in voorbije jaren, qua lengte op elkaar afgestemd. Verheugd zag ik het mooie Heidestein terug, dat aan het eind van de doodlopende straat bleek te liggen. Het zag er anders uit zonder de prachtig bloeiende paarse heide van een maand geleden, maar was in dit gezelschap minstens zo betoverend. Vriendlief haalde herinneringen op, emotionele momenten, die gedeeltelijk waren weggezakt onder de, voor mij, moeilijke omstandigheden van die tijd. Zichtbaar aangedaan beaamde hij dat ik gelijk had gehad destijds. Je weet nooit wat het leven te bieden heeft in de betekenis van ieder huisje draagt zijn kruisje en daarbij konden de verkleinwoorden er wel vanaf. We hadden beiden aardig wat voor de kiezen gehad. Maar nu liepen we hier, in die prachtige natuur, ik met mijn gebruikelijke optimisme en hij met zijn zoeken naar de juiste weg. Het voelde vredig en goed.

Aan het eind van de wandeling mochten de kazen en het brood aantreden bij de borrel en wisselde ieder, al dan niet in een groepje de verschillende wederwaardigheden uit. We zaten nog buiten, corona indachtig, waarbij sommige als risicogroep extra voorzichtig waren. Af en toe een spatje maar dat werd weggeblazen. Flarden gebabbel tussen de druppels door. De andere helft kwam tegen vijven en gingen redderen om de meegebrachte maaltijden op te warmen. Er was ruimschoots genoeg, een tafel vol heerlijkheden, de hoorn des overvloeds. Met de hekkesluiter na zevenen en een grote waterval aan hernieuwde vriendschappen, koffie en taart toe, ieder teruggevonden in het bijbehorende karakter, stevende ik, te snel, terug naar de trouwe blauwe, met herinneringen en beelden om nog lang de revue te laten passeren, een vat vol.

Het was een goede zet om eerst naar de kringloop te gaan, voor het bezoek aan zoonlief. Vanachter het draaihekje keken mooie zwarte lange jassen, vrolijke jurken en truien in herfsttinten me uitnodigend aan. Negeren en direct door naar de boeken, op jacht naar ‘De Markiezin’ van Charlotte…Uh…Hoe heette ze ook al weer…Mutsaers, na van A tot M de boekenrijen te hebben nagelopen. En daar stond ze. De Markiezin, nog in een chique oudblauw, in de serie: De beste debuutromans van de Volkskrant.

Mazzel. Het was de dag van de meevallers, want even later vond ik bij de nieuw binnengekomen boeken, Breitner in Amsterdam, in een kloeke uitvoering met schetsen, foto’s en schilderijen van de schilder en een uitvoerige beschrijving door J.F.Heijbroek en Erik Schmitz. voor de kleine woordbouwer was er een prachtige editie van De Sneeuwman van R. Briggs. Tijd om af te rekenen, altijd weer een feest, want zegge en schrijven 6,50 euro slechts.

Bij zoonlief en schone dochter waren de Benjamin en zijn grote broer, de kleine woordbouwer, al uit hun middagslaapje. De kleine lag tevreden rond te kijken met zijn grote kraalogen en broer bracht zijn uitgebreide woordenschat te berde. Vrachtwagens, kraanwagens, takelwagens, brandweer en ambulances kwamen allemaal langs. De Sneeuwman viel in de smaak. Stuurde net ook de gelijknamige animatiefilm door. Pluis ligt languit op schoot en noodgedwongen moet ik het toetsenbord vast houden. Iedere keer als ik haar verplaats, komt ze weer terug geslopen.

Halverwege het bezoek besloten we met de kleine woordbouwer een wandelingetje te maken. Veel te koud gekleed in mijn lange vest en trui, want het was een gure wind, die definitief alles wat zomerwarmte was, had verjaagd, toch warm gelopen. De kleine kreeg borstvoeding in alle rust en broer had beweging nodig. ‘Even een frisse neus halen’ hoorde ik mijn moeder zeggen, terwijl ze haar fiets uit de schuur pakte. Zoonlief en kruimel deden een wedstrijdje en oma mocht ook meedoen. Een paar stapjes dan, rennen, rennen, zijn kleine beentjes ‘onder zijn gat vandaan’. Nog zo’n uitdrukking van lang geleden.

Natuurlijk moest er een ijsje bij, op de nek van papa gehesen met een perfect vogelperspectief en hoog en droog, babbelde hij honderduit. In het winkelcentrum was het cafetaria. De twee jongens stonden er wat hulpeloos bij. De softijsmachine was kapot en ‘het schatkistje’ bleek diep gevroren. Ik meende aan de overkant bij de bakker te zien dat ze er ook ijs verkochten, maar dat bleek natuurlijk de reflectie van de cafetaria in de winkelruit. Ondertussen was het ijsje al een beetje ontdooid. Daar kwam mama de hoek omzetten met de kleine in de kinderwagen. Fruit halen in de druk bezochte supermarkt, terwijl ik een bosje bloemen voor op de lege tafel ging halen. Opgefrist, met een wagen volgeladen, kuierden we op huis aan.

Een briefje in mijn brievenbus, dat het pakket bezorgd was bij de buren. Snel, want ’t was gisteren pas besteld. Er stond geen nummer bij, maar de track wees uit, twee huizen verder op. Zoonlief, die net thuiskwam uit zijn werk, haalde het op. ‘Erasmus: dwarsdenker’ van Sandra Langereis in vol ornaat. Dikker dan dik, maar gelukkig ook ruim 81 bladzijden verantwoording en inhoudsopgave. Toch bleven er nog 701 bladzijden over. Twee maanden de tijd. Dat moet lukken.

Vandaag ga ik op jacht naar lekkers voor de reunie morgen van de volksdansgroep. Er komen 16 mensen, grote opkomst. Het is eeuwen geleden, dat ik ze zag. Had een aantal bijeenkomsten gemist. Herinneringen delen, jeugd herkennen tussen de rimpels door, wandelen, borrelen en eten van al het lekkers, dat eenieder meeneemt en weer net zo uitgelaten lachen als ooit. Gieren in de kleedkamer voor een optreden, koortsachtig kostuums bij elkaar zoeken, helpen met spelden en strikken, en altijd zenuwachtige vlinders in de buik, dierbaar verleden.

Wat is het toch fijn om met vrouwen te zijn, die allen een aantal interesses delen met als gemeenschappelijke deler hetzelfde boek, in dit geval de biografie van De Hemelse Mevrouw Frederike, dat door allen gelezen is. Twee mensen zoomden in, maar de anderen hadden een flinke wolkbreuk met bijbehorende pijpenstelen getrotseerd. Het oude huis van vriendinlief was er een van lange smalle gangen, een kamer en suite met de bijbehorende glas in lood deuren, niet te controleren want opengeschoven, maar ik dacht ze erbij. De kamer met kenmerkende hoge plafonds, een ouderwetse haard, een veelheid aan boekenwanden, uitgesproken knusheid. De kleine bijzettafels, al dan niet a l’improviste, werden gevuld met groene thee en meegebrachte of gastvrije lekkernijen. Herfstgeurende bolchrysanten in een grote vaas tussen twee ouderwetse rookstoelen en naast een vriendelijke rode bank. Overal lagen de meegebrachte boeken op de grond naast de lezer, evenals meer boeken uit het oeuvre van de te bespreken schrijfster.

De meningen waren verdeeld. Hoge verontwaardiging voor de vrouw die hond en kind verwaarloosde ondanks haar liefdevolle gedichten, over het alcoholgebruik, over de losbandigheid, over de noemer kunst, waar het haar kunst betrof. Haar uitingen van genegenheid in brieven en voorwerpen die ze maakte, de kunst van het kleine en fijne, haar gevoel in kaart gebracht, betekende in mijn ogen de heelheid van de kunstenaar, die niet anders kon en wilde dan het op die manier te doen. Haar taalkunst verweefde zich in woord en beeld, zo uitgesproken, zo kenmerkend zij, dat het als vanzelf bewondering opriep. Daarnaast was het een innemende persoonlijkheid, zoals te zien was in het interview mer Hans Gomperts in 1981. Charisma zorgt ervoor dat iemand boeit. De biografie had ervoor gezorgd dat ieder beter haar werk wilde leren kennen. Voldaan en rijk verlieten we na een uur of twee het gastvrije huis, hartelijk uitgeleide gedaan. Erasmus bevolkt de tweede uitdaging op mijn lijst.

Gisteren met de regen in de ochtend en het herfstige gevoel een poosje in bed te blijven, knus en warm, keek ik voor het eerst van mijn leven alle afleveringen van Maud en Babs, over een van lieverlee verwarde moeder, wiens leven door gele plakbriefjes bij elkaar werd gehouden. Uiteindelijk krijgt ze de diagnose ‘Alzheimer’, een grote witte vlek, die zich uitbreidt als olie op het water. De keuze van twee tegenover elkaar staande dochters, de zorgzame regelende en het lang-leve-het-leven-kind, altijd in voor de leuke dingen en moeder die vooral de voorkeur aan de laatste geeft, omdat de ander alles probeert in het goede gareel te houden, is af en toe schurend eerlijk. Het achterdocht en het veranderende karakter worden goed uitgespeeld door Loes Luca, af te lezen aan haar hele houding, lieflijk of zwaar ontstemd, maar ook het wezenloze verdwaasde als de witte vlek zich roert en haar meetrekt een eigen wereld in.

Herkenbaar allemaal met een papavers, die ooit op een welhaast identieke manier de grip op zijn leefwereld kwijtraakte en de pijn om het, om het hand zijn van iets dat, buiten je wil om, bezit van je neemt. Stukje bij beetje brokkelde zijn wereld af en ook de zeggenschap erover en het maakte hem kwaad en verbitterd, wat afgereageerd werd op de eerste de beste die in de buurt was, mijn moeder, en toen zij er niet meer was op alles en iedereen die in de buurt kwam, totdat lethargie en berusting het overnam en zorgde voor een hoopje leed op een stoel.

Geen keuze meer hebben, afhankelijk zijn, dankbaar moeten zijn voor iets wat niet gewenst wordt, het is het schrijnende tranendal van de ravage in de hersencellen. Het zou anders moeten kunnen, maar de vraag is, hoe dan. Herman van Hoogdalem heeft met zijn portretten van mensen die lijden aan dementie vooral de leegte getroffen. Zoals Vasalis het zo prachtig zeggen kon in een andere context in haar gedicht ‘Sotto Voce’ maar niet minder waar: ‘Het afgesneden zijn’.

Het einde van een magisch wereldbeeld. Het besef dat je als kind hebt, dat iets waar je heilig van overtuigd ben, een andere werkelijkheid kent. Fascinerend om bij jezelf te rade te gaan, hoe en wanneer dat met. jou gebeurde. Ik kom de zin tegen bij het herlezen van de biografie van M. Vasalis van de hand van Maaike Meijer, een welhaast logisch vervolg op het vorige boek over Frederike Harmsen van Beek. Vasalis herinnerde zich de dood van haar slappe lappenpop bij het wassen van het popje in een sopje, waarbij met het wrijven een oog uitliep en vervaagde. Het bracht een schok te weeg en ook een schuldgevoel.

Zo bewust de magische wereld van een jong kind inruilen voor de realiteit zal niet vaak voorkomen. Ik ken wat flarden van een vroege jeugd, het verdwalen na het meelopen met een draaiorgel, waar de poppen in mijn beleving zo groot waren als de heiligenbeelden uit de kerk, de stoep ellenlang en de straat leger dan leeg. Ik weet de duikeling nog over de driewieler heen op het plein van de kleuterschool dat geleid werd door de nonnen in lang zwart habijt en de enige keer dat bewust mijn magisch wereldbeeld sterk werd verstoord, was met de ontdekking van de sinterklaascadeaus in de klerenkast van mijn ouders. De andere beelden uit mijn jeugd zijn flarden uit de jaren daarna en allengs uitvergroot in mijn beleving.

Het voordeel van het werken in de onderbouw van een basisschool was dat je de verwondering iedere dag zag ontstaan, wat de magische wereld van het kind voedde. De vele verhalen, de toneeltjes, het poppenspel waren bijna levensecht, de avonturen die we beleefden, de spanning die het opriep, de oplossingen die we samen met de kinderen bedachten het grote goed, waarin het nog lang en goed toeven was.

Het was het fantastische bestaan naast de orde van de dag. Maar even goed ook zo kwetsbaar als Vasalis had ervaren bij het wegwassen van haar lappen pop en daarmee betekende het spitsroeden lopen als begeleider om te zorgen, dat de verhalen geen waarheidsgehalte kregen. Wel de intentie maar niet het geloof, wel de emotie maar niet het schuldgevoel of de angst. Een van mijn eerste kampen, die we hadden georganiseerd, was een oerkamp. Daar werd duidelijk hoe snel iets te spannend kon worden, toen een van de imposante vaders als wildeman een aantal keer met een knuppel op de bast van een boom sloeg. Nog voel ik de angstige kleine handjes die zich in mijn broek klauwden van het jongetje, dat zich snel achter mij had geschaard. Hij bleef zich de hele verdere dag achter mij verschuilen.

Het is trouwens dezelfde magische wereld die menspop Greetje op kan roepen bij de kleinkinderen. Een pop die tot leven komt, iets meer betoverend bestaat niet.

Ineens borrelen de mierzoete beelden van ‘Marcelino Pan y Vino’ omhoog. Een klein jongetje groeit op in een kloostergemeenschap. Het Christusbeeld op zolder is levensecht voor hem en hij brengt het brood en drinken. Mijn vader draaide de film op de filmzondagen in een zijgebouw van het voormalige klooster. Wij mochten mee. Ik was nog jong. Deze film is me altijd bij gebleven, net als ‘Punktchen und Anton’. De beelden waren zo levensecht dat zus en ik ze naspeelden tussen de twee stapelbedden in ons slaapkamertje. Betovering is de vlag die de lading dekt. Voor de kleine Marcellino, maar ook voor ons.

De overtuiging zo groot maken dat de fantasiewereld tot leven komt. De sprookjestuin in het midden van de straat op een hoek, bevolkt met kabouters in alle soorten en maten. Als je op je knietjes ervoor lag en er naar tuurde kwamen ze tot leven. Evenals de opgezette dieren op de weg naar het park, een huiskamer vol. De spanning klopte in je keel, maar op je tenen net boven het kozijn uit, pakte die hele magische wereld je in en kneep de ibis een oogje toe.

Het boek ligt naast me dichtgeslagen. Het is gelukt. 632 bladzijden lang het leven van Frederike Harmsen van Beek induiken is geen sinecure. Alsof je van uit de tijd wordt gezogen en een volstrekt ander tijdperk wordt ingetrokken. Anders dan bij het werk van Annejet van Zijl in haar ‘Jagtlust’ neemt Maaike Meijer je mee de diepte in op zoek naar de kunstenaar F. Harmsen van Beek, waardoor ze al de etiketten die de Frederike zijn opgeplakt in de loop der jaren, overstijgt.

Het interview met Gomperts en de kunstenaar zelf uit 1981 geeft letterlijk en figuurlijk gestalte aan haar werk, dat ze voordraagt met een voorname beschaafdheid, die duidelijk maakt, waarom mensen onder de indruk zijn van haar verschijning. Kuiltjes in haar wangen en grote verwonderde blik in de ogen. Die verwondering, die ze zelf als ‘Neerbraak’ betitelt in een gelijknamig gedicht, is dezelfde die je ziet bij het vrij en ongeremd een beleving ontvangen, zoals kinderen doen. Iets wat klein geluk heet en wat zo dierbaar en verrijkend kan zijn. Een spiegelende dauwdruppel in een blad, het ragfijne draad van een spin, de trage gang van een slak.

Het vulde de afgelopen twee dagen en gaf nieuwe wegen aan, die ingeslagen konden worden, zoals het lied ‘Tout va tres bien, Madame la Marquise’ uit een ver verleden, waarin haar getrouwen de markiezin over de ernstigste rampen inlichten, die aan hen voorbij trekken, maar waarbij ze sussend gerustgesteld wordt. Verder gaat alles goed. Charlotte Mutsaers schreef haar roman ‘De Markiezin’, een conversatie via de telefoon tussen twee vrouwen. Dat gebeurde na de onherstelbare breuk met Frederike. Charlotte en Frederike hadden buiten een hechte vriendschap ook een innig telefonisch contact. De beschreven tweespraak droeg de kenmerken van Frederike ‘s taalgebruik. Dat leverde Charlotte door een aantal mensen de beschuldiging van plagiaat op.

Spelen met taal, klinkende woorden verzinnen voor wat het innerlijk beroerd, zinnen die dartelen over het papier of stromen als een koele bergbeek. Het is er allemaal evenals haar beeldend werk, dat niet is gemaakt om tentoongesteld te worden, maar toegespitst wordt op de persoon waar het met liefde voor gemaakt is. Pure kleinoden, kostbaar voor de ontvanger. Een van de redenen waarom het niet tot een museum is gekomen in haar petieterige huisje in de kleinste straat van Nederland in het Groningse dorp Garnwerd.

Een deel gaat over bewaren en verzamelen. Daar herken ik veel in. Iets wat voor een ander niet meer dan goed is voor de stort, maar gekoesterd wordt tot in het diepst van de ziel. Zo erft haar goede vriend Pannekoek de scherven van haar leven. Het keramiek en serviesgioed dat per ongeluk of express in duizend gruzelementen uiteen is gevallen. Vier kisten vol, die hij de biografe kon laten zien in zijn woonstee in Portugal in 2018. Hij was nog altijd van zins er een kunstwerk mee te maken. Neerbraak dus, schoonheid zien in de nietigste dingen, die doorgaans niet wordt opgemerkt en ook in de vergankelijkheid der dingen.

Tussen twee werelden in doe ik de boodschappen in een stortbui, die jubelend ontvangen wordt door de potplanten op het balkon. Pluis kijkt er met een lodderoog naar. Zoonlief heeft in deze twee dagen zijn foto’s uitgezocht die op vakantie gemaakt zijn. Prachtige foto’s van gletcher en bergpartijen, afdalingen, getrotseerde watervallen. Wat kan natuur toch verschillend zijn.

Met zuslief ga ik inderdaad in een ensemble zingen vanaf medio oktober. Dat is net beklonken en iets om naar uit te kijken. Ben benieuwd hoe dat bolletje wol zich af zal wikkelen. Zo valt er heel wat aan nieuwe ervaringen bij elkaar te sprokkelen, nu barrières geslecht zijn en het allemaal weer een beetje in het gerede komt. Het vrijwilligerswerk van Publieksbegeleider gaat eveneens door, er zijn al een flink aantal voorstellingen voor me gereserveerd. Voedsel voor de geest