De stad lag niet naast de deur vanuit het midden des lands bezien. Als het donker en nat is, glimmend asfalt, linten rode achterlampen, langzaam en nog langzamer                 rijdende voorgangers is het zelfs mijl op zeven. Een hindernis in de uitlopers van de nacht, maar achteraf gezien de moeite waard. Een hele dag theater is elke keer weer een cadeau. Deze dag zat, tot op de minuut, vol met zoet of kritisch vermaak. Het leverde vannacht een mooie droom op. Een uil vloog in mijn armen en gaf me kopjes. Ik was me zeer bewust van zijn zachte verenkleed, zo zacht als de kleine grijze pootjes van poes Pluis in de vroege ochtend, als zij haar dagelijkse portie aanhankelijkheid toont.

Het begon allemaal met een wonderbaarlijke vertelling. Prachtig decor maar de tijd was met haar poppenspeelster stil blijven staan en samen dreven ze op golven van veiligheid de kinderwereld binnen. Een uur kan het dubbele duren. Daarna vielen we in een verfrissend totaal ander poppenspel, met echte kinderhumor. Dikke billen die omgebonden moesten worden als na een voortreffelijke mimische maaltijd de toiletgang gemaakt werd. Hilarische grote jabbertalkende moeder die uitrust op een veel te kleine bank. Het popje dat niet kan slapen en bang is voor vermeende spoken. Het was er allemaal en het speelde zich af in een ingenieus decor. De herhaling, de humor, de ontroering waren volop aanwezig en stroomden over het podium recht in hoofd en hart. Meesterlijk.

Op het ritme van gitaar en keyboard werd dankbare muziek gemaakt voor de allerkleinsten, mee mogen doen op het aangegeven ritme met klappen en stampen, zwieren en zwaaien. Heldere stemmen, oude thema’s. Ik verlang ondertussen naar de oude, malle liedjes van mijn Ubbie en Frummie cd-tje, die we met de hele groep tot in de details konden meezingen en uitbeelden. ‘Weet je wat ik in in mijn handen heb, dat is een geheimpje, weet je wat ik in mijn handen heb, dat is een geheim’ Nergens te vinden, dit bolwerk in alle eenvoud van boeiende kindertaal met onderwerpen met de egel als stekelig gevalletje en Ubbie die een rondje vliegt om de kerktoren met zijn grote oren. Op dergelijke momenten ga ik ook op zoek naar onderwerpen van bijvoorbeeld het prentenboekenliedjesboek met de ontroerende vertelling door Hakim vertolkt in het lied van Grijsje de grijze muis, die zo graag een ander kleurtje wil en waarbij we allemaal, mezelf niet uitgezonderd, van moesten huilen, omdat ieder van ons het gevoel herkende. ‘Ik ben zo grijs ik ben zo grauw, hoe moet dat nou’….Zeldzaam mooi en ontroerend. Niet eerlijk als die juwelen door je hoofd zweven en anderen daar aan moeten tippen. Mijn lat ligt hoog.

Ik kom er de clown tegen met zijn nostalgische verhaal over zijn levenspad. Te moeilijk voor de leeftijdsgroep die vooraan zit en in haast aangepast en daarmee op het verkeerde been gezet, door het zoeken naar de vertaalslag, die te maken viel. Feilloos weten de kinderen te vertellen dat de held, zijn grote voorbeeld, de clown van vroeger, in zijn hart zit. Toch de spijker op de kop.

De rij bij de lunch is zolang, dat de achtersten aan de beurt zijn als de bel van de voorstelling alweer klinkt. Wat korte veelbelovende presentaties en een wonderlijke, razend knap gespeelde, stereotype ADHD-er, die niet mee mag van zijn meester en bij ons(het publiek)moet blijven. Alle elementen zijn er, maar worden ook vaak overschreeuwd. Er wordt geknoeid met eten, wat ik moeilijk vind en de taal valt soms in onuitputtelijke scheldwoorden uiteen. Er tussendoor zijn er absurdistische  typetjes en is wel de ontroerende kant van deze beweeglijke genius te zien.

Een poppenspel met regenlaarsjes voor de allerkleinsten. Sprookjes vormen de sluitpost. Een heerlijk, verliefd Roodkapje, die overal in het decor onderdelen vindt van andere sprookjes en Borsato en andere nummers tussendoor zingt samen met een aandoenlijke wolf met een vet Rotterdams accent. Ze worden verliefd en de wolf belooft haar morgen pas weer op te eten, wat helemaal niet erg is, volgens Roodkapje, want ze springt altijd weer levend uit zijn buikkie te voorschijn.

Zo gaat een dag van in de wolken, een dag van cadeaus en met kinderen als publiek erbij altijd een extra verdieping, want hun reacties zijn onbetaalbaar en diepgaand.

 

Zestig worden en de beste kanten van het gedeelde leven aan je voorbij zien trekken is niet iedereen gegeven of gewenst. Ik vier verjaardagen niet of nauwelijks. Vooral geïnfecteerd door de rokerige overvolle uitpuilende woonkamers met de geijkte pepsels, sigaren op tafel en de rondgang van de boterhamworst met een kwart augurk erin, de blokjes kaas en de ossenworst en gevulde eieren van vroeger. Ooms en tantes, vrienden van mijn ouders schudden handen, knepen in je wangen, streken over je bol en als het even kon schoven we onder het pluchen kleed van de eettafel of doken de keuken in, toen we oud genoeg waren om de salade te maken of om haastig wat bowl weg te lepelen om ze te ontlopen.

Het heeft het tegenovergestelde bewerkstelligd. Voor mij geen feesten en partijen op een zeldzame Amerikaanse fuif na. Een gezellig samen delen met de kinderen is de uitzondering. Dus wel vieren dat we nog steeds al die tijd samen zijn en als goede herinnering aan hun vader delen we de jaren, die we ooit met hem konden delen naast het dubbele gevoel hem al die andere jaren te hebben moeten missen.  Zo blijft het tweeledig. Zonder verdriet, de vreugde niet. Zonder vreugde, de diepte van het verdriet niet.

De verjaardag van vriendinlief begon met het noemen van alle gedeelde levens met haar. Iedereen hoorde een kwaliteit van zichzelf in de betekenis van de vriendschap en wat nog belangrijker was, was het feit dat de spontane ontmoeting de heelheid van haar leven onderschreef. Iedereen werd genoemd en toen er, in de emotie, iemand overgeslagen werd, was haar reddende engel, haar lieve en aandachtige wederhelft.

Er was een heerlijke maaltijd en de avond zette zich voort met vooral zang, muziek en dans, drie belangrijke pijlers en wat kleine filosofie onderling, wat niet anders kon met haar bedachtzame natuur. Er werd een prachtige tango gedanst door hen samen, de meeslepende muziek, de emotie, de concentratie, de liefde van jaren, die er zo overduidelijk als een verlichtte wolk boven hing. Het was een wonderschoon samen zijn. De deelbaarheid vieren op de toppen van het leven met je deelzamen, iets om vaker bij stil te staan of minstens over na te denken.

demonstratie tango 1930, polygoon journaal

De tango vergleed in een workshop en bleek met name over volgen en leiden en daarmee vooral over vertrouwen te gaan. Met haar handen in de mijne en de ogen dicht gleed mijn volger mijn wereld binnen en gaf zich over. Tussendoor vertelde ze dat ze zo graag even uit haar hoofd wilde en dit bleek de ideale manier. Concentratie en het richten op iets wat alleen maar voelbaar is. ‘Aanvoelen’  en ‘Overgave’, wat een mooie aanvulling op de emoties die door de avond heen waarden.

Als ik had gekund had ik de late uren gebruikt om me leeg te dansen, elke vezel schreeuwde om beweging, de klarinet en de viool in de Klezmer, de opzwepende salsaklanken, de Afrikaanse ritmes. Steeds één dansje slechts en dan was het klaar. O jeugd, waar ben je gebleven. Oeverloos, grenzeloos, ademrijk dansen. Nu ademloos, eindig en beperkt uit de voeten. Thuis zag ik een liefdeloze en uiteindelijk liefdevolle relatie in gevangenschap van de vader en de zoon op televisie. Levens verschillen hemelsbreed. Sommige met en andere zonder. Ieder heeft zo zijn of haar eigen hemel. De mijne bereik ik vrijwel iedere dag, ergens, soms klein, soms groots en meeslepend, maar altijd daar.

Het was druilerig en de dag wilde maar niet oplichten toen ik ’s middags op de Tomtom naar Austerlitz reed. Ik zocht een supermarkt voor wat verdwaalde boodschappen en kwam bij  een lief klein exemplaar midden in het al even petieterige dorp terecht. Toch bleef het  handjevol huizen monumentaal door de prachtige bossen er omheen. Een klein stuk ervoor lag mijn bestemming van die dag. Het Beauforthuis. Hier kenmerkte zich dezelfde grootsheid in de sobere ambiance.

Het kleine kerkje met het voorhuis en het achterhuis, een verdwaalde schuur erachter. Ooit behoorde alles aan Johan Stoop, die er eerst een landbouwschool van probeerde te maken. Later werd er, met de komst van zijn schoonzoon, , een hervormde kerk aangebouwd voor de kleine gemeenschap. Zonder Napoleon was er geen Austerlitz geweest. Die had de aanzet gegeven om een monument te laten bouwen door zijn gelegerde manschappen en daar was het kleine dorp door ontstaan.

!805: Pyramide van Austerlitz

Herinnering: Uit de onuitputtelijke eend van mijn vader stroomde zijn kinderschaar. Blij en uitgelaten waren we dat we eindelijk uit de auto mochten. Ik was jong en weet niet meer precies de details. Wel de, in mijn ogen, enorme trap en dat lange zwijgende staketsel dat hoog en zwart naar de hemel wees. We wisten, eerst de trap, dan De Treek, de uitspanning met de speeltuin, daarna de bramen in het bos. Grote sappige bramen, direct te verorberen en mee te nemen om jam van te koken. Austerlitz en de Treek waren een begrip in de familie. Jaren later vierden we het zoveel jarig bruiloftsfeest van mijn opa en oma op die historische plek. Ik voelde het rijke voorname leven in elke vezel en wij mochten er een beetje van mee genieten.

Met de jongste dochter Anna en haar huwelijk kreeg het de naam De Beaufort en dat bleef zo. Ook toen de dochter verhuisde. Vriendin was jarig en wilde het op deze gewijde culturele plek vieren. Een wandeling met de vrijwillige boswachter Hans was de aftrap voor de liefhebber. We wandelden naar de boshut toe en kregen onderweg een uitgebreide verhandeling van de geschiedenis én, minstens zo boeiend, van de late paddenstoelen die zicht tegen de bomen aan vlijden. Een beginnende schemering kon niet verhinderen ze te bewonderen en in een kort tijdsbestek schotelde onze expert ons de porseleinzwam, die als een chinees theekopje licht en doorschijnend was, de oesterzwammen en de tondelzwam voor. De laatste heette eigenlijk tonderzwam, maar door zijn functie als fikkie stoker, de tondeldoos, had hij  in de volksmond deze geuzennaam gekregen. Halverwege toverde de begeleider een uilenpootje uit de broekzak om ons te laten zien hoe een kleine bosmuis het altijd af zou leggen tussen diens scherpe klauwen. Hij blies op een houten fluitje en door de bomen heen galmde de roep van de bosuil.

In de boshut, het kleine kabouterhuis met de rode luikjes, ooit het toneel voor een film. lag al het materiaal om herten van reeën te kunnen onderscheiden en werd er een boeiende uiteenzetting gegeven. Toen we de deur uitliepen was de avond als een blok gevallen en bleek het aardedonker te zijn in die luttele minuten die we binnen hadden doorgebracht.

Met brandend vuur en Glühwein werd de wandeling gevierd en de feestavond ingezet. Nergens anders had kerstverlichting zo’n passende entourage als hier in de bomen van het terras boven het vuur en de warme ketel. Mensen in hun dikke winterjassen, mutsen dassen en glimmende wangen van de aangename frisse temperatuur. Het feest kon beginnen, maar wij hadden haar al meer dan afgeroomd.

 

Moeders pappot. Ik beken schuld. Donderdagavond had ik gele rijst, sajoer boontjes en kippedijtjes gemaakt voor zoonlief, die niet kwam. Niet een bakje gele rijst, nee drie bakjes gele rijst. Mijn hand had de maatbeker van vroeger genomen en ik had geen protest aangevoerd. Diezelfde hand overspeelde mijn gemoed, toen ze een kistje vol mooie grote mandarijnen pakte van de kleurrijke oranje berg. Hand en hoofd spannen samen. In een nostalgisch verlangen vragen ze om-variatie op een thema- de groentepotten van Egypte., de bergen spinazie van het huis in de Amandelstraat, de pannen met spaghetti van Homburg en de vriendenschaar, de rijstbergen van een huis vol kinderen. Ik ben soms niet alert genoeg en dan laat ik hand haar gang maar gaan.

Ik moest de boer op. Het was pompen of verzuipen. Eten weg gooien gaat me aan het hart, dus trok ik met mijn feestelijke rijst naar mijn dochter. Daar was Batman toevallig ook. Met zijn zwarte masker op stond hij stoer voor mij. Goed volk hoor, Woest liet hij me door. Maar rijst en boontjes, grrrrrrrr, dat at hij niet. Gelukkig werd het pak al ras omgeruild voor een brandweerman Sammetje, eerst nog even met het Batman masker vervaarlijk grommend, maar al ras zoetjes zonder, boven de lego. De thee doortrok een gouden pais en vree.

Terug in de auto dacht ik na over die gewoonte om nog steeds een half pak rijst in de rijstkoker te laten ruisen. Een groot nadeel van tegenwoordig is het feit dat er ook niemand meer is, die die overschotten soldaat maakt in de dagen daarna. Hier en daar wipt er dan nog wel een zoon langs, vlak voor de voetbaltraining, maar dat zet geen zoden aan de dijk. De jongste leeft op een eigen dieet om zijn six pack te bevorderen en mijn eetlust is die van muizenhapjes. Het schiet niet op. Eens zal ik het leren.

Het is handig. Bij onverwachte aanschuivers heb je altijd wat. Uit de diepvries vind ik het minder. Toch maar weer eens beter mijn best doen op de juiste hoeveelheden en hand diep in de jaszak stoppen tijdens het shoppen. Er was wel een fantastische aandoenlijke ingesproken boodschap met duizend bedankjes en een kus voor de heerlijke maaltijd. Misschien toch niet eens zo’n gek idee. Af en toe eens even een kind verblijden met een onvervalste maaltijd van moeders, breed uitgemeten.

Hoe verlang ik soms naar de gehaktballen van mijn moeder, of haar geurige kippensoep. Het grote geheim was het piezeltje foelie, dat er inging, maar hoe ik mijn soep ook ‘foeileer’…het komt niet eens in de buurt van de nostalgische smaken in mijn bovenkamer.

Dat is het. Nostalgie kruidt alles lekkerder. Daar hangt, buiten de geuren van de soep, de gemoedelijke zorgzaamheid van mijn moeder als een vleug doorheen. Naast de enorme pan op het fornuis drijft er moederlijke liefde als de grote glazen vetbel bovenop de soep, de lekkerste. Het doortrokken mergpijpje is gekruid met de fijnste warme genegenheid. Er kan geen verse 2018soep tegenop, tegen die soep uit de Amandelstraat van de jaren zestig.

Voor mijn kinderen is het anders. Kaneel, kurkuma, djahé, koenjit, ketoembar, knoflook bevolkten mijn pannen, maar zullen ze later ook zoeken naar de juiste combinatie moederliefde en kruid. Men wist het vroeger al en ook ik weet het zeker. Die oer-Nostalgie…Er is geen kruid tegen gewassen.

Ik ben er achter. Wintertijd zuigt energie door het late begin van de ochtend. De duisternis blijft bij somber weer lang hangen en je moet van goede huize komen of over een adequate wekker beschikken om dan toch energiek uit bed te stappen. Het zal altijd met een ondertoon zijn van een diffuus verlangen naar het heerlijke warme holletje tussen de lakens. Ik ben een ochtendmens. Het druilerige weer brengt een vertraging in het denken. Het zorgt er voor dat de passiviteit langer blijft hangen op een dag, later naar bed, ergo, later op. Een gat in de dag als mijn Iphone elf uur aangeeft. Niet te geloven.

De dromen waren zoet. Ik wandelde in een groot met bomen begroeid landschap. Geen bos, daar was het te open voor met hier en daar heiige grassen, struiken en soms een vergezicht, alle bladeren zorgden voor een verende tred onder mijn voeten. Het voelde fijn, ik kon de geuren snuiven. Aangename aardegeuren, zoet van herinnering. De vreedzame stilte bracht rust in het lijf en zorgde voor een zekere balans. Ergens in de verte zongen meisjesstemmen een lang verbeid lied. Karikaro mègenyèk….En hun hakkenschoenen tikten driftig het ritme mee, terwijl de rokken zwierden en draaiden. Ik was in Hongarije bij een goede wijze vriend op bezoek. Hij was het die me, ooit, lang geleden, de wijsheden voor een volwassen leven had bijgebracht. Bij hem legde ik mijn kinderlijke gewoontes af en vormde zich het denken, de liefde voor de natuur, de zoete humor. Ik leerde grenzen aanbrengen in mijn onbesuisde emoties. Beteugelen heette het.

Er was destijds een natuurgebied hier vlakbij in Driebergen. Een oud en verlaten Groot-Seminarie, waar we vrienden werden met de winterdag, het houthakken voor een open vuur dat warm hield buiten of  in de enorme open haard. Een reetje, dat door de bossen zwierf. Het was een versie van het kleine geluk dat je ten deel valt, als je er open voor staat. Ongetwijfeld gewijde kaarsen aan de enorme kaarsenstandaard, trapsgewijs en met gemak brandden er twintig vuistdikke. De haastig leeg getrokken cellen van de seminaristen, de oude bibliotheek met de dikke foedralen, open gewaaid in de koude windvlagen. Hier en daar gescheurd of haastig van hun planken getrokken, een paar verdwaalde Jezussandalen. Het kruis in de kapel, dat op een dag door dronken gasten over de schouder de rijksstraatweg af werd gedragen. Een belijdenis tegen de wandaden van een loslippig alcohol gebruik en overmoedige leven. Iets verderop werden ze opgemerkt door agenten, het kruis kwam niet meer terug op haar oude plek en de donkergetinte zwijgende schaduw sprak berouw om die zonde.

De wijze vriend schreef zijn verdriet om zijn trouwe viervoeter, die in zijn warme schoot de laatste adem had uitgeblazen. Als je alleen woont en er is zo’n fijne trouwe zielsverwant die op je wacht, bij je wilt zijn, lief en leed feilloos aanvoelt, dan is het verdriet groot. Het maakt niet uit of het mens of dier is. De ondraaglijkheid zit in het gemis. Het trouwe wachten, de vreugde die opsprong met vier modderpoten, de eenzaamheid van het niet meer hoeven zorgen. Een bak met voer, wat liefdevolle woorden, gesprekken die je voert om te laten weten dat er meer is dan genegenheid alleen, zorg en aandacht. Hond en poes zijn net zo onderhuids geworteld als de liefde. Het verdriet is diep. Dat maakt het verschil. De mate van belangrijkheid en de manier waarop je een gelijkgestemde ziel binnen laat komen. In die kleine Hongaarse roedel van de man woont nog één hond, die de leidersrol automatisch heeft overgenomen. Wat wonderbaarlijk is, is dat soms zijn blaf die is van zijn trouwe vriend.

Dromen

Ik loop over de verende grond en voel me vertrouwd tot in de kleinste vezel. Een zoete reden om niet te stoppen met dat fijne onbezorgde gevoel. Dat blijkt als het gat in de dag ineens weer meer realiteit wordt boven mijn gekoesterde dromen.

Vriendin en ik hadden ons genesteld in de overvloedige kussens van de bank naast het vlammende haardvuur, dat de longen aangenaam bleef verschonen van roet en rook. Een oud leerling kwam eerst een dikke knuffel brengen en toen de bestelling opnemen en ik stelde haar vriendin voor als mijn kompaan in de tien jaar dat we bij de band zongen. Niets was minder waar. Naarstig herstelde ik, op haar ongelovige blik, mijn wonderlijke vergissing, maar wist onmiddellijk waar het vandaan kwam. We hadden het uitgebreid over de band gehad. De bandvriendin en zij stonden qua vriendschap op dezelfde hoogte van de vriendschapsladder. Beiden op de bovenste tree. Met haar kon ik tonelen als de beste, maar ook lief en leed delen, alles vertellen, eigen zijn en dat was met de bandvriendin ook. Meer dan vriendin of zus, waren ze een stukje mij, gedeelde harten, een thuiskomen.

Bij een vorige ontmoeting

Na een lekker glaasje wijn en gespreksstof die de maand moest overbruggen van gemis, wandelden we klein Suriname binnen. Aan de hand van warme geurige Darjeeling thee werden we door de Hindoestaanse keuken gevoerd en bij het zien van de goudgele korma en de Chana Dahl en de prachtige en ongetwijfeld heerlijk geurende Basmati, was er alleen nog het tafeltje voor twee, de aandacht, de vriendschap en wij tweeën. Wat een mooie kleine gelukstreffers in een mensenleven. Een moment van bezinning op de waarde van een hechte verbondenheid.

De leerling voerde me later terug naar het feit, dat kinderen je een schoolleven lang en langer nog, trouw kunnen blijven in hun aanhankelijkheid en het blijft een feit dat een groter compliment nauwelijks denkbaar is. Als ze zelf de status van zelfstandigheid hebben bereikt en ze denken nog met liefde en genegenheid terug aan hun eerste steunpilaren dan is het goed. Die status heb je niet, die verdien je en daar is vooral de geboden veiligheid en geborgenheid onderdeel van geweest.

Met vriendin bespreken we de grote en kleine zorgen, twijfels, de verschillende stappen en de ontwikkelingen waar ze midden in staat, met een grote verbouwing voor de deur en een leven in een schuur, een tiny house-wife. Humor zet de overlevingsdrang op een. Ik moet denken aan een lied van lang geleden: ‘Kom Kees het is maar tijdelijk, het zal wel weer overgaan’ van Leen Jongewaard uit de musical ‘Eerlijk duurt het langst’ met teksten van Annie M.G. Schmidt.

 

Kom Kees, het is maar tijdelijk Het zal wel weer overgaan Kom Kees, bekijk het kalmpjes aan. Rotzooi is onvermijdelijk. Laat ze d’r gang maar gaan. ’t Waait weer voorbij geleidelijk aan. Donkere dagen, pokken en plagen, tegenspoed. Schoppen en slagen moet je verdragen, ’t komt weer goed. Kom Kees, het is maar tijdelijk. Zet al je zorgen opzij Kom Kees, ’t gaat allemaal weer voorbij.

Niets is minder waar. Uiteindelijk is alles betrekkelijk en we komen vanzelf uit bij de vlag, die de lading dekt en die precies aangeeft wat er te doen staat in tijden van chaos. Dan hou je het hoofd koel door te denken: ‘First things first’. Laat het koppie niet gek tikken door alle opdrachten, die door het hoofd zweven als kleine papieren vliegtuigjes.

Er was nog een grappige constatering. Bij de zorg om een van de dochters, moest ze uiteindelijk constateren, dat het niet anders mogelijk was, diens malende denkhoofd, want was het niet een aartje naar het moertje. Mooi gespiegeld. Het leverde een bevrijding op en een klaterende schaterlach. Dat is het voordeel van een heerlijk potje sparren. Als alle den(k(drieten naar eenzelfde punt verwijzen, brengen ze licht in de duisternis.

In de druilerige decemberstraten van het oude stadje namen we afscheid van elkaar. Lieve knuffels en nieuwe vooruitzichten. De gouden opbrengst van een warme vriendschap.

 

 

 

We dalen af naar de Goddelijke komedie en ik merk dat ik de schilderingen van de hel nauwelijks kan aanschouwen. Geen zin meer in al die bitterheid en ellende. We zijn als mensheid zo kwetsbaar en er is al zoveel agressie en verdriet, geweld en negatieve emotie onder ons. Ik wil blijven geloven in de mooie kanten van het leven en me geen voorstellingen hoeven maken hoe gif eruit kan zien, als ze eenmaal rondgestrooid is. Noem het naïef, of struisvogelpolititek, maar het is mijn eigen verkozen overlevingsdrang. Ik blijf geloven in het goede der mensheid. Dantes hel trekt voorbij en blijft hangen op zijn alles omvattende en tragische liefde voor Beatrice.  In diens Vita Nuova erkent hij zijn noodlottige liefde, brengt de hoofse liefde op een hoger niveau en draagt de wereld der poëzie naar het volk. De wending naar treurzang en tragedie zet in als Beatrice overlijdt.

De kosmos wordt vertaald in twee gevoelsmomenten en mijn voortvarendheid steeds tijdig afgeremd. ‘Nu niets meer doen, laat het rusten en kijk. Het is de juiste manier. Een hele week naar het werk kijken levert stof op, letterlijk, voor de volgende sessie. Met een vooruitziende blik had ik nog een maagdelijk wit doek meegenomen én bij gebrek aan een levend model een foto van mijn, als bruidje verklede, dochter met een uitstraling die Beatrice niet zou misstaan. Peinzend en devoot, een ingetogen houding, de hand op het hoofd gelegd. Het voordeel van een eigen interpretatie is, dat de opgezette pruik met zwart haar in een handomdraai van een roodbruine golvende middeleeuwse maagdelijkheid wordt. Nu kan ik me nog een hele week bezinnen op Dante en zijn onbereikbare liefde om een passende omgeving te vinden. Wie weet wat er op mijn pad komt. Wat is het scheppend proces toch verheffend.

Ik heb met de dichter te doen, die lijdzaam toe moet zien dat de onbereikbaarheid van zijn getrouwde verlangen, ingewisseld wordt voor een eindige dood. Het brengt zo’n deernis in hem teweeg, terwijl je zou menen dat die afstand op voorhand ten enenmale zijn lot was. In de dood hadden ze zelfs meer verenigbaar kunnen zijn, maar niets is minder waar. Ze drijft onbereikbaar ver af. Het beeld staakt bij haar eeuwige jeugd. De schilder Dante Gabriël Rosetti zet de toon met beelden van zijn geliefde Dante en diens Beatrice. Voor eeuwig en onlosmakelijk veroverden ze de wereld.

Gevoelsmomenten

We hebben allereerst een boeiend gesprek over Dantes Inferno aan de hand van een van de schilderijen in Bologna, waar zijn hel tot in elk gruwelijk detail te bestuderen valt en waar al twee keer een aanslag op is gepleegd door het sterfelijke lot dat de profeet Mohammed ten deel viel. Het blijft boeiend om de kunstgeschiedenis uit te rafelen en ontdekkingen te doen, die verder helpen bij het proces, dat verdieping heet. Als een vriend langs komt en verhaalt van de Kosmos die hij aanschouwt aan de hand van mijn foto’s, komt er een dimensie bij. De kracht van de kosmos als voorstellingsvermogen voor de beleving van hel, hemel en vagevuur. De bron van het licht, de sterrennevels, het ontstaan van die kosmische krachtenvelden dragen voldoende in zich om de verbeeldingskracht van Dante in te bedden. Het blijkt een Hemelse avond te worden.

Inspiratie door Dali

We verbazen ons dat zelfs Dali met Dante aan het stoeien is geweest en er gaat een nieuwe wereld voor ons open. Het wordt direct omarmd door een van ons en het beeld van de doorschijnende, bijna esoterische wezens vinden vorm in krachtige tekeningen en uiteindelijk op doek. Deze verbinding van het Middeleeuws vertaald naar een vrijzinniger heden ligt ons beter dan het minutieuze gekaderde vroege werk en we kunnen los. Die bevrijding, los van het realisme, wordt een queeste naar de schoonheid. Wat een werelds genoegen.

Op de een of andere manier is er iets fout gegaan in het systeem. Waar vroeger de beweeglijkheid zo hoog in het vaandel stond, dansen nu alleen de vingers nog maar over de toetsen. Een dagje in de onderbouw is andere koek dan het verglazen van de dagen met kleine uitstapjes naar her en der.

Het besef is aangewakkerd door een terloopse opmerking van zoonlief, die een fanatiek beoefenaar is geworden van een strak sportschema met een dieet aan van een eiwitrijk, koolhydraatarm menu, groenteshakers en noten. Normaliter plande ik de week vol met museumbezoek, wandelingetjes, vriendinnen en nuttige of onnuttige bezigheden, maar met de winterdag en de drukte van de feestelijke hoogtijdagen in deze tijd van het jaar, leek de agenda geen uren meer te hebben voor dergelijke gezonde variaties op de dagelijkse sleur. Ik was  met de eerste kou, het vallen van de bladeren en de nattigheid een beetje ingesluimerd, alsof ik aan mijn winterslaapje was begonnen. Een Doornroosje in de dop.

Doornroosje / Moeder Aarde door Louis Sussmann-Hellborn (1878)

Ik verzuchtte bij het naar beneden slepen van de nodige sintsurprises tegen zoonlief het tekort aan zuurstof en hij sprak de legendarische woorden:’Misschien beweeg je te weinig’. Meer was niet nodig. De kiem was gelegd en ik ging nadenken over het dagelijkse patroon van de afgelopen dagen. Ik was aan het ‘cocoonen’ geslagen. Het liefst dook ik na elke gelegenheid lekker op de bank om suffig naar wat programma’s te kijken of wat aan het ontwerpen te slaan voor vertellingen en dergelijke prietpraat en om achterover te leunen op het gezapige protest van velen, dat ik veel te veel deed.

Ongemerkt was ik er in gaan geloven. Hoe alert moet je zijn. Zondag mompelde hij me  de legendarische woorden toe en na twee dagen is het besef ten volle ontwaakt. Wat nou, rust nemen. Niets werkt funester. een beetje wordt meer en een verlangen naar niets doen in een  energie die tot het nulpunt daalt. Dat redt men niet met een kringloopje of een boodschap om het even.

Als een prinses op de erwt ben ik in de schulp gekropen en heb me er volledig in gewenteld. Alle matrassen dik om de oren, de buitenwereld, de grote boze buitenwereld met kou en nattigheid, gesmoord in een schemerlamp en kaarslicht. Die slimme kleine grote man van mij met zijn gedecideerde kijk op het leven had volkomen gelijk.

Het besluit staat vast en daarmee wordt waarschijnlijk de angst om het aangedane hart verslagen. Ik heb het adres gezocht van een betaalbare sportschool, mijn oude heeft na een verbouwing de prijzen nogal drastisch omhoog gewerkt en het bewegen hoeft niet te resulteren in het vel dat over de oren getrokken wordt. Een kleine beetje reserve mag er zijn. Straks ga ik me melden. de twee uur longfysio die ik nu heb, kunnen niet verhapstukken wat men normaliter bewegen kan en alleen er op uit is altijd een dingetje, want op sommige eenzame wandelpaden voel ik me allesbehalve senang. Laten we starten met een uurtje per dag. Het moet te doen zijn.

Alleen het voornemen al verkwikt. 2018 is een jaar van bezinning geworden, een grote pas op de plaats, een keerpunt naar dit bewuster leven. De basis wordt gelegd. Tussendoor vriendinnen, musea, schilderen, schrijven en genieten. De bank mag weer terug op haar plaats, als laatste in de rij. Luisteren naar goede raad en erbij blijven als anderen de wijsheid in pacht hebben. Toppertje hoor, die zoon van mij.

 

De winter kruipt er een beetje in. In de ochtendberichten stond dat het leven een verandering van leefstijl nodig heeft in plaats van de hoeveelheid medicijnen die we gemiddeld slikken. Wat mij opvalt (maar hé, ik ben ook maar een leek) is dat mensen een angstcultuur aangekweekt krijgen. Ik schreef het al eerder. Mijn moeder had een gulden stelregel. Alles waar te voor staat deugt niet. ‘Behalve tevreden’, antwoordde een alert persoon. Ik heb het idee dat mijn medicatie voor de longen voor geen meter meer lucht laat opnemen. De hartmedicatie zorgt er aan de andere kant voor, dat ik me zekerder voel, omdat daar alles onder controle lijkt te zijn. Waar komt dan die moeheid vandaan. is het nog steeds een nasleep naar een zomers verlangen. Donkere ochtenden , die druilerig en zwart beginnen. Het bed dat stukken warmer is dan haar omgeving. De vermoeidheid hangt onder mijn ogen als een vleug blauwgrijze weerschijn. ‘Je doet teveel’, zeggen mijn toehoorders, maar niets is minder waar. Waarschijnlijk doe ik op dit moment te weinig. Bewegen is het nieuwe stokpaardje.

De vicieuze cirkel heeft toegeslagen. Ik ben kortademig, dus kan minder uit de voeten, dus ben nog kortademiger, dus kan nog minder uit de voeten, enzovoort. Het is  het grote angstsyndroom der ouderen. Wordt geen bankhanger of een begonia-aanbidder, want dan ben je de klos. Ja ja, makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe zit het dan met die vochtige atmosfeer, die me de adem afsnijdt.

Natuurlijk, op een dag zijn er altijd ergens wel drie of vier ontmoetingen. Ik moet vandaag met iemand een verhaal doorspitten en op de rails krijgen, ik ga naar de fysio en zoonlief is zijn middagmaal voor een deel vergeten, dus breng ik dat zo langs. Dan is er waarschijnlijk nog een ontmoeting te verwachten met vriendin voor onze gezamenlijke vertelling, dus saai is het leven niet en het wordt er ook echt niet passiever op. Feit blijft dat het amechtig hijgend gaat.

Het brengt me naar vorig jaar waar ik een mal hoestje had ontwikkeld en dezelfde moeheid me overviel. Daar rolde het infarct uit. Destijds had ik wat pillen tegen de hoge bloeddruk en ging vooralsnog op eigen kracht, maar Bruin trok het niet. Zover was duidelijk. En nu dan. Die negen farmaceutische hulpmiddelen lossen de benauwdheid niet op en ook niet het gevoel van intense vermoeienis, maar zonder pillen zou op dit ogenblik als drijfzand voelen. Mensen zouden hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen, stond vanmorgen in het artikel. De interpretatie is zeer persoonlijk. De een piept al bij een schaafwondje en bij de ander moet eerst het bot achterstevoren staan, bij wijze van spreken. Dat laatste lijkt me rigoureus, maar verbeeldt met name de intensiteit waarmee pijn verdragen kan worden.

Balans

Een gezonde levensstijl zou ook een teveel aan sport kunnen opleveren, een overdaad aan beweging, een fanatisme dat de perken te buiten gaat. Ik sportte drie keer per week twee uur voor het infarct manifest werd. Daar ging duidelijk iets fout. Ik wist dat het hoestje vreemd was, maar als ik naar de dokter ging, was er steevast hetzelfde riedeltje en het gevoel door de bril van een hypochonder het leven te bezien. De fysio vond me wel weer rijp voor de sportschool, onder de vleugels van de kenner uit het vrije veld in. Het voelt niet goed. Maar ja, je kan ook niet in lengte der dagen zo gefocust blijven op jezelf. Daar word je pas echt beroerd van. Hoe nu verder.

De paden op….

Doorgaan met ademhalen lijkt me een goeie en verder wat minimaliseren met het hooi op de vork, waar aan de andere kant de training van het vege lijf erin mag blijven, balans zoeken en vinden. Nee, met Tai chi of Mindfulness red je het ook niet alleen. Lichter leven, te beginnen met de ochtenden en een zomertijd, mijn chemische fabriek in balans en voldoende ontspanning.  Leefstijl dus, geen sinecure. We gaan het zien. Te beginnen met een robbertje rond de Lek. De paden op, de lanen in.

Je kunt niet alles bewaren. Soms is dat jammer. Tien jaar geleden vertelde ik voor het eerst de Chinese nachtegaal. Het verhaal in het boek was lang en breedsprakig. De prenten spraken voor zich. Door de illustraties uit het boek te gebruiken werd het verhaal al tot de essentie ingekort. Van de week hoorde ik het hele boek tot op de letter nauwkeurig verteld worden. De toehoorders haakten halverwege af, de verteller werd zenuwachtig en ging hoog in de stem zitten. De platen konden het verhaal niet meer bij houden. Het werd een rommeltje door de enorme hoeveelheid aan attributen, het wisselen van decor, de kamishibai die er hulpeloos bijstond met haar prachtige platen en de grauwe nachtegaal die achteloos voorover lag, terwijl zijn gouden evenknie druk en aanwezig heen en weer galmde in de overdaad aan woorden.

de Chinese Nachtegaal

Er tussendoor speelden kinderen van het huis en keek het beoordelende publiek kritisch toe. Ik zocht thuis de computer na op het bewerkte verhaal van lang geleden, maar helaas zat daar de Nachtegaal niet meer bij. Ik had nog wel de foto’s. Er waren zulke beeldende zinnen bij en de verteller maakte er in haar zenuwen nog veel mooiere van. ‘Ze leunde tegen de lucht’ werd ‘Ze leunde tegen de wind’. Ik zou dat graag willen kunnen, tegen de wind leunen. Soms word je door de wind gedragen als ze in je rug duwt en soms snij je er doorheen, maar niet op de poetische wijze van dit kleine meisje in het land van de keizer. Het publiek vangen met woorden op dezelfde wijze als de keizer zijn nachtegaal de vrijheid ontfutselt om daarna de bevrijding ten volle voelbaar te laten zijn. Dat is de beleving ten top. Morgen gaan we aan het schrappen en het wordt een juweel, want dat heeft deze kleine nachtegaal in zich.

De poort in de Amandelstraat

Vannacht droomde ik van bergen paprika’s. Niet een klein beetje, maar echt bergen. Er dwarrelt momenteel nogal wat door het hoofd met al die surprises en gedichten, die straks uitgepakt gaan worden. Het weer en de afgelopen gebeurtenissen zijn ingedaald als een oververmoeide oude dag en ik voel even de leeftijd  tot in de kleinste vezel. Het heeft ook alles te maken met het grauwe sombere weer. De droom speelde zich af in het ouderlijk huis aan de Amandelstraat. De kinderen op school waren er en het begon allemaal in de slaapkamer van mijn vader en moeder. Daarna liepen we door de keuken de tuin en de poort in. Voorbij de tuin van de buurvrouw lag het landje van school met de bergen rode paprika’s. In de droom verzon ik er gerechten mee, goulash en paprikasalade, terwijl er flarden gedichten doorheen zweefden.

Ik schoot wakker met een diffuus gevoel van haast. Ik moest de kippenpoten laten rijmen met de venkel, de pompoen, de courgette en de selderij die ik gisteren in het mandje had geschoven, nu het hoofd toch met eten bezig was. Er kwam geen rode paprika aan te pas. Dochterlief zou de Vega-champignonnensoep maken. Anderen zorgden voor brood, salade en toetjes. Ik voor een ouderwetse kippensoep met een moderne biologische vleug. Zonder paprika, dat dan weer wel.

Ergens voel ik me als het kind dat leunen kan tegen de wind en zal ik de roep van de grauwe nachtegaal horen, zilveren klanken uit een gouden keeltje, straks…Bij dat hartverwarmende samenzijn.

Kleine wolkjes wit, als adem die zich verankert in de vrieskou, kleine wolkjes lichtgrijs en tussen door, kleine wolkjes grijzer. Zoveel tinten om een lucht mee samen te stellen. Tijd en rust zijn de twee belangrijkste elementen en een weten hoe schakeringen in kleur zijn opgebouwd. Eigenlijk is 50 Shades of Grey een bezoedeling van alles wat met de edele nuance van kleur te maken heeft, want nooit meer kan je het grijs los zien van de titel van de film en het boek, als die eenmaal de geest heeft bereikt.

Paynes Grey

Er zijn vaker negatieve verbindingen gelegd met deze uit lagen opgebouwde kleur. Stalin, zo leert Het geheime leven van de kleur van Kassia St. Clair mij, werd ook ooit vergeleken met een grijze vlek, die geheimzinnig bewoog en geen sporen naliet. Het boek volgt ook de sporen  naar het ontstaan van het Paynes Grey. Een zorgvuldig samengesteld mengsel van Pruisisch blauw, geel, oker en Karmozijnlakrood. Paynes Grey is een belofte voor een atmosferisch perspectief en heeft niets van doen met de betekenis, die in de film werd gelegd, het aardse grijs.

wolkjes

De meester loopt rond en strooit zijn opdrachten. Langzaam begin ik de opbouw te begrijpen, de gelaagdheid, de belangrijkheid ervan. Met zijn woorden in gedachte. ‘Ik leer je geen kunst te maken, ik leer je de techniek. Wat je ermee doet, is aan jou.’ Ik stip, ik veeg, ik penseel het gewolkte oker, wit en bruin over het boek en voel de jaren erin trekken. Oud en beduimeld, met een zachte glans van het licht. Nog een aantal lessen te gaan, maar onmiskenbaar ingewijd te worden in de betekenis van de kleurenleer en daarbij deze edele kennis.

oud en beduimeld

“s Avonds, na de geslaagde inkopen voor Sint, kleine cadeautjes met grote betekenissen, zit ik in de oude molen en luister naar een vertelling. Het is de doorloopavond met een bij elkaar gesprokkelde hoeveelheid aan vertellingen en verhalen voor de uiteindelijke Avond van Mevrouw Sprokkelhorst. De schuchtere vertellingen van mensen, die een try-out doen, met alle zenuwen die door kelen gieren en soms te horen zijn in een schrille klank, een hapering, een verspreking. Wij horen aan en kijken toe. Geven aanwijzingen bij een te breed uitgesponnen verhaal. Geven de raad de bol wat op te winden, het verhaal te beperken tot de hoofdlijnen. Hier en daar wordt een lichtadvies gegeven , is er een aanvulling op het decor. Een inwijding in de geheimen der Kleinkunst met een grote K. De avond voedt en geeft bestaansreden aan nieuwe inzichten, gevoel verwarmt zich aan de saamhorigheid. We klinken op de belofte. Het gaat goed komen. Ook hier gaat het om de diepere laag.

De oude molen

Het zijn de dagen der veranderingen, letterlijk en figuurlijk, van lichaam en geest. Op kleine en grote schaal vinden schijnbaar kleine wendingen plaats met een grote omvangrijke uitwerking. Er worden ingrijpende gebeurtenissen mee ingeleid. Het zijn de dagen voor de midwinterwende. Een stukje duisternis doorspekt met een erewoord op het licht en een nieuw begin. Voor de zussen met hun nieuwe huizen, voor de zoon met zijn herboren lichaam, voor de beloftevolle aanwassende bolling onder de trui van de dochter, voor de oude met een nieuw leven.

Pluis speelt een spelletje met een klein sluitertje, instinctief een prooi met een verdediging van poot en tand. Door alle ervaring heen klinken de woorden als een echo na. ‘Wat je ermee doet, is aan jou’. Dat en niet anders.

 

Door alle commotie is me de fysiotherapie gisteren geheel ontschoten. Het was bijzonder aangenaam om weer een dag te hebben, die voortkabbelde zonder afspraken, maar ’s avonds begon het geweten te knagen. Hoe kwam ik aan die rust en vrijheid. Stiekem afgesnoept. Gestolen tijd doet zoet rusten.

Door de relaxte stand waarin de geest verkeerde, ontstond het idee om ’s avonds een plaatsje te boeken voor de film Bohemian Rhapsody. Om het parkeergeweld voor te wezen, dacht ik slim te zijn en uit te wijken naar Leidsche Rijn, waar de vierkante logge kolos van beton, glas en blinkend staal  me opwachtte met zijn langoren voor de parkeerhavens en bij de deur. Het enige voordeel was het feit, dat er altijd te parkeren viel en gratis dacht ik, maar ik kwam bedrogen uit. Acht euro moest ik na afloop bijtellen en dat deed mijn korting op het seniorenkaartje weer teniet.

Voordat ik er naar toe ging, moest ik op het industrieterrein een pakje ophalen. Mijl op zeven eer het distributiecentrum gevonden was. Het voordeel van dit nadeel was dat ik  wel in de buurt van de kringloop de finishing touch van de sinterklaassurprise kon aanschaffen. Meer dan geslaagd reed ik langzaam naar de avond vol herkenning. Jaren had ik nummers van Queen gezongen in alle toonaarden, nou… voornamelijk als tweede alt, en ik was van hun meerstemmigheid, de zuivere akkoorden, de emotie gaan houden. Queen verovert je of je wilt of niet.

De dramatisch wending in het verhaal, het leven van Freddy Mercury ten voeten uit, was niet minder triest dan dat van andere grote en jong gestorven helden. Vooral de verspilling van de mogelijkheden door een losbandig alle remmen los gooien en ondergedompeld te worden in een verdoofde schijnwereld blijven op het netvlies hangen. Ongemerkt verplaats je je in de positie van de ouders, die half met trots, maar ook met lede ogen hun zoon zijn grillige wegen zien bewandelen.

Ik overbrugde tijd bij een stopcontact om de telefoon op te laden met een glaasje chardonnay en een half zakje chips, had zo gehoopt dat ik er een hapje had kunnen eten. De film smaakte er niet minder om. Er was wel een klein element, niet onbelangrijk, dat stoorde. Het bitje van de acteur Rami Malek, die in zijn metamorfose op de Bühne Freddy werd, was net iets over de top. Het stak weliswaar naar voren, zoals bedoeld, maar het was te groot. De acteur kon er maar moeizaam door praten, moest voortdurend slikken. Het was me bij ‘De enige echte’ nooit op die manier opgevallen. De overbeet op zich wel. Het feit dat hij twee rijen snijtanden had en daardoor extra bereik, was me niet bekend. Ooit prijkte er achter mijn rechter nog een andere snijtand. Een en ander is vroegtijdig verwijderd. Mijn bereik werd in de kiem gesmoord.

 

Er zijn maar weinig benen, die de weelde van de roem kunnen dragen. De recensies zijn lovend. Niemand heeft het over het bitje. Het is mijn eigen smet op een fantastisch beeld. Rami Maleks eigen tanden schitteren van het televisiescherm af in de diverse interviews. Zonder de aangemeten tanden klopt zijn gezicht  weer. De stem is een remix van Freddy, de enige echte, een Canadese zanger, Mark Martel en Rami Malek zelf. Zo boetseert de regisseur het gewenste beeld.

Queen kwam, zag en overwon nadat hun knappe muzikale nuances zich aan mij hadden geopenbaard in het fileren van de vele zangpartijen. De zanger veroverde met zijn glorieuze durf en uitstraling  mijn hart. Met moeite verliet ik, onder voortglijdende klanken na de aftiteling, de zaal. Buiten was het koud en guur. De lange lepeloren staarden me na. Zwijgend als het gebouw zelf, maar binnenin zong het nog lang na. Empty spaces…

 

 

Verdriet vangen. Het kan. Een hele dag schrijnende gedachten laten verlopen in zachte tinten, een avond eindigheid. Gemijmer over een mensenleven, de dood als bevrijding. Verzet, verlangen en doel. Koesteren, ontvangen, vechten. Vrijzinnigheid en leven.

De dag weende mee, gisteren, in alle toonaarden. De ontheemde jongens, zo liefdevol opgevangen door hun schoonouders, die een belangrijke taak erbij hadden gekregen. De ontrafelde veiligheid als ‘fait accompli’, het verstoorde leven, waarmee de rouw zich opende, waren de beelden die ik mee torste naar het lege huis. Het huis kan soms leger zijn dan ooit gevoeld.

Ron Mueck

De knop gaat op de automatische piloot en tot de avond wordt er doorgesudderd in de wetenschap, dat een avond bezinning niet ver weg meer is. Letters van het boek blijven zweven en laten zich niet tot woorden, zinnen rijgen maar blijven ronddwalen als los zand. Dus niet dat boek ter hand. De doos met aquarel en al haar kleuren schiet haar doel voorbij, de juiste tint voor het verbleekt gemoed zit er niet bij. Dood gaat verder dan beleving en zwemt in de lethargie van het moment.

Dan maar basale dingen en de macht der gewoonte aangezet. Dat redt het net. De handen doen de wortelen, bami, de boemboe in de pan. De uien huilen het verdriet weg. In de spiegel drukken de gestifte rode lippen de rouw achter het gordijn, zorgvuldig dicht getrokken. Vasalis en haar woorden uit de bundel achter de oude kustlijn: ‘Het werd, het was, het is gedaan’ vormen de zin waarmee we verder mogen gaan. Een bezinning over gebeurtenissen, die om ons heen een vlucht nemen  en waar we bij staan, naar kijken, maar niets aan kunnen veranderen. Het is de nuchtere constatering, het voldongen feit en daarna verder.

Ook daar geven Bram van der Vlugt en Nettie Blanken onder de bezielende muziek van Floris van der Vlugt, jazeker, zoon van, een antwoord op. Het hele spel van ziel en zaligheid trekt voorbij. De psychose beschreven als de vierde wereld vraagt om uitleg over de andere drie. Het leven zelf dat dient als haar Hades, de onderwereld, vult in dat alles hierna alleen maar mooier kan worden, een verlichtende gedachte. Ik neem het op en verweef het met de pijn, die achterbleef na deze dag van verdrietig zijn over dat jong verlies, het jeugdig zijn en krachtig. Onmachtig, als het lot toeslaat. Weet niet hoe het verder gaat, verder moet en toch…

De avond brengt dan zoet die woorden in deze herinnering: De bundels van Vasalis destijds, droeg ik onder mijn arm, zoals de tweeling onder mijn borsten. De vogel Phoenix verhaalde, verteerde, verwoordde mijn hoop en vurig wensen. En bij het zien van dat kleine wonder, twee mensen op weg naar hun sterfelijke onsterfelijkheid, voelde ik me op de toekomst voorbereid.

Fanciullo Morso da un Ramarro-Caravaggio-fragment

Nu spreekt Bram de woorden uit, ze dringen dubbel en dwars door alle zinnen heen, ze dringen voor, ze staan alleen en bovenaan. Ik hoor:

Over de rand

Even te lang hield ik mijn hand
over de rand van mijn bestaan,
in ’t snelle donkre water van de tijd.
Toen ik hem terugtrok over de dunne trillende boorden
was het alsof hij niet meer bij mij hoorde:
hij greep niet meer, hij lag koud op mijn schoot,
hij was zijn lichaam kwijt.
Erger dan dood.

Vasalis

Als even later de vogel Phoenix, haar overleden zoontje Dicky, met zijn kleine klauwtje de pols vasthoudt van haar, de treurende moeder en haar vinger blauw van inkt laat schrijven, weet ze dat verlies een verrijking is, door wat het te weeg brengt en schenken kan. Eeuwige troost.

Het glas wijn walst rond in onze glazen, we kijken elkaar in vervoering aan. De avond heeft zoveel goeds gedaan. Dank lieve Vriendin. Het hoogste goed, de troost verzacht, tijd om de nacht weer in te gaan en de ochtenden te laten gloren.

 

Gelukstreffer, bedacht ik me vanmorgen. Ik heb het hem gelijk ook maar verteld. Wij, zoonlief en ik, zijn samen eigenlijk een gouden combinatie. Zonder veel poeha leven we vooral ons eigen leven en treffen elkaar op de hoogtij-uren. “s Morgens bij het koffie maken, als hij de maaltijd van zijn eiwitrijke voeding op de dag bereidt en ik vast zijn asperges in een pan schuif, terwijl hij de kipfilet fileert tot op de millimeter. Ik verschoon de kattenbak en hij krijgt de verwarmingsketel weer aan de praat en terwijl het koffiewater in mijn waterketel zingt, Annie M.G. Schmidts keteltje op het kolenfornuis maakte meer reuring, besef ik ten volle het klein geluk.

Mijn waterdrager

Gisterenavond tijdens de schilderles, waarbij de anderen Victorie kraaiden over het doek wat ik gemaakt had in een les of drie, voelde ik hetzelfde. Balsem in de wonde van de afgelopen dagen. Het is fijn om te beseffen dat het een goede weg is, die is ingeslagen. Bij het schilderen voerde de gedachte het penseel en bijna als vanzelf stond daar de eerste opzet op doek. Aanwijzingen van de anderen waren bakens. Nee, niet dicht smeren’ drong de een aan. ‘Neem afstand, kijken, kleine stapjes’, de docent met dichtgeknepen ogen monsterend. ‘Prachtig dat licht, niet aankomen hoor’ klonk het uit de gindse hoek. Ik luisterde trouw, bekeek om de seconde na elke streek het resultaat en beaamde wat gezegd werd. De opmerkzaamheid die leerde dat ik aan het penselen was met olieverf zoals ik met acryl deed, was een eyeopener. Laag voor laag en niet in één keer de vervolmaking. Later, geduld, tijd gunnen werden een houvast. De doeken van de anderen gingen ook gepaard met de nodige aanwijzingen en waren prachtig geworden, waarbij vooral het ijzeren doorzettingsvermogen bleek. Uit de comfortzone getrokken worden, iets moeten neerzetten wat niet jouw ding is, maar wat uiteindelijk toch lukt. Niets is lastiger. De overwinning smaakt zoet.

Een volgende opzet voor het nieuwe doek staat al weer in de steigers en weer smeer ik het in eerste instantie dicht, poetsen en opnieuw beginnen. Het resultaat op de foto, afstand, laat de juiste mogelijkheden zien en de effecten die een en ander te weeg brengt. Het waardevolle ervan, op deze manier, is het ontdekken van nieuwe intervallen.

Voorbereidingen voor het verhaal.

’s Middags waren we op locatie in de winkel Het Poppenhuis. De vlag dekt de lading. Daar gaan we het verhaal van ‘Nacht in het poppenhuis’ van Sieb Posthuma en Thé Tjong-Khing vertellen. Nog nooit was ik in deze winkel geweest. Een luilekkerland voor geluk in het klein. Hele huizen, uitgedacht, ontworpen, ingericht. Binnenhuisarchitectuur op kleine schaal, maar met hoogstandjes. Je ging vanzelf over op verkleinwoorden, spontaan, want alles was zo petieterig en miniatuur. Onvoorstelbaar mooi, wat daarin te halen viel. ‘O, had ik het voor school geweten’, verzuchtte ik. ‘Maar het is heel kwetsbaar’, zei vriendin. Juist dan, als je als kind niet leert omgaan met kwetsbaar, hoe wordt je dan ooit een porseleinhoeder. Al dat onbuigzame plastic maakt de wereld zo veel harder. Hoe groot is verdriet als iets breekt wat je lief is. Hoe veel gevoel halen we op dat moment uit ons zelf. Behoedzaam, precair in de omgang, gericht op gevoel. Eigenschappen, die de kleine wereld leert, daar in die winkel. Klein geluk, zeker, maar reusachtig in het aanleren van fijngevoeligheden. Letterlijk en figuurlijk.

De overpeinzing van de ochtend vervult en is voldoende om de dag aan te kunnen. Klein geluk op grote schaal, groot verdriet op kleine schaal en het Leven, meer dan de moeite waard.

 

Een domper op de plannen. Er even niet op gerekend en dan komt iets extra zuur binnen. Diep ademhalen, tot tien tellen en doorgaan. Niets is erger dan de eindigheid, dus er blijven nog veel leuke vooruitzichten over. Wat in het vat zit verzuurd niet. Zeiden ze vroeger. Alleen moet ik even alle zeilen bij zetten om zelf niet het gevoel te hebben in een vat azijn te zitten.

Wat doet een kind ook weer met iets wat tegenvalt. Die gaan doorgaans heel hard huilen, kusje erop en klaar. Dus dat moet bij zo’n volwassen gedachtegoed ook lukken. Verzin ergere dingen. Ik zag het achterstallig onderhoud van een flat van een vriendin en het schaamrood steeg me onmiddellijk naar de kaken. Nee, slecht hebben we het nog lang niet, ook al is er even een kink in de kabel. Voorlopig staan er nog allerlei leuke ontmoetingen op het programma en verder is het zaak voldoende rust in te bouwen voor deze dagen

.

Morgen is de uitvaart en, net zoals bij haar man, zal ze in de kerk een dienst krijgen. Alle doden komen daar dan langs en vragen op hun manier om aandacht. Achter de oogleden schiet het verdriet heen en weer, tossen en touwen om aandacht. Het zijn moeilijke momenten en het is zaak bij het verdriet van hen, die het op dat moment aangaat, te blijven en het eigen gemis te parkeren in je eigen hoofd. Moeilijk genoeg. Het weer sombert haar entourage er door heen. Beginnende winterdag is bij uitstek het jaargetijde om afscheid te nemen. De tuin ligt er verstorven bij, de vijver is een poel van inkt. Er tussendoor zijn de lichtpuntjes, ze kwinkeleren een belofte rond en vragen om geduld. Wacht maar. Alles zal straks weer opbloeien, ook uit verdriet ontstaan weer nieuwe zaden, beloften voor de toekomst, kleurrijke bloemen die de sombere zompigheid verdrijven. Ze hippen over het dode hout en pikken vermeende zaden weg, de roodborst en de koolmees, de winterkoning en de boomklever, mijn kleine vrienden zijn de troost.

‘Wat gaat het hard allemaal’ zegt schoonzoon, die net nog een jonge blom was en nu al over de veertig. Voor mijn gevoel schiet mijn jeugd in snel tempo voorbij en trekt lichtzinnige voiles over mijn ouderdom.  Weemoed slaat toe en mijmert. Een briefwisseling met het verleden rakelt zoveel vrolijkheid op dat de teleurstelling al een beetje naar de achtergrond verdwijnt. Er zijn zoveel belangrijker zaken en het leven is te kort voor negatieve bijverschijnselen. Dat bleek deze weken eens te meer. Ook al zal het verdriet hoogtij vieren dan nog hoop ik dat de zon zal schijnen, als het licht dat ze zelf was. Vrolijk, zonnig, Mexicaanse warmte en een vat vol verhalen, sportief en veerkrachtig. Daar weef ik mijn gedachten mee.

Door de correspondentie met zeven jaar Leiden waart de jeugd rond. Ze doolt wat door de muziek, pikt hier en daar een weemoedige strofe op en ruikt aan een herinnering, eerst vaag maar later vast omlijnd, als de contouren helder zijn geworden. Ze kijken over de zee aan mogelijkheden, die ten leste toch op een andere golfslag verder voer en zoveel ander en nieuw leven bracht. De krachtige klank van de dwarsfluit, zilverzacht bij hem en rauw en opzwepend bij mi,j tekent die vertakking van destijds. Hoe mooi is het om bij leven elkaar weer te ontmoeten en al die jaren te doorgronden. Een sprankje licht. Zoals beloofd werd op de tuin, in deze droevige dagen van november op een koude winterdag. Teleurstellingen drijven over. Het leven wendt en keert.

 

 

 

Terwijl de bonen onder mijn handen door glijden en ik ze een voor een afhaal met een puntig mesje, stelt een filosoof aan een groep jonge mensen prangende vragen over dood en leven. Nooit hebben bonen zo’n wijsgerige omlijsting gekregen. Af en toe heb ik stukjes gemist en glijd ik binnen midden in een stelling of het verhaal. Het mag de pet niet kreuken. De oplettende toehoorder zit zo weer in het steekspel met opmerkingen en woorden.

Het verhaal neemt een interessante wending als het niet langer gaat over arm en rijk, tegenstellingen, wat eerlijk is en wat niet. Het feit dat rijken kunnen betalen voor een pil, die ze veel langer in leven houdt. Langzaam golft het naar een veel diepzinniger gedachte. Het feit dat dood inherent is aan leven en dat de waarde van het leven mede bepaald wordt doordat het eindig is. Met andere woorden, het feit dat je dood kunt gaan, maakt het leven stukken waardevoller.

Een etalage onderweg

Wat een mooie gedachte. Het bestaat bij de gratie van dat andere. Als het zwaard van Damocles niet boven onze hoofden hing, hadden we niet zo aan het leven gehangen. Het verlangen maakt het leven waard. Natuurlijk waren er mensen die daar weer anders over dachten en ik besloot dat een winters verlangen mijnerzijds het volgen van deze serie met die boeiende gedachtegang zou kunnen zijn op zondag. Jonge mensen die nadenken over de existentiële lagen in het leven. Kom daar bij de groenteboer of in de supermarkt maar eens om.

Niet helemaal waar. Juist daar waar je het het minst zou verwachten gebeurt met regelmaat iets dat noopt tot verder denken. Dan zit ik in de auto, of fiets mijn boodschappen naar huis en vind me peinzend over een vraagstuk terug, dat ik hoorde bij het gebak, of achter de vleeswaren. Een opmerking over het weer, of de kinderen, een bepaalde intonatie, een blik ook. Blikken spreken boekdelen en meer dan woorden soms doen.

De titel van het programma dat uitgezonden wordt op Human heet ‘Change your mind’. De afleveringen zijn herhalingen van augustus. Het zien van de zonnige Haarlemse binnenstad en de aankomende en vertrekkende treinen op locatie, een stationshalletje, verwarmen. Als je dan ook de populatie in al haar verscheidenheid ziet, een afspiegeling van de huidige maatschappij en je koppelt daar de leeftijd van de kinderen aan, is het feest compleet. De hoogleraar en filosoof Michael Sandel staat er ontspannen en rustig bij, maar leidt met vaste hand, vat samen, trekt uit wat gezegd of geopperd wordt, nieuwe stellingen.

Na het afhalen van de bonen gaan de handen door met het schillen van de aardappelen. Extra groot. Grote stappen, gauw thuis, heb ik onbewust gedacht bij aanschaf. Dochterlief merkte op dezelfde te hebben gekocht, ja, ook met die reden. Is dat zo. Bij aardappelen werkt het, maar bij ons. Als we grote stappen nemen en de details overslaan zijn we dan sneller waar we zijn willen of vergeten we juist op die kleinere  belangrijke momenten te letten. Haastige spoed is zelden goed. Maar details overslaan wil niet altijd zeggen dat er haast om de hoek heeft gekeken. Het kan ook zijn dat je je niet wil verliezen in futiliteiten. Zoals je dood en leven los pelt van alles wat daar aan vast kleeft. Als je alleen naar de hoofdzaak kijkt dan geldt de opmerking van dat ene meisje. De waarde van het leven stijgt door de dood.

Zo zie je maar. Zelfs boven de bonen en de aardappelen zweven gedachten. Het enige wat je hoeft te doen om ze te vangen is er alert op zijn en ze volgen. Of is dat nou die filosofie van de koude grond. Wie het weet mag het zeggen.

 

 

 

Ik heb vast en zeker onder een steen geleefd, want nog nooit heb ik iets gemerkt van Black Friday, totdat het dit jaar Sinterklaas van de dakpannen verdreef en die zwarte vrijdag van de daken geschreeuwd werd in alle advertenties, die ik tegen kwam. De oorsprong ligt in Amerika. Moeten we echt alles overnemen, ook al is het niet onze beleving. Oorspronkelijk komt het gebruik Black Friday uit de Amerikaanse stad Philadelphia en deze werd rond 1965 voor het eerst gebruikt om te verwijzen naar de enorme verkeersdrukte in en rond die stad op de dag na Thanksgiving.

Thanksgiving, waarbij oorspronkelijk God bedankt werd voor de goede oogst, wordt hier ook niet in die mate beleden als dat in Amerika het geval is. De enige kalkoen, die vroeger bij ons op tafel pronkte met witte sokjes aan, stond daar tijdens de kerst en was een gewiekste en praktische aankoop van mijn wijze moeder. Het gevogelte was groot genoeg om voor ons alle dertien een stuk van af te snijden. De Black Friday overzee dient vooral om de commercie hoogtij te laten vieren en biedt hoge kortingen aan op artikelen, die beperkt voorradig zijn. Ze luiden de kerstinkopen in. Wij hebben Sint Maarten, en Sint Nicolaas. Dat moet voldoende zijn om de kooplust te bevredigen. In de laatste decennia zijn daar Halloween en de cadeaus met Kerst bij gekomen. Je zou zeggen dat een en ander volstaat. Het geld wordt ons toch wel uit de beurs geklopt.

Dat Black komt, volgens de overlevering, vermoedelijk van het feit dat de straten zwart zagen van de mensen en dat de cijfers in het zwart werden geschreven omdat er een hoge omzet werd behaald. Als je een een ander op de keper beschouwd zou ik zeggen dat het voornamelijk komt door het feit dat iedereen op zwart zaad zit, als je je in het gewoel stort en op koopjesjacht gaat.

Ik winkel niet graag in een drukke menigte. Op het gevaar af dat bepaalde zaken gesloten zijn, een fenomeen dat tegenwoordig nog zelden voorkomt, slenter ik het liefst door de winkels op maandag of op de tijdstippen dat iedereen onderweg naar huis is, rond vijf uur. Zo op de valreep kan je heerlijk lummelen en dwalen. Stofje voelen, weifelen, met je aankopen naar de paskamer gaan zonder de rijen dik van overdag, voor de spiegel staan zonder de veelzeggende blikken van een ander, die het misprijzen of het aanmoedigen. Ik hou zó van het niet beïnvloed tot een keuze komen.

De aankopen die ik met anderen heb gedaan zijn bijna nooit volledig mijn eigen keuze. Ik ben veel te gevoelig voor andervrouws mening. Alleen op pad gaan, is bijzonder prettig, objectief kopen.  Daarnaast ben ik verzot op het voelen van de textiel. Zodra mijn vingers blijven haken in het synthetisch geweld, haak ik af. Als er een geknetter opstijgt uit mijn haren bij de trui, die ik over het hoofd trek, leg ik het als de bliksem naast me neer. Ik kras heel wat hokjes ‘ongeschikt’ aan. Maar die zachte heerlijke viscose, kasjmier, stoere katoenen, chique linnen of zachte wolletjes zijn de mijne, mits het model wijd en luchtig om me heen valt en ik niet als een rolmops uit het pashok rol.

Dat is het voordeel van ‘au naturel’ winkelen boven het internet. Bovendien heb ik iets met het terugsturen van goederen, die niet voldoen. Op de een of andere manier loop ik daarbij telkens tegen mijn eigen blokkades op. Ken je grenzen, bedenk ik me. Dus liever een late maandagmiddag op pad dan terugsturen. Het voorkomt dat de kast vol komt te hangen met onnodige hebbedingen, die ik in een opwelling aanschaf, omdat het zo schattig staat op het plaatje.

Nog liever rommel ik de tweedehands winkels door, daar hebben ze één en al dankbaar koopjesbestand, geen rijen dik, geen gegraai, geen verbeten hoofden en de wetenschap dat ik recycle waar ik bij sta. Dat voelt goed. Mijn eigen Fluwelen Maandag, daar kan geen enkele Black Friday tegenop.

‘En jij?’ We hadden bedacht dat ieder van ons aan het werk zou gaan en daarna wilden we de gedane arbeid bespreken. Zo kon je even reflecteren en resumeren wat de opbrengst van de ochtend was geweest. Daar kwam de Schuchterheid om de hoek kijken met neerbuigende gedachten in haar kielzog. ‘Ach, wat ik doe is gerommel in de marge, jij hebt vast omlijnde plannen en kan recht op je doel af, ook al slaat de twijfel bij tijd en wijle toe. Ik weet het allemaal nog niet. De vele vormen waarin mijn creativiteit haar weg zoekt, zijn veel te versnipperd. Van alles wat komt iets net niet helemaal uit de verf. Wat is een kinderboek nu bij een persoonlijk document’. Die gedachten struikelen over elkaar heen bij de vraag. ‘En jij?’

Michaël Borremans

Ik noem ze niet, maar slechts een deel van het feit, waarom ik verzand in de veelheid der mogelijkheden. Het allereerste mantra dat ik ga handhaven is deze: Ik wil iets afmaken. Ik wil de verhalen, die als schets allemaal weliswaar af zijn gekomen in de projecten,  boekstaven. Ik wil het lopende verhaal, dat als een ruwe bolster op de plank heen en weer rolt, ontvellen en uitschrijven, afschrijven. Ik wil, ik wil, ik wil…

Het voelt als een opstandig kind, dat niet meer in het gareel wil lopen, maar alleen nog maar zelf wil doen wat er in haar opkomt. Bij Annie M.G. Schmidt heet het ‘Ik ben lekker stout’, maar bij mij ligt er een gekoesterde wens aan ten grondslag. een keer van mijn leven zal ik toch iets wezenlijks afmaken. ‘Nee malle, denk ik er direct achter aan. Je hebt best wel van alles en nog wat afgemaakt, maar er ligt ook nog aardig wat op de plank. Het voornemen is goed en als je geluisterd hebt naar je kompaan, dan heb je gehoord dat haar worstelingen dezelfde zijn als die van jou. Alleen liggen ze op een ander vlak, is ze bezig met een ander genre en is ze verder in haar eigen proces dan jij.

Ik lik mijn wonden en peins verder. Wat in de weg staat is die valse bescheidenheid, want ergens vind je allang dat je een weg zou kunnen vinden. Het hangt niet van de expertise af, het draait om de standvastigheid en het doorzettingsvermogen. Dat zijn andere elementen van het geheel. Zonder die laatste twee blijft het los zand.  Tijd is een derde factor, die gelukkig gunstig is in de komende dagen.

Nu het voornemen strak in de steigers staat, zou het kunnen lukken. Het is als met mijn in te leveren kopij voor het blad, dat straks weer uitkomt. Daarbij is de deadline een goede stok achter de deur. Zo ratelt het maar door daarboven. Het houdt de slaap weg, laat uren door de mazen wegsijpelen. Kostbare tijd, die gevuld hadden kunnen worden met penseel of pen. Op het gevaar af dat er geen chocola van gemaakt kan worden, deel ik het hier. Het houdt me behoorlijk bezig en is relevant voor de invulling van de komende dagen. Onzekerheid en twijfel slaan toe, maar ik sla harder terug met liefde en geloof in een positieve uitkomst. Een stapeltje wilde gedachten op een rij.

‘The show must go on’, zong Freddy Mercury. Woorden die in de wereld van de schone kunsten een ultieme waarheid zijn. Dus togen de Oude en ik voor een controle naar Leidsche Rijn, waar we afdeling 71 zochten, die er helaas niet bleek te zijn. Met de Oude aan de arm voelde ik me een beetje als Harry Potter op zoek naar perron negen en driekwart. Het bleek mijl op zeven. Die specifieke afdeling behoorde aan een ander ziekenhuis, dus moesten we spoorslags naar Nieuwegein. ‘Sightseeing Utrecht Regio in three hours’. Omdat we nooit verveelde momenten kennen, verzonnen we vast teksten voor de Dames Groen, die ’s avonds de mensen zouden testen op hun Groene vingers in het tuincentrum.

Het begon ergens bij vingerplanten en mondde er al gauw op uit om potentiële onverwoestbare optimisten te wijzen op het geven van een cursus Treurwilg-depressietherapie. Als die vol zaten, dan was er nog altijd de mogelijkheid om therapie te gaan geven aan Treur-essen en Treur-iepen. Niet getreurd dus. De fantasie nam in dat besloten compartiment van de kleine blauwe Prins een hoge vlucht en er werd een demonstratie verzonnen van kindje-op-moeders-schoot en voor potentiële Monstera-kopers een lesje tussen de gaten, een parodie. De tijd vloog om en daarmee ook mijn kostbare, want ik werd om vijf uur al weer op de plaats van bestemming verwacht in dat tuincentrum en probeer Utrecht maar eens uit te komen rond de spits. Het lukte wonderwel. Ik was maar een half uurtje later. Het betekende dat de bami in een vijf minuten naar binnen geschoven werd en de grote verkleedpartij kon beginnen.

De Dames Groen

Mijn partner in crime had bij de plaatselijke toneelvereniging prachtige kleding op de kop getikt. Een Gestroomlijnd frisgroen Jacquet en een prachtige groene jurk. Mijn nagellak kleurde precies bij die laatste, dus de keuze was snel gemaakt. Twee grote Boahoeden op en Boa om het nekkie. Ons kostje was gekocht. Maar het winkelend publiek zat niet te wachten op de treurwilg-depressietherapie. Als echte straattheaterspelers schatten we de situatie ter plekke in en schaafden de bedachte vormen bij.

Ik had in de haast in een van de vele onuitputbare snuisterijenwinkels wat groene diamanten stickers gekocht, die op te plakken vielen en de andere dame Groen had de groene stabylo’s in de hand. Ter plekke kregen mensen drie groene -g’s- op hun vingers geschreven en plakte ik de een Grote Groene Groeidiamant op hun wang, die met liefde zo groot zou groeien als een pukkeltje, daarbij een lief klein lachje als Cruella, die haar zeven zonden beleed. Het was een succes.

Nu schrijf ik dit met mijn grappige groene vingers in de aanslag en sta ik even stil bij het feit dat het leven haar wendingen neemt, zoals het nieuws in de media binnenvalt. Lief naast leed ten voeten uit. Het meest gelukzalige gevoel van vandaag behoorde toch toe aan de daad van de Oude, die ineens aan de hele wereld wilde vertellen, dat de wijn  langzamerhand een probleem geworden was. Een coming out op eigen houtje. Nou ja, daar was wel het een en ander nodig voor geweest, maar het Omen werd in ieder geval opgepakt en niet genegeerd. Het betekent een weg naar een ander, dan het vermeende, geluk, dat hij per fles gevonden dacht te hebben. We kunnen weer voort.

Gisteren op de al zo Kerstige avond werd er warme appelsap geschonken met kaneel en steranijs, schijfje sinaasappel on top. Toch was er ergens de vage hang naar de verwarmende Glühwein van vroeger met een vleugje loslippigheid voor de dames Groen. We bleken ook op appelsap aardige kwinkslagen te kunnen maken, maar toch. De wijn verwarmt de binnenkant van het hoofd zo plezierig.

Het leven schrijft haar eigen concept en ik volg haar met gemengde gevoelens. Vandaag is er een dag van contemplatie en stilstaan. Morgen gaan we weer door met groene nageltjes en voldoende nieuwe energie.

Twee keer per jaar minimaal zien we een aantal vertrouwde gezichten terug  op de algemene ledenvergadering van de tuin. Heel langzaam sluipt de tijd in de gezichten. Door de bank genomen kennen de meesten elkaar nu gemiddeld zo’n tien jaar en de vrienden van achterin kennen elkaar veel langer. Ooit was er nog een oude tuin. Daar was destijds het paradijs van ontdekken en ervaren begonnen. Voor mij pas relatief laat, voor anderen al van het eerste uur. Het doet me goed om alle karaktervolle hoofden weer te zien.

Er is een meneer die de hele avond zijn rechterbeen laat trillen en schudden. Het zal een tic zijn, maar het valt op. Geen moment staat het stil, zijn kaak trekt mee in een soort bas-ritme. Zijn gezicht staat ondoorgrondelijk. Knap vind ik dat als je ondoorgrondelijk kan kijken. Ik ben een open boek. Maar niet echt vond mijn oude wijze tekenzuster Adolpha . Er schuilt nog een andere jij in de diepte, zei ze tegen mij.

Emoties drijven echter wel aan de oppervlakte. Huilen en lachen wisselen met de hoogste buigzaamheid. Net als de ballonnetjes tekst die er bij horen. Hoe ik me werkelijk voel blijft gissen. Ik licht wel de sluier op en geef tipjes, maar deep down is van mij en van niemand anders.

Het zorgt er voor dat ik ’s avonds tegenwoordig later in slaap kom, misschien ook omdat ik de avond beter binnen kan laten komen en ze nog veel langer na suddert. Toch ben ik soms net zo moe, of nog meer moe dan ten tijde van mijn reguliere werktijden. Pensioen wil niet zeggen dat er niets meer te doen valt. Mijn hemel, nee. Met het grootste gemak tuimelt het denken over elkaar heen en struikel ik over de veelheid van onderwerpen, die ik op een dag tegenkom. De vensters staan meer dan open.

 

 

Als het teveel wordt denk ik altijd aan de ingrijpende scene van de film Jesus Christ Superstar, waarbij die kleine tengere Ted Neeley, die Jesus speelt, te midden van de outcasts en melaatsen dreigt onder de voet gelopen te worden en hartverscheurend op een gegeven moment brult, dat er ‘To littlle of me’ is. Dat gevoel.

Het is weer een late ochtend omdat de avond bleef na golven in mijn hoofd zodat de slaap niet wilde komen. Klaas vaak is ook een beetje zijn ritme kwijt. Het maakt niet veel uit, want wat ’s avonds wordt toegevoegd, wordt ’s morgens ingehaald aan nachtelijke dromen. Alleen die wetenschap al werkt onbezorgder en stress vliegt door de kieren van de open mogelijkheden weg.

De bijeenkomst was productief genoeg, maar leuker nog is dat de band steeds hechter wordt. Er is een grote welwillendheid om met elkaar alle klussen te klaren, werkgroepen op te richten, te ‘dienen’ in het belang van ons allen. Niet langer zijn er werkdagen, maar commissies, waaruit je kan kiezen om een steentje bij te dragen. Denkt men na over de problemen die opdoemen bij een minder mobiel zijn. De gemêleerdheid is een verademing en geeft letterlijk kleur aan de diverse tuinen. Vruchtbare grond om vrienden te kweken, liefdevolle grond om menslievendheid te kunnen voelen. Een postzegeltje aarde met ‘Vrede’ om te koesteren.