Ze spreekt me aan bij de kassa voor de kleine boodschappen. Mmmmm, patchouli, altijd thuiskomen. Ze had een penseeltje in haar hoofd. Een klein aquarel penseel, minder uitbundig als de door mij gewoonlijke grote kwast, maar zo herkenbaar. Henna-rode haren. We spreken elkaar even en raken elkaar bij het afscheid aan aan arm en schouder. ‘Fijne avond’. Dat kan niet anders. Na zo’n ontmoeting. Ons kent ons.

Het telefoontje van het ziekenhuis. De goedkeuring en de afspraken. Ik mag een uniform afhalen en mijn parkeerpas. Het haar moet op zolder. Kwast is geen optie. Je weet niet wat de uitsteeksels doen. Ik koop een decente haaropsteker. Zuster Berkhout kijkt vanuit 1973 goedkeurend met me mee. Haha. Nooit gedacht, dat het op deze manier nog eens zou moeten. Vijf bijsluiters in de mail. De voorschriften voor eigen veiligheid en die van de patiënten. De arbeidsethiek van het ziekenhuis puntsgewijs op een rijtje. Ik mag later beginnen die eerste dag. Het popelt van binnen, dat gevoel om weer aan de slag te gaan.

Het is druk die avond bij de cursus. Er zijn acht vrouwen en een man. Dat is voor het kleine atelier bijna een overmacht. Man is cursist maar nu het model, mooi en uitgesproken. Vrij gladde huid, zachte zilveren haren, de Indische trekken in de ogen en de jukbeenderen. Fijn, dat we die kans krijgen. Zoveel makkelijker dan het getuur in de spiegel. We tekenen. Het gaat met zuchten gepaard en de vraag om handvatten. Met wat aanwijzingen leer je anders kijken. Het is nog voorzichtig allemaal. Heel anders dan even in het vrije veld een snelle schets of op de bank van een foto af. Ik wil wel de kop maar ook het gevoel erin. Er spreekt zoveel karakter uit ons lijdend voorwerp. De houtskoolvingers houden dankbaar het glas vast van de verse thee. De vermoeidheid slaat toe en de kramp in de handen.

Dat is niet zo verwonderlijk, want in de ochtend reden zoonlief en ik spoorslags naar de tuin. Daar waren de twee broers al aan het wrikken. De markeerpaal moest eruit, want straks moet de Bernagie er door. Dan neemt broer de kettingzaag ter hand. Helm op en geluiddempende oorbeschermers. Geen sinecure, dat karwei. Als een man van zweet en bloed laat hij de zaag brullen en gaat onverdroten door.

Twee bomen leggen het loodje, dan nog een halve dode en, en passant, knot hij ook de grote wilg bij de vijver. Wat een genot is dat. Het werkt zo snel. Waar moeten we  met al die takken naar toe. Knippen en vlechten. Zoonlief maakt een mooi en solide hek op de plek waar de vorige wilgentenen al half vergaan en ingestort waren. Paaltjes erin en vlechten maar.

In een oogwenk brult de zaag de dikke stammen kort. Ik stapel ze op op een achteraf plek. Er begint schot in te komen. Broer meet uit en kijkt waar de stenen moeten om de steunen op te laten rusten van de hut. Verricht belangrijke hand en spandiensten en zorgt ervoor dat de stammetjes niet wegrollen onder de brullende zaag. De omgekeerde kruiwagens komen mooi van pas, als veredeld houtblok. Om half twee is de koek op en zijn we er klaar mee. Toch nog de restanten een beetje ruimen. Dat kan van de week nog verwerkt worden. Het krijgt steeds meer vorm.

Slaap bracht weer nieuwe energie. Het hoofd vlindert een beetje. Alsof ik jarig ben. Wat komt er op dit ongekende pad, dat voor me ligt. Ik kan eigenlijk niet wachten. Het ziekenhuis ook niet. Eerst maar de koffie en daarna onderdompelen in de ongekende mogelijkheden,  ontmoetingen, handelingen, maar vooral met nieuw elan.

‘Ben je ook van de partij?’ Ik was nog maar net binnen en hoorde in de kleedkamer al, dat het circuit uitgelegd werd aan de andere fysio-gangers. De man met de enorme buik, de oude heer, de dame met de kruk en de goedlachse vrouw. Er was nog een plek over voor mij. Hoe zouden ze mij omschrijven. De zwarte juffer. Altijd in het zwart, wijd en makkelijk. Hijgen konden we alle vijf als de beste. Dat bleek wel na de eerste ronde. Tegen de muur aan zitten zonder bal voor twee minuten. En dat zonder warming-up. De dijspieren vonden het best, die waren toe aan een robbertje spierkracht.

De energie is er wel. Waarom sommige dubbele inspanning toch zoveel vergt terwijl het qua kracht minder kost. De jonge stagiair kon het goed uitleggen. Bij lopen en roeien adem je dieper door en dat zorgt ervoor dat het zuurstof in het bloed beter getransporteerd wordt. Daardoor is de saturatie hoger. Bij het door de knieën buigen en met de bal de grond net niet aan tikken, lever je een inspanning dat een aanslag doet op de ademhaling. Wat een logische verklaring. Ik weet het eigenlijk. Een avond zingen met de band opende letterlijk en figuurlijk alle registers. Aan het eind werd ik dan weer te moe op het laatst en nam de kwaliteit weer af.

“s Avonds zie ik bij Pauw drie rokers. Alle drie zijn ze ernstig ziek en toch kunnen ze niet van de sigaret af komen. Er wordt een pleidooi gehouden om de opname in een kliniek voor verslavingszorg te verkrijgen voor deze diehards. Ze hebben al diverse pogingen ondernomen en toch lukt het ze niet. Een wonderlijke tegenstrijdigheid vormen de tulbandhoofddoek van de vrouw met kanker en de nekstellage, bij de vrouw met de versleten wervels en de nekhernia’s en hun verhalen. Ik denk aan ons zootje ongeregeld in de kleine praktijk. Er zijn erbij die het, ondanks het gebrek aan lucht, niet kunnen laten.

De meesten denken in beperkingen. Dat is jammer. Ik zeg altijd: Ik heb COPD. maar ik ben geen COPD. Dat schept mogelijkheden. Voor elke achteruitgang is weer een nieuwe oplossing te bedenken. De grootste boosdoener was het vrijwilligerswerk in de kringloopwinkel, waar ik 22 jaar lang de kledingzakken heb uitgezocht. Wolken stof, bedriegelijk onschuldig twinkelend goud oplichtend in de zonnestralen, hingen boven de tafel en er was geen ventilatiesysteem dat het afzoog. Ik had er nooit bij stil gestaan. Ook niet bij de indringende geur die de hardboard bodem met de gaatjes verstrekte van het geïmproviseerde bed of de lucht die door het open raam naar binnen kwam aan de drukke weg. De hoogste fijnstofmeting van de stad.

Nooit bij stil gestaan dat bezigheden wel eens echt ongezond zouden zijn. Hoe was dat vroeger bij mijn ooms, die met hun steenhouwerslongen allemaal niet oud geworden zijn. Die kenden de risico’s van het vak eigenlijk wel, maar er moest brood op de plank en zoete broodjes werden niet gebakken. Dus schaafden en schuurden ze hun eigen longen naar het spreekwoordelijke grootje, terwijl de grafzerken onder hun handen vandaan gleden. Als je alles van te voren had geweten…’As is verbrande turf’, hoor ik het verleden mompelen en zo is het maar net. De kaarten zijn geschud en dit is wat het is. Het is de kunst om het leed om te buigen naar vermogen, de keerzijde van de gedachte.

Het circuit gaat door. Ik rol over de grote bal mijn rug recht en kom weer terug in zit. Een oefening met pit. Op de lopende band stap ik stevig door, terwijl de gedachten in een zelfde vaart mee blijven rollen. ‘Zolang er te denken valt, is er hoop’  Met nieuwe energie stap ik van de band.

Er zit een glazenwasser tegen het raam geplakt. Hij houdt zijn zes poten languit gestrekt. Zoals een mens op apegapen kan liggen. Hij brengt me terug in de tijd. Naar de dahliatuin van Oma die in de Meloenstraat, achter het kleine huis, een bloemenzee  had staan. Glazenwassers horen voor mij bij de oorwurmen, de pissebedden en de ronkende libellen. De wereld boven de Dahlia’s was bevolkt met nog veel meer leven en droeg de sfeer van de geheime tuin. Zo stapte je vanzelf over de angst voor het gewriemel heen. Glazenwassers poetsten de ramen schoon en waren derhalve nuttig. De boldahlia’s plukten we niet, daar zaten de oorwurmen in, en als ze eruit kropen, zochten ze  je oren op.

Het was feest op de tuin, gisteren. De jaarlijkse stekjesmarkt werd georganiseerd. Weinig stekjes, veel vraag naar werkgroepmensen. Toen ik om een uur arriveerde, was er al volop bedrijvigheid. De witte tent stond uitnodigend klaar. Het diende slechts om eventuele regenbuien op te vangen. Zes schragen met drie oude planken en de tafels stonden. Een tafel was voor de workshop ‘Bloemzaadbommetjes; maken. Schepje compost, schepje gedroogde en verkruimelde klei, snufje bloemenzaad, snufje chilipoeder, twee theelepels water erbij en mengen maar. Er was een jongetje bij die met afgrijzen ontdekte, dat zijn handen vies werden. Hij draaide gehoorzaam het balletje en wist toen niet hoe snel hij de handen schoon moest maken. ‘Veeg ze af aan het gras’, gaf ik hem mee als goede tip, waarop zijn ogen met nog grotere ontzetting naar me keken. Hij hield het bij dat ene bolletje en liet het liggen waar het lag.

De chilipoeder, goed voor een aantal grappen en grollen over het kweken van chilihoning en angry birds, bleek er bij te moeten om vogels af te schrikken. De workshop met een kind of zeven was een groot succes, mede door één van de kleine krielkippen, die al kwetterend het halve zaadbakje aan het verwerken was. Opa mocht niet weg van de kleine dwingeland. Hij moest naast haar blijven staan. Ze stopte er ook nog wat vers paardenbloemenpluis in, toen hij even niet keek.  Ik verkneukelde me al om Opa’s verbazing als de bloemen op zouden komen.

De vrouwen hadden de heerlijkste baksels bij zich, stonden bij de tafels te kletsen en de mannen dronken hun sterke thee en koffie en bespraken de wereldproblemen met gewichtige gezichten. Rond vieren trok ieder naar de eigen tuin of stapte op. Nog even met vele handen de boel klaren en al snel lag het veldje voor de schuur er weer bij alsof er nooit wat gebeurd was. Niemand kon me vertellen hoe de prachtige plant voor de schuur, die trots en fier haar bloementooi droeg, heette. Ze was helder wit en zacht geurend. De FB vrienden konden het al gauw vertellen. Het bleek de mierikswortel te zijn, via snapshot opgezocht. Een vraagbaak met ongekende mogelijkheden.

Het was in alle eenvoud weer een uiterst geslaagde middag. Met de foto’s, tussen de bedrijven door genomen, kwamen de gemiste momenten voorbij en viel vooral de gemeenschapszin op. Dat kleine stukje land, grenzeloos in de meest letterlijke zin van het woord, de spreekwoordelijke smeltkroes, waar je altijd en onvervaard jezelf mag zijn.

De glazenwasser heeft nog geen poot verzet. Ligt ze toch languit te luieren. De hemel kleurt zacht oranje achter het filigrein van de boom. Het is wachten op de gierzwaluwen. Dan mag Langpoot wel uitkijken.

Jut de hut is af. Zowel vanbuiten als vanbinnen is het een juweeltje van een tuinhuis geworden, maar daarmee is ze haar naam ontstegen Ze is veel te chique voor Jut en is haar pensioenleeftijd te boven. Ze kan weer jaren mee. ‘De Bernagie’, het prachtige blauwe komkommerkruid, dat vanaf dag één spontaan in de tuin stond en mijn naam herbergt, past haar beter. Het is een lovende naam voor een atelier, beloftevol en fraai.

Straks in een oase van groen en bloemen komt ze nog meer tot haar recht. Ik kom op internet bij ‘Mens en gezondheid.nl ‘ het volgende tegen: ‘In de Romeinse tijd zei men van bernagie dat het de melancholie verdreef zelfs wanneer het op de grond werd gestrooid. ‘lila ego borago gaudi semper ago’, of zoals dat in de zestiende eeuw werd gezegd: ‘ick die men noemt bernagie, gheef ’t hert altijdt coragie’. Johan van Beverwijck haalde dit ook aan in zijn werk en schreef: ‘en verweckt Blijschap des herten’. ‘Bernagye ende Buglosse (ossetong) zijn goet voor de gene, die Flauw werden, verheugen de Swaarmoedige, en verquicken die uyt een langdurige sieckten komen’.

Bernagie of borage

In het begin heeft de tuin er vol mee gestaan, maar de plant wandelt. Ze is de tuin uitgewandeld en soms komt ze een jaartje terug. Ook haar vriendin Nachtschade is verdwenen. Beide planten hebben prachtige kleine bloemen. Met de door neef afgegraven compostberg is er weer voldoende voeding voor een nieuwe poging. In een tuin waar atelier De Bernagie staat, mag ze niet ontbreken. En omdat ze onafscheidelijk waren, mag Nicandra er ook weer in.

‘Het helpt tegen depressie en geeft de burger moed’ is de boodschap die ik uit de Middelnederlandse aanduiding filter. De tuin kent dezelfde eigenschappen. Als ik daar ben, verdwijnt de hectiek. Tuin is thuis in de juiste zin van het woord.  Beetje schoffelen, beetje wieden en genieten van wat ze voortbrengt aan schoonheid en levende have. Daar worden gedachten naar oplossingen geleid door de rust en de stilte. Buiten schilderen is heerlijk. Misschien dat ik me zo toch kan voorbereiden op de lessen over Floris Verster. Geen stillevens, maar bloemen zoals ze hun weg vinden in de tuin, evenals de vogels, niet de dode, maar de levenden.

Detail: Floris Verster

Toch zit er een tegenstrijdigheid in. Als ik naar de enorme tulpen-in-vaas-schilderijen van mijn wolkenvrouw kijk, dan spat de vreugde er van af. De dode vogels van Verster raken me diep, maar misschien eerder omdat dood in die schilderijen zo oneindig meer onbereikbaar lijkt te zijn. Grote bewondering heb ik voor Michaël Borremans. Daar zou ik ook graag eens mee willen stoeien. Ook daarin komen twee hulpeloze, erg dode mussen in voor. Zijn afbeeldingen hebben een surreële werkelijkheid, die je aan het denken zet. Evenals Jennifer Balkan, die het serieuze van de Kunst afschuurt door een kwinkslag aan haar onderwerpen toe te voegen, waardoor er een andere dimensie ontstaat, die uitnodigt tot overpeinzen. Zo te schilderen. Ik zou me willen laten leiden door emotie.  Ze mag het penseel overnemen, zoals ze de pen voert.

De Bernagie

Dat twijfel en aarzeling erbij hoort, weet ik. Het is goed. De wegen, die een mens bewandelt, leiden naar een punt en daar, precies op dat punt, wil ik zijn. Daar kan ik naar verlangen. Alles wat tot nu toe op mijn pad is gekomen te leiden naar een eigen handtekening, een eigen stijl. Mijn eigen woorden en gedachten vorm geven op het doek, in een boek. Het blijft een stil verlangen, maar nu ik ze op papier zet, misschien ook een nieuwe werkelijkheid. Derhalve zal ik door blijven gaan met lessen en kaders, ook al zie ik er soms als een berg tegen op. Die is dan om geslecht te worden. Wie weet wat dat zal brengen. Straks heb ik in het atelier zelf weer volledige vrijheid en regie, waardoor elders de kaders dragelijker worden. Een rijkdom van onschatbare waarde.

 

In de laatste droom van de nacht, gisterenochtend eigenlijk, kwam vriendin langs. Ze had een glas wijn in haar hand en we brachten een toost uit met een brede glimlach. Ik jubelde. Echt, ik jubelde het uit. ‘Hoera, je mag weer wijn drinken’. Daarna hebben we elkaar omarmd en warm vastgehouden. Zo helder was het. Een verlichte droom. De hele dag kon ik met haar glimlach verder.

Nog meer goed nieuws. De hut is af. Nu gaat het grote werk beginnen. De verhuizing van dorp naar volkstuin, een stad verderop. Volgende week zondag staat geboekt. ‘Komt de berg niet naar Mohammed, dan komt Mohammed wel naar de berg’.  Zoiets.

Pushwagner

Er is veel om over te peinzen en treinreizen zijn daar in optima forma geschikt voor. Het was lang geleden dat ik in de ochtendspits spoorslags ben gegaan. Ik schrok van wat ik aantrof. Zombies boven hun telefoon. Ieder kruipt in een eigen wereld. Op dat kleine scherm speelt de werkelijkheid voor de meesten af. Ze kijken niet op of om. Niemand heeft het landschap veranderend voorbij zien schuiven. Niemand heeft gemerkt dat ik een langdurige studie kon maken van deze of gene. Iedereen had het hoofd gebogen en een blauw opgelicht gelaat.Wat een wonderlijke staat van zijn. De werken van Pushwagner schoven voor het beeld van deze werkelijkheid.

Als je voor Centraal staat ontmoet je de wereld. Om mij heen liepen, praatten, stonden, toeristen met koffers en zonnebrillen, korte broeken, lichte zomerjurken, sandalen, hoeden en sjaals. Daar tussen door schoten de forenzen en hier en daar hing een zelfkanter tegen de gevel van het prachtige gebouw. Ik besloot te lopen, had nog tien minuten om stuk te slaan. Foutje. Afstand verkeerd ingeschat. Ik geloof dat ik met mijn non-wiskundig hoofd voortaan vooraf de route moet uitstippelen en vooral visualiseren. Van Centraal naar Museumplein is langer dan een stief kwartiertje lopen. Ik had al een wereld aan schilderijen gezien voor ik op de plaats van bestemming aankwam.

De deur stond uitnodigend open. Half tien was het en vroeg genoeg om vóór de korte rij bij de ingang naar binnen te mogen schuiven met mijn reeds bestelde gratis museum-jaarkaart-ticket. De Hockneyzalen waren nagenoeg leeg. Wat een mazzel. Bij zijn doeken is het zaak om vooral op de samenhang der dingen en de wisseling der seizoenen te letten. Kleur, vorm, en vooral de overweldigende afmetingen samen met de veelheid van zijn werk imponeren. Maar ik was stuk van zijn houtskooltekeningen en zijn Ipadwerk.

Helaas geen foto’s. De schildergroep zou later komen, rond een uur of half elf. Drukte en overmacht was er de oorzaak van, dat drie mensen niet konden. Het vroege tijdstip zorgde er voor, dat ik vooral ruimte heb ervaren en de drukte werd gesmoord in mijn eigen wereld. Cocoonen kan ik tegenwoordig goed, zonder telefoon. Samen met de resterende vier ben ik nog eens door de zalen gewandeld, dubbel kijken doet dubbel intens zien. Boven een lichte lunch wisselden we details uit.

Genoeg is genoeg. Bij de zelfportretten had ik per ongeluk al een aantal foto’s genomen, eer ik wist dat het ook hier verboden was. De zaalwachten waren kennelijk niet alert. Omdat ik dacht dat het mocht, klikte ik pontificaal schilderijen, vriendinnen en vriendinnen voor of naast schilderijen.  Toen ik die tentoonstelling had gezien en men nog door wilde ‘Van Goghen’ ben ik gaan uitpuffen in de hal.

Met een magneet van het werk van Hockney, ‘The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire’ en het zakje waar het in verpakt zat. Mooie gelegenheid om een pen op te duikelen en een korte minutenschets op het zakje te maken van mensen die ik zag. Heerlijk uitgerust was ik toen de anderen kwamen. Een cappuccino en een trammetje naar het Amstelstation verder, met een hoofd vol indrukken en dat speciale gevoel van zinnigheid, raakten we op Utrecht Centraal twee medereizigers kwijt. Dat gaf niet. We hadden elkaar lang en uitgebreid gezien. Dinsdag de ervaringen van dit aangenaam verpozen. Eerst nog even herkauwen op Hockney. Er zijn onoverkomelijker dingen.

In de Hanzestad was het niet zo druk als doorgaans. De vakantie had duidelijk een gat geslagen in het verkeer. De snibbige routebegeleidster uit mijn Iphone leidde de oude en mij tot vlak bij de kerk. Het was handiger om de Kleine Blauwe niet al te ver weg te zetten, omdat we eveneens lopend vriendin naar haar plekje onder de Zilverlinde zouden brengen. Ik had net de Parkmobile ingesteld, toen er een meneer vroeg of we soms zijn parkeerbon wilden hebben, die tot vijf uur geldig was. Sommige mensen zijn helden in het delen.

De grote kerk aan de markt bleek het niet te zijn. Er was nog een kleinere, maar niet minder imposante, protestantse gotische kruisbasiliek in het kleine steegje erachter. Er voor stonden mensen met langstelige bloemen te wachten tot de groep compleet zou zijn. Veldbloemen waren voor mij de verzinnebeelding van haar. De Phlox en de Allium kregen een plekje in de enorme vazen achter in de kerk. We namen plaats in de zijbeuk en ik bewonderde de lichtheid van dit gebouw die, anders dan doorgaans de katholieke kerken, witte muren had zodat de prachtige balken en de constructie duidelijk te zien waren. In het midden de indrukwekkende kansel.

Ons werd verzocht plaats te nemen in het midden, omdat daar nog een paar banken leeg waren en ineens zaten we achter de familie vooraan. Er waren twee schermen waar vriendin ons liefdevol en levend aankeek, samen met haar kinderen en de familie en genoot van alles wat op haar pad kwam. De dienst was één grote herinnering met intense verhalen van de dochters, de broers en de beste vriendinnen. Er werd teer en breekbaar een prachtig persoonlijk lied gezongen door dochterlief en ‘Josephine’ op de gitaar door broer gespeeld. Het koor had twee door haar uitgekozen liederen op het repertoire. Zoals altijd namen mijn gedachten een vlucht en was ik in Homburg, liepen we samen door het beemd te bomen over het leven of lagen in een appelflauwte onder de bomen, omdat de grappen en grollen onder de hoge wijngevoeligheid over het kleedje rolden. Ik dacht haar in het gezelschap van alle lieve doden, wat dubbel was en verdriet de vrije loop liet gaan.

Langzaam trok het koud op en deed me huiveren, waar toch heel veel warmte gesproken werd. Aan het eind moesten we in twee lange rijen tegenover elkaar gaan staan en droegen we haar op handen de kerk uit onder de mantra van het refrein van Boudewijn de Groot. ‘En je kunt niets zeker weten, want alles gaat voorbij/Maar ik geloof, ik geloof, ik geloof ik geloof, ik geloof /In jou en mij/Ik geloof, ik geloof, ik geloof, ik geloof, ik geloof /In jou en mij’ Waarbij ‘zeker’ voortdurend als ‘beter’ in mijn hoofd bleef zitten. Toen de kist langs kwam en we haar even mochten vasthouden en doorgeven, terwijl we door bleven zingen, stroomden de tranen vrijelijk over de wangen, evenals naast me, waar ook een liefdevol stukje Homburg stond en tegenover ons waar de vriendinnen van de kinderen stonden. Het was een prachtig ritueel, hartverwarmend en het gaf het gevoel echt een laatste persoonlijke groet te hebben mogen doen.

Vanaf de kerk brachten we haar, bedolven onder de bloemen, naar haar laatste plek. De hemel huilde met ons mee en als een koude wind draalde ze nog wat om de stoet heen, een laatste groet. Dag lieverd, tot waar ook, tot ooit.

Dochter is weer voor het eerst op pad. De grote reis. Ze komt met de kleine. Als de wiedeweerga ga ik in de benen en zorg dat ik klaar ben voor ontvangst. Dan volgt zo’n kostbaar moeder-en-dochter-deelzaamheid, waar ik vroeger wel eens van droomde.

Er zijn in het leven van die kleine piekermomenten. Ze brengen een wee gevoel met zich mee. Eigenlijk zou je dat bij iemand neer willen leggen, om het hoofd te ruimen, maar doorgaans blijft het slechts bij de gedachte. Angst kan ook een drijfveer zijn om het voor je te houden. Als je iets uitspreekt is het plotseling een feit. Dat maakt dat de aarzeling om het te melden groter wordt. Hetzelfde geldt voor het toekomstbeeld. De dood als thema, naar aanleiding van de kaart van vriendin. Vroeger dacht ik, als je niet wilt dat het gebeurt, moet je zwijgen. Geen slapende honden wakker maken. Laat die lange sladood maar weg blijven. Maar aan de andere kant is het goed om een en ander te delen. Je kan het natuurlijk ook opschrijven, maar dat is net zo iets als uitspreken.

Ik droom bij mijn eigen sterfelijkheid van een groot loofbos met glooiende heuvels, witte berk, beuk, eik. Ergens staat een boom op mij te wachten. Er is volop bedrijvigheid er omheen. Een verdwaalde specht hamert zijn insecten uit het schors, een merel zingt een late avondzang op de takken, de buizerd scheert met zijn grote machtige vleugels als bescherming boven de kruin. Aan de voet van de boom een kleed van mos. Dochter stelt voor eens te gaan kijken naar de mogelijkheden. Een goed plan op zich. De voorstelling bewaarheid laten worden, zodat ik weet welk bos, welke boom. We struinen door het digitale woud van ondernemingen in deze branche. Oude natuurgebieden zijn er. Een ervan is mijn favoriet. De afstand is een dingetje. Maar voor de uitgestrooide vader van de kinderen reizen we graag een eind om bij zee onze boodschappen in het zand te schrijven. Hier is ook zand. Zand, heide, vennen, een glooiend landschap en bos. Een rustgevende gedachte, nu ik er zo mee bezig ben.

We keuvelen verder en delen grote en kleine zorgen, die we deels weer afvangen bij elkaar. Het is een idyllisch plaatje, zo samen op de bank met de kleine ertussen, de nostalgie in een nieuwe jas. Mijn moeder en ik, ik en mijn dochter. Erbij stil staan en genieten. Dat doen we met volle teugen. Ik maak een snelle schets als ze aan het voeden is, het lijkt niet, maar de intentie is perfect.

Tijd om op te stappen en naar huis te gaan. Dierbaar, dankbaar en trots laat ik haar gaan. Ze loopt de galerij af met de zware Maxi-Cosi met kleine aan de arm en de luiertas in de andere. Dag lieverd.

Vandaag is de begrafenis. Het is de zesde in betrekkelijk korte tijd en de derde met ongeveer dezelfde vriendenkring. Alle lieve doden komen tijdens de dienst langs en ik zal ze een voor een begroeten, voor ieder een traan. Sinds mijn eigen sterfelijkheid zich zo duidelijk openbaarde, is leeftijd geen graadmeter meer. Dood kiest geen ouderdom, maar plukt in het wilde weg. Mijn generatie kent een kneuzige gezondheid. Of dat nu komt door een flamboyante levensstijl of broze genen maakt niets uit. De oude belt en haalt het alledaagse terug. Hij gaat mee. We zullen afscheid nemen met een lach en een traan. Het leven dicht het verre licht een nieuw bestaan.

De hele dag ben ik bezig geweest om de tuin te klaren. Takken rapen, die zijn blijven liggen na het hakselen en ze in de ril duwen, houtsnippers verplaatsen vanaf het gras naar de plek waar Jut de Hut moet komen te staan. Waar houtsnippers liggen, groeit het onkruid niet. Handig. Stronken bij elkaar leggen en broer kwam  met de baco de kruiwagens verlossen van hun lekke banden. De oude kwam de enorme takkenovervloed in zijn tuin bedwingen door, als een rustige bezigheidstherapie, takje voor takje te knippen. Met de twee banden liep ik naar de kleine blauwe prins en genoot van zon, sloot, en bedrijvigheid in de andere tuinen. Af en toe werd uit het struweel een arm omhoog gestoken, vergezeld van een oerkreet.

Zelfportret met en zonder kijken

De banden moesten blijven, terwijl ik nog in de versie dacht van ‘Klaar, terwijl U wacht’, dat zorgde voor een kleine babylonische spraakverwarring, waardoor de meneer achter me en ik het uitproesten. Laat maar. Het is goed. Geen naam, alleen een telefoonnummer. Oké. Prima. Het was druk op de weg en het duurde lang eer ik thuis was. Met schetsboek op schoot nog wat vingeroefeningen voor de avond. Zelfportret zonder kijken, met het potlood op het papier houden en met kijken. Hilarische scheve toetjes kijken me aan vanaf het papier.

Zonder kijken

De eerste avond van de nieuwe cursus portret á la Sluyters en Sergio Vacchi werd ingeluid door het blind tekenen van elkaar. Heerlijke opdracht. Het ervoor zorg dragen dat je de connectie niet verliest, omdat het anders een in elkaar gerommelde tronie wordt, is een kunst op zichzelf. We kijken naar elkaars werk en het is verbazingwekkend als er gelijkenis uit komt. Ik ben geen ster in schetsen. Doe het vaak direct te gedetailleerd. Daardoor strand je in pietluttigheden.

Pastel op grijs papier

Er zijn er bij die met enkele rake lijnen treffen. Knap staaltje. We zijn allemaal gretig om de fijne kneepjes te leren. Hoe bepaal je de verhoudingen. Waar begin je. Waar moet je specifiek op letten. Wat moet je laten gaan. We werken in vlakken en met licht en donker. Al struikelend over onze eigen verrichtingen komen we tot nieuwe inzichten en bij iedere volgende schets gaat het beter, tot de vermoeidheid toeslaat en iedereen ineens graag model wil zitten. Tien minuten rust. Tuin en avond is te veel op een dag. Lijf heeft het allang in de gaten. Hoofd wil even niet er in mee. er is nog zoveel te doen. Ik moet zelfs even zitten, dus laat ik me modelleren. Het klinkt als een groot proefwerk in een gymzaal. Gekras van pastel over papier, zuchten, kuchen, schuifelen omlijst de stilte en af en toe een verzuchting: ‘Die haren of pffff die bril’.

Mijn gedachten nemen een vlucht. Ze dwalen door het kleine zolderraam naar buiten. Het moet niet moeilijk zijn om een portret van mij te maken met die giga-van-der-Linden neus. Ineens moet ik denken aan het lied ‘De Neus’ van Herman van Veen. Aan het eind van de sessie, moet ik het even laten horen. Niemand kent het. ‘Wat heb jij gedronken’ vragen ze. ‘Niets, maar vroeger zong ik dergelijke teksten te pas en te onpas’. Ze behoren tot mijn persoonlijke bagage.

Knappe schets door Corinne

Nog een keer een portret en dan is het genoeg. De koek is op, het krijt gesleten.  De komende weken staan in het teken van ‘En face’ en ‘En profil’ en alles wat daar tussen ligt. Rake lijnen, nieuwe vormen, maar bovenal met ogen die meer zien dan er lijkt te zijn. De kunst van het kijken ten voeten uit.

 

.

Aan het traditionele paasontbijt op tweede paasdag miste het gezin van mijn dochter, die vakantie aan het vieren zijn. Met het eieren zoeken is het gemis helemaal voelbaar. Drie zoekende kinderen troeven elkaar af, duiken op elk gespot ei met gezwinde spoed om maar zoveel mogelijk eieren te rapen. Door de jacht met alle kinderen zijn de konen roder en is de blik triomfantelijker, maar met één kind dat zoekt tussen de volwassenen, die hem allemaal helpen, is het ook goed toeven hoor. De pet zat vol, de eieren waren geteld en werden keurig netjes door hem uitgedeeld. Twee stuks mocht iedereen zelfs. De kleine paashaas was van hem. Daar bestond geen twijfel over. Als verrassing liep er een Paashennetje rond in zwart/wit verenkleed. De oren van de Paashaas leken af en toe op te lichten in de zon, maar als je beter keek, waren ze alweer weggedoken. Wonderlijke beesten die paashazen. Een ei is er blijven liggen. Die konden we niet meer vinden. Dus als je in het park bent, op de hoge heuvel…Wie weet.

Zuslief was ook nog aan komen wandelen en deelde gemoedelijk in de feestvreugde. Ik had last van de benauwdheid, moeilijk uit te leggen hoe dat voelt. Niet vrijelijk kunnen ademen is lastig en werkt door bij de snelheid van lopen. Als ik alleen ben, maak ik foto’s, sta wat langer stil of ga er even bij zitten. Nu ben je afhankelijk van de vaart der volkeren. De tuin zou het niet gaan worden, dat voelde ik ’s morgens al. Ach ja. In de grote speeltuin met de gave speeltoestellen is het een drukte van belang. We rusten uit, terwijl er gevoed wordt. Daarna wandel ik alleen met de wagen de stilte in en geniet van de oase van rust, de oude bijzondere bomen, de tere verstinsde scilla tussen het groen en langs de vijver als een langgerekt paars lint en de velden vol met madelieven en paardenbloemen.

Er worden foto’s gemaakt voor de opspattende fontein door een groot Spaans sprekend gezelschap. Ze zijn met veel. Op hun paasbest gekleed met roesjes en strikken, veel romig wit en kant, de haren keurig om het hoofd gevleid. Voor me lopen twee keuvelende oude mannen. De verweerde handen ineen gestrengeld op de rug. Ze hadden overal ter wereld kunnen lopen. Dit mediterrane gekuier past in elk decor. Ik duw de soepel rijdende wagen er langs en stuur haar naar het rustige paadje achter de dierenweide. Het rondje alleen is voldoende om op krachten te komen om de laatste gang  naar huis te kunnen maken. Ik ben uren van stilte gaan waarderen. Gedachten hergroeperen, een overpeinzing, even weg uit de hectiek.

Vanmorgen heb ik de tekst van de blog op de bus gedaan geadresseerd aan de dochters en de familie van vriendin. Als troostbrief. Mijn moeder is in de nacht na tweede Paasdag overleden en dit feest heeft altijd dat extra beetje moeder als klank gehouden, op welke datum het ook valt. Pasen werd zo, voor mij, het feest van de weemoed. Zo zal het ook voor haar kinderen zijn. Een leven lang.

Dochter appt in de familie app, ik reageer. Waarom we allebei wakker zijn. Zij om dochter te voeden en ik om de geest te voeden. Wat een toevalstreffer. De nacht ligt nog grotendeels voor ons, gevuld met zoete dromen. Achter het nachtzwart gloort straks beloftevol de nieuwe morgen.

Het is lente. Dat betekent dat de spreekwoordelijke mattenkloppers te voorschijn worden getrokken en elk hoekje en gaatje in het huis onder handen wordt genomen. Ik was na het ruimen op de tuin in de slaapkamer beland. Dat hield in dat de kledingkast een metamorfose moest krijgen van donker winter naar luchtig zomer. Twee hopen maken. Een om uit te zoeken, daarvoor werd de inhoud van de kast geleegd en een stapel voor de kringloop. In de lege kast de goedgekeurde setjes.

Onder het sorteren dwaalde mijn gedachten af naar Homburgvriendin. Wie wilde mocht vanmiddag afscheid nemen van haar. Ik had me voorgenomen te gaan. Ik had haar al jaren te weinig gezien. Mijn herinneringen gingen terug naar de tijd dat we de vakanties deelden en elkaar zagen op verjaardagen, op feesten en partijen. Een aantal jaren kwam ze trouw op mijn verjaardag aan getuft in haar autootje om een cadeau te brengen, samen met vriendin. Ik was bij haar inzegening als predikant en bij haar huwelijk. Zo gaat dat. We liepen een periode lang intensief met elkaar op, om elkaar ook weer een tijd uit het oog te verliezen.  Maar als we elkaar tegenkwamen, was er altijd die klik. Woordeloos gevoel van saamhorigheid. De laatste keer in de laatste maand van vorig jaar.

Toen de oude in het ziekenhuis lag vertelde hij dat ze een afdeling lager was opgenomen. Dus ging ik langs na mijn bezoek aan hem. Daar zat ze in bed. Sondevoeding, infuus, warme glimlach van oor tot oor. Ze vertelde wat het betekende, deze ziekte. Ze kon niet normaal lekker eten en drinken. Dat dempte de feestvreugde. Het belemmerde samen met het gebrek aan energie het leven. Daar had ze nog zoveel van. Dat gaf haar wel de kracht om buiten de pijn om nog zoveel mogelijk te delen met haar kinderen en vrouw,  vriendinnen en vrienden. Haar glas was, ondanks de misère, nog steeds half vol. Hoeveel moed valt er uit te putten voor de omgeving. Ik bewonder haar zeer.

Die weken in Homburg in de jaren tachtig waren hilarisch. Veel mensen, vrienden, familie, vrienden van vrienden, bekenden, alles mocht langskomen en blijven slapen. Er werden staaltjes drama weggegeven. De ‘Erlkönig’ werd nagespeeld op de oude ribfluwelen bank en doorgaans vielen we slap van het lachen om of doken, roezig van de wijn, ten leste het bed in om een gat in de dag te slapen. Er waren kinderloze weken, waar ik geen deel van uit maakte en kinderweken, waar iedereen die kinderen had, welkom was. Naast het dollen, waren er grote picknicken in het veld beneden of in de boomgaard naast het huis, kampvuren op het veld. We genoten van de ondergaande zon op de top van de heuvel en maakten lange wandelingen dwars door de weilanden over de heuvels, doordrenkt met diepgaande gedachten over de zin van het leven zelf.

Homburg stond voor alles wat er aan aan jeugdig verlangen was, de intensiteit waarmee het leven gedronken werd, de liefde voor elkaar en de wil om er iets van te maken. Homburg inspireerde en vormde als je er open voor stond. Daar waren de eerste ontluikende kiemen ontstaan om de natuur tot in haar vezels te begrijpen. Ook de humor leidde een volstrekt eigen leven. Als de kinderweek de tweede week was, had je even tijd nodig om op hetzelfde niveau te komen. De kwinkslagen vlogen in een vrije val over de tafel. Het leven werd gevierd. Zo wil ik mijn memento voeden, met die beelden op het netvlies en ik besluit om alleen naar het grote afscheid te gaan.

Het is lente. De natuur barst open en geeft een podium aan Pasen dat de moeite waard is. Ze wordt omlijst met jong leven, ontluikend groen, warme zonnegloed en schaaft de somberheid van het oude en koude naar nieuwe hoop, geeft bedding aan een nieuwe energie. Vriendin heeft haar gehavende mantel aan de wilgen gehangen en vliegt vederlicht en in vertrouwen voort. Wat rest is liefdevolle gedachtenis.

Nu Jut de Hut bijna wordt afgeleverd, moeten we nog even los op de stek waar ze uiteindelijk komt. Als ik het pad afloop langs de tuinen met groene aanwas, veelbelovende bloesem en de spiegelende sloot ligt er over alles een waas van diepe rust. Het is maar schijn. Als je stilstaat en luistert is ook op dit vroege tijdstip voldoende leven in de tuinen, hoor ik de bosmaaier brullen met gierende uithalen, zijn mensen al gieters water aan het putten uit de sloot. Op de knieën, gieters erin en, met in iedere hand een, terug naar de tuin, het langzame leven. De bijenkasten staan er vitaal bij. De volkeren zoemen er omheen, dat het een lieve lust is. Geen jong leven in het water, wel drie woerden.

In de verte zie ik bedrijvigheid rond de tuin. Het beeld wordt in mijn hoofd gevisualiseerd tot broer, maar als ik dichterbij kom, zie ik dat het mijn lieve gespierde aangetrouwde neef is. Het zweet parelt op zijn voorhoofd. Kleine glansbelletjes. Hij trekt zijn hele ziel en zaligheid uit de kast om de composthoop, ooit de broedplaats van de ringslang, te slechten. Ik heb ongelooflijke bewondering voor de liefde waarmee hij voor mij het pad bereidt om straks heerlijk te kunnen genieten. Zo’n groot hart, die gouden neef. Onbetaalbaar. Even later fietsen broer en schoonzus aan. Ze gaan onmiddellijk aan de slag.

Schoonzus en ik storten ons op de enorme berg met takken en knippen ze zodanig dat ze hakselfähig zijn. De knoesten eruit, de zijtakken eraf. Lange mooie rechte stokken. De krulwilg laat zich niet leiden. Grillig verzet ze zich tegen alles wat recht is. De oude komt even kijken en gaat als de bliksem in zijn tuin aan de slag. In de middag komt de hakselaar.

Af en toe houden we een werkoverleg annex drinkpauze. Als de tuin ineens meters groter lijkt, omdat de berg weg is en er alleen nog twee kromme wilgen en een paadje staan, zit neef zijn taak erop voor vandaag. De sportschool is niet meer nodig. Zijn eerste work-out is gedaan. Terug naar het thuisfront, die hem iedere keer liefdevol afstaat.

Broerlief heeft de plek waar Jut moet komen, al netjes uitgelijnd en geëgaliseerd. Druif en roos hebben het veld moeten ruimen. Ineens ontdek ik ook dat hibiscus verdwenen is, maar die stond al op een verkeerd plek. Tussen het gras zet tuin spontane lijnen uit met vergeet-me-niet, met de jonge vingerhoed-rozetten en het leverkruid en ik neem me voor om straks beter naar haar wensen te luisteren. Waar plant is, moet tuin komen en geen gazon, zoiets. Schoonzus en ik knippen ons de blaren op de handen en broerlief werkt als een kabouter in de nacht. Iedere keer als ik me omdraai is er weer een klus geklaard. Het lijstje zit in zijn hoofd en één voor één vinkt hij het resultaat af. Alweer het tweede huis door broer, die er voor gezorgd heeft dat deze plek hier een paradijselijk onderkomen is geworden. Dat is zijn onvoorstelbaar kracht. De zingeving aan het bestaan voor anderen kunnen bewerkstelligen in alle bescheidenheid.

De takken voor de verhakselaar stapelen zich op.  Als het blauwe monster arriveert met zijn oorverdovende gebrul, voer ik voorzichtig de takken in. ‘Moord in de hakselaar’, denk ik als het al het hout opvreet en uitspuugt in kleine snippers. Buurman achter komt helpen. De oude begrijpt dat hij eerst kort moet maken met wat er bij hem aan snoeihout ligt. Met oranje helm en oordoppen voer ik het hongerdier en denk er niet bij, want anders zou ik stoppen om het stof en het lawaai. De klus moet geklaard, bij mij en bij de oude.

Om half acht is het welletjes. Thuis op de bank slaat de ouderdom in alle hevigheid toe. De bejaarde spieren protesteren, de huid gloeit. Moe maar voldaan en tevreden leun ik achterover. Arbeid adelt

De beloofde warmte zorgt voor verkeersdrukte op de weg. De zomer is in de bol geslagen en half Nederland is op pad. Ik wil naar vriendin, die letterlijk onthand is, door de val van de trap vorige week. Een pols in het gips en een elleboog in een stevig verband en een Arm Sling, omdat grote pinnen de boel bij elkaar houden. Ze wonen nog in de schuur, maar trekken zo weer in het verbouwde huis. Ik kijk mijn ogen uit. Wat een heerlijke plek is het geworden. Het is ruim en licht en overal zijn er zichtlijnen naar buiten. We gaan wandelen terwijl een buuf de tuin wiedt en genieten van ons samenzijn, de verhalen en de geweldige natuur. Er is zoveel te zien.

De sloot viert feest met haar eigen confetti en het zonnelicht als feestverlichting er door heen. Ik bewonder de kleuren, die niet kwistig rond gestrooid zijn, maar met een kennersoog in harmonie elkaar volgen. Zo ook haar omlijsting. De gouden rietstengels, die zachtjes wuiven in de wind, de donkere, bijna dieppaarse grassen tussen het groen, die argeloos als plukken lijken rond gestrooid te zijn, het water dat de strakblauwe lucht reflecteert  en de statige oer-Hollandse molen. Overal staat bloeiend koolzaad en fluitenkruid en de silhouetten van de bomen vervolmaken het beeld.

Als je goed oplet, schieten er kleine mezen en vinken en heggemussen weg in de grote heg aan de weg en hippen er konijnen naarstig naar hun veilige stek. Het nest van de buizerd, hoog in de boom, wacht geduldig, tot de jacht is afgelopen.

Als er een fietster schreeuwt aan de kant te gaan, weet ik dat ik de bel niet gehoord hebt en dat maakt dat zo’n halve dove een gevaar op de weg kan zijn. Of ligt het aan de racende fietste zelf, die vergeet om het prachtige plaatje in te drinken, waarin ze zo naarstig van A naar B moet. De meerkoet waarschuwt zijn vrouw op het nest met een hoge doordringende staccato roep. We keren om en wandelen het schilderij weer uit. Thuis met een glas water en de buuf horen we, met een onvervalst Gelderse tongval, het gruwelijke verhaal van een ongeluk van haar beide zonen 25 jaar geleden. Ze overleefden, maar raakten beide zwaar gewond. Hier sprak een moederhart en raakte het onze aan.

.

Het gezicht van vriendin tekende vermoeidheid en sommeerde haar naar bed, terwijl ik de grote bossen bloemen ging lezen en uitdunnen, alles wat verdord was en oud mocht er uit. Toen ik klaar was stonden er weer twee prachtige bossen op de piano en een biedermeiertje naast het bed. De ogen waren dichtgevallen. Tijd om te gaan. Thuis wachtte een ander kleurrijk plaatje. In een opwelling had ik in de vroege ochtend de kast wat rigoureus leeg getrokken om zo de zomer van de winter te scheiden. Lente in het hart brengt lente in het hoofd en een volksverhuizing in de kamer.

‘Morgen’ , beloof ik mezelf, ‘Morgen pak ik het aan’. Pluis rolt heen en weer over het warme beton van het balkon en schuurt en schurkt haar genoegen. Het kan niet warm genoeg zijn. Ik nestel me in de bank en krijg een foto van de mooie herboren bossen opfleurders opgestuurd door een herboren vriendin. ‘Oefeningen gedaan en nagenieten van de namiddag in de late zomerzon’. Echte vriendinnen dus. Twee zielen en een gedachte.

Elke donderdag zag ik ze al van verre komen. Hij stiefelde en zij waggelde.Het stiefelen werd veroorzaakt omdat hij in de loop der jaren steeds verder met zijn hoofd tussen zijn schouders was gedoken en zijn buikje wat naar voren helde. Het waggelen en schommelen van haar werd veroorzaakt doordat het leek of het kleine koppie op een tonnetje rond stond, waardoor haar omvang grotesk werd in de verhoudingen. Ze had een rollator om te voorkomen dat ze vallen zou en zuurstof om vooruit te komen. Beiden hadden ze ooit duizenden kinderen de weg naar de wijsheid en het leven gewezen.

Hij ging direct aan de slag en maakte heel veel grappen binnensmonds met een kwinkslag naar haar toe. Zij bezag het slagveld aan noeste arbeid terwijl haar armen rusten op het apparaat, waar ze straks drie keer tien keer aan zou trekken. De zuurstof staat in een zwarte tas binnen handbereik. Boven de vollemaanswangen volgen twee pientere heldere ogen de verrichtingen van de anderen. Ze heeft zich in haar roze wijde en lange t-shirt tot op haar knieën gehuld, daaronder prijken de wijde enkellange pijpen van een rode katoenen broek. Haar kleine hoofd wordt omlijst door wit , zijdezacht en sluik haar. Vanaf het begin is ze het Piggelmeevrouwtje, maar dan oneindig veel aardiger en is hij met baard en goedlachse blik achter de bril de allervriendelijkste Piggelmee zelf.

Ze houden van elkaar. Ze schreeuwen het niet van de daken, maar het staat in de blikken geschreven die ze elkaar toewerpen. Hij legt af en toe een hand op haar schouder of streelt de bleke huid. Zij trekt een brede glimlach bij zijn inspanningen op de loopband en volgt hem met haar ogen, waar hij ook maar gaat of staat.

‘Mevrouw de H is overleden’, fluistert de Fysio tegen de oude man die zuchtend en hijgend zijn kilometers wegtrapt. Zijn toupet verschuift ervan. ‘Godsamme’, zegt hij en is merkbaar verbouwereerd. ‘Hoe is dat nou toch mogelijk’. ‘In haar slaap in alle rust overleden’ zegt ze er ter geruststelling achteraan.

Ik ben ook aan het trappen met een helling als moeilijkheidsgraad en zie het Piggelmeevrouwtje toch heel duidelijk op haar plek aan het apparaat zitten. Ze neemt vergenoegd de situatie in ogenschouw, ik trap stug verder. Een beetje harder dan normaal totdat ik moe een tandje lager ga. Mevrouw de H, ze is er niet meer. Ongelofelijk. We hadden vorige week nog een verhandeling gehouden over de zuurstof als handtas en de rollator als een verlichting en daardoor de verlossing.  Onmiddellijk stiefelt hij in mijn gedachten alleen verder. Wezenloos en hopeloos. Sommige mensen moeten niet uit elkaar geplukt worden. Vandaag wordt ze een piepklein kerkje uitgedragen, waar ze altijd jubeltonen uit de pijpen van het orgel had getoverd. Er schuilen onvermoede krachten in een oude vrouw, die aan de buitenkant niet te zien zijn Heeft Pierlala die nacht het ventiel ontdekt en stiekem alle zuurstof van jaren laten ontsnappen, zodat ze zachtjes leeg liep.

Vindt hij nog wel de zin van het leven nu zijn stut en toeverlaat is weggevallen. Zij redt zich wel temidden van die andere gewichtloze engelen, maar hij moet hier zijn weg weer zien te vinden in een wereld die hem zwaarder toe zal schijnen dan ooit tevoren, nu zij voorgoed is weggevlogen. Deze lieve zachtaardige Piggelmee zonder zijn vrouw is schier ondenkbaar. Hij zal haar zoeken achter elke handeling, in elk gebaar, achter elke blik tot ook hij vervaagt en oplost van de ene op de andere dag, maar beiden voor eeuwig aanwezig zijn in die kleine afgebakende ruimte. Hij op de fiets, in een circuitje, op de loopband, grappend en grollend in doorzichtige bescheidenheid en zij, rood en roze, op het apparaat. Ze knikt me toe en glimlacht mild.

In de bus dacht ik nog zeeën van tijd te hebben, maar toen vriendinlief appte dat ze op de fiets gesprongen was, kwam ik pas op het idee om een en ander te checken. Daarna was het afgelopen met de rust. Ik was al ruim een kwartier de stations traverse aan het overbruggen en er was nog een hele lange Oude gracht te gaan. De kuierlatten aanspannen en de pas erin gooien, werd het devies.

Onderweg was er zoveel te zien. Ik had mijn jas uitgelaten en liep nu te zomers te midden van de dikke duffels en hier en daar een voorzichtig ontblote onderarm door de massa heen, sneed af bij de Mariaplaats door de hofjes te nemen en kwam via de Springweg halverwege op Swaakhoogte bij de Gracht uit. Ik prees mijn jasloze inval, omdat het zweet me op de rug stond en was blij toen de eerste huizen van de Twijnstraat in zicht kwamen.

Gauw het Louis Hartlooper in en direct daalde de hartslag, bij het zien van vriendin recht tegenover de deur in een oase van rust. Adem in, adem uit. Waar was de rest van de tijd gebleven. Nog een minuut te gaan, we konden nog snel een drankje, lees spa rood, mee grissen en naar boven. We nestelden ons in de filmzaal in het pluche. Het was wonderbaarlijk ‘ druk’ voor een vroege middagvoorstelling. God Only Knows draaide, een Nederlandse film van Mijke de Jong met de karaktervolle koppen van Monic Hendrickx, Elsie de Brauw en Marcel Musters als invulling voor de twee zussen en een broer, die last heeft van wisselende stemmingen.

De opening doet het ergste vermoeden, maar niets is minder waar. De dramatische aanzet begint met het doordringende ‘Erbarme dich’ van Bach, waarbij de prachtige klanken zich verweven met het verdriet, de onmacht en de angsten van de broer. De entourage is perfect. Het oude huis in deplorabele staat, de lambrizering, de kale tafel, de houten trap, de wonderlijke kelder, alles ademt een ver en voorbij verleden.

Dan trekt zich in een notendop heel het leven langs, leer je alle structuren doorzien van communicatie en het gebrek eraan en zie je wat emoties doen en hoe onze tekortkomingen in stand gehouden worden door onszelf en de manier waarop we ons opstellen tegenover de ander. Een openbaring, die wat vergt en waar nog lang op te teren valt.

We tafelen na in het gezellige café van het filmhuis en stukje bij beetje ontrafelen we onze ontdekkingen en breien er een oordeel van, vooral gevuld met superlatieven. Wat een hoogstandje van melodrama, intens ingeleefde rollen, uiterste krachtmetingen van emoties. Alles komt langs. Het is een rollercoaster, een perpetuum mobile en daarmee het intense leven zelf. Herkenbaar, te vereenzelvigen en alle radars onlosmakelijk verbonden. Met de wijn komen de bitterballen, vegetarische en gewone, en de ober lacht de realiteit weer terug. Als er daarna een vloed aan excentrieke dames en heren van betrekkelijk hoge leeftijd aanschuiven en de ruimte vullen, zijn we benieuwd naar welke film zij zijn geweest. Er blijkt elke woensdag een sneak preview te zijn. We zijn verbaasd over deze ondernemingsgeest. Het concept is de garantie voor een bord vol onverwachte wendingen. Het voorland huivert langs mijn vel.

We nemen hartverwarmend afscheid en nu mag tijd uitwaaieren. In de Grachtengalerie is een tentoonstelling van ‘ In de wolken’. Treffend past het bij mijn geestesgesteldheid. De luchten van Cees Vegh vallen uiteen in een prachtig rood, oranje, violet, warm geel of blekig blauw. De miniatuur schilderijen in de oude sigarendozen van Esther van der Eerden met de alleszeggende titel ‘Memories in a Box’ zijn prachtig en smeden de middag tot een geheel.

Met de Muslukt-mussen van Leny en Leo in goud als laatste op mijn netvlies vervolg ik mijn pad. De notendop, de schoonheid en de vrouw ineen. Terwijl het zachtjes begint te regenen, dwaal ik boven de treinen op weg naar huis naarstig mijn veilige bushaven binnen.

Voor het eerst sinds jaren liep ik dit ziekenhuis niet in voor een onderzoek, een bezoek aan de arts of de röntgen, maar kwam ik solliciteren voor een vrijwilligersfunctie. Het ziekenhuis is tegenwoordig zo groot dat de mevrouw van de receptie de personen niet meer bij naam kent. Ze vroeg naar een nummer. Ik had geen idee, dacht ik. Achteraf bleek dat een telefoonnummer te zijn. Dat had ze er niet bijgezegd. Ik voelde me even dat kleine pindakaasmeisje van de reclame, die de woorden van haar trainer letterlijk opneemt en mompelt: ‘Je zei -Jongens-‘ toen ze als enige niet met de groep mee was gaan schuilen voor de regen. ‘Je zei nummer en niet telefoonnummer’ dacht ik, maar zei het niet. De vrouw keek me namelijk vanonder een opgetrokken wenkbrauw een tikje wrevelig aan, toen het kwartje pas later viel en ze het nummer via de computer had opgespoord.

We moesten een trap op. Kalm blijven ademhalen nam ik me voor. Zou zo’n longaandoening een belemmering kunnen zijn. Er was een koffieautomaat zonder de gebruikelijke cappuccino. Sommige dingen verbazen me in ziekenhuizen. Net als het oude toilet, te klein en te ongemakkelijk, in dat andere ziekenhuis gisteren, waar ik was om vriendin te bezoeken. Geen idee dat het halve ziekenhuis op vrijwilligers draait tegenwoordig, ze maken wel een belangrijk deel van het geheel uit. Een en ander werd er aan verwachtingen uitgelegd.

Naast de zorg waren er een aantal verplichtingen die me weer een beetje terug voerden naar de jaren zeventig. Mijn eerste optreden als verpleegkundige in het AZL. Zuster Berkhout, die mijn weerbarstige piekharen glad probeerde te strijken en ons terug stuurde omdat we, door de warmte, de panty’s in de ban hadden gedaan. De uniformen konden we ons aan laten meten. Ze kwamen krakend vers en sneeuwwit uit de verpakking rollen. Hier was het probleem van al dan niet bloot been vernuftig opgelost door een broek met jasje als uniform voor te schrijven. Het haar mocht nog steeds niet vrijelijk rond slierten. Geen sieraden en geen nagellak. De geur van kamfer drong zich op.

Er kan straks Aladin gespeeld worden met de toegangssleutel in de vorm van een plastic kaart aan een koord: ‘Sesam open U’.  Alle deuren achter de openbare ruimtes zijn dicht. Dat was nieuw. Ik voelde een lichte euforie toen ik de ingewijd werd in de structuur van het gebouw. Straks zou ik eigenhandig mijn patiënt-zijn ombuigen tot een nieuwe werkelijkheid. De andere kant van de medaille. ‘If you can’t beat them, eat them’. Het voelde goed, lichte spanning, het oude bekende terrein letterlijk en figuurlijk in een nieuw jasje, zonder de grote druk van de eindverantwoordelijkheid, al zal ik die altijd blijven voelen. Wat reiskostenvergoeding, gratis parkeren en een feest eens per jaar. Dat alles om de het lijden van anderen een ochtend in de week te mogen verzachten. De afdeling oncologie opende haar deuren en het programma voor het waakmaatje zou zich vanzelf wijzen.

In al die jaren heb ik het ziekenhuis nooit helemaal los kunnen laten. Het paste me als een handschoen. Ik was volwassen geworden op deze voedingsbodem en dat schept een band voor het leven. Dat blijkt nu maar weer. Als een vis in het water, zegt men. Zo voel ik me en het zorgt er voor, dat er geen greintje aarzeling is. De wegen liggen open naar een nieuwe horizon.

Er staat in de nieuwe Flow van deze maand een zin die raakt, als je de woorden proeft en toelaat. Filosofe Christine Cayol zegt in een artikel over tijd: Chinezen gaan flexibel met hun tijd om en leggen zo min mogelijk vast. Alles verandert namelijk toch altijd en het leven heeft zijn eigen ritme.

                                                     .

Daar moest ik aan denken toen het nieuws over de Notre Dame binnenkwam. Mijn Franse schoonzoon schreef: ‘The heart of Paris is dying’. Dat de naam van de eeuwenoude kathedraal juist gekozen is, blijkt nu wel. De pijn is voelbaar tot in elke vezel bij ieder van ons. Het is ‘Onze Dame’, meer van de Parijzenaars, meer nog van alle Fransen, maar ook van ons. Ze is van iedereen, die de waarde van een erfgoed erkent en de historie van de cultuur een warm hart toe draagt. Miljoenen toeristen hebben voetje voor voetje voor,  in en om de Notre Dame geschuifeld om eigenhandig de verhalen terug te vinden van Quasimodo, om zich te vergapen aan de architectuur om de pracht en praal te aanschouwen van het rijke Roomse verleden en de cultuurschatten met eigen ogen te mogen aanschouwen. Gisteren vernielde een grote uitslaande brand een deel van het hart van haar aloude geschiedenis.

‘Alles verandert namelijk toch altijd’.

Ik denk terug aan de Twin Towers, die ik een jaar vóór de aanslag nog had bezocht en die nu, met alles en iedereen die het leven liet, slechts een herinnering is. Op die plek verrees, als een Phoenix uit de as, onder andere een monumentale Freedom Tower, het Tribute in Light en het nationale 11/9 Memorial And Museum ter nagedachtenis aan allen. De Twin Towers zijn een blijvend memento geworden.

‘Alles verandert’

Het leven zelf is zo. Door de loop der jaren zijn er allerlei dingen gebeurd. Waarheden zijn onderuit gekacheld en nieuwe werden geboren. Alles wat van waarde was, bleek niet bestand tegen de tand des tijds of werd mee gevlochten in een nieuw te bewandelen weg. Deel van het geheel.

‘Verander’

Het brengt nieuwe waarden met zich mee. Een aderlating als opmaat voor het herrijzen, het verbeteren, het vernieuwen met als troost de oude herinnering, die ook alleen maar in waarde stijgen zal. Is het een schrale troost? ‘As is verbrande turf’ luidt het spreekwoord en betekent zoveel als ‘De tijd valt niet terug te draaien’. Het is gebeurd. Nu moeten we er mee leven. Ook met de pijn in het hart, maar er volgt een oplossing. Die dient zich aan, omdat we geneigd zijn om in oplossingen te denken en anders komt er een monument, van waaruit een Phoenix  herrijzen kan. Als de tijd verbeidt zal het de verlossing blijken voor het verdriet, dat nu nog ontroostbaar lijkt.

Verander

Door niet op tijd te leven maar in de tijd krijgt de betekenis van de aard der dingen een extra dimensie. Voor mij is tijd niet langer iets wat ik moet inhalen of beheersen, maar ik mag nu onderdeel zijn van de tijd die alles heelt, omdat ze, na een schrijnende gebeurtenis, eerst verzacht en dan weer op zal bouwen. ‘Straks is alles maar herinnering’ zongen Ellie en Rikkert ooit. Het is aan de mens en het ritme van de tijd om daar een glorieuze draai aan te geven. Een, die nooit vergeten wordt.

 

 

 

Een kleine winterkoning met prachtige doordringende zang verhaalde vergenoegd over de vorderingen die er, die ochtend, gemaakt waren op de tuin. Ik knipte af en ontdekte dat de vogel gevlogen was en allesbehalve op beeld gevangen. Ze bleef gezelschap zoeken tot mijn grote vreugde.

Ik zat op de kleine plastic kruk en genoot na van alle hectiek. Na gedane arbeid is het zoet rusten. Wat een heerlijke familie hebben we toch. Ik had weliswaar koek en zopie voldoende, maar geen koffie. Toen de gehuurde bus arriveerde wist schoonzoon een Starbucks te overmeesteren. Je kan er van zeggen wat je wilt, maar warm is het en de energie kwam terug voor tien.

Na een ochtendje bikkelen keerde de rust weer en genoten we, winterkoning en ik. De kleine verdwaalde haas die, zo snel als zijn hazenpootjes hem konden dragen, het hazenpad had gekozen naar een volgende tuin, om op veilige afstand te kunnen genieten van de reuring, was verdwenen. Alle bomen stonden volop in bloei, pruim, kers, peer en appel. De peer bezweek bijna onder haar bloementooi. De appelboom van Vasalis was door de troosteloosheid van de afbraaktuin ver voorover gezakt en stond nu krom en scheef haar verdriet te verwerken.

De ruimte waar de hut moest komen was leeg. Broer en ik hadden ingeschat wat er omgezaagd moest worden om Jut de draai te kunnen laten maken en wat er nog nodig was om haar bedje te spreiden.

 

De dakpannen van het oude atelier blijven op het land. Nog voor ze de bus in werden geladen was er al een liefhebber.Hier en daar kwam uit het dorre winterleven weer een nieuw geluid. Straks als Jut staat, breng ik alle tuinvriendinnen in stelling en schoffelen we het paradijselijke onderkomen weer in evenwicht.

Ziezo, alle beren op de weg zijn geruimd en ik kan weer rustig ademhalen. Niet alleen voor mij gloort er licht aan de horizon, maar ook voor de oude. Sinds zijn opname in het ziekenhuis is drank al maanden niet meer de drijfveer. Het duurde een tijd voor het uit het systeem was. Al die tijd probeerde ik zijn interesse in de tuin weer te wekken, ooit zijn ziel en zaligheid. Die man bloeide, net als de bloesem aan zijn bomen, op als hij kon snoeien en wieden, maar al die tijd kwam hij niet verder dan zijn eigen vesting. Deze week was het moment van de openbaring. Hij is er op eigen houtje naar toe gegaan en heeft samen met een goede tuinvriend voor een deel al het overtollige weggeknipt of verzaagd. Energiek en met zin. De gang naar een nieuwe lente. Het brengt zoete vreugde.

Dat overpeinsde ik op de kruk met de kleine winterkoning als gezel. Het leven lachte. Ik bracht de geleende kar en de kruiwagen weer terug  naar de buuf en kuierde richting uitgang, waar de kleine blauwe prins al stond te wachten. Na twee bliksembezoekjes aan de  jongste telgen zonk ik weg in een zalig niets doen. De gebroken nachten hadden hun tol geëist en maakten daar nu gewag van.  Rust om een boek te lezen of ook maar iets te volgen op tv was er niet echt.  Met Pluis op schoot dommelde ik in en droomde van een soepje van courgette en tomaat, als vanouds met de oude, in een bloeiende oase.

Gisteren was een dag van kantoor houden. Alles moest geregeld worden voor het grote leeg trekken van de tuin vandaag. Als het goed is en alles loopt op rolletjes, gaat het straks gebeuren. Busje laten regelen door dochterlief, schoonzoon en zoon gecharterd voor op de tuin zelf, zoon en neef gevraagd om met andere schoonzoon naar de stort te rijden die, en God zij geloofd en geprezen, tot half een open is. Broodjes en drank gehaald voor de inwendige mens.

Dat pas na het optreden van zuslief, die een zwierige Russische neerzette. Het schudde de ietwat gezapige sfeer los en bracht sjeu in het geheel. Trots op zus en moe van alle indrukken overdag, lette ik niet goed op bij het schap van de broodjes. Vanmorgen in alle vroegte wilde ik ze open snijden en beleggen. Het voelde wat wonderlijk. Met de kippige ogen dicht op de zak ontcijferde ik het woord afbakken en in een waas iets van zes tot tien minuten. Als daar nog iets tussen moet, moet ik echt straks al in de benen. Nu eerst koffie en de geestelijke voorbereiding.

’s Avonds een alarmerend bericht. Een van de lieve vriendinnen was, eerder op de dag, in een onbewaakt ogenblik-even gauw nog iets beneden pakken-van de trap gevallen. Van boven naar beneden in een vliegende vaart. Verschillende kneuzingen en breuken en de oneindige schrik van de ervaring op zich. Ze had een half uur heel stil daar beneden gelegen met de verhalen van een, door een andere vriendin opgedane ervaring, in het hoofd. Die was nog helemaal naar boven gestiefeld. Het zorgde ervoor dat ze, ondanks de koude vloer, stilletjes bleef wachten op haar eega, die toch snel zou komen. Roepen had geen zin. Het werd het langste half uur in haar leven.

Ze sliepen al een paar maanden in de schuur vanwege de verbouwing in het huis, die bijna af was. Manlief kwam, schrok zich het ongans en belde de ambulance. Ik kreeg haar gisteravond aan de telefoon. De hectiek van de overgave aan al die mensen die snel en handelend bezig zijn aan dat willoze lijf en de intense pijn zorgden voor tranen die niet te stoppen waren. Een ontlading pur sang.  De kwetsbaarheid van de mensheid en het besef dat we allen sterfelijk zijn flitst in dergelijke situaties in een oogwenk voorbij en heeft grote impact. Misschien wel de grootste.

‘Ik heb geluk gehad’ zegt ze dapper, ‘Voor hetzelfde geld had ik in een rolstoel kunnen eindigen of erger’. Maar het is dubbel. Ze had geen geluk toen de gladde stof van de geitenwollen sokken glibberde over de nieuw geschilderde tree. ‘Een geluk bij een ongeluk’, was vroeger de uitdrukking.

De dag breekt open, de ganzen die al weken elke ochtend in alle vroegte voorbij komen vliegen, zijn ook nu weer van de partij. Het leven neemt een vlucht. Ik focus op de tuin, of nee, eerst nog even op de afbakbroodjes om al die noeste arbeiders van koek en zopie te kunnen voorzien. Hoe kan ik ze allemaal ooit bedanken. Als laatste kreeg ik gisteravond een foto van broerlief die een laatste hand legt aan Jut haar kleed. Zwager en hij hebben ook een prachtige ombouw voor de wielen gemaakt. Ooit was Dakpannentruusje de mooiste van de tuin, maar deze verdient nog meer het predicaat. Een gevoel van warme liefde voor al die mensen die het mogelijk hebben gemaakt en voor de zwager, die vanaf het eerste uur geloofde in deze metamorfose, met zijn belletje: ‘Ik kan een bouwkeet krijgen’, waarmee het balletje ging rollen.

Zo buitelen alle gevoelens door elkaar heen en ben ik een beetje van slag. Ik kan alleen maar weergeven wat er gebeurt. Later volgen de overpeinzingen weer. Nu eerst maar in de benen. ‘Vort’, roept mijn moeder in mijn oor. ‘Aan de slag’.

De lijst met doe-dingen wordt te groot. Ik moet hier en daar wat inperken. Het zijn eigenlijk moetjes. Als het een gedaan is, kan de ander voort. Ik ben schakel van de ketting of misschien ben ik wel het begin en het eind, dat voelt nog verantwoordelijker. Dus weet ik niet meer hoe ik moet beginnen. En als ik niet beginnen ga, ligt de hele handel stil. Bak daar maar eens chocola van. Er is nog een ander voorval, dat ik nog nooit bij de hand heb gehad. Er is een opgeblazen gevoel aan het begin van de week geweest, dat nu uitmondt in een zeurende pijn onder in de buik. Mijn buik, die kerngezond alleen pijn kende tijdens de zwangerschappen. Even wennen en goed blijven luisteren. Het eerst zat hoog, de pijn zit laag. De vraag is of het straks verdwijnt het. Ik ben naarstig aan het hoeden.

Dan de afleiding, dat helpt altijd. Maar toch iets minder als de pressie van de lijst  voelbaar wordt. Vanmiddag heeft zus haar jaarlijkse grote uitvoering van haar zangclub. Er komen hele verkleedpartijen om de hoek kijken en het is een grote vrolijke, bijna operetteachtige voorstelling. We gaan er voor lunchen en erna is er, ook een jarenlange traditie, een etentje bij de Italiaan, als zuslief met haar gezelschap ernaast zit en wij als de drie andere zussen aan een ander tafeltje. Lang geleden dat we samen een dag hebben gedaan, . Ik wis alle gedachten op dat moment.

Vannacht een piekernacht, met twee keer onrustig alles nagekeken op de huur van busjes en bestelauto’s, tuinafvalbakken en noem maar op. Kostbare uitgaven en ook daar moet ik pas op de plaats maken. Er staan hele goedkope bedragen bij, maar als je verder graaft, verschijnen de addertjes onder het gras. Wat is wijsheid. Daarna weer geprobeerd te slapen, maar toen moest ik blanco gaan denken. Schapen tellen helpt niet. Blocken is de enige weg.

Het schilderen gisteren was een lange weg, maar het lukte om het geheel af te krijgen. De suikerpot van oma vereeuwigd. Het portret dat ik meegenomen had om de volgende keer aan te gaan werken, werd goedgekeurd. Maarten van Roozendaal. Ik kreeg alvast een tip mee om het thuis te schetsen en een leidraad om op te letten. Fijn. Dan is de fase, die het dichtst bij me ligt, eindelijk aangebroken. Nu nog wat meer tijd.

Ik wilde langs broer en langs dochter maar strandde bij mijn mentor, die zoveel meer is. Zo voelt het als zielsverwantschap samen smelt. We praten en praten en praten onder het genot van een hele pot thee, die in drie fases naar binnen wordt geklokt. Haar huis en tuin zijn plaatjes. Een oase van groen in een stenen stad en er zijn overal prachtige kleinoden te bewonderen. Ze is een zoeker of eigenlijk een vinder, het een sluit het ander niet uit. ‘Later…’denk ik’…als ik groot ben’. Iets wat ik mijn hele leven gedacht heb als ik een leefstijl ontdekte die bij mijn geestesgesteldheid past. In de thee verdrinken de verplichtingen en borrelen de emoties, de compassie en levenswijsheden omhoog. Als ik naar haar groene vingers kijk bij het afscheid, valt de liefde voor al wat leeft, op de juiste plek. Daar ligt ook de verwantschap. Het eindeloze mooi van de kleine dingen. Haar schilderijen zijn stuk voor stuk juweeltjes. Ik ben plaatsvervangend trots op haar en hoop dat het op haar neerdaalt. Achter alle onzekerheid schuilt een dame van formaat.

Bij het lezen van een van mijn favoriete bloggers schiet er een luikje open, dat al heel lang dicht zat. Ergens neuzelt er een melodietje en als ik me concentreer op het geheel, hoor ik de woorden, die er bij horen. ‘Ik hou van dieren, ik hou van mieren, dieren houden ook van mij, mensen niet, maar dat is niet erg hoor, want ik gaan ze wel voorbij’….Jasperina, wist ik. Jasperina de Jong.

Ik vlieg in vogelvlucht naar de jaren zestig. Een oude krakende tandem. Voorop zat de oude, toen nog jong, in een grote PTT-cape. De flappen van de zware zeilstof bolden toch op in de wind. Achterop trapte ik dapper mee, tegen de wind in. De lange duffelse jas van Oma met het geschoren bontje op de kraag kwam nog net niet tussen de spaken en op mijn hoofd prijkte een grote slappe stoffen hoed. Melanie-look-a-like. We zongen. De wind droeg onze woorden ver. Het schalde over de verlaten velden. We werden nauwelijks overstemd door de enkele auto’s die er reden.

De oude kende alle cabaretteksten uit zijn hoofd. Ik zei een woord en hup, daar rolde een lied uit zijn befaamde geheugen. Alles van La Bloemendaal en vooral de meisjes van de suikerwerkfabriek, ‘want de snoepjes van Jamin, die pak je uit en pik je in’. Van Jasperina met haar soep blues met een vet en overdreven Amerikaans accent a la Donald Jones en de ironie uit ‘Op een been kun je niet lopen’. We zongen ook luidkeels mee met Liesbeth List: ‘Het weiland wacht geurig op het kleurig gebeuren’ en jubelden haar Pastorale en daar tussenin alle teksten van het befaamde Lurelei cabaret. Het matchte goed met mijn repertoire. Melanie en haar Bottle of wine, Jaap Fischer, die de rust zocht van een kist, De Tambourineman van Dylan, Cohen nam zijn Suzanne mee even als Herman van Veen en George Moustaki bracht Le Meteque in.

De weg was lang. De tocht ging van Utrecht naar Oude Haske. Op de andere tandem zaten mijn nicht en nog een volksdansvriend. We picknickten uit juveniel protest op de rotonde van de verkeersweg en genoten van het waarschuwend getoeter om ons heen. We creëerden onze eigen hippe wereldje, lang voordat de bloemenkinderen zich op de Dam genesteld hadden. In Oude Haske sliepen we bij Mem Hof op de deel, jongens en meisjes keurig gescheiden en het leven bestond uit Polywood bootjes, statige houten BM-ers, tokkelende gitaren en heel veel zingen bij een ondergaande zon. Er waren prille ontluikende liefdes, macrobiotisch eten met de ruggen tegen elkaar en het bord op schoot en zwemmen in het Nannewied. Het leven was ongekunsteld en aangenaam en schoonheid was een wiebelende Deux Chevaux in een waas van rook en een glas goedkope wijn.

In die mix is de verwarring ontstaan. Jaren lang schreef ik de tekst van de mieren toe aan Jasperina, maar toen ik er naar ging speuren bleek het voor te komen in een lied van Liesbeth List. Met haar volle warme stem zong ze over Sjaantje met het haantje. Even was ik weer terug in Oude Haske, waar we de boter eruit braaiden door ’s nachts te ontsnappen naar het café van Ibbeltje als Mem te slapen lag. Ginnegappend het erf af onder een doordringend Ssssst. Ze heeft ons vast horen stommelen, maar kneep graag een oogje dicht. Suikerbrood en Mem hebben er voor gezorgd dat Fryslan voor eeuwig Boppe bleef.