Gisteren nog een keer de afleiding gezocht in een film. Three Billboards outside Ebbing, Missouri van Martin Mcdonagh. Door de benauwdheid is er niet veel anders mogelijk. Thuis blijven kan, maar het wandelingetjes is een voorwaarde. Bewegen is immers beter. Dan maar naar een doel waarbij ik weer kan zitten en uitrusten. Twee uur lang genieten van een prachtige film en dan weer teruglopen valt onder het kaliber verantwoord revalideren.

Nooit heb ik een trailer zo tegengesteld aan het verhaal van de film gezien. Door de beelden wordt je totaal op het verkeerde been gezet. Ze zijn er allemaal in verwerkt, maar door de context wordt de beleving anders. De hoofdpersoon van Three Billboards is Frances McDormand. Wat een briljante vertolking van haar rol geeft ze ten beste. Ze zuigt me op, neemt me mee en er is geen ontsnappen meer mogelijk. Haar verontwaardiging is de mijne, haar woede ook. Haar verdriet, zorgvuldig achter een verbeten trek rond haar mond verstopt, de vochtige oogopslag wordt verwoed weg gewreven, de haat omgezet in een standvastigheid, een beradenheid waar niets ter wereld haar van af kan brengen en dat voel je. Het maakt de beleving intens en indringend, ze zit onder mijn huid.

Tijdens de film doet zich nog een wonderbaarlijk fenomeen voor. Ik krijg last van hartkloppingen, een band om de borst, zware armen. Een nachtmerrie in de film.  Ademhaling reguleren, marcheert het in mijn hoofd door de filmbeelden heen. Het is niet fijn. Ik duw het gevoel weg door op het verhaal te focussen. Hart blijft de terugweg opspelen en ik rij langs de dokter. Feiten spreken beter. Ineens ben je een Spoedje. Mensen in de wachtkamer zuchten hoorbaar. Ik mag voor. Dokter luistert en onderzoekt, vangt nog onregelmatigheid en een stressend hoge bloeddruk, daarna ebt het weg en wordt weer normaal. De Bètablokker wordt verhoogd na samenspraak met de cardioloog. Een film in een film. Ik mag weer naar huis.

Op televisie zie ik de relativerende beelden van Filemon en zijn wandelgang langs het autistisch spectrum. Ik zie wat de ouders investeren in hun liefde voor het kind. Waar heb ik het nu helemaal over. Zo wordt de gang van zaken weer in balans getrokken. Alles kan altijd nog vele malen erger. Terwijl ik luister naar hun uiteenzetting breien mijn handen voort aan de winterdas. Winter is bijna lente, ik heb de eerst merel al horen zingen, maar met die domme ritmestoornissen slaat de kou om het hart en zorgt voor ijs aan de binnenkant van de vaten. Das zal goed van pas komen. ‘Elk nadeel hep se voordeel’ snijdt hout. Een houten hart en dan ben ik weer bij Blof waar de avond mee begon. ‘Hier is mijn hart, mijn houten hart’.

Hersenkronkels zijn fijn, maar soms moeilijk te volgen. Als dat voor mij al zo is, wat moet een ander er dan mee. Toch schrijf ik ze op, al was het maar voor de eigen gemoedsrust. Als je ze uitschrijft, dan stroomlijnen ze beter en ben je de helft van de onrust al weer kwijt. Het is lastig in dit hele proces om de juiste wegen te bewandelen, als je gewoon van vlees en bloed bent en nog steeds zeven zeeën denkt te kunnen varen. Ik  zoek naar het juiste tempo. Het ligt lager dan ik doe. Ik moet de wil eens even gaan stallen en dan luisteren naar wat lijf te vertellen heeft, want ze heeft zwabberende praatjes voor tien. Hoe was het ook al weer. Kan niet ligt op het kerkhof, maar wil niet ligt er naast en dan in tegenovergestelde context dan bedoeld. Verwarrend dus, net als de trailer van de film.

De zon schijnt weer, zoals elke ochtend deze week, het wordt een goede dag. Ik krijg dochterlief op bezoek. Ik blijf, op de therapie na, braaf thuis. Aanpassen aan de mogelijkheden. Ik ga het nog weleens leren. Eens zal het eigen zijn.

Een appje uit het niets zijn vaak de besten. Ik stond op het punt om er een bioscoopdag van te maken. De wandeling was de dag er voor niet te vermoeiend geweest en toch had ik bij thuiskomst het rillerige gevoel nooit meer warm te worden. Hoesten en intens vermoeid. Wat een mens toch allemaal niet meemaakt . Het besluit om een dag pas op de plaats te doen, maar wel afleiding te zoeken, kwam daar vandaan. Afreizen in je hoofd met beelden op het netvlies werkt doorgaans heilzaam. Mijn vriendin had The Three Billboards aangeraden. De strijd en verbetenheid van een moeder trok. Het geweld wat langszij kwam in de trailer iets minder, maar toch won het moederhart en bepaalde de keuze. Daar wilde ik mijn eigen oordeel over vellen en dat kan alleen als je het ondergaat.

Ik stond op het punt om te reserveren toen het appje kwam. Of ik mee wilde naar de Wilde stad. Vriendin en ik hadden al eerder besloten te gaan en nu deed de gelegenheid zich voor. Ze was vrij en ik had alle tijd aan mezelf. Het moest zo zijn. Kinepolis was een ander verhaal. Ik kende het dure parkeerhaventje ervoor en wist dat ik een hele film armer zou zijn als ik de Kleine Blauwe Prins daar zou stallen. Ik koos voor Kanaleneiland.  Het was dichtbij, goed voor de gebruikelijke dagelijkse revalidatiewandeling. Daarbij kon ik ook nog een mooi stukje nieuw ingeblazen leven van de plaatselijke grootstedelijk industrie meepikken. Ik was dichter bij de film dan ik me realiseerde. Later schoven de plaatjes ineen.

Er lag op het grote braakliggende bouwterrein een schoen in het zand. Stapjes er naar toe en stapjes er van af. Hinkstapsprongstappen, te klein voor een voetafdruk. Ter plekke wist ik dat dit de oprichting van de galerij der vergeten schoenen zou worden in navolging van het Kabinet der verloren Handschoenen. Door het gaas heen nam ik de desolate foto. Even verderop liep ik als Liesje in Luilekkerland onder de grote U-Trechters door. Prachtige woordspeling en handige formule voor het omtoveren van industrie tot lering ende vermaak. Ze waren getransformeerd in af te huren vergaderruimten en mijmerend wierp zich een atelier op, hoog boven de stad met uitzicht op het haventje. Onbereikbare Utopie.

Het land van Schrans en malende kaken

De wandeling naar de film was derhalve een belevenis op zich, evenals de ontmoeting met de gigantische Kinepolis. Mijn lieve kleine Louis Hartlooper kan er tien keer in, maar wint het op alle fronten aan sfeer en intensiteit. Roltrappen voor een revaliderend lijf bleken het doekje voor het bloeden. De kiosk boven stelde uitnodigend haar geëtaleerde artikelen ten toon. ‘Treedt binnen in het land van Schrans en malende kaken’. De popcornbak was half het kind. We spiegelden de verbazing en ontzetting in elkaars ogen. Hoe kon je het verhaal intens in je opnemen bij de opbollende wangen, die onophoudelijk voor je blikveld zouden schuiven.

De film zelf opende de ogen voor het innerlijk van de stad. Leven en laten leven. Sommige shots zijn welhaast surrealistisch en bedroevend, omdat ze zo heel erg niet op hun plek zijn. Er zijn dieren bij die mottig en scharminkelig hun hongerogen spiegelen aan een voortdurend verlangen naar beter. Ik ga het niet verklappen. Ik miste een paar van mijn eigen blikvangers, als ik door de stad heen struin met de brede blik. De kauwtjes onder andere, die net zo talrijk zijn geworden als de Halsbandparkieten en de veelheid aan kleine insecten. Van Abatutu ga je houden.

De stad is verworden tot een groot walhalla van eten en ook tot de hel van gegeten worden. Daarnaast heeft ze alles van een spektakelstuk. Ze is kleurrijk, intens en boeiend, meeslepend en dramatisch, theatraal en komisch. Zo tikt deze wilde stad de mensheid op haar vingers. Stichter van het heil en het onheil. Bezint eer gij klaagt.

Er is een leuk dispuut gaande op FB. Het betreft de flow. ‘Go with the Flow’ riepen we te pas en te onpas aan het begin van dit millennium. Nog steeds heeft het niet aan wijsheid ingeboet. Laat je leiden door wat er op je pad komt en wat je voortstuwt in de vaart der volkeren, als het op inspiratie aankomt. Dat is wat mijn visie erop is. Laat je meedrijven op de golven en ontdek nieuwe horizonnen, reis op toppen van je creativiteit en laat je niet weerhouden door wat niet mag of kan. Ontstijg je eigen kunnen.

Vandaag stelde mijn begeleider van de Stichting mij de vraag of ik nog wil werken. Werken is in mijn opinie vooral dat grote avontuur. Je begint aan de dag en weet nooit waar het eindigt. Natuurlijk stel je doelen, maar die zitten in mijn hoofd en er zijn honderd wegen om ze te bewandelen. Dat is de reden dat ik het bijna een must vind, om zonder methode te werken, op z’n minst in ieder geval in de onderbouw. Dan kweek je vleugels, vlinderlicht of loop je regelrecht de verwondering in. Ontdek met elkaar en leer van elkaar, groot en klein. Ik mag het zeggen, want het grootste deel van mijn arbeidzame leven zit erop. Het geeft me het recht om de passie te preken en dan niet als de spreekwoordelijke vos, maar met bevlogenheid. Ik ken het geheim van de smid en weet hoe het werkt.

theater

Werken dat zou ik willen, als ik uit de voeten kon, want al sparrend, al ontdekkend, al verwonderend geef je elkaar handvaten aan, grijpt het een in het ander, springen er deuren open in je hoofd, maar zaligmakend is het niet. Het is niet het levenselixer bij uitstek. Die Flow, de uitdaging, de verleiding kan ook makkelijk ontstaan tijdens het pierewaaien in je eentje. Er zweeft een lied van lang geleden mijn hoofd binnen. ‘Pierewaaien, het is een kunstje van niks voor iedereen, die ergens dol op is’. Zo is dat. Als je in kronkels kan denken, letterlijk met alle winden op je pad mee kan waaien en klakkeloos de ingevingen in je hoofd durft te volgen, is pierewaaien de bron voor al het creatieve leven.

Ik liep door het atelier van een goede vriendin. ‘Verandering van spijs doet eten’, dat wist men vroeger al, en gleed met mijn blikken langs de vele vindsels en vondsten. Tegelijkertijd knoopten zich aan sommige nieuwe verhalen vast en spontane ingevingen kwamen omhoog. Zo werkt inventiviteit, die open blik voor mogelijkheden. Je ziet andere buiten op straat of in de winkel een handeling verrichten, een programma op televisie, een stelling op social media of je krijgt een telefoontje, een app, hoort een woord en zonder dat je er mee bezig bent, maakt het een volgende associatie los.

Kunstfanaatjes noemde de jaszakschatten. Direct gingen er bij mij en een vriendin poorten open naar lang geleden, vorige week, eergisteren. Gisteren liep ik, in mijn eentje, op het klompenpad en het leverde een hoofd vol beelden en verwondering op, om over na te denken en er woorden aan te geven. De bijbehorende foto’s waren goed voor de tekeningen in het tekendagboek van vandaag. Iedere dag, het kan zo klein niet zijn, gebeurt er iets, wat er bovenuit springt. Dat is de overgave aan de loop van de rivier, zwemmen met de stroom mee, alle weerbarstige beddingen trotseren, ruwe keien, obstakels overwinnen door ze om te buigen en naar je eigen creatieve geest om te zetten en vooral niet te vergeten er ook tegen in te durven.

Go with the flow lukt altijd, als je  maar vleugels weet te geven aan gedachten en vinnen aan je vindingrijkheid om in beweging te blijven, te wervelen en te gaan. Op je werk of in je eentje, met de toegevoegde prikkel aan muziek, schoonheid der kunst. Zolang de flow gevoed wordt, waar dan ook, met de onbevangenheid van de open geest en de bereidheid tot een sprong in het ongewisse, krijgt het ‘glow’. Laat je gaan, de vrije loop en vindt de glans van het bestaan.

De Cardio-revalidatie wordt gegeven in een klein zaaltje praktisch achterin het gebouw van het Antoniusziekenhuis in de rode vleugel. Er staan 8 fietsen en een loopband. Het munt niet uit in ultramoderne apparatuur. De hulpverleners hebben ieder hun eigen dagen en je leert ze kennen als je braaf twee dagen per week de oefeningen komt doen. Op de maandag en de vrijdag ben ik ingedeeld. Vooraf wordt óf je bloeddruk gemeten óf je polsslag en dat wordt halverwege de oefeningen herhaald. In rust en na inspanning is het credo. Gevoelsmatig valt daar niet alles onder. Fietsen is voor mij een bijna rustgevende oefening, misschien wel door het mantra van de bewegende trapper. Met regelmaat laat ik er een gedachte op los, die zich dan herhalend vastzet in mijn hoofd. Tersluiks ontsnap ik aan de motoriek.

Het voelt ook alsof ik weer in de klas ben. Jaren geleden in mijn schooltijd. Klas had gym. We moesten voort. Ik was er niet goed in. Dat kwam met name door de onzekerheid en het idee, dat ik het bij voorbaat niet zou leren beheersen. Met hardlopen werd mijn hoofd een pioen en ik legde hijgend het parcours af tot ik als laatste over de eindstreep strompelde. Het vederlichte, waardoor elke bok of ieder paard een bron van vreugde werd en een genot om naar te kijken, heb ik nooit kunnen doorgronden. Ik bleef aards en aan de grond genageld. Niet ik ging om, maar bok, met dreunende onderlijning van het onvermogen.

Waar de gymleerkracht doorgaans slechts een aaiend handje nodig had om de vaart erin te houden, moest er bij mij een schouderpartij of een takel aan te pas komen.De ringen waren een onbegrijpelijke manier om omhoog te komen. Hoe dan, als de rode handpalmen striemend naar beneden gleden bij elke verwoede poging. Ik was het kind dat bij trefbal niet alleen lichamelijk het mikpunt werd. Sport en spel was aan mij niet besteed. Ze kerfden littekens in mijn ziel. De ontsnapping waren de verhalen die het opriep van een wonderkind, dat verdacht veel op mezelf leek, die flierefluitend de eindstreep haalde.

Opmerkelijk gegeven was dat er bij de kabouters en de gidsen geen berg te hoog was. Daar kreeg ik, door mijn natuurlijke rust en de serieuze ondertoon, zelfs de leiding toebedeeld van een groepje. De uitdaging was vermomd in een hartelijke en ontspannen sfeer, waar de nadruk lag op ieders kwaliteit. Niet op het onvermogen, zoals de barse, snijdende stemmen van de gymleerkrachten door de zaal repeteerden, zodat ieder wist, wat je allemaal niet beheerste.

In dit kleine achterafzaaltje mocht alles en hoefde niets. Er was een circuit uitgezet met gewichten, vermeende boodschappenkratjes, evenwichtsoefeningen op de bal, stuiterende kleine aanloop voor een worp in de korf, enkele diepe kniebuigingen, een verleidelijke stoel, waar je net niet op mocht gaan zitten. Op de achtergrond de realiteit in muzikale omlijsting en mijn puffende en kreunende lotgenoten. Ik was op het grensgebied van vroeger en nu, de geur van de vloer haalde de gymzaal dichterbij, het ontspannen karakter maakte de kleine kabouter in mij los. Het hart bewoog mee met al die andere aangedane harten, hijgend, puffend en met de insteek om alles te geven voor volk en vaderland, maar met name voor de twee enthousiaste begeleiders.

Dat ik ooit spierpijn zou kunnen krijgen van zegge en schrijve een tiental kniebuigingen had ik maanden geleden niet geloofd. Met goodwill worden ongekende mogelijkheden geopend en de wetenschap dat het er toe doet. Een mens van hart en ziel en voeding voor beiden. Daar draaien we op.

Er zijn dus talloze nachten geweest, dat mijn moeder zo heeft liggen draaien en woelen als ik nu. Ze heeft ze meerdere keren in haar dagboeken beschreven. Het luisteren naar de ademhaling van mijn vader, een ronkend geluid, dat dwars door de dunne boardwanden van de slaapkamers heen,  in het ouderlijk huis ook door ons te beluisteren viel. Het grensde aan snurken maar was meer sonoor, diepere keelklanken   Ze hoorde, net als ik hier, de pendule van de buurvrouw slaan. Schapen tellen was wat nog restte. Het licht moest uit blijven. Net als ik liet ze de duisternis schaduwen trekken op de muren en golvend over het bed en de kaptafel dankzij de opengeschoven gordijnen. De wereld van Kantjil, grillige wajang goleks, ragfijne filigrain elfen, heksen en feeën en enorme boomreuzen.

De verzuchtingen, aan het witte papier van de kantooragenda toevertrouwd, waren diep. Waarom kon ze nou nooit eens lekker in een diepe zorgeloze slaap vallen. Ik herken het maar al te goed. ’s Nachts nemen de verhalen de overhand, maar ook alles wat maar autonoom kan gaan. De ademhaling, de hartslag, het bloed dat door je aderen stroomt. Overal is wel een angsthaas aan verbonden, die al pochend zichzelf opblaast en ten slotte alle ruimte in je hoofd inneemt.

Ik ben ze liever kwijt dan rijk. Helaas heb ik een aardje naar mijn moertje en deel ik haar slapeloze nachten. Bladeren in tijdschriften helpt, soms een boek lezen als de concentratie het toe laat en de beelden wijken, vaker nog een stukje schrijven. De druk moet van de ketel af. Als je gedachten laat ontsnappen is er luwte in het hoofd. Vaak werkt het zo.

Stiekem geniet ik ook. Van de stilte. Van de lamgelegde weg. Een snoer van licht schijnt over het glimmende asfalt. Zelfs de vleermuizen houden hun winterslaap. Pluis ligt opgerold tegen me aan geschoven. Ik moet denken aan de kleine dappere Louise in haar winterse nadagen uit de animatiefilm Louise en Hiver, die overvallen door de stilte de meest creatieve oplossingen vindt om het grote zwijgende tij te keren. Ze sprak erover met de maan en de sterren en een verdwaalde hond op een monotone bedaarde toon, geruststellend, concluderend, berustend.

Mijn moeder was de dag erna vaak brak. Ik las tussen de regels door hoe ze zich door de dag heen sleepte en worstelde met de traagheid der dingen, die veroorzaakt werd door haar eigen vermoeide tred. Dat heb ik dan weer niet. Jaren van weinig slaap hebben een ritme opgebouwd, die ooit is ingezet met de vaste nachtdiensten die ik draaide in de verpleging en wat er voor gezorgd heeft, dat ik de stilte en niet de duisternis koester, Integendeel. De vroege ochtenduren, het prille witte licht is mijn tijd. ’s Nachts niet. Dan komen de verhalen los uit het donker, zoals in mijn jeugd en heb ik een lamp nodig om ze in te tomen. Tegelijkertijd prikkelen ze de fantasie voor nieuwe verbeelding en vragen om woorden of surrealistische dromen.

De pendule bij de buren slaat drie. Het is welletjes en mooi geweest. Morgen ga ik eens een kamille proberen of een andere nachtrustgevende thee, nu elke willekeurige ontspanningsoefening te kort en de ademhaling alle kanten op schiet. Ik rust in de wetenschap dat ik niet alleen ben, maar met mij nog een heel leger aan slapelozen. Dat schenkt de burger moed, want samen is niet alleen en gedeelde smart is halve smart..

Gek genoeg heb ik vakantie gevierd, deze week. De dagen van ledigheid trekken voorbij en toch is er ineens een vakantieweek. Dat voelt nog steeds zo. Op de eerste plaats valt het gekwetter om kwart over acht stil op straat. Geen schreeuwende, lachende, roepende kinderstemmen op weg naar school. Geen vermanende overstekende ouders, die ze tot de orde moeten roepen. Het gepiep van oude knarsende wagenwielen ontbreekt of gehuil van kouwelijke babybroers en zussen in hun buggy’s, te vroeg uit bed geplukt en met de slaap nog in de ogen om grote broer of zus op de plaats van bestemming te brengen.

Zelfs het verkeer heeft afstand genomen van de normale werkweek. Er vallen hiaten in het zoevende langsrijden. Alleen de Jumbo-vrachtwagen dendert zoals elke morgen vaste prik langs. Het is vakantie en kennelijk treedt er dan een automatisme op. ’s Morgens begint mijn ontbijt van drie eetlepels kwark en een batterij aan witte, gele en roze pilletjes steeds later. Normaliter half vijf en vanmorgen was het ineens kwart voor tien.

Wel sluipt de hoeft-niets modus er ’s avonds ook in. Het tijdstip van slapen wordt tot steeds later uitgesteld in deze verwarrende wirwar, in plaats van de gebruikelijker wijs. Het voelt alsof er uren worden afgenomen, happen gegeten uit de kostbare dag, mijn serene rust in de ochtend wreed naar een lager plan wordt geschoven, de ledigheid omhoog getild. Daar zijn we bij de kern van het betoog. Het voelt niet goed, een onbevredigd begin aan een nieuwe dag. Bovendien doet al die rust iets wonderlijks met de huid. Ze gaat eronder zitten en trekt diepe plooien, ongekende rimpels, wangetjes van het goede leven, haren die naar de verkeerde richting gaan staan door het lange liggen op een oor. Zelfs Pluis is van slag.

Samen slapen we een gat in de dag. Dit is de laatste dag van de vakantie. De das is bijna af, het is de oorzaak van het niet naar bed kunnen. Breien werkt namelijk verslavend en zeker als je in bollen gaat denken, deze-bol-nog-even-afbreien brengt je zo weer drie uur verder . De vingers verkrampt, de pennen wat stroef, de wol wat moeizamer glijdend, maar stug doorgaan met insteken, doorhalen en af laten glijden. Ik ben bij de derde bol. Het moet nog een klein stukje langer, ik kan hem al om de hals leggen, maar het moet aan een robuuste uitstraling beantwoorden dus ruim vallen. Heerlijk slobberend ruim en dat betekent dat er bijna nog een vakantie aan vast moet worden geplakt.

‘Van der Linden, je hoeft praktisch niets, alleen maar pendelen tussen ziekenhuis, mentor, apotheek, huisarts, bedrijfsarts en longarts. Het mag wat kosten. daar tussenin heb je vrije uren te over liggen.’ Ik weet het, maar ook ‘Het grote niets’. Dat gat in de dag, dat uren opslokt, wat zeg ik, dat zwelgt. Het is het zwarte gat van Anish Kapoor, een Bermuda driehoek waar alle creativiteit in verdwijnt. Ik moet eerlijk zijn. Het is ook heerlijk om helemaal niets te hoeven en aan de andere kant stellen we maar wat graag doelen. Kleine, zoals twee tot vier kilometer wandelen op een dag, vangvolleyballen met de fysiotherapie, boomklevers spotten in de grote iep. Het wordt weer tijd voor het grovere werk. Schilderen en tekenen, tuinen en veel meer schrijven. Morgen, ja morgen…Als de vakantie voorbij is.  Dat lijkt me een loffelijk streven.

Na een week van hoogstandjes in het leven, naast de diepe donkerte van de vorige weken, kwam het woord als vanzelf boven zweven in een prachtig zwartgerande wolk, waardoor het des te indringender werd. ‘Genieten’. Door mij onmiddellijk aangevuld met ‘de kunst van’. Nou is het geen opgave om te genieten van iets wat in het straatje past. Dan is het al gauw feest. Het grote goed, waar het om draait, is om de teleurstelling te kunnen ombuigen naar een ander level. Zet het in een ander perspectief en ik durf te wedden dat we er van kunnen genieten. Sterker nog…Dat er altijd wel te genieten valt.

Als het denken blijft ronddraaien in diepe droefheden wordt alles grauw en somber, juist daar fluistert mijn  moeder geregeld: ‘Er is licht aan de horizon’. De weg er naar toe leidt over de kunst van het minieme intense beleven en het is een kwestie van zien.

Met dat ik dit schrijf, kijk ik uit het raam op de tweede verdieping. Het ochtendverkeer lengt aan in de zucht van de zaterdagboodschappen en het is druk op de weg. Voor mijn raam staan drie mooie oude Iepen. Poes zit likkebaardend en rillend van genot voor het raam. Haar snorharen bewegen naarstig op en neer. Ze volgt kennelijk nauwgezet de gang van een vogeltje. Ik kijk langs haar koppie met haar mee. Ze ziet een koolmees. Bij het naarstig speuren ontdek ik ineens dat de vermeende koolmees een boomklevertje is, die samen met een kompaan voedsel zoekt in de schors en de verdorde vrucht. Dat dus, dat moment, waarbij het hart een sprongetje maakt, omdat de ontdekking zo bijzonder is.  Boomklevers heb ik nog nooit hier in de buurt gezien, laat staan aan die drukke Batau. Nooit goed gekeken, of geen oog voor gehad. Beide is mogelijk.

De boomklever

Met het ontdekken start het genieten, leesbril af, varifocus op, verrekijkertje erbij, fototoestel…ahhh niet onderhand bereik. Dan maar zo dit fantastische minuscule vogeltje spotten en die mazzel koesteren en opslaan achter een van de deuren in het hoofd. De kans is groot dat ik met mijn ‘kippig op afstand’ bril altijd de boomklever de naam koolmees heb toegedicht. Vanaf nu ga ik er op letten. Tel uw zegeningen.

Lis en Imke: Thuis best

Een mooier voorbeeld van hoe te genieten is er niet. Misschien is dat wel de enige juiste definitie. ‘Als het hart een sprongetje maakt’, de Aha-erlebnis bij uitstek, het pure ontdekken, de verwondering ten top. Deze hele week stond er in het teken van. Eerst zee zien met de zussen, dan vriendin omarmen, dansant theater met de ene dochterlief en haar zonen. ’s Avonds nog even oude banden uit het verleden aanhalen en drie nummers ingezongen, de dag daarna met de andere kleinzoon en dochter naar twee mollen, die van het huis van de een er een ‘thuis van samen’ van wisten te maken. En vandaag de boomklever en de wetenschap van het zalige niets. Tussendoor compleet gevloerd en bijkomen. Het was broodnodig om het verdriet van de afgelopen tijd in de juiste balans te kunnen plaatsen.

De dansers en Plan: Roest

Genieten kan je leren, bedenk ik me en het is aan ons om kinderen ruim baan te geven  vanaf het prilste begin, als meesters van de verwondering. Ontdekken, speuren en zeker het grote ‘zien’ op het moment dat het gebeurt en daarbij vooral je zelf toestaan om met ze mee te verwonderen. Niet af te laten het kind in je zelf te zijn, als basis voor een leven lang genieten.

Op Twitter verteld Esther over haar zoon, die de knuffeltjes van de Lidl zo geweldig vindt en meer praat dan ooit met het zachte fruit in zijn handen. Ik reis in gedachten af naar de groep die ik voor de kerstvakantie nog begeleidde en die elke vezel aan liefde in mij wakker kriebelde door de bijzonderheid van haar samenstelling. Het was een klein groepje van 17 kinderen. Klein genoeg om ze te leren kennen en groot genoeg om ze te laten vieren. Precies het juiste aantal om ze de ruimte te geven, die ze zo nodig hadden.

Er zaten drie kinderen in, die qua bijzonder zijn er uit sprongen. Een meisje, die me nauwelijks aankeek. Ze zat links tegenover me in de kring en had dan ook haar linker schouder hoger opgetrokken dan de rechter, met haar koppie scheef. Alsof ze er achter weg kon kruipen. Vanachter die schouderronding wierp ze haar steelse blikken op mij, terwijl haar haar hielp om een sluik gordijntje dicht te schuiven.

Een jongen zat onder mijn grijparm, dat was nodig bleek, omdat hij de neiging had om bij alles wat hij zei en zeker als hij er super enthousiast van werd, op te springen en juichend zijn verhaal te doen, daarbij vertelden zijn armen en handen het verhaal uitgebreid mee, terwijl hij enkele stappen zetten, steeds verder naar het midden van de kring. Grijparmpje corrigeerde hem af en toe sussend. ‘Ga maar lekker zitten, lieverd’ wat hij dan deed, om vervolgens weer op te springen in een telkens opdraaiend enthousiasme tot gillens toe. Soms vielen zijn droomogen stil en gleed hij een andere wereld binnen.

Er zat een jongen links van me in de kring. Wat verderop. Hij had een brilletje op. Dat brilletje gleed tot aan het puntje van zijn neus en maakte het hem mogelijk om er achter te verdwijnen door tegen de dikke montuurbalkjes aan te kijken of er al draaiend met zijn ogen wat ongericht er boven zijn wereld te observeren. Voortdurend was hij met de kleine ongemerkte afleidingen met zichzelf bezig. Een veter die los hing, een ritslipje dat bungelde, een snottebel die naar beneden kwam zeilen, een haar die voor zijn ogen piekte. Maar uit dat schijnbaar mistige niets dook frequent een opmerking op, die volledig hout sneed en de spijker op de kop sloeg bij een vraag of een filosofietje.

Bij alle drie nam de wereld haar eigen verloop doordat hun bekers om kieperden, de broodtrommels omvielen, deksels kwijt raakten, puzzelstukken spoorloos verdwenen, bouwwerken niet bleven staan, kinderen boos werden om …Ja waarom eigenlijk. Hun armen wapperden, hun benen schoten spontaan uit in een dans van zalige onwetendheid en leverde zo telkens weer een spitsroeden lopen op met die andere wereld, waar de anderen zo’n andere invulling aan het geheel gaven. De groep accepteerde mijn drie kleine hollewaaien met al die onbevangen liefde die kinderen eigen is.

Uit mijn leren-is-leuk-koffertje kwam op een dag het kleine groene Happertje tevoorschijn. Hij was een beetje verlegen en misschien ook wel een beetje bang. Happertje was groen en lustte alleen maar groen. Van gras tot groene blokken, crêpepapier tot groene truien, het maakte niet uit. Dat was wel een beetje vreemd. Happertje wist dat en daarom was ie verlegen. Vanaf het moment dat zijn groene snuit om de rand van de koffer keek, schoven de gordijntjes van het meisje opzij, rechtte ze haar rug en volgde hem met grote interesse.

Paardenbloemen voor Happertje

Na een poosje vroeg ze aan me of ze Happertje even vast mocht houden. ‘Tuurlijk lieverd. Dat vindt hij hartstikke leuk!’ Met Happertje kwamen de verhalen, vertaald naar zijn kleine groene persoonlijkheid. Wat hij allemaal durfde en vooral ook wat niet en wat hij prachtig vond of heel erg eng. Dankzij Happertje werd ons contact een innige beleving die ik, nu noodgedwongen thuis, tot op de dag koester. Ik ga haar straks, aan het eind van de inval, Happertje meegeven. Vanaf dag één waren ze onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Happertje met zijn vrienden Oma en muis

Zo innig veilig kan een klein, in de groene ecoline gevallen, handpop zijn. Oorspronkelijk een draakje, en nu een gulzig, onbeschermd, verlegen, groen Happertje, die dank zij haar goede zorgen de wereld aankan. Waar klein niet gróót in kan zijn.

Er stond al een paar weken een ontmoeting gepland met mijn lieve vriendinnetje. Zoals gewoonlijk met lieve onbesproken verbonden hadden we te weinig tijd voor elkaar. Dat was niet een kwestie van keuzes, keuzes keuzes, maar meer het opgeslokt worden door een systeem dat onderwijs heet en weinig gaten overlaat in het privéleven van de juffen onder ons.

Krokusvakantie en dus zeeën van tijd. Ik begrijp door deze vakantie eens te meer, dat het geen lentevakantie moet heten, nu de Noordpool beer zijn stempel drukt op alle fronten. Overal giert de poolkou door heen. Elke handeling verstart bij het aanblazen van de ijskoude wind. Handschoenen kunnen niet dik genoeg zijn en dassen niet hoog genoeg opgesjord, de mutsen over voorhoofden getrokken. Het leven gluurt je tegemoet.

Het was maar een miniem eindje lopen. Voor een revaliderende hartenkoningin was de afstand heel goed te doen, maar voor de longlijder in mij was de snijdende wind een funeste kompaan. Dwars door alle aangedane longblazen heen, maakte ze het doorstappen onmogelijk en vroeg een aantal keren om te stoppen om op adem te komen. Ik had al een paar dagen het lied van Herman van Veen in mijn hoofd en dan met name een paar regels: ‘Overal is er die snijdende wind, die ons in elk portiek weer vindt.’ Wat hou ik van een treffende verbeelding. In al die jaren had het niet aan kracht ingeboet. De wereld kwam toegesneld door de bril van mijn jonge jaren met dit lied van lang geleden.

Ik stapte door het grote velours gordijn heen de grote knusse ruimte binnen. Er was een tafel gereserveerd voor twee, vernuftig afgescheiden van een stelletje door een simpele verhoging met een plant erop. Meer was er niet nodig om een intieme sfeer te kweken. Vriendin kwam binnen in een grote brede warme lach van vreugde. Gemis viel in stukken op de grond en maanden werden overvleugeld in treffende vragen, opluisterende voorvallen en anekdotes. Tijd werd geslecht in luttele seconden.

Het was zo’n treffen, waarbij het niet uitmaakt hoe lang de leemte heeft geduurd, want de verbondenheid nam onmiddellijk het voortouw en vulde de gaten van de lacune die ontstaan waren door het feit dat onze wegen zich eens moesten scheiden. Gek genoeg werd het gemis schrijnender naarmate ze werd overbrugd en opgevuld. Ergens in  mijn achterhoofd zong de mantra, dat het nóóit meer zo lang mocht duren.

Ineens kwam in een flits nog een langer geleden verleden aankloppen. Ze schoot me aan in een wolk van oplichtende ogen met en opgetogen vraag, of ik was, wie ik was. Zij was in ieder geval een muziekstagiaire van toen en het duurde even, maar toen vielen de flarden weer samen tot een volledig beeld, wat opmerkelijk was. Kennelijk hadden we indruk gemaakt op elkaar, want langzaam kwam het bijbehorende genieten op volle sterkte mee omhoog!

Zo werd een kleine lunch in een gemoedelijk en respectabel biologisch restaurant tot een aangenaam verpozen omdat heden en verleden samensmolten. Het heeft stof gegeven voor honderden andere gedachten, films en veelheid in mijn hoofd, terwijl de warme herinnering aan het verleden door een andere deur naar binnen viel. Henk Westbroek zong ooit ‘Vriendschap is een illusie’, maar ware vriendschap verloochent zich niet.

Een tijd geleden gebeurde er iets desastreus. In volkomen onachtzaamheid, iets wat vaker gebeurde als gedachten de realiteit even lieten verdwijnen. Ik raakte mijn kleine kunstenaarsoog kwijt. De kleine Ixus was uit mijn tas geglipt op weg naar een ander, misschien wel een beter leven. Natuurlijk waren broertjes Canon, groot en klein, er om het leed op te vangen, al treurden ze zwijgend, maar ze konden de dragelijke lichtheid(variatie op een thema)niet vervangen. Beide lieten me torsen, waar de Ixus me vlinderlicht door de schoonheid van het leven leidde.

Een tijd lang koesterde ik nog de wens dat, via de sociale media, men op zoek zou gaan naar de achtergebleven zwijgende beelden van het gemis, al wist ik niet meer wat. Langzaam aan verbleekte de herinnering en daarmee het bestaan. Als je maar lang genoeg verdwenen bent, is het tijd voor een herijking van de waarde. In mijn dromen draalde ik onrustig met lege handen en legde beelden vast in koortsige schetsen ten einde een wringende vervanging. Het mocht niet baten. Eens verloren, altijd verloren. Langzaam krulden de hoeken sepia om.

Voorlopig zwijmelden de broertjes om het hardst om maar de belangrijkste plek in te mogen nemen. De kleinbeeld won, vanwege dat klein, maar toch nog altijd reusachtig als ik het vergeleek met…Nee, niet meer aan denken. geen geld voor een nieuwe, dus we moesten het met de broertjes stellen. Ze deden hun uiterste best en hebben heel wat belevenissen vastgelegd, samen met de onvolprezen iPhone, ook handzaam maar te vergelijken? Nou nee.

Gisteren wilde ik de foto’s van de kleine broer invoeren in mijn PC. Daar had ik een kabeltje voor nodig. Dat kabeltje was in dat fluïdum van onwetendheid terecht gekomen. Ik speurde naarstig het hele huis af. Fruitschalen, boekenstapels, bedspijlen, tijdschriften werden opgetild, uitgeplozen, nauwkeurig aan een onderzoek blootgesteld en ten einde raad pakte ik de draagtas van grote broer. In tomeloze drift ging elke rits open. Ineens voelde ik aan de voorkant een oneffenheid. Daar zal je hem hebben, bedacht ik opgewekt, het kabeltje indachtig. Ik graaide in het vak en diepte uit haar krochten tot mijn grote verbazing de verloren gewaande Ixus op. Als een kind zo blij!

Dat was ik en vandaag heb ik achter elkaar te pas en te onpas elke stap in de natuur, met zussen, zilte zee en zon vastgelegd. Meer dan ooit te voren voegde de Ixus, eindelijk uit haar benarde donkere dagen bevrijd, zich naar mijn hand. ‘Ouderdom komt met gebreken’, fluisterde mijn moeder over mijn schouder heen, waar zus schaduwrijk uit het zonovergoten strandvenster stapte. ‘ Had je de Heilige Antonius wel aangeroepen’. Haar glimlach trok breed en zonnig over het rimpelloze water heen.

Als het denkhoofd in werking treedt, vooral dan, verdwijnen er beelden, afspraken en spullen naar onnavolgbare gebieden. Ik probeer me zo bewust mogelijk te zijn van de zorgvuldig uitgekozen opbergplek, maar het is alsof de duvel er mee speelt. Juist dan verdwijnt die belangrijke vindplaats uit mijn hoofd. Knoop in je zakdoek. Ooit heb ik een vergeetdagboek bijgehouden omdat ik bang was dat er misschien sprake was van juveniele dementie of een andere vorm van vergeetachtigheid. Tot mijn grote vreugde sloot dat experiment dergelijke oorzaken uit. De vergeetachtigheid had vooral en met name te maken met te veel dingen aan het hoofd. Als dat gedachtegoed door elkaar heen ging krioelen, raakten er dingen op een tweede, derde of vierde plan en in het ergste geval in de vergetelheid. Zoals de kleine Ixus.

Maar er gloort hoop aan de horizon, want in rustiger tijden komen ze altijd weer boven water, geheel zelfstandig, als ze uitgemokt zijn onder de veronachtzaamheid van ons, eigenaren. Daarna gaan ze weer volop in bedrijf en weten zich gekoesterd als nooit te voren!

In superlatieven is afscheid genomen van Mies, vaker nog, onze Mies Bouwman. In de jaren dat de beeldbuis nog een fenomeen was en ik opgroeide met snottebellen en kapotte kinderknietjes op een kluitje, kwam ze langszij. Ze werd gekozen via een presentatietest. Haar vader was secretaris van de KRO. Het bijzondere aan Mies Bouwman, iets wat ontegenzeggelijk haar grote kenmerk was en is gebleven, is haar warme stemgeluid.

Maar mijn enige echte oermoeder van de televisie is met stip toch echt tante Hannie. Wikipedia leert mij dat ze Mies Bouwman in 1954 opvolgde, maar mijn bescheiden kijkkastervaring starte pas aan het eind van de jaren vijftig. Iemand die naar je zwaait, zwaait zich regelrecht in een kinderhart, dat doen luchtkusjes, boksen, high fiven en zeker zwaaihanden dwars door de aether heen. Het spatte van de beeldbuis af, haar olijke blik en de handen!

Elke woensdagmiddag zaten we met de hele straat voor de buis, bij buurvrouw van Eijndt in spanning te wachten tot het begon en slaakten een zucht van spijt als Hannie ons uitzwaaide. Dag lieve kinderen…. Daar kon  je een hele schoolweek met liefde op teren.  Op woensdag verdwenen muizenissen met de komst van Tante Hannie en haar programma’s als sneeuw voor de zon. Aan het einde van Dappere Dodo en Okkie Trooy zwaaiden we haar na met het hele groepje. Dag, dag… In de wetenschap dat er volgende week weer zo’n heerlijke middag kwam. Woensdagmiddag was voor mijn onbezorgde kinderhart vroeger de zondag van de week.

Onze Mies, na ‘Open het dorp’ werd ze van iedereen, was groots bij dit soort familiale gebeurtenissen. Haar oprechte emoties klonken door in de uitputtingsslag die ze leverde bij de grote inzamelingsactie. Ik kan me, ergens vaag in mijn hippiehoofd, nog wat verzet herinneren, waarbij de vraag rees, of een dorp met alleen maar gehandicapten wel het juiste doel beoogde. Het was dan ook een openbaring dat ze mee deed aan een satirisch programma als ‘Zo is het toevallig ook nog eens een keer’.  Eigenlijk was dat de Mies, die ik graag uitgebouwd had willen zien. Een tante met een licht vileine ondertoon, maar ze was teveel van het grote publiek en dus wat minder van mij. De bal werd weer netjes teruggekaatst in haar gekozen hoofdrol..

Mies is 88 jaar geworden. wat een prachtig leven heeft ze gehad. Denk ik. Want alles blijft natuurlijk een Facebook-achtige vrolijkheid in de media en alleen de dood van haar man zorgde voor een stevige kink in het schijnbaar zorgeloze bestaan. Mies was voor mij een van de mensen die het gezicht vormden van de Nederlandse televisie. Maar ik had meer met de kritische Sonja Barend, die mij triggerde in het denken en gevoelsmatig dan weer top was en dan weer totaal niet strookte met wat ik dacht. Ze bleef mijn gemoederen bezig houden en ik geloof dat daar de uitdaging lag.

Mies heeft mijn vader en vooral mijn moeder heel wat avonden fijne televisie bezorgd en daar ben ik haar dankbaar voor. Ze heeft een fantastisch leven geleid, voor zover we daar zicht op hadden en de roem en de eer gekregen die ze verdiende. Nee, ik ben niet verdrietig en verslagen. Ik ben trots op mensen die het gelukt is, om er te mogen zijn. Die naam hebben gemaakt bij het grote publiek. Net zo goed als ik trots ben op de kleine mensen, zoals mijn moeder, die groots en meelevend naam heeft gemaakt bij haar eigen publiek. Mijn moeder werd zeventig. 88 zou welkom en gezegend zijn geweest in mijn optiek. Dood is een afsluiting van wat óf prachtig was óf te verguizen. Hoe fijn is het als je er met een voldaan gevoel op terug kan kijken.

Mies is dood, lang leve Mies.

Ik heb net uitzending gemist Door het hart van China teruggekeken. Het was de laatste tocht van Ruben Terlou in het land van de onbegrensde mogelijkheden. Zo lijkt het. Men wil van een ‘Made in China’ naar het veel doordachter en hoogstaander ‘Create in China’. Niet langer zijn ze de meesters van het kopiëren van westerse vernuftigheden, maar timmeren ze zelf aan de weg wat betreft technische hoogstandjes.

De jongens die hun hele ziel en zaligheid hebben gelegd in hun bedrijfje om elektrische auto’s uit te bouwen, snelheidsduivels met een stekker in de hand of elektronicawinkeltjes onder een dak die meer vernuft met zich meedragen dan hier ooit op eenzelfde vierkante meter gevonden is.

Wat me overdonderd achterlaat zijn bepaalde begrippen, die zijn blijven hangen. De vrouw in Macau die de ‘Lege plekken in de geschiedenis’ noemt, omdat op het vaste land van China bepaalde openbare artikelen verwijderd worden, die als ongewenst worden beschouwd door de overheid. ‘Lege plekken in de geschiedenis’. Uitgegumd, te niet gedaan en dus verloochend. Het is een doemscenario, die eigenlijk een ver van mijn bed show lijkt, maar die om de hoek van onze wereld al bestaat. Wat een last om te dragen voor de bewoners van Macau, die weten dat met elke stap van een nieuwe inwoner van het ‘vaste land van China, die de plek inneemt van een Macauer, de veiligheid van een eigen cultuur en het bewaken van de privacy wordt afgebrokkeld.

Xi Jinping

Als Ruben aan het eind van zijn documentaire de reis nog eens in beelden langsloopt, de prachtige foto’s die hij gemaakt heeft van alle wonderlijke ontmoetingen in dat grote fascinerende land, snap ik zijn bevlogenheid, maar als ik dan bedenk dat president Xi Jinping de weg heeft gevonden om oneindig lang de macht naar zich toe te kunnen trekken, beangstigt het nog meer. Het vaste land van China pocht met haar veiligheid en is, met al haar camera’s, gezichtsherkenning, rugzakregistratie, censuur op het geschreven woord, een van de meest onveilige plekken ter wereld geworden voor het persoonlijke individu. Mijn hart bloedt, daar waar leven niet langer schoonheid en beleving is, maar geleefd wordt door de overheid.

Met het vijf keer overtreden van de voetgangersregels word je in Shenzehn beschouwd als een misdadiger. De sociale kredietwaardigheid wordt je afgenomen en je bent een paria geworden. Daar is de controle volledig doorgeslagen. Is dat het voorland van heel China. Big Brother is bijna een lachertje. Ze halen het boek 1984 aan, waar het ministerie van liefde martelt om toegewijde onderdanen te krijgen en het individu gebroken wordt.

Wij zijn argeloze levensaanbidders van het kleine postzegeltje dat onze omgeving behelst, waar wetten die van het leven zelf zijn en schoonheid onze harten verwarmt,  waar de liefde voor onze medemens omarmd wordt. Wij slapen elke nacht nog in de wetenschap dat geschiedenis geschreven wordt en voor altijd blijvend en onuitwisbaar is. De indrukwekkende reis van Ruben laat zien dat in een land de meest oorspronkelijke cultuur naast een geavanceerde ontwikkeling kan leven, grenzen vervagen en tijd wordt overbrugd en zelfs teniet gedaan in een razend tempo.

Mijn enige houvast is Ruben zelf, die met de grootst mogelijke integriteit voor alle bewoners, zijn beleving vastlegt en daarmee ons een inzicht geeft in een nieuwe werkelijkheid en voeding geeft aan de gedachte vooral het individu en daarmee onze persoonlijkheid te koesteren als het hoogste goed. De wereld gebouwd op kracht en creativiteit in plaats van macht en de verwording tot een stereotype maatschappij door geestelijke armoede. Stof tot nadenken.

Bij Brain Pickings van Maria Popova kwam ik dit opmerkelijke verhaal tegen.

Ronald Clark maakt ons deelgenoot van zijn opmerkelijke jeugd. Hij groeide op temidden van de New York Public Library, waar zijn vader de huisbewaarder van was. Het hele gezin woonde in de bibliotheek en de kinderen leefden, speelden en werkten tussen de boeken.  Voor leesfanaten een Luiletterland. De rijstebrijbergen van boeken garandeerden kleine leesfanaaltjes. Ronald Clark werd er een van. ‘Waar je mee omgaat word je mee besmet’ en zo was het maar net, maar dan ten goede gekeerd.

Kinderliteratuurmuseum Den Haag

Onze hele jeugd was de kleine huisbibliotheek in de Elsstraat een belangrijk begrip. Mijn moeder ging trouw iedere twee weken een nieuwe voorraad boeken halen. Wij mochten mee uitzoeken en er werd geen strobreed in de weg gelegd, wat betreft de keuze van boeken. Het was een blindelings vertrouwen. Juist doordat dat er was, werd het niet beschaamd. Hoe meer de nadruk werd gelegd op het niet mogen, hoe sneller ik het als kind eens wilde uitproberen. Bij haar antirookbeleid was ze helaas veel te fanatiek.

Mijn liefde voor het woord resulteerde in het feit dat ik mijn eigen bibliotheekje aan ging schaffen. Boek voor boek sprokkelde ik bij elkaar, zoals een ander zijn of haar muziekcollectie, alhoewel de langspeelplaten getuigen van een poging in die richting. Bij boeken was ik veel consequenter. Die moesten er komen, als ik op de een of andere manier ook maar dacht dat het een aanvulling zou vormen op de schoonheid van het leven of dat het inspiratie zou leveren voor mijn eigen handelen. Goede recensies waren van levensbelang en de mond op mond reclame. Hoogtepunten van de leeshonger waren er, vooral gevoed door studie en werk.

Kinderliteratuur werd een van de stokpaardjes. Niets mooiers bestaat er dan filosofie voor kinderen, in de meest pure vorm die er bestaat, via het kind zelf. Gelukkig zijn er talloze van dergelijke boeken verschenen. De kunst ervan is om voor elk niveau de informatie erin te stoppen, leeftijdloze boeken, grenzeloze boeken, eeuwloze boeken met verhalen die te allen tijde hun waarde behouden. Het woord tot kunst verheven.

Spannend vind ik het iedere keer weer, als ik een theaterstuk ga bekijken dat geënt is op een boek. De verwachtingen zijn hoog gespannen. Als regisseur moet je van goed huize komen om de strekking in enkele rake lijnen neer te zetten. Juweeltjes heb ik gezien van de verhalen van Toon van Tellegen, waarbij diepere lagen nauwelijks omzeild kunnen worden. Het verhaal zelf is in haar eenvoud zo’n diepganger, dat het nauwelijks stuk kan. Het raken van de juiste snaar, daar draait alles om, bij elk verhaal, elk gedicht, elk woord zelfs. Zodra het roert, ben ik verkocht. Het is de voeding voor mijn eigen weergave. In die zin ben ik, weliswaar niet letterlijk maar toch, net als Ronald Clark opgegroeid in het land der letteren.

Het vormt straks een klein belemmering. Waar moet ik mijn kostbare inspiratiebronnen huisvesten als ik naar iets kleiner wil. Het atelier op zolder, de slaapkamer en de huiskamer hebben alledrie een wand vol kunstschatten. Die kan ik op een klein appartement niet kwijt, of ik moet net als Ronald Clark de wanden voeden en daarmee mijzelf met een bibliotheek als woning. Leven tussen de boeken, het pure rijke leven. Vooralsnog moet er maar eerst een schifting aan vooraf gaan. Alleen wat er toe doet…Is dat hier in huis niet alles wat geschreven is?

Vandaag kwam ik hem meerdere malen tegen. Vroeger zei men het al. Homo homini lupus: ‘De mens is de mens een wolf’. Annie M.G. wist het al lang en had voor haar lieve dolende medemens een prachtige heen-en-weerwolf uitgevonden en hem vastgeketend aan zijn bootje in de mist. Wolven moeten  komen opdoemen, zodra die in woonwijken lopen is de geheimzinnigheid eraf en worden het makke schapen. Wil de wolf zijn mysterie behouden dan moet hij bij zijn sprookjesverhalen blijven of plotseling te voorschijn komen, out of the blue, totaal onverwachts.

De wolf haalt een wit voetje

Mijn eerste kennismaking met het dier was natuurlijk in de sprookjes van Grimm en Andersen.  Ik verdacht de geniepige wolf van de zeven geitjes van een ware slachtpartij onder alle sprookjesfiguren uit de boeken. Die snoodaard deinsde nergens voor terug. Het zou me niets verbazen als het ook nog eens tot een hanengevecht met de wolf van roodkapje was gekomen. Wolven waren niet te vertrouwen en zeker deze niet. Wie zo uitgekiend is om eerst een witte zogenaamde moedergeitenpoot op de vensterbank te leggen had vast en zeker veel meer op zijn kerfstok. Leerde mij als kind het karakter van de wolf kennen na Roodkapje en de drie biggetjes.

Mijn vertrouwen groeide weer omdat hij, in het stripboek van Don Bosco, het enige dat we zonder restrictie mochten lezen als jonkie, iedere keer als redder in de nood op kwam duiken als Don Bosco zich in een penibele situatie bevond. De grijze, hij hield het midden tussen hond en wolf, verdedigde de priester tot op het bot. Wat een held, zo’n wolfshond wilde ik ooit.

Vandaag liep hij los bij Hoevelaken. Dan ben je een wolf en zou je alle woeste Veluwezomen kunnen bewandelen of diep in de bossen schuilen en dan presteer je het om bij Hoevelaken de juiste afslag te missen. Een beetje wolf had dat toch anders kunnen bedenken. Het zijn de wolven uit de sprookjesboeken niet meer. Veeleer is het imago van de heen-en-weerwolf op hem van toepassing, die tegen beter weten in zijn pontje van de ene naar de andere kant van de rivier laat varen en verlangt naar menselijk gezelschap.

Pluk en de Heen-en-WeerWolf

Ik was gek op de wereldvreemde weifelende ‘woeste’ wolf in zijn lange regenjas met hoed. Vertederende blijdschap voer mijn hart binnen toen hij zijn bootje had opgetuigd met guirlandes, omdat Pluk weerom zou komen. Alleen al het idee was voldoende om hem jaren lang verder te laten varen in de verhalen aan mijn kinderen. Pluk stond met stip, dankzij zijn aanwezigheid, op een.  Zijn grote verdienste was het feit dat hij bij mist voer en zo bleef beantwoorden aan de ongrijpbaarheid van de wolf.

Vandaag was de dag dat ik voor het eerst met de pont mee voer van Vreeswijk naar Vianen. Het leek alsof de varende pont, waar wij op aan het wachten waren, over het water vloog, met als steun in de rug de ijskoude snerpende Noorderwind. Niets was minder waar. De schipper compleet met baard, scheepspet en babbels zette er de kuierlatten onder met zijn motortje. Heen en weer voeren wij en een associatie met Annie en haar eenzame wolf bleef enkel nog hangen op de handeling, om direct gevolgd te worden door een associatie met de Pontvaarder van DRS P.  Zie je wel. De mens is de mens een wolf, dankzij Annie M.G. Schmidt en haar meesterlijke versie en de stadse wolf uit het nieuws. Al mijn wolven huilden mee.

‘Ik zou zo graag een ketting rijgen, maar ik kan de draad niet krijgen…’ Wat schuilt er in een mens toch een wonderlijk vermogen om in een volkomen afwijkende associatie te belanden.

Twee zalen vol mensen, die allemaal hun eigen relatie hebben opgebouwd tijdens het leven met die ene persoon, waar het allemaal om draaide die dag. Zijn leven dat zo abrupt, na een maandenlang ziekbed, eindigde. Toch onverwacht, toch volkomen tegengesteld in de lijn der verwachtingen, ook al waren de prognoses moeizaam en vreesde men herhaaldelijk. Hij overwon alle obstakels tot de wil overvallen werd door een onoplettendheid, die hij zelf niet in de hand had. Hij raakte in de war.

Ik moest aan de ketting denken omdat het enorm druk was op het afscheid. Ieder van die mensen had even of wat langer opgelopen met hem, ieder van hen was een kleine of grotere kraal geweest aan de ketting, een kiezel op zijn pad, de weg, die hij gegaan had. Bij het laatste ritueel, het afscheid gevangen in een bloem, die bij hem werd neergelegd, reeg de ketting zich aaneen tot het snoer dat oneindig leek. Is dat de flits die je in het uur van de dood in beelden gevangen terug zal zien.

Er gebeurde nog iets opmerkelijks. Bij alle duizend doden die ik uitgestaan heb tijdens vorige droeve begrafenissen trok het hele arsenaal aan me voorbij en pochte verdriet met al haar andere verdrietigheden, waardoor het een zware en heftige ervaring werd. Of het door de entourage van het zalencomplex kwam weet ik niet, de kist stond prominent voorin, de bloemen eromheen geschikt, het was niet anders dan in een kathedrale omgeving, maar toch. Geen glas in lood dat gedachten uit elkaar liet springen in honderden minuscule vertakkingen, geen wolk wierook die een bevlogenheid met zich mee bracht, maar heel veel sprekers, die allen hun eigen parel aan dat snoer regen. Ik zou zo graag…. Het lied ging maar niet uit mijn hoofd.

Alle vrienden waren er, de familie die ik zo goed kende, het lief en leed in alle vertegenwoordigers was aanwezig. De woorden van de kinderen, die hun vader moesten missen sneed de gebruikelijke kerven in mijn ziel, waar eigen kinderen al eerder met dit bijltje hadden gehakt en nog steeds spaanders bij elkaar vegen om het beeld te helen. De woorden van zijn vrouw, dapper en sterk, ondanks de pijn, een knop om, zegt iedereen, een bovenmenselijke kracht denk ik, die gemis kan verwoorden, dat niet te vangen is, gevoel dat als een sluier zielen bindt. Zij hier en hij daar, een grens te ver en toch bereikbaar, de kracht van het verbonden zijn.

De pijn welt op, verdwijnt, zwelt aan en verdwijnt in opgerakelde herinneringen. De wijn, de broodjes, maar vooral de eigen bijna doodervaring is daar debet aan, begrijp ik nu. De aanvaarding van het feit, dat alles eindig is. Dát zorgt voor de andere insteek, het lied dat door mijn hoofd heen spookt, waar anderen, die daar aan het rijgen zijn, ook mijn levenssnoer voor een gedeelte rijgen. Dat besef ten voeten uit, niet de entourage, niet het aantal doden, niet de bloemenzee, maar de bewustwording van de eindigheid en een snoer dat ooit de laatste kraal zal rijgen

Weer een stralende dag op rij. Hoeveel zonuren mag een mens meemaken op een koude winterdag. Er lopen heel veel werklieden rond de flat. Ze blazen stuk voor stuk kleine tekstballonnetjes uit. Hun woorden waaien weg in de drukte, of in het heien of in het boren of in het geschreeuw zelf. Ze ploegen zich een weg door modder of bikkelharde grond, zoals nu, in de vroege ochtend, als de zon nog niet haar warmte heeft kunnen delen.

Dikke das en jas…

Ze trekken hun mutsen diep over de oren. Dat daaronder diepe fronsen liggen, wordt duidelijk als je de versmalde oogopslag ziet, die peilend de situatie van elkaar en de werkplek in de gaten houdt. Ze hebben de twee bomen, waarom ze dikke buizen moeten vernieuwen of leggen, naarstig met houten stambeschermers omkleedt. Wat slordig, de oude kastanje heeft haar kleedje met een sleep meegekregen. Er om heen, een allesbehalve veilige situatie, zwermen de schoolkinderen op hun fietsen of huppelend aan de hand van hun ouders. De honden die uitgelaten worden kijken wat misprijzend naar het aantal meters, dat voorheen een mals en groen grasveld was, maar waar nu de ijzeren platen het gras dieper de modder induwen. Tegels liggen klaar. De omgeving wordt straks gelijk aangepast. Het nutteloze groen zal straks een alleraardigst doorloopje worden met plukjes gras , in plaats van lappen.

Stralende winterdag

Mijn verbazing geldt de mannen. Ik heb het altijd stervens koud. Hoe warm ik me ook kleed, het eindigt altijd in een blauwdruk van mijn eigen persoon, zo’n winterdag. De vingers, de handen zijn van een doorschijnende ouderdom die niet strookt met wat de kalenderjaren aangeven. Om over de neus nog maar te zwijgen. Als het even kan is het de graadmeter bij uitstek voor opkomende vorst. Bij de minste daling van het aantal graden celcius is neus van de partij. Mijn voeten corresponderen met wat neus aangeeft. Tenen liggen bij het minste of geringste piezeltje koude los in de schoenen. Dat verwacht ik. Iedere keer als ik de kistjes uittrek ben ik verbaasd, dat ze gewoon nog vast zitten.

Dit fenomeen ken ik eigenlijk al mijn hele leven. Ik was een ramp op mijn Friese doorlopers. Doordat de koude niet alleen om mij heen maar ook in mij was geslopen en het hele buizenstelsel had uitgeschakeld, was het gevoel nergens meer aanwezig. Met mijn ijskoude vingers kreeg ik geeen fatsoenlijke strik of knoop in de onhandelbaar lange katoenen veters en op het ijzer van mijn schaats, had zich binnen enkele seconden een laagje ijs vast gezet waar de gevoelloze voeten in de gummi laarzen sneller van af gleden dan ze er op stonden. Met mijn tenen had ik geen enkele grip meer op de situatie, die waren een geworden met de bevroren geitenharen sokken in die zelfde laarsjes. Zelfs de dikke krantenbubbels in de oude afgedankte lange broeken van mijn broers voelden koud en stug aan, onhandelbare bobbels die nog meer belemmerden. O onbehaaglijkheid, uw naam is vrieskou!

Natuurlijk heb ik alle nieuwe snufjes uitgeprobeerd, die daarna in rap tempo op de markt kwamen, maar kennelijk heeft mijn lijf een ingebouwde antenne om alles wat anti-vries is qua werking te niet te doen. Wintervacht in laarzen is aan mij niet besteed, thermo-ondergoed doet op geen enkele wijze wat het belooft, extra sokken, extra wanten omspannen liefdevol de ijskoude klompjes onherkenbaar paars en doorschijnen wit aan het eind van de middag. Alleen de schoonheid en de liefde daarvoor weten me tot op het bot te verwarmen en omarmen. Daar heb ik gelukkig genoeg van om me heen. Chapeau voor de mannen van de werkvloer in hun ijzige koude en voor iedereen die onvervaart alles wat koude is met het grote gemak trotseert.

Ik versla de kou wel met het woord door het glas heen of met een wandeling, die net voldoende is om snel weer op te kunnen warmen en niet te doortrekken van ijzige vrieskou. De winter, als de zon schijnt is het fantastisch, zolang er maar opwarmertjes in de buurt zijn, letterlijk en figuurlijk.

Dromen in detail, wat een wonderlijke gewaarwording., net nog heeft iemand hele grote schuurwanden vol met kruiden gehangen, die moesten drogen. We moesten alert zijn op teken Die bleken zo groot als stevige kakkerlakken. Ja, ja. daar moet je het dan mee doen. iemand anders was hout aan het verzamelen en overal werden van die stilistische Woonmagazine plaatjes gemaakt. Ton sur ton rood bijvoorbeeld of een antieke fauteuil tegen een achtergrond van velours. Tapijten op de grond uit de grijze oudheid, waar de stalen in het museum van Amelisweerd niet bij zouden misstaan. De entourage was onbeholpen, wat agrarisch met houtvuren en grote ketels, soms hippie-achtig. De ruimte was enorm, ook om te dwalen. Misschien lag daar het antwoord in bestorven.

Of beperk je ruimte of vergroot hem. Aan mij de oplossing van deze puzzel. Of gewoon een droom en verder niets, geen uitduiding, maar een platte beleving. Nou geloof ik dar nooit in. Alles is van waarde. Dat bleek gisteren wel weer, toen ik mijn ziel had uitgeschreven en de vele reacties erop kreeg. Wat mooi, wat het heeft losgemaakt. Dat iedereen daar wel mee uit de voeten kon en uiteindelijk ik het weer een plek kon geven. Dat zijn de kostbare momenten in het bestaan, die we mogen koesteren. Noem het wijsheid, noem het filosofie, maar het gaat over de grens van de norm heen. Durven te zijn is een gegeven op zich. Het valt niet onder de noemer klagen, het valt niet onder de noemer aandacht vragen, maar het is een waarheid van het moment. Er gebeurt van alles om ons heen. Morgen kan het anders zijn.

Een waarheid als een koe is, dat ik buiten deze geestelijke verlichtende schrobbering, enorme behoefte heb aan lichamelijke inspanning. De fysio moet deze week toch echt wel op gang komen, anders ‘kuier’ ik met ferme tred richting sportschool,. Niet alleen het lijf slibt dicht, maar ook de geest. Ze krijgt vullingen waar ik geen vermoeden van had. Het is de hoogste tijd voor de balans.

Kan een dergelijke mijmering verlichtend werken. Jazeker. Als  we toestaan, dat de schellen van de ogen vallen en dat ook durven beamen, is er weer een lichtend pad. De antwoorden klinken door in de wijze raad of de vele harten onder de riem. Ze zijn niet aan leeftijd gebonden. Het heeft alles te maken met een beleving en die kan willekeurig plaats vinden op welke leeftijd dan ook. Je hebt wijze engelen van dertig naast stokoude argelozen. De tijd om erover te peinzen is in alle voegen aanwezig. Tijd is een onbeperkt gegeven deze dagen. Het zorgt ervoor, dat ik iedereen wat meer prime time met zichzelf toewens. Ook al heb je het razend druk, ben je ‘onmisbaar'(een discutabel begrip) dan nog zou er ergens ruimte en tijd moeten zijn voor wat vruchtbare gedachtespinsels.

Door de tijd ingehaald kan ik jullie dat als goede raad in ieder geval mee geven. Ik heb zeeën van tijd voor zolang het duurt. Dat is die onberekenbare, niet te missen factor, waar we te allen tijden rekening mee dienen te houden. Voor het te laat is. Wat wil ik zeggen voor het te laat is. In de reclame wordt het plat, maar de intentie is waar. Zeg tegen elkaar wat je voelt en geef de ander de gelegenheid om er iets mee te doen. Omdat het herkenbaar is, omdat we elkaar zullen ontmoeten op dat punt, zoals een wijze vriendin gisteren influisterde, omdat we daar de verbondenheid kunnen voelen van mens tot mens. Die ruimte geven is ontvangen. Ruimte dus, een droom die bewaarheid wordt, alles valt te duiden, als je er maar open voor staat.

‘Wat zie je er goed uit’. Wat voor je is, kan ook tegen je gaan werken. Ik zie er  niet ziek uit. Hoe beroerd ik me ook voel, er komt altijd een klein beetje make-up om de hoek kijken waardoor ik, dankzij wat gestifte lippen, er uitziet als het toonbeeld van rust, in de ruimste zin van het woord.

‘Een goed verstaander heeft een half woord nodig’, zei mijn moeder al. Dan denk ik aan het onzekere glimmertje in mijn ogen, de onrust in het lijf, de gierende longblazen, de denderende bloedvaten, het kloppend hart en de verborgen ongeleide projectielen van gedachten die door de kop schieten. Dat zou je kunnen zien, als je me kent. Mijn kinderen prikken er doorheen, alsof het bordpapier is en leggen in enkele streken de ware aard bloot. ‘Ach ja, onkruid vergaat niet’, lach ik terug op de opmerking. Dat dus. Wanneer durf ik de hele litanie aan klaagzangen open te trekken om te vertellen hoe het echt met me gaat. Wat ik voel, hoe groot de gedachtewereld is waar ik me in begeef, wat dat met me doet en de bevrijding die het woord me geeft. Ondergeschikt aan het onderwerp slik ik mijn eigen wereld in en ga mee in die andere. De wereld van verdriet.

Het overkomt me vaker dan me lief is. Ik ben er zo door van mijn à propos, dat ik vergeet dat ik naar het Hart van China kan kijken. Terwijl ik op de bank zit en zapp weet ik dat er iets belangrijks op televisie is, dat ik wil zien, maar ik kom er op dat moment niet op. Ik ben in de war. Niet om wat deze week het leven in haar beperking heeft neergezet, maar om die verstop-theorie van mezelf en het totaal ondergeschikt willen zijn aan alles wat erger lijkt, dan jou overkomen is.

Het besef kwam, toen ik een verhaal op Twitter las, van een man die zijn beklag deed, omdat hij zich gebruikt voelde door zijn vrouw. Hij had ooit haar dwingende levensstijl als een warm bad ervaren, omschreef zichzelf als de man met de dingetjes, die er niet toededen en die zij ook niet zo mooi vond. Hij genoot van haar mooie spullen, haar kamer, haar huis. Alles ging in zijn leven volgens haar wensen en toen dat leven voor een groot deel vervuld was, kwam er een spannende collega op haar pad. De goedzak, die alles altijd helemaal geweldig en goed vond, werd aan de kant gezet. Zijn beklag was het gevolg. Mijn reactie was als de reclame van ‘geschikt of ongeschikt’, waarbij het laatste vlak werd ingekleurd. Je had er op kunnen zitten wachten. De verbazing was er hooguit om het feit dat het zo lang duurde, eer deze omslag kwam. (de kinderen waren inmiddels pubers). Niet zij, maar hij had zichzelf gebruikt, had aangeleund tegen alles wat zij te bieden had, behaaglijk en comfortabel, zonder zelf keuzes te hoeven maken en stappen te moeten zetten.De beste man had zichzelf, lang geleden, in de steek gelaten en plukte nu de wrange vruchten van een leven zonder ruggengraat.

In die categorie schaal ik het leven niet. Genoeg om te bestaan en eigen keuzes te maken. De spiegel die voorgehouden wordt is helder. Het wegcijferen in welke orde van grootte dan ook, werkt verwarrend. ‘Hoe gaat het met je’ gewoon beantwoorden met de werkelijke staat van zijn en niet met een makkelijke beleefdheidsfrase is de eerste stap in die richting. Het benoemen van de onrust, de onzekerheid, het wantrouwen jegens het eigen lijf, is het antwoord waar men recht op heeft. Zij, die het uit oprechte belangstelling vragen en zij,  die het uit beleefdheid vragen en door de eerlijkheid zullen worden wakker geschud.

Het leven zoals het komt, in alle facetten, van klein tot groot, van miniem tot ongehoord en het besef dat élke trede telt.

Toch de kuierlatten weer aangedaan en naar het Centraal Museum getogen gisteren. Utrecht lag er zonovergoten bij en ik had zo’n behoefte aan wat mooie schilderstreken op een doek en wat geestelijke lafenis. Het was gehannes bij de audiotour. Wat er ook gebeurde, ik bleef het geluid niet door de meegeleverde koptelefoon horen. Weg met de overtollige ballast aan verhaal en uitleg, ik ga het wel voelen, was mijn impuls en de koptelefoontje kon weer tegen de circa vijftig andere aanleunen. Ze werden niet gretig afgenomen.

Het is er altijd een beetje donker, zelfs in de vernieuwde zalen. De schilderijen en sculpturen worden liefdevol en bezorgd toegedekt door het omfloerste licht. Alsof ik weer klein ben en met mijn moeder mee huppel naar het ondergrondse gewelf, waar in hetzelfde geheimzinnige licht en in een adembenemende geur het eeuwenoude schip de jaren lag te overbruggen. Onmiddellijk was er de sluier van heimelijkheid en nam dwalende beelden in mijn hoofd mee. Vikingen zag ik niet, veel eerder de nimfen en de witte wieven die er rond spookten. Ik ging iedere keer dapper de confrontatie aan, al klopte het hart me in de keel en wachtte ik op het spannende moment dat snijdende geur en het doembeeld samen zouden vallen.  Niets was angstaanjagender en tegelijkertijd heroïscher dan dit aardedonkere doorzetten. Weten en trotseren in een adem genoemd.

Tussen de zalen door overvalt het stralende zonlicht en het alledaagse in de schoonheid van de Utrechtse Singel of de binnentuin met het terras. Alsof het een abrupt onttrekken is aan de  mijmering en de afreis naar die tijden van weleer. Even losgescheurd zie ik de kleine kinderen lopen in tulen rokjes met hun toverstaf in de aanslag en nieuwsgierig naderend achter het glazen frame. Ze spiegelen mijn verbaasdheid en turen ongelovig naar binnen. Als ze weer afdwalen wandelt er een deel van mij met ze mee. Is het een verjaardagsfeestje? Bij de volgende stap duik ik weer het schemer in en laaf me aan de schoonheid van vooral Citroen en Toorop, die veel meer aan mijn ziel trekken dan Koch en Willink. De grof gevulde doeken van Charley spreken vooral haar emotie uit, de harde lijnen die de kaken verbeten vooruit steken en de doordringende oogopslag de wereld in slingeren, heel anders dan het tere en breekbare strelen van Paul Citroen.

Paul Citroen

Na drie zalen is de koek op. Ik kan niet meer. Stil zitten en peinzen bij Koch’s meest indringende werk, die ik  al vaker bij verschillende tentoonstellingen had mogen bewonderen en die het waard blijven om hun uitnodigende entree te aanvaarden en af te reizen naar weleer. Het zijn de vier jaargetijden. Tere en ingetogen voorstellingen van de naderende periode. Je voelt de winterkou, de discrepantie van het pasgeboren lam en zijn hoeder in zijn sombere kleurstelling doen bevroeden dat deze nieuwe lente het niet heeft overleeft, de kracht van een uitbundige zomer en de levendigheid van de goudgele herfst laten geen twijfel bestaan. Peinzend verlaat ik de ruimte. Er kan geen verbeelding meer bij.

Een dan nog, het absurdisme van een 3 D-etalage onderweg naar de auto lokt en ik ga de uitdaging aan. Een toetje, dat als glimlach besterft, de hele Oosterkade lang.