Soms kan de wijsheid me komen aanwaaien. In een opwelling had ik gisteren, na een hele lome ochtend en de optrekkende kou, ondanks de verwarming hier in huis, water opgezet. De handige thermosfles van de garage, dikke letters erop, wist ik boven op de koelkast te staan. Gauw anderhalf groot glas koffie gemaakt en de fles gevuld, dubbele dop erop gedraaid en klaar was ik voor twee uur blauwbekken langs de lijn bij mijn eigen godenzonen.

Arme mannen in de kou, die hard aan het werk waren, maar de strijd niet konden slechten. Ze verloren door twee onhandige acties, waardoor de achterstand groot en onoverwinnelijk werd. Het handjevol dat aan de lijn stond, had zich teruggetrokken tegen de muur. Alle andere trouwe supporters zaten boven op de tribune, maar ik wil aan de lijn staan, focus op het spel en dan het spel alleen. Nu met die heerlijke warme koffie, prullenbak als bijzettafeltje, had ik mijn eigen knusse warme omgeving gecreëerd. Alsof er geen tochtgat was, de kauwen  niet luid krassend op roestvlucht zijn en de oostenwind mijn ponchodeken af en toe over mijn hoofd liet vliegen. Het was een van mijn meest heldere ingevingen, want afgezien van wat koude uitlopers, was ik nog nooit zo warm gebleven.

De koude was voldoende om vannacht de wereld in een wit wintertafereel te veranderen. Poes Pluis had al diverse malen geprobeerd of ik wakker wilde worden uit mijn zalige droomvlucht. Naadloos had ik haar smeekbedes ingepast in het verhaal. Nu mocht ze dan eindelijk haar eerste stappen zetten op het maagdelijk witte balkonnetje. Het blijft een feest om te zien hoe ze behoedzaam de poten in het koude witte zet, optrekt, uitschudt, omkijkt naar mij, terugzet. De aarzelingen trekken door haar hele lijf en zorgen voor een verhoogde behoedzaamheid. Geen thermosfles voor Pluis, maar haar dikke grijze wintervacht om de kou te trotseren.Het zet het hele tafereel schilderachtig luister bij. Pluis, grijze lieve Pluis in witte sneeuw. Grijs en wit, schoonheid op de vierkante meter.

Aandoenlijker nog welhaast, zijn de donkere poezenpootjes in de witte massa. Ze trippelen links en rechts, dralen om een mand heen, krabben aan wat bedekte plantenbakken, talmen om de boom en zorgen voor een nostalgisch romantisch beeld voor ogen. Ach ja. Poezenelletje met haar poezenvelletje. Van oudsher zijn ze zacht aan ons voorgeschoteld in lied en gedicht, in verhalen, met als klap op de vuurpijl een heel eigengereid karakter, Minoeswaardig als het boek of de film, of eigenzinnig en stoer als in de musical Cats. Als ik voor de tweede keer koffie haal, wil ze wel weer naar binnen. Gelukkig maar, het is te koud om de balkondeur open te laten en er is geen kattenluikje.

Het is altijd weer bijzonder te merken hoe de wereld naar binnen trekt als het gesneeuwd heeft. Niet dat iedereen binnen blijft, maar dat het een sfeer oproept van verstilling. De capriolen van Pluis krijgen meerwaarde, door de omzichtigheid, waarmee ze nattigheid en kou wil ontwijken. De geluiden van buitenaf verdoffen. Alleen een kleine auto met ambulancedokter snerpt haar sirene en snijdt de stilte uiteen. Het trage en voorzichtige rijden van de andere auto’s trekt haar natte sporen en het klinkt als ruisen, zacht ruisen. Winterdag in Nederland, huis tuin en keukengeluk. Binnen gaat de verwarming een tandje hoger of komen de dikke wintertruien uit de kast. De zwarte silhouetten van de bomen roepen poëzie op. Pluis is met haar natte pootjes onder de lappensprei gekropen en droomt haar wereld heel. Met haar warme poezenlijf tegen mijn benen , de witte winterwereld buiten, voedt het behaaglijkheid. Pas op de plaats.

Houten koffer staat klaar, penselen in de aanslag, op naar mijn tijdmachine, die me in een oogwenk transporteert naar de 17e eeuw met moderne kwinkslagen er tussendoor om het evenwicht te bewaren. De opdrachten zijn korte magische aanwijzingen, die ik nu als iets minder leek met korte aanduidingen begrijp. Rauwe omber met likje Pruisisch en meer titaan. Oud Hollands Geel. Gebrande omber met tikkeltje Zinc. Platte kwast, varkensharen kwast, ragfijne kwast. Het geluid van schaven, schrapen, of doodse stilte, een dolende opmerking, de aanwijzingen van de magister.

Langzaam worden de asperges meer asperge, nog niet de ‘finishing touch’, eerder wat kubistische vormen, maar au naturel beter dan op de foto, een deken van kleuren en langzaam valt het kwartje, of liever de florijn, op z’n plek. Zwart met ultramarijn, het ongeloof wordt weggelachen. Ja. Foedralen moeten doortrokken zijn van ouderdom. Betengeld leer beteugelen met fijnzinnige streken, ik leer het stapsgewijs.

Daarna spoorslag met mijn kleine blauwe naar IJsselstein, dat zich opmaakt voor de avond van Mevrouw Sprokkelhorst. IJsselstein verandert voor het tiende jaar in een levend spektakelstuk met meer dan 100 acteurs, kunstenaars, muzikanten, dansers, kinderen van een basisschool, een grote optocht door de binnenstad en dat alles onder de noemer Laterna Magica. IJsselstein als één grote toverlantaarn, die oude tijden doet herleven met mevrouw Sprokkelhorst en haar gezelschapsdame en een van haar nazaten in levende lijve.

twee van de stokpoppen

In de kelder van Het Poppenhuis, the place to be, als je van poppenhuizen houdt, wordt koortsachtig de entourage klaar gemaakt voor onze vertelling. Wij kleden ons om, persen ons in de iet of wat krappe jurken, testen de mogelijkheid om adem te halen, zetten de kamishibai neer, de witte oplichtende roosjes erom heen, de stokpoppen in de aanslag. Kleine details als het kleine kabinet uitgelicht, de porseleinen hond, de boeken.

Haar op zolder moet op de tast. Gelukkig had ik thuis al wat uitgewerkt. Veel touperen en ouderwets uitwaaierende haren vangen in een knotje bovenop, devoot kruisje om de nek, water bij de hand. Roze kanten t-shirt nergens te vinden voor Wilhelmina. Dan maar het zwarte, met een roze drab, balletschoentjes met band om de enkel en witte sokken met randje kant.

Voorbereidingen

Alles in gerede haast, maar ook berustend. Als we eenmaal zitten is al het leed geleden en de rust neergedaald. Op de achtergrond klinkt het slaaplied van Brahms. Goed voor een avondvullende lullaby. Er kunnen ongeveer, met wat trapzitters erbij, 14 mensen in. Zo knus en intiem is de sfeer daardoor, zo aandachtig kan men luisteren met alleen de focus op dat lieflijke en kleine tafereel onder de tingeltangelklanken en de stokpoppen en onszelf als levend bewijs.

De avond leert dat bewondering en ademloos luisteren zich op verschillende manieren voltrekt. Voorover leunend of schijnbaar achteloos. De ganzenhoedster achter ons aan de overkant van de kleine gracht trekt aandacht met haar levende have luid gakkende ganzen en met haar trommelaar aan het eind van de koddige stoet, maar iedereen blijft bij het verhaal en het mooiste cadeau is de zucht van geluk om dat kleine intieme moment in een roerige wereld. Het sterkt ons en doet de volgende vertelling nog meer met passie leven, en nog meer, en nog meer. Het was bijna jammer om die mooie beslotenheid af te moeten breken.

klein tafereel

Een oudere vrouw talmde met weggaan, ze vertelde, dat deze plek voor haar bijzonder was, omdat hier haar geboortewieg had gestaan. Op de plek waar wij zaten, schommelde ze als kind de wereld in en erachter lagen de aardappelen en uien opgeslagen. Haar hand zocht die van ons en bedankte voor de kans op deze reis door de tijd. Wat een bijzondere verdieping van een prachtige dag. Warm doken we aan het eind van de avond de koude 21ste eeuw weer in. Geen mooiere afsluiting denkbaar.

Er kwam een mail van de Wijze over iets wat, ooit in het grijze verleden, een zaadje heeft geplant  en dat er voor zorgde in het leven om te blijven zoeken naar balans, wat als een rode draad door alle gebeurtenissen heen verweven werd. Het is dat deel wat er voor zorgt dat het glas half vol blijft, dat tegenover tegenslagen evenveel positieve ontwikkelingen staan, dat het geloof in de zeven vette en de zeven magere jaren, zij het zonder het vooropgestelde tijdpad, altijd is en zal zijn..Een kosmisch evenwicht.

In het eind van de jaren zestig kregen de mystieke waarden bijzondere betekenis. Niet alleen verdiepten we ons in het Boeddhisme en het Hindoeïsme, maar zochten we naar andere wegen dan het katholieke geloof om zin en betekenis te kunnen geven aan het leven in het algemeen en ons leven in het bijzonder. Waar mijn moeder haar waarden uit de ontwikkelingen in de vernieuwingen van het oude geloof vond, lazen en discussieerden we over bewust leven, kosmisch en mystiek evenwicht en een eeuwige balans in Yin en Yang. Ook bij ons stond na de jaren des onderscheids vrijheid hoog in het vaandel en bleef de zoektocht naar balans, het Yin en Yang, een belangrijke leidraad voor het leven.

Bewust of onbewust is ieder mens ermee bezig. Als iets uit balans is, voelt het vaak niet senang. Er mist iets. De wijze noemt deze twee tegenpolen, tegen-délen en geen tegenstellingen, want dat zou spanning veronderstellen en dat is precies datgene, wat een evenwicht in de weg zou blijven staan. Het is een mooie gedachte om bij stil te blijven staan. Het symbool van de twee in elkaar schuivende delen, die samen een kosmische zon en maan vormen, mannelijke en vrouwelijke energie, waren in die tijd niet weg te denken, evenals de toen nog bescheiden kleine porseleinen boeddha’s. Het was de tijd van vóór de enorme plastic en gipsen reuzen op het tuincentrum en in de bouwmarkten. Proberen de macrobiotiek te evenaren tot in het hoogste goed was teveel van het goede. Men zaagde daarbij rechtstreeks onder de poten van het kleine genot, zoals het glaasje wijn bij een mooie maaltijd. Dan alleen het vlees schrappen en onze eigen filosofie erbij verzinnen toegepast aan het leven hier, op twee kleine studentenkamers aan de Hoge Rijndijk. Het leven was turbulent, maar daarbij ook heel wezenlijk en bewust. Er werd overal over nagedacht en vooral over gepraat.

Na die periode volgden de Wijze en ik ieder een eigen pad, waarbij het noodlot wonderlijke gelijkluidende wendingen toebracht. We verloren elkaar uit het oog en met vallen en opstaan leerde ik de balans in mijn leven weer te benaderen. Grote waarde heeft het om er nu over te mogen filosoferen. De aanzet in het prilste begin heeft er voor gezorgd dat het een lievelingsbezigheid werd van het werken met kinderen. Doordat ze zich zo kunnen verwonderen, is het denken tot op grote hoogte zuiver en eerlijk. Iedere stap, die er gezet werd op het pad van hun bewustwording, leverde doorgaans pareltjes op.

Gistermorgen liep ik langs de met rijp bedekte bladeren op de grond, iedere nerf ragfijn uitgelijnd en ik dacht aan mijn groep en hoe de kinderen zich zouden hebben verwonderd. Ik zette de foto die ik er van maakte op FB en bijna onmiddellijk was er een antwoord van vriendin-duo, dat de kinderen uit haar groep er ook zo mee bezig waren geweest. Op zo’n moment schuiven Yin en Yang als de krachtige cirkel in elkaar en wordt, zoals een andere vriendin opmerkte, Klein Geluk geboren.

Een beklemmende droom houdt me erna uit de slaap, geen zin in het vervolg. De nacht pinkelt met haar lantaarns speldenprikken licht in de duisternis. De harde doffe knal die volgt, laat visioenen oplaaien van in brand gestoken auto’s, die de laatste tijd weer schering en inslag zijn. Geen goede basis voor een aangename slaap. In de verte klinkt een sirene.

Weg met die muizenissen. Het is weer ouderwets piekeren geblazen over honderd-en-een dingen die achter het netvlies oplichten. Snel sla ik daarboven deuren dicht, wat erachter zit, mag niet meer mee doen. Natuurlijk laat het zich niet leiden. Op zulke momenten verlang ik naar de zee. Vanmorgen al geschreven over eb en vloed. Daar begon het mee. Even het hoofd leeg  maken en alle gedachtekronkels aan de wind toefluisteren, zodat ze ze mee kan nemen, licht als veertjes in plaats van de molensteen rond mijn nek. Het is niet zo gek, dat piekeren. Benauwd als ik ben in dit jaargetij, veel te naar mijn zin en vorig jaar in het zelfde schuitje met een infarct als ultieme nachtmerrie. Ze luidde een jaar in vol tegenslag en tot vier keer toe een verdrietig samenzijn. Het lukt wonderwel ook highlights te tellen. Turbulente emoties, dat is de vlag die de lading dekt.

‘Geen optelsommen maken, van der Linden’, spreek ik mezelf bars toe. Daarvoor was ik ook altijd benauwd zonder dat dramatische einde, dus er zijn andere mogelijkheden te over. Een man op de fysio vertelde over zijn magische puf. Hij kon ineens weer moeiteloos de trap op. Ik durf er alleen maar van te dromen. Stel je voor. Alsof je vleugels krijgt aangemeten. Ik moet er eens naar vragen. Het zou voelen als een magisch wondermiddel. Ondertussen was ik toch weer in slaap gesukkeld en moest me nu haasten om uit te schrijven wat er in mijn hoofd rondtolt. De tweede droom was er een waar ik met liefde in bleef hangen, maar ik heb haar vergeten op te slaan en dan vliegt ze weg. kwetsbaar als een zeepbel, blijft nog even hangen en spat dan uit elkaar. Dag fantastische verzinsels.

Van de week zeiden de schildervriendinnen mij, nooit zo te dromen. Stiekem weet ik dat ze dat wel doen, maar alle dromen ook voortijdig los laten. Eerst in de sudderslaap de droom terugdenken en dan pas wakker worden, dan opschrijven . Op het laatst lukt het om ze langer vast te houden, soms een ochtend lang. Als ik ze opschrijf, vergeet ik nooit meer een detail. Prachtige onderwerpen zitten erbij en doorgaans tot in de details uitgewerkt. Ik stap zonder problemen een Zeventiende Eeuws milieu binnen of de huiskamer van oma vroeger, met de worteldoek en de salamander aan de muur, de tikkende eiken pendule met het deurtje voor en achter, waar klokkabouters woonden. Dat wist ik zeker. Aan de achterkant van de wijzers liepen ze mee, soms kon ik hun rode mutsjes zien, dat dacht ik tenminste. Waar schemerlampenlicht al niet goed voor is. Die was er ook, met licht van onder en van boven, zo’n ronde kap. Mijn opa zijn rulle plusfour staat stoer met de warme  wollen spencer erboven  en de witte hemdsmouwen met glimmende gouden mouwophouders. Oma en opa waren rijker dan mijn vader en moeder, want ik kreeg altijd een stuiver of een dubbeltje mee.

De droom van vannacht was zo gedetailleerd dat de angst me letterlijk om het hart was geslagen. Sommige houden de angst vast en spreiden ze uit als een zwarte deken. Daarom wilde ik niet meer verder slapen. Pas om kwart voor vijf viel ik van vermoeidheid om. Nu belooft de dag een prachtige koude wintersfeer, maar pas om kwart over negen en moet ik straks een race tegen de klokkabouters lopen om op tijd op de fysio te zijn. Wie zich brandt moet op de blaren zitten.

Zo’n dag, waarop alles als een puzzel in elkaar schuift, zo’n dag was het gisteren. Het begon met de jacht op een kostuum voor Tante Sarah en Willemien uit begin 1900 of daaromtrent. Het lijdend voorwerp vond ik in mijn favoriete kledingkringloop. Twee jurken, die naadloos pasten in het tijdsbeeld. De slobschoenen, die er niet bij hadden misstaan, bleken met maat 43 een brug te ver. Het kon de pret niet drukken.

Dat schattige poppenjurkje was perfect voor vriendinlief en op haar lijf geschreven. Het bovenlijf van tantes jurk was iet of wat te krap, maar daar verzin ik wel een pelerine of wat striklinten op. Geweldig, aangekleed gaat uit en het verhaal staat met de gemaakte stokpoppen, de Kamishibai en de kostuums als een (poppen)huis. Het weer belooft een koude winteravond, niets leukers bij zo’n entourage dan in intiem gezelschap te luisteren naar een mooi verhaal. Er zijn voor die avond heel wat vertellers, acteurs, dansers en muzikanten bij elkaar gesprokkeld.

We oefenden een keer of vier, bedachten eerst een schimmenspel erbij, te lastig, dan alleen het kleine Japanse verteltheater en de losse stokpoppen. Het zachte gepingel als dat van een muziekdoosje, maakte de omlijsting compleet.

Met die wetenschap was het hoofd weer licht genoeg voor Dante en zijn Beatrice. Eerst werken aan de kosmos, deel 2. Lastig om steeds maar weer te bepalen, waar ik wát wil doen. Mijn handen voeren het penseel de wereld van duisternis en licht binnen en ik volg, soms schoorvoetend, soms vastberaden. Het wordt een tocht van penseelstreek, kijken, penseelstreek, kijken…Door afstand te nemen zie je het proces haar loop nemen. Het commentaar van de anderen wordt dankbaar verweven met mijn eigen gedachten en brengt letterlijk nieuw licht.  De Beatrice is geënt op de houding van mijn lieve dochter, die op een van de foto’s een devote uitstraling heeft, perfect voor een adorabele vertolking. Hoe werkt het toch in mijn hoofd, dat die associaties maar aan komen rollen als het tij dat van eb naar vloed keert en vice versa. Ik ben te voorzichtig bezig, het eerste schilderij blijft harder trekken aan mijn gedachten.

Under construction

Aan het eind van de les bij het schoonmaken van de penselen, komt de werkwijze ter sprake. Twee van ons gaan op de bonnefooi te werk en een ander denkt het helemaal uit van te voren, met studies en prints. Die schilderijen zijn nauwgezet en kloppend. Ik rommel wat in de marge, laat me leiden door het gevoel. Weet nooit precies van te voren wat in het hoofd zit, vaag maar vormend. Dat het eruit komt, is zeker. Het levert boeiende materie op, zo divers en zo interpretabel bij de een, zo gekaderd en vastomlijnd bij de ander.  Stof te over om door te spreken. Het maakt de vriendschap zichtbaar en eeuwig en we missen de andere vertrouwde persoonlijke noten, die er dit keer niet bij zijn.

De koude nacht trekt verfrissend de geur van olieverf uit de haren en thuis op de bank  passeert de dag de revue met mijn vondsten en het verdwijnen van de lichte druk door het vele werk, dat nu al geklaard blijkt te zijn en in het hoofd altijd groter wordt, dan het in werkelijkheid is. ‘De soep wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend’, fluistert het verleden in mijn oor. Zo is het maar net.

De stad lag niet naast de deur vanuit het midden des lands bezien. Als het donker en nat is, glimmend asfalt, linten rode achterlampen, langzaam en nog langzamer                 rijdende voorgangers is het zelfs mijl op zeven. Een hindernis in de uitlopers van de nacht, maar achteraf gezien de moeite waard. Een hele dag theater is elke keer weer een cadeau. Deze dag zat, tot op de minuut, vol met zoet of kritisch vermaak. Het leverde vannacht een mooie droom op. Een uil vloog in mijn armen en gaf me kopjes. Ik was me zeer bewust van zijn zachte verenkleed, zo zacht als de kleine grijze pootjes van poes Pluis in de vroege ochtend, als zij haar dagelijkse portie aanhankelijkheid toont.

Het begon allemaal met een wonderbaarlijke vertelling. Prachtig decor maar de tijd was met haar poppenspeelster stil blijven staan en samen dreven ze op golven van veiligheid de kinderwereld binnen. Een uur kan het dubbele duren. Daarna vielen we in een verfrissend totaal ander poppenspel, met echte kinderhumor. Dikke billen die omgebonden moesten worden als na een voortreffelijke mimische maaltijd de toiletgang gemaakt werd. Hilarische grote jabbertalkende moeder die uitrust op een veel te kleine bank. Het popje dat niet kan slapen en bang is voor vermeende spoken. Het was er allemaal en het speelde zich af in een ingenieus decor. De herhaling, de humor, de ontroering waren volop aanwezig en stroomden over het podium recht in hoofd en hart. Meesterlijk.

Op het ritme van gitaar en keyboard werd dankbare muziek gemaakt voor de allerkleinsten, mee mogen doen op het aangegeven ritme met klappen en stampen, zwieren en zwaaien. Heldere stemmen, oude thema’s. Ik verlang ondertussen naar de oude, malle liedjes van mijn Ubbie en Frummie cd-tje, die we met de hele groep tot in de details konden meezingen en uitbeelden. ‘Weet je wat ik in in mijn handen heb, dat is een geheimpje, weet je wat ik in mijn handen heb, dat is een geheim’ Nergens te vinden, dit bolwerk in alle eenvoud van boeiende kindertaal met onderwerpen met de egel als stekelig gevalletje en Ubbie die een rondje vliegt om de kerktoren met zijn grote oren. Op dergelijke momenten ga ik ook op zoek naar onderwerpen van bijvoorbeeld het prentenboekenliedjesboek met de ontroerende vertelling door Hakim vertolkt in het lied van Grijsje de grijze muis, die zo graag een ander kleurtje wil en waarbij we allemaal, mezelf niet uitgezonderd, van moesten huilen, omdat ieder van ons het gevoel herkende. ‘Ik ben zo grijs ik ben zo grauw, hoe moet dat nou’….Zeldzaam mooi en ontroerend. Niet eerlijk als die juwelen door je hoofd zweven en anderen daar aan moeten tippen. Mijn lat ligt hoog.

Ik kom er de clown tegen met zijn nostalgische verhaal over zijn levenspad. Te moeilijk voor de leeftijdsgroep die vooraan zit en in haast aangepast en daarmee op het verkeerde been gezet, door het zoeken naar de vertaalslag, die te maken viel. Feilloos weten de kinderen te vertellen dat de held, zijn grote voorbeeld, de clown van vroeger, in zijn hart zit. Toch de spijker op de kop.

De rij bij de lunch is zolang, dat de achtersten aan de beurt zijn als de bel van de voorstelling alweer klinkt. Wat korte veelbelovende presentaties en een wonderlijke, razend knap gespeelde, stereotype ADHD-er, die niet mee mag van zijn meester en bij ons(het publiek)moet blijven. Alle elementen zijn er, maar worden ook vaak overschreeuwd. Er wordt geknoeid met eten, wat ik moeilijk vind en de taal valt soms in onuitputtelijke scheldwoorden uiteen. Er tussendoor zijn er absurdistische  typetjes en is wel de ontroerende kant van deze beweeglijke genius te zien.

Een poppenspel met regenlaarsjes voor de allerkleinsten. Sprookjes vormen de sluitpost. Een heerlijk, verliefd Roodkapje, die overal in het decor onderdelen vindt van andere sprookjes en Borsato en andere nummers tussendoor zingt samen met een aandoenlijke wolf met een vet Rotterdams accent. Ze worden verliefd en de wolf belooft haar morgen pas weer op te eten, wat helemaal niet erg is, volgens Roodkapje, want ze springt altijd weer levend uit zijn buikkie te voorschijn.

Zo gaat een dag van in de wolken, een dag van cadeaus en met kinderen als publiek erbij altijd een extra verdieping, want hun reacties zijn onbetaalbaar en diepgaand.

Zestig worden en de beste kanten van het gedeelde leven aan je voorbij zien trekken is niet iedereen gegeven of gewenst. Ik vier verjaardagen niet of nauwelijks. Vooral geïnfecteerd door de rokerige overvolle uitpuilende woonkamers met de geijkte pepsels, sigaren op tafel en de rondgang van de boterhamworst met een kwart augurk erin, de blokjes kaas en de ossenworst en gevulde eieren van vroeger. Ooms en tantes, vrienden van mijn ouders schudden handen, knepen in je wangen, streken over je bol en als het even kon schoven we onder het pluchen kleed van de eettafel of doken de keuken in, toen we oud genoeg waren om de salade te maken of om haastig wat bowl weg te lepelen om ze te ontlopen.

Het heeft het tegenovergestelde bewerkstelligd. Voor mij geen feesten en partijen op een zeldzame Amerikaanse fuif na. Een gezellig samen delen met de kinderen is de uitzondering. Dus wel vieren dat we nog steeds al die tijd samen zijn en als goede herinnering aan hun vader delen we de jaren, die we ooit met hem konden delen naast het dubbele gevoel hem al die andere jaren te hebben moeten missen.  Zo blijft het tweeledig. Zonder verdriet, de vreugde niet. Zonder vreugde, de diepte van het verdriet niet.

De verjaardag van vriendinlief begon met het noemen van alle gedeelde levens met haar. Iedereen hoorde een kwaliteit van zichzelf in de betekenis van de vriendschap en wat nog belangrijker was, was het feit dat de spontane ontmoeting de heelheid van haar leven onderschreef. Iedereen werd genoemd en toen er, in de emotie, iemand overgeslagen werd, was haar reddende engel, haar lieve en aandachtige wederhelft.

Er was een heerlijke maaltijd en de avond zette zich voort met vooral zang, muziek en dans, drie belangrijke pijlers en wat kleine filosofie onderling, wat niet anders kon met haar bedachtzame natuur. Er werd een prachtige tango gedanst door hen samen, de meeslepende muziek, de emotie, de concentratie, de liefde van jaren, die er zo overduidelijk als een verlichtte wolk boven hing. Het was een wonderschoon samen zijn. De deelbaarheid vieren op de toppen van het leven met je deelzamen, iets om vaker bij stil te staan of minstens over na te denken.

demonstratie tango 1930, polygoon journaal

De tango vergleed in een workshop en bleek met name over volgen en leiden en daarmee vooral over vertrouwen te gaan. Met haar handen in de mijne en de ogen dicht gleed mijn volger mijn wereld binnen en gaf zich over. Tussendoor vertelde ze dat ze zo graag even uit haar hoofd wilde en dit bleek de ideale manier. Concentratie en het richten op iets wat alleen maar voelbaar is. ‘Aanvoelen’  en ‘Overgave’, wat een mooie aanvulling op de emoties die door de avond heen waarden.

Als ik had gekund had ik de late uren gebruikt om me leeg te dansen, elke vezel schreeuwde om beweging, de klarinet en de viool in de Klezmer, de opzwepende salsaklanken, de Afrikaanse ritmes. Steeds één dansje slechts en dan was het klaar. O jeugd, waar ben je gebleven. Oeverloos, grenzeloos, ademrijk dansen. Nu ademloos, eindig en beperkt uit de voeten. Thuis zag ik een liefdeloze en uiteindelijk liefdevolle relatie in gevangenschap van de vader en de zoon op televisie. Levens verschillen hemelsbreed. Sommige met en andere zonder. Ieder heeft zo zijn of haar eigen hemel. De mijne bereik ik vrijwel iedere dag, ergens, soms klein, soms groots en meeslepend, maar altijd daar.

Het was druilerig en de dag wilde maar niet oplichten toen ik ’s middags op de Tomtom naar Austerlitz reed. Ik zocht een supermarkt voor wat verdwaalde boodschappen en kwam bij  een lief klein exemplaar midden in het al even petieterige dorp terecht. Toch bleef het  handjevol huizen monumentaal door de prachtige bossen er omheen. Een klein stuk ervoor lag mijn bestemming van die dag. Het Beauforthuis. Hier kenmerkte zich dezelfde grootsheid in de sobere ambiance.

Het kleine kerkje met het voorhuis en het achterhuis, een verdwaalde schuur erachter. Ooit behoorde alles aan Johan Stoop, die er eerst een landbouwschool van probeerde te maken. Later werd er, met de komst van zijn schoonzoon, , een hervormde kerk aangebouwd voor de kleine gemeenschap. Zonder Napoleon was er geen Austerlitz geweest. Die had de aanzet gegeven om een monument te laten bouwen door zijn gelegerde manschappen en daar was het kleine dorp door ontstaan.

!805: Pyramide van Austerlitz

Herinnering: Uit de onuitputtelijke eend van mijn vader stroomde zijn kinderschaar. Blij en uitgelaten waren we dat we eindelijk uit de auto mochten. Ik was jong en weet niet meer precies de details. Wel de, in mijn ogen, enorme trap en dat lange zwijgende staketsel dat hoog en zwart naar de hemel wees. We wisten, eerst de trap, dan De Treek, de uitspanning met de speeltuin, daarna de bramen in het bos. Grote sappige bramen, direct te verorberen en mee te nemen om jam van te koken. Austerlitz en de Treek waren een begrip in de familie. Jaren later vierden we het zoveel jarig bruiloftsfeest van mijn opa en oma op die historische plek. Ik voelde het rijke voorname leven in elke vezel en wij mochten er een beetje van mee genieten.

Met de jongste dochter Anna en haar huwelijk kreeg het de naam De Beaufort en dat bleef zo. Ook toen de dochter verhuisde. Vriendin was jarig en wilde het op deze gewijde culturele plek vieren. Een wandeling met de vrijwillige boswachter Hans was de aftrap voor de liefhebber. We wandelden naar de boshut toe en kregen onderweg een uitgebreide verhandeling van de geschiedenis én, minstens zo boeiend, van de late paddenstoelen die zicht tegen de bomen aan vlijden. Een beginnende schemering kon niet verhinderen ze te bewonderen en in een kort tijdsbestek schotelde onze expert ons de porseleinzwam, die als een chinees theekopje licht en doorschijnend was, de oesterzwammen en de tondelzwam voor. De laatste heette eigenlijk tonderzwam, maar door zijn functie als fikkie stoker, de tondeldoos, had hij  in de volksmond deze geuzennaam gekregen. Halverwege toverde de begeleider een uilenpootje uit de broekzak om ons te laten zien hoe een kleine bosmuis het altijd af zou leggen tussen diens scherpe klauwen. Hij blies op een houten fluitje en door de bomen heen galmde de roep van de bosuil.

In de boshut, het kleine kabouterhuis met de rode luikjes, ooit het toneel voor een film. lag al het materiaal om herten van reeën te kunnen onderscheiden en werd er een boeiende uiteenzetting gegeven. Toen we de deur uitliepen was de avond als een blok gevallen en bleek het aardedonker te zijn in die luttele minuten die we binnen hadden doorgebracht.

Met brandend vuur en Glühwein werd de wandeling gevierd en de feestavond ingezet. Nergens anders had kerstverlichting zo’n passende entourage als hier in de bomen van het terras boven het vuur en de warme ketel. Mensen in hun dikke winterjassen, mutsen dassen en glimmende wangen van de aangename frisse temperatuur. Het feest kon beginnen, maar wij hadden haar al meer dan afgeroomd.

Moeders pappot. Ik beken schuld. Donderdagavond had ik gele rijst, sajoer boontjes en kippedijtjes gemaakt voor zoonlief, die niet kwam. Niet een bakje gele rijst, nee drie bakjes gele rijst. Mijn hand had de maatbeker van vroeger genomen en ik had geen protest aangevoerd. Diezelfde hand overspeelde mijn gemoed, toen ze een kistje vol mooie grote mandarijnen pakte van de kleurrijke oranje berg. Hand en hoofd spannen samen. In een nostalgisch verlangen vragen ze om-variatie op een thema- de groentepotten van Egypte., de bergen spinazie van het huis in de Amandelstraat, de pannen met spaghetti van Homburg en de vriendenschaar, de rijstbergen van een huis vol kinderen. Ik ben soms niet alert genoeg en dan laat ik hand haar gang maar gaan.

Ik moest de boer op. Het was pompen of verzuipen. Eten weg gooien gaat me aan het hart, dus trok ik met mijn feestelijke rijst naar mijn dochter. Daar was Batman toevallig ook. Met zijn zwarte masker op stond hij stoer voor mij. Goed volk hoor, Woest liet hij me door. Maar rijst en boontjes, grrrrrrrr, dat at hij niet. Gelukkig werd het pak al ras omgeruild voor een brandweerman Sammetje, eerst nog even met het Batman masker vervaarlijk grommend, maar al ras zoetjes zonder, boven de lego. De thee doortrok een gouden pais en vree.

Terug in de auto dacht ik na over die gewoonte om nog steeds een half pak rijst in de rijstkoker te laten ruisen. Een groot nadeel van tegenwoordig is het feit dat er ook niemand meer is, die die overschotten soldaat maakt in de dagen daarna. Hier en daar wipt er dan nog wel een zoon langs, vlak voor de voetbaltraining, maar dat zet geen zoden aan de dijk. De jongste leeft op een eigen dieet om zijn six pack te bevorderen en mijn eetlust is die van muizenhapjes. Het schiet niet op. Eens zal ik het leren.

Het is handig. Bij onverwachte aanschuivers heb je altijd wat. Uit de diepvries vind ik het minder. Toch maar weer eens beter mijn best doen op de juiste hoeveelheden en hand diep in de jaszak stoppen tijdens het shoppen. Er was wel een fantastische aandoenlijke ingesproken boodschap met duizend bedankjes en een kus voor de heerlijke maaltijd. Misschien toch niet eens zo’n gek idee. Af en toe eens even een kind verblijden met een onvervalste maaltijd van moeders, breed uitgemeten.

Hoe verlang ik soms naar de gehaktballen van mijn moeder, of haar geurige kippensoep. Het grote geheim was het piezeltje foelie, dat er inging, maar hoe ik mijn soep ook ‘foeileer’…het komt niet eens in de buurt van de nostalgische smaken in mijn bovenkamer.

Dat is het. Nostalgie kruidt alles lekkerder. Daar hangt, buiten de geuren van de soep, de gemoedelijke zorgzaamheid van mijn moeder als een vleug doorheen. Naast de enorme pan op het fornuis drijft er moederlijke liefde als de grote glazen vetbel bovenop de soep, de lekkerste. Het doortrokken mergpijpje is gekruid met de fijnste warme genegenheid. Er kan geen verse 2018soep tegenop, tegen die soep uit de Amandelstraat van de jaren zestig.

Voor mijn kinderen is het anders. Kaneel, kurkuma, djahé, koenjit, ketoembar, knoflook bevolkten mijn pannen, maar zullen ze later ook zoeken naar de juiste combinatie moederliefde en kruid. Men wist het vroeger al en ook ik weet het zeker. Die oer-Nostalgie…Er is geen kruid tegen gewassen.

Ik ben er achter. Wintertijd zuigt energie door het late begin van de ochtend. De duisternis blijft bij somber weer lang hangen en je moet van goede huize komen of over een adequate wekker beschikken om dan toch energiek uit bed te stappen. Het zal altijd met een ondertoon zijn van een diffuus verlangen naar het heerlijke warme holletje tussen de lakens. Ik ben een ochtendmens. Het druilerige weer brengt een vertraging in het denken. Het zorgt er voor dat de passiviteit langer blijft hangen op een dag, later naar bed, ergo, later op. Een gat in de dag als mijn Iphone elf uur aangeeft. Niet te geloven.

De dromen waren zoet. Ik wandelde in een groot met bomen begroeid landschap. Geen bos, daar was het te open voor met hier en daar heiige grassen, struiken en soms een vergezicht, alle bladeren zorgden voor een verende tred onder mijn voeten. Het voelde fijn, ik kon de geuren snuiven. Aangename aardegeuren, zoet van herinnering. De vreedzame stilte bracht rust in het lijf en zorgde voor een zekere balans. Ergens in de verte zongen meisjesstemmen een lang verbeid lied. Karikaro mègenyèk….En hun hakkenschoenen tikten driftig het ritme mee, terwijl de rokken zwierden en draaiden. Ik was in Hongarije bij een goede wijze vriend op bezoek. Hij was het die me, ooit, lang geleden, de wijsheden voor een volwassen leven had bijgebracht. Bij hem legde ik mijn kinderlijke gewoontes af en vormde zich het denken, de liefde voor de natuur, de zoete humor. Ik leerde grenzen aanbrengen in mijn onbesuisde emoties. Beteugelen heette het.

Er was destijds een natuurgebied hier vlakbij in Driebergen. Een oud en verlaten Groot-Seminarie, waar we vrienden werden met de winterdag, het houthakken voor een open vuur dat warm hield buiten of  in de enorme open haard. Een reetje, dat door de bossen zwierf. Het was een versie van het kleine geluk dat je ten deel valt, als je er open voor staat. Ongetwijfeld gewijde kaarsen aan de enorme kaarsenstandaard, trapsgewijs en met gemak brandden er twintig vuistdikke. De haastig leeg getrokken cellen van de seminaristen, de oude bibliotheek met de dikke foedralen, open gewaaid in de koude windvlagen. Hier en daar gescheurd of haastig van hun planken getrokken, een paar verdwaalde Jezussandalen. Het kruis in de kapel, dat op een dag door dronken gasten over de schouder de rijksstraatweg af werd gedragen. Een belijdenis tegen de wandaden van een loslippig alcohol gebruik en overmoedige leven. Iets verderop werden ze opgemerkt door agenten, het kruis kwam niet meer terug op haar oude plek en de donkergetinte zwijgende schaduw sprak berouw om die zonde.

De wijze vriend schreef zijn verdriet om zijn trouwe viervoeter, die in zijn warme schoot de laatste adem had uitgeblazen. Als je alleen woont en er is zo’n fijne trouwe zielsverwant die op je wacht, bij je wilt zijn, lief en leed feilloos aanvoelt, dan is het verdriet groot. Het maakt niet uit of het mens of dier is. De ondraaglijkheid zit in het gemis. Het trouwe wachten, de vreugde die opsprong met vier modderpoten, de eenzaamheid van het niet meer hoeven zorgen. Een bak met voer, wat liefdevolle woorden, gesprekken die je voert om te laten weten dat er meer is dan genegenheid alleen, zorg en aandacht. Hond en poes zijn net zo onderhuids geworteld als de liefde. Het verdriet is diep. Dat maakt het verschil. De mate van belangrijkheid en de manier waarop je een gelijkgestemde ziel binnen laat komen. In die kleine Hongaarse roedel van de man woont nog één hond, die de leidersrol automatisch heeft overgenomen. Wat wonderbaarlijk is, is dat soms zijn blaf die is van zijn trouwe vriend.

Dromen

Ik loop over de verende grond en voel me vertrouwd tot in de kleinste vezel. Een zoete reden om niet te stoppen met dat fijne onbezorgde gevoel. Dat blijkt als het gat in de dag ineens weer meer realiteit wordt boven mijn gekoesterde dromen.

Vriendin en ik hadden ons genesteld in de overvloedige kussens van de bank naast het vlammende haardvuur, dat de longen aangenaam bleef verschonen van roet en rook. Een oud leerling kwam eerst een dikke knuffel brengen en toen de bestelling opnemen en ik stelde haar vriendin voor als mijn kompaan in de tien jaar dat we bij de band zongen. Niets was minder waar. Naarstig herstelde ik, op haar ongelovige blik, mijn wonderlijke vergissing, maar wist onmiddellijk waar het vandaan kwam. We hadden het uitgebreid over de band gehad. De bandvriendin en zij stonden qua vriendschap op dezelfde hoogte van de vriendschapsladder. Beiden op de bovenste tree. Met haar kon ik tonelen als de beste, maar ook lief en leed delen, alles vertellen, eigen zijn en dat was met de bandvriendin ook. Meer dan vriendin of zus, waren ze een stukje mij, gedeelde harten, een thuiskomen.

Bij een vorige ontmoeting

Na een lekker glaasje wijn en gespreksstof die de maand moest overbruggen van gemis, wandelden we klein Suriname binnen. Aan de hand van warme geurige Darjeeling thee werden we door de Hindoestaanse keuken gevoerd en bij het zien van de goudgele korma en de Chana Dahl en de prachtige en ongetwijfeld heerlijk geurende Basmati, was er alleen nog het tafeltje voor twee, de aandacht, de vriendschap en wij tweeën. Wat een mooie kleine gelukstreffers in een mensenleven. Een moment van bezinning op de waarde van een hechte verbondenheid.

De leerling voerde me later terug naar het feit, dat kinderen je een schoolleven lang en langer nog, trouw kunnen blijven in hun aanhankelijkheid en het blijft een feit dat een groter compliment nauwelijks denkbaar is. Als ze zelf de status van zelfstandigheid hebben bereikt en ze denken nog met liefde en genegenheid terug aan hun eerste steunpilaren dan is het goed. Die status heb je niet, die verdien je en daar is vooral de geboden veiligheid en geborgenheid onderdeel van geweest.

Met vriendin bespreken we de grote en kleine zorgen, twijfels, de verschillende stappen en de ontwikkelingen waar ze midden in staat, met een grote verbouwing voor de deur en een leven in een schuur, een tiny house-wife. Humor zet de overlevingsdrang op een. Ik moet denken aan een lied van lang geleden: ‘Kom Kees het is maar tijdelijk, het zal wel weer overgaan’ van Leen Jongewaard uit de musical ‘Eerlijk duurt het langst’ met teksten van Annie M.G. Schmidt.

Kom Kees, het is maar tijdelijk Het zal wel weer overgaan Kom Kees, bekijk het kalmpjes aan. Rotzooi is onvermijdelijk. Laat ze d’r gang maar gaan. ’t Waait weer voorbij geleidelijk aan. Donkere dagen, pokken en plagen, tegenspoed. Schoppen en slagen moet je verdragen, ’t komt weer goed. Kom Kees, het is maar tijdelijk. Zet al je zorgen opzij Kom Kees, ’t gaat allemaal weer voorbij.

Niets is minder waar. Uiteindelijk is alles betrekkelijk en we komen vanzelf uit bij de vlag, die de lading dekt en die precies aangeeft wat er te doen staat in tijden van chaos. Dan hou je het hoofd koel door te denken: ‘First things first’. Laat het koppie niet gek tikken door alle opdrachten, die door het hoofd zweven als kleine papieren vliegtuigjes.

Er was nog een grappige constatering. Bij de zorg om een van de dochters, moest ze uiteindelijk constateren, dat het niet anders mogelijk was, diens malende denkhoofd, want was het niet een aartje naar het moertje. Mooi gespiegeld. Het leverde een bevrijding op en een klaterende schaterlach. Dat is het voordeel van een heerlijk potje sparren. Als alle den(k(drieten naar eenzelfde punt verwijzen, brengen ze licht in de duisternis.

In de druilerige decemberstraten van het oude stadje namen we afscheid van elkaar. Lieve knuffels en nieuwe vooruitzichten. De gouden opbrengst van een warme vriendschap.

We dalen af naar de Goddelijke komedie en ik merk dat ik de schilderingen van de hel nauwelijks kan aanschouwen. Geen zin meer in al die bitterheid en ellende. We zijn als mensheid zo kwetsbaar en er is al zoveel agressie en verdriet, geweld en negatieve emotie onder ons. Ik wil blijven geloven in de mooie kanten van het leven en me geen voorstellingen hoeven maken hoe gif eruit kan zien, als ze eenmaal rondgestrooid is. Noem het naïef, of struisvogelpolititek, maar het is mijn eigen verkozen overlevingsdrang. Ik blijf geloven in het goede der mensheid. Dantes hel trekt voorbij en blijft hangen op zijn alles omvattende en tragische liefde voor Beatrice.  In diens Vita Nuova erkent hij zijn noodlottige liefde, brengt de hoofse liefde op een hoger niveau en draagt de wereld der poëzie naar het volk. De wending naar treurzang en tragedie zet in als Beatrice overlijdt.

De kosmos wordt vertaald in twee gevoelsmomenten en mijn voortvarendheid steeds tijdig afgeremd. ‘Nu niets meer doen, laat het rusten en kijk. Het is de juiste manier. Een hele week naar het werk kijken levert stof op, letterlijk, voor de volgende sessie. Met een vooruitziende blik had ik nog een maagdelijk wit doek meegenomen én bij gebrek aan een levend model een foto van mijn, als bruidje verklede, dochter met een uitstraling die Beatrice niet zou misstaan. Peinzend en devoot, een ingetogen houding, de hand op het hoofd gelegd. Het voordeel van een eigen interpretatie is, dat de opgezette pruik met zwart haar in een handomdraai van een roodbruine golvende middeleeuwse maagdelijkheid wordt. Nu kan ik me nog een hele week bezinnen op Dante en zijn onbereikbare liefde om een passende omgeving te vinden. Wie weet wat er op mijn pad komt. Wat is het scheppend proces toch verheffend.

Ik heb met de dichter te doen, die lijdzaam toe moet zien dat de onbereikbaarheid van zijn getrouwde verlangen, ingewisseld wordt voor een eindige dood. Het brengt zo’n deernis in hem teweeg, terwijl je zou menen dat die afstand op voorhand ten enenmale zijn lot was. In de dood hadden ze zelfs meer verenigbaar kunnen zijn, maar niets is minder waar. Ze drijft onbereikbaar ver af. Het beeld staakt bij haar eeuwige jeugd. De schilder Dante Gabriël Rosetti zet de toon met beelden van zijn geliefde Dante en diens Beatrice. Voor eeuwig en onlosmakelijk veroverden ze de wereld.

Gevoelsmomenten

We hebben allereerst een boeiend gesprek over Dantes Inferno aan de hand van een van de schilderijen in Bologna, waar zijn hel tot in elk gruwelijk detail te bestuderen valt en waar al twee keer een aanslag op is gepleegd door het sterfelijke lot dat de profeet Mohammed ten deel viel. Het blijft boeiend om de kunstgeschiedenis uit te rafelen en ontdekkingen te doen, die verder helpen bij het proces, dat verdieping heet. Als een vriend langs komt en verhaalt van de Kosmos die hij aanschouwt aan de hand van mijn foto’s, komt er een dimensie bij. De kracht van de kosmos als voorstellingsvermogen voor de beleving van hel, hemel en vagevuur. De bron van het licht, de sterrennevels, het ontstaan van die kosmische krachtenvelden dragen voldoende in zich om de verbeeldingskracht van Dante in te bedden. Het blijkt een Hemelse avond te worden.

Inspiratie door Dali

We verbazen ons dat zelfs Dali met Dante aan het stoeien is geweest en er gaat een nieuwe wereld voor ons open. Het wordt direct omarmd door een van ons en het beeld van de doorschijnende, bijna esoterische wezens vinden vorm in krachtige tekeningen en uiteindelijk op doek. Deze verbinding van het Middeleeuws vertaald naar een vrijzinniger heden ligt ons beter dan het minutieuze gekaderde vroege werk en we kunnen los. Die bevrijding, los van het realisme, wordt een queeste naar de schoonheid. Wat een werelds genoegen.

Op de een of andere manier is er iets fout gegaan in het systeem. Waar vroeger de beweeglijkheid zo hoog in het vaandel stond, dansen nu alleen de vingers nog maar over de toetsen. Een dagje in de onderbouw is andere koek dan het verglazen van de dagen met kleine uitstapjes naar her en der.

Het besef is aangewakkerd door een terloopse opmerking van zoonlief, die een fanatiek beoefenaar is geworden van een strak sportschema met een dieet aan van een eiwitrijk, koolhydraatarm menu, groenteshakers en noten. Normaliter plande ik de week vol met museumbezoek, wandelingetjes, vriendinnen en nuttige of onnuttige bezigheden, maar met de winterdag en de drukte van de feestelijke hoogtijdagen in deze tijd van het jaar, leek de agenda geen uren meer te hebben voor dergelijke gezonde variaties op de dagelijkse sleur. Ik was  met de eerste kou, het vallen van de bladeren en de nattigheid een beetje ingesluimerd, alsof ik aan mijn winterslaapje was begonnen. Een Doornroosje in de dop.

Doornroosje / Moeder Aarde door Louis Sussmann-Hellborn (1878)

Ik verzuchtte bij het naar beneden slepen van de nodige sintsurprises tegen zoonlief het tekort aan zuurstof en hij sprak de legendarische woorden:’Misschien beweeg je te weinig’. Meer was niet nodig. De kiem was gelegd en ik ging nadenken over het dagelijkse patroon van de afgelopen dagen. Ik was aan het ‘cocoonen’ geslagen. Het liefst dook ik na elke gelegenheid lekker op de bank om suffig naar wat programma’s te kijken of wat aan het ontwerpen te slaan voor vertellingen en dergelijke prietpraat en om achterover te leunen op het gezapige protest van velen, dat ik veel te veel deed.

Ongemerkt was ik er in gaan geloven. Hoe alert moet je zijn. Zondag mompelde hij me  de legendarische woorden toe en na twee dagen is het besef ten volle ontwaakt. Wat nou, rust nemen. Niets werkt funester. een beetje wordt meer en een verlangen naar niets doen in een  energie die tot het nulpunt daalt. Dat redt men niet met een kringloopje of een boodschap om het even.

Als een prinses op de erwt ben ik in de schulp gekropen en heb me er volledig in gewenteld. Alle matrassen dik om de oren, de buitenwereld, de grote boze buitenwereld met kou en nattigheid, gesmoord in een schemerlamp en kaarslicht. Die slimme kleine grote man van mij met zijn gedecideerde kijk op het leven had volkomen gelijk.

Het besluit staat vast en daarmee wordt waarschijnlijk de angst om het aangedane hart verslagen. Ik heb het adres gezocht van een betaalbare sportschool, mijn oude heeft na een verbouwing de prijzen nogal drastisch omhoog gewerkt en het bewegen hoeft niet te resulteren in het vel dat over de oren getrokken wordt. Een kleine beetje reserve mag er zijn. Straks ga ik me melden. de twee uur longfysio die ik nu heb, kunnen niet verhapstukken wat men normaliter bewegen kan en alleen er op uit is altijd een dingetje, want op sommige eenzame wandelpaden voel ik me allesbehalve senang. Laten we starten met een uurtje per dag. Het moet te doen zijn.

Alleen het voornemen al verkwikt. 2018 is een jaar van bezinning geworden, een grote pas op de plaats, een keerpunt naar dit bewuster leven. De basis wordt gelegd. Tussendoor vriendinnen, musea, schilderen, schrijven en genieten. De bank mag weer terug op haar plaats, als laatste in de rij. Luisteren naar goede raad en erbij blijven als anderen de wijsheid in pacht hebben. Toppertje hoor, die zoon van mij.

De winter kruipt er een beetje in. In de ochtendberichten stond dat het leven een verandering van leefstijl nodig heeft in plaats van de hoeveelheid medicijnen die we gemiddeld slikken. Wat mij opvalt (maar hé, ik ben ook maar een leek) is dat mensen een angstcultuur aangekweekt krijgen. Ik schreef het al eerder. Mijn moeder had een gulden stelregel. Alles waar te voor staat deugt niet. ‘Behalve tevreden’, antwoordde een alert persoon. Ik heb het idee dat mijn medicatie voor de longen voor geen meter meer lucht laat opnemen. De hartmedicatie zorgt er aan de andere kant voor, dat ik me zekerder voel, omdat daar alles onder controle lijkt te zijn. Waar komt dan die moeheid vandaan. is het nog steeds een nasleep naar een zomers verlangen. Donkere ochtenden , die druilerig en zwart beginnen. Het bed dat stukken warmer is dan haar omgeving. De vermoeidheid hangt onder mijn ogen als een vleug blauwgrijze weerschijn. ‘Je doet teveel’, zeggen mijn toehoorders, maar niets is minder waar. Waarschijnlijk doe ik op dit moment te weinig. Bewegen is het nieuwe stokpaardje.

De vicieuze cirkel heeft toegeslagen. Ik ben kortademig, dus kan minder uit de voeten, dus ben nog kortademiger, dus kan nog minder uit de voeten, enzovoort. Het is  het grote angstsyndroom der ouderen. Wordt geen bankhanger of een begonia-aanbidder, want dan ben je de klos. Ja ja, makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe zit het dan met die vochtige atmosfeer, die me de adem afsnijdt.

Natuurlijk, op een dag zijn er altijd ergens wel drie of vier ontmoetingen. Ik moet vandaag met iemand een verhaal doorspitten en op de rails krijgen, ik ga naar de fysio en zoonlief is zijn middagmaal voor een deel vergeten, dus breng ik dat zo langs. Dan is er waarschijnlijk nog een ontmoeting te verwachten met vriendin voor onze gezamenlijke vertelling, dus saai is het leven niet en het wordt er ook echt niet passiever op. Feit blijft dat het amechtig hijgend gaat.

Het brengt me naar vorig jaar waar ik een mal hoestje had ontwikkeld en dezelfde moeheid me overviel. Daar rolde het infarct uit. Destijds had ik wat pillen tegen de hoge bloeddruk en ging vooralsnog op eigen kracht, maar Bruin trok het niet. Zover was duidelijk. En nu dan. Die negen farmaceutische hulpmiddelen lossen de benauwdheid niet op en ook niet het gevoel van intense vermoeienis, maar zonder pillen zou op dit ogenblik als drijfzand voelen. Mensen zouden hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen, stond vanmorgen in het artikel. De interpretatie is zeer persoonlijk. De een piept al bij een schaafwondje en bij de ander moet eerst het bot achterstevoren staan, bij wijze van spreken. Dat laatste lijkt me rigoureus, maar verbeeldt met name de intensiteit waarmee pijn verdragen kan worden.

Balans

Een gezonde levensstijl zou ook een teveel aan sport kunnen opleveren, een overdaad aan beweging, een fanatisme dat de perken te buiten gaat. Ik sportte drie keer per week twee uur voor het infarct manifest werd. Daar ging duidelijk iets fout. Ik wist dat het hoestje vreemd was, maar als ik naar de dokter ging, was er steevast hetzelfde riedeltje en het gevoel door de bril van een hypochonder het leven te bezien. De fysio vond me wel weer rijp voor de sportschool, onder de vleugels van de kenner uit het vrije veld in. Het voelt niet goed. Maar ja, je kan ook niet in lengte der dagen zo gefocust blijven op jezelf. Daar word je pas echt beroerd van. Hoe nu verder.

De paden op….

Doorgaan met ademhalen lijkt me een goeie en verder wat minimaliseren met het hooi op de vork, waar aan de andere kant de training van het vege lijf erin mag blijven, balans zoeken en vinden. Nee, met Tai chi of Mindfulness red je het ook niet alleen. Lichter leven, te beginnen met de ochtenden en een zomertijd, mijn chemische fabriek in balans en voldoende ontspanning.  Leefstijl dus, geen sinecure. We gaan het zien. Te beginnen met een robbertje rond de Lek. De paden op, de lanen in.

Je kunt niet alles bewaren. Soms is dat jammer. Tien jaar geleden vertelde ik voor het eerst de Chinese nachtegaal. Het verhaal in het boek was lang en breedsprakig. De prenten spraken voor zich. Door de illustraties uit het boek te gebruiken werd het verhaal al tot de essentie ingekort. Van de week hoorde ik het hele boek tot op de letter nauwkeurig verteld worden. De toehoorders haakten halverwege af, de verteller werd zenuwachtig en ging hoog in de stem zitten. De platen konden het verhaal niet meer bij houden. Het werd een rommeltje door de enorme hoeveelheid aan attributen, het wisselen van decor, de kamishibai die er hulpeloos bijstond met haar prachtige platen en de grauwe nachtegaal die achteloos voorover lag, terwijl zijn gouden evenknie druk en aanwezig heen en weer galmde in de overdaad aan woorden.

de Chinese Nachtegaal

Er tussendoor speelden kinderen van het huis en keek het beoordelende publiek kritisch toe. Ik zocht thuis de computer na op het bewerkte verhaal van lang geleden, maar helaas zat daar de Nachtegaal niet meer bij. Ik had nog wel de foto’s. Er waren zulke beeldende zinnen bij en de verteller maakte er in haar zenuwen nog veel mooiere van. ‘Ze leunde tegen de lucht’ werd ‘Ze leunde tegen de wind’. Ik zou dat graag willen kunnen, tegen de wind leunen. Soms word je door de wind gedragen als ze in je rug duwt en soms snij je er doorheen, maar niet op de poetische wijze van dit kleine meisje in het land van de keizer. Het publiek vangen met woorden op dezelfde wijze als de keizer zijn nachtegaal de vrijheid ontfutselt om daarna de bevrijding ten volle voelbaar te laten zijn. Dat is de beleving ten top. Morgen gaan we aan het schrappen en het wordt een juweel, want dat heeft deze kleine nachtegaal in zich.

De poort in de Amandelstraat

Vannacht droomde ik van bergen paprika’s. Niet een klein beetje, maar echt bergen. Er dwarrelt momenteel nogal wat door het hoofd met al die surprises en gedichten, die straks uitgepakt gaan worden. Het weer en de afgelopen gebeurtenissen zijn ingedaald als een oververmoeide oude dag en ik voel even de leeftijd  tot in de kleinste vezel. Het heeft ook alles te maken met het grauwe sombere weer. De droom speelde zich af in het ouderlijk huis aan de Amandelstraat. De kinderen op school waren er en het begon allemaal in de slaapkamer van mijn vader en moeder. Daarna liepen we door de keuken de tuin en de poort in. Voorbij de tuin van de buurvrouw lag het landje van school met de bergen rode paprika’s. In de droom verzon ik er gerechten mee, goulash en paprikasalade, terwijl er flarden gedichten doorheen zweefden.

Ik schoot wakker met een diffuus gevoel van haast. Ik moest de kippenpoten laten rijmen met de venkel, de pompoen, de courgette en de selderij die ik gisteren in het mandje had geschoven, nu het hoofd toch met eten bezig was. Er kwam geen rode paprika aan te pas. Dochterlief zou de Vega-champignonnensoep maken. Anderen zorgden voor brood, salade en toetjes. Ik voor een ouderwetse kippensoep met een moderne biologische vleug. Zonder paprika, dat dan weer wel.

Ergens voel ik me als het kind dat leunen kan tegen de wind en zal ik de roep van de grauwe nachtegaal horen, zilveren klanken uit een gouden keeltje, straks…Bij dat hartverwarmende samenzijn.

Kleine wolkjes wit, als adem die zich verankert in de vrieskou, kleine wolkjes lichtgrijs en tussen door, kleine wolkjes grijzer. Zoveel tinten om een lucht mee samen te stellen. Tijd en rust zijn de twee belangrijkste elementen en een weten hoe schakeringen in kleur zijn opgebouwd. Eigenlijk is 50 Shades of Grey een bezoedeling van alles wat met de edele nuance van kleur te maken heeft, want nooit meer kan je het grijs los zien van de titel van de film en het boek, als die eenmaal de geest heeft bereikt.

Paynes Grey

Er zijn vaker negatieve verbindingen gelegd met deze uit lagen opgebouwde kleur. Stalin, zo leert Het geheime leven van de kleur van Kassia St. Clair mij, werd ook ooit vergeleken met een grijze vlek, die geheimzinnig bewoog en geen sporen naliet. Het boek volgt ook de sporen  naar het ontstaan van het Paynes Grey. Een zorgvuldig samengesteld mengsel van Pruisisch blauw, geel, oker en Karmozijnlakrood. Paynes Grey is een belofte voor een atmosferisch perspectief en heeft niets van doen met de betekenis, die in de film werd gelegd, het aardse grijs.

wolkjes

De meester loopt rond en strooit zijn opdrachten. Langzaam begin ik de opbouw te begrijpen, de gelaagdheid, de belangrijkheid ervan. Met zijn woorden in gedachte. ‘Ik leer je geen kunst te maken, ik leer je de techniek. Wat je ermee doet, is aan jou.’ Ik stip, ik veeg, ik penseel het gewolkte oker, wit en bruin over het boek en voel de jaren erin trekken. Oud en beduimeld, met een zachte glans van het licht. Nog een aantal lessen te gaan, maar onmiskenbaar ingewijd te worden in de betekenis van de kleurenleer en daarbij deze edele kennis.

oud en beduimeld

“s Avonds, na de geslaagde inkopen voor Sint, kleine cadeautjes met grote betekenissen, zit ik in de oude molen en luister naar een vertelling. Het is de doorloopavond met een bij elkaar gesprokkelde hoeveelheid aan vertellingen en verhalen voor de uiteindelijke Avond van Mevrouw Sprokkelhorst. De schuchtere vertellingen van mensen, die een try-out doen, met alle zenuwen die door kelen gieren en soms te horen zijn in een schrille klank, een hapering, een verspreking. Wij horen aan en kijken toe. Geven aanwijzingen bij een te breed uitgesponnen verhaal. Geven de raad de bol wat op te winden, het verhaal te beperken tot de hoofdlijnen. Hier en daar wordt een lichtadvies gegeven , is er een aanvulling op het decor. Een inwijding in de geheimen der Kleinkunst met een grote K. De avond voedt en geeft bestaansreden aan nieuwe inzichten, gevoel verwarmt zich aan de saamhorigheid. We klinken op de belofte. Het gaat goed komen. Ook hier gaat het om de diepere laag.

De oude molen

Het zijn de dagen der veranderingen, letterlijk en figuurlijk, van lichaam en geest. Op kleine en grote schaal vinden schijnbaar kleine wendingen plaats met een grote omvangrijke uitwerking. Er worden ingrijpende gebeurtenissen mee ingeleid. Het zijn de dagen voor de midwinterwende. Een stukje duisternis doorspekt met een erewoord op het licht en een nieuw begin. Voor de zussen met hun nieuwe huizen, voor de zoon met zijn herboren lichaam, voor de beloftevolle aanwassende bolling onder de trui van de dochter, voor de oude met een nieuw leven.

Pluis speelt een spelletje met een klein sluitertje, instinctief een prooi met een verdediging van poot en tand. Door alle ervaring heen klinken de woorden als een echo na. ‘Wat je ermee doet, is aan jou’. Dat en niet anders.

Door alle commotie is me de fysiotherapie gisteren geheel ontschoten. Het was bijzonder aangenaam om weer een dag te hebben, die voortkabbelde zonder afspraken, maar ’s avonds begon het geweten te knagen. Hoe kwam ik aan die rust en vrijheid. Stiekem afgesnoept. Gestolen tijd doet zoet rusten.

Door de relaxte stand waarin de geest verkeerde, ontstond het idee om ’s avonds een plaatsje te boeken voor de film Bohemian Rhapsody. Om het parkeergeweld voor te wezen, dacht ik slim te zijn en uit te wijken naar Leidsche Rijn, waar de vierkante logge kolos van beton, glas en blinkend staal  me opwachtte met zijn langoren voor de parkeerhavens en bij de deur. Het enige voordeel was het feit, dat er altijd te parkeren viel en gratis dacht ik, maar ik kwam bedrogen uit. Acht euro moest ik na afloop bijtellen en dat deed mijn korting op het seniorenkaartje weer teniet.

Voordat ik er naar toe ging, moest ik op het industrieterrein een pakje ophalen. Mijl op zeven eer het distributiecentrum gevonden was. Het voordeel van dit nadeel was dat ik  wel in de buurt van de kringloop de finishing touch van de sinterklaassurprise kon aanschaffen. Meer dan geslaagd reed ik langzaam naar de avond vol herkenning. Jaren had ik nummers van Queen gezongen in alle toonaarden, nou… voornamelijk als tweede alt, en ik was van hun meerstemmigheid, de zuivere akkoorden, de emotie gaan houden. Queen verovert je of je wilt of niet.

De dramatisch wending in het verhaal, het leven van Freddy Mercury ten voeten uit, was niet minder triest dan dat van andere grote en jong gestorven helden. Vooral de verspilling van de mogelijkheden door een losbandig alle remmen los gooien en ondergedompeld te worden in een verdoofde schijnwereld blijven op het netvlies hangen. Ongemerkt verplaats je je in de positie van de ouders, die half met trots, maar ook met lede ogen hun zoon zijn grillige wegen zien bewandelen.

Ik overbrugde tijd bij een stopcontact om de telefoon op te laden met een glaasje chardonnay en een half zakje chips, had zo gehoopt dat ik er een hapje had kunnen eten. De film smaakte er niet minder om. Er was wel een klein element, niet onbelangrijk, dat stoorde. Het bitje van de acteur Rami Malek, die in zijn metamorfose op de Bühne Freddy werd, was net iets over de top. Het stak weliswaar naar voren, zoals bedoeld, maar het was te groot. De acteur kon er maar moeizaam door praten, moest voortdurend slikken. Het was me bij ‘De enige echte’ nooit op die manier opgevallen. De overbeet op zich wel. Het feit dat hij twee rijen snijtanden had en daardoor extra bereik, was me niet bekend. Ooit prijkte er achter mijn rechter nog een andere snijtand. Een en ander is vroegtijdig verwijderd. Mijn bereik werd in de kiem gesmoord.

Er zijn maar weinig benen, die de weelde van de roem kunnen dragen. De recensies zijn lovend. Niemand heeft het over het bitje. Het is mijn eigen smet op een fantastisch beeld. Rami Maleks eigen tanden schitteren van het televisiescherm af in de diverse interviews. Zonder de aangemeten tanden klopt zijn gezicht  weer. De stem is een remix van Freddy, de enige echte, een Canadese zanger, Mark Martel en Rami Malek zelf. Zo boetseert de regisseur het gewenste beeld.

Queen kwam, zag en overwon nadat hun knappe muzikale nuances zich aan mij hadden geopenbaard in het fileren van de vele zangpartijen. De zanger veroverde met zijn glorieuze durf en uitstraling  mijn hart. Met moeite verliet ik, onder voortglijdende klanken na de aftiteling, de zaal. Buiten was het koud en guur. De lange lepeloren staarden me na. Zwijgend als het gebouw zelf, maar binnenin zong het nog lang na. Empty spaces…

Verdriet vangen. Het kan. Een hele dag schrijnende gedachten laten verlopen in zachte tinten, een avond eindigheid. Gemijmer over een mensenleven, de dood als bevrijding. Verzet, verlangen en doel. Koesteren, ontvangen, vechten. Vrijzinnigheid en leven.

De dag weende mee, gisteren, in alle toonaarden. De ontheemde jongens, zo liefdevol opgevangen door hun schoonouders, die een belangrijke taak erbij hadden gekregen. De ontrafelde veiligheid als ‘fait accompli’, het verstoorde leven, waarmee de rouw zich opende, waren de beelden die ik mee torste naar het lege huis. Het huis kan soms leger zijn dan ooit gevoeld.

Ron Mueck

De knop gaat op de automatische piloot en tot de avond wordt er doorgesudderd in de wetenschap, dat een avond bezinning niet ver weg meer is. Letters van het boek blijven zweven en laten zich niet tot woorden, zinnen rijgen maar blijven ronddwalen als los zand. Dus niet dat boek ter hand. De doos met aquarel en al haar kleuren schiet haar doel voorbij, de juiste tint voor het verbleekt gemoed zit er niet bij. Dood gaat verder dan beleving en zwemt in de lethargie van het moment.

Dan maar basale dingen en de macht der gewoonte aangezet. Dat redt het net. De handen doen de wortelen, bami, de boemboe in de pan. De uien huilen het verdriet weg. In de spiegel drukken de gestifte rode lippen de rouw achter het gordijn, zorgvuldig dicht getrokken. Vasalis en haar woorden uit de bundel achter de oude kustlijn: ‘Het werd, het was, het is gedaan’ vormen de zin waarmee we verder mogen gaan. Een bezinning over gebeurtenissen, die om ons heen een vlucht nemen  en waar we bij staan, naar kijken, maar niets aan kunnen veranderen. Het is de nuchtere constatering, het voldongen feit en daarna verder.

Ook daar geven Bram van der Vlugt en Nettie Blanken onder de bezielende muziek van Floris van der Vlugt, jazeker, zoon van, een antwoord op. Het hele spel van ziel en zaligheid trekt voorbij. De psychose beschreven als de vierde wereld vraagt om uitleg over de andere drie. Het leven zelf dat dient als haar Hades, de onderwereld, vult in dat alles hierna alleen maar mooier kan worden, een verlichtende gedachte. Ik neem het op en verweef het met de pijn, die achterbleef na deze dag van verdrietig zijn over dat jong verlies, het jeugdig zijn en krachtig. Onmachtig, als het lot toeslaat. Weet niet hoe het verder gaat, verder moet en toch…

De avond brengt dan zoet die woorden in deze herinnering: De bundels van Vasalis destijds, droeg ik onder mijn arm, zoals de tweeling onder mijn borsten. De vogel Phoenix verhaalde, verteerde, verwoordde mijn hoop en vurig wensen. En bij het zien van dat kleine wonder, twee mensen op weg naar hun sterfelijke onsterfelijkheid, voelde ik me op de toekomst voorbereid.

Fanciullo Morso da un Ramarro-Caravaggio-fragment

Nu spreekt Bram de woorden uit, ze dringen dubbel en dwars door alle zinnen heen, ze dringen voor, ze staan alleen en bovenaan. Ik hoor:

Over de rand

Even te lang hield ik mijn hand
over de rand van mijn bestaan,
in ’t snelle donkre water van de tijd.
Toen ik hem terugtrok over de dunne trillende boorden
was het alsof hij niet meer bij mij hoorde:
hij greep niet meer, hij lag koud op mijn schoot,
hij was zijn lichaam kwijt.
Erger dan dood.

Vasalis

Als even later de vogel Phoenix, haar overleden zoontje Dicky, met zijn kleine klauwtje de pols vasthoudt van haar, de treurende moeder en haar vinger blauw van inkt laat schrijven, weet ze dat verlies een verrijking is, door wat het te weeg brengt en schenken kan. Eeuwige troost.

Het glas wijn walst rond in onze glazen, we kijken elkaar in vervoering aan. De avond heeft zoveel goeds gedaan. Dank lieve Vriendin. Het hoogste goed, de troost verzacht, tijd om de nacht weer in te gaan en de ochtenden te laten gloren.

Gelukstreffer, bedacht ik me vanmorgen. Ik heb het hem gelijk ook maar verteld. Wij, zoonlief en ik, zijn samen eigenlijk een gouden combinatie. Zonder veel poeha leven we vooral ons eigen leven en treffen elkaar op de hoogtij-uren. “s Morgens bij het koffie maken, als hij de maaltijd van zijn eiwitrijke voeding op de dag bereidt en ik vast zijn asperges in een pan schuif, terwijl hij de kipfilet fileert tot op de millimeter. Ik verschoon de kattenbak en hij krijgt de verwarmingsketel weer aan de praat en terwijl het koffiewater in mijn waterketel zingt, Annie M.G. Schmidts keteltje op het kolenfornuis maakte meer reuring, besef ik ten volle het klein geluk.

Mijn waterdrager

Gisterenavond tijdens de schilderles, waarbij de anderen Victorie kraaiden over het doek wat ik gemaakt had in een les of drie, voelde ik hetzelfde. Balsem in de wonde van de afgelopen dagen. Het is fijn om te beseffen dat het een goede weg is, die is ingeslagen. Bij het schilderen voerde de gedachte het penseel en bijna als vanzelf stond daar de eerste opzet op doek. Aanwijzingen van de anderen waren bakens. Nee, niet dicht smeren’ drong de een aan. ‘Neem afstand, kijken, kleine stapjes’, de docent met dichtgeknepen ogen monsterend. ‘Prachtig dat licht, niet aankomen hoor’ klonk het uit de gindse hoek. Ik luisterde trouw, bekeek om de seconde na elke streek het resultaat en beaamde wat gezegd werd. De opmerkzaamheid die leerde dat ik aan het penselen was met olieverf zoals ik met acryl deed, was een eyeopener. Laag voor laag en niet in één keer de vervolmaking. Later, geduld, tijd gunnen werden een houvast. De doeken van de anderen gingen ook gepaard met de nodige aanwijzingen en waren prachtig geworden, waarbij vooral het ijzeren doorzettingsvermogen bleek. Uit de comfortzone getrokken worden, iets moeten neerzetten wat niet jouw ding is, maar wat uiteindelijk toch lukt. Niets is lastiger. De overwinning smaakt zoet.

Een volgende opzet voor het nieuwe doek staat al weer in de steigers en weer smeer ik het in eerste instantie dicht, poetsen en opnieuw beginnen. Het resultaat op de foto, afstand, laat de juiste mogelijkheden zien en de effecten die een en ander te weeg brengt. Het waardevolle ervan, op deze manier, is het ontdekken van nieuwe intervallen.

Voorbereidingen voor het verhaal.

’s Middags waren we op locatie in de winkel Het Poppenhuis. De vlag dekt de lading. Daar gaan we het verhaal van ‘Nacht in het poppenhuis’ van Sieb Posthuma en Thé Tjong-Khing vertellen. Nog nooit was ik in deze winkel geweest. Een luilekkerland voor geluk in het klein. Hele huizen, uitgedacht, ontworpen, ingericht. Binnenhuisarchitectuur op kleine schaal, maar met hoogstandjes. Je ging vanzelf over op verkleinwoorden, spontaan, want alles was zo petieterig en miniatuur. Onvoorstelbaar mooi, wat daarin te halen viel. ‘O, had ik het voor school geweten’, verzuchtte ik. ‘Maar het is heel kwetsbaar’, zei vriendin. Juist dan, als je als kind niet leert omgaan met kwetsbaar, hoe wordt je dan ooit een porseleinhoeder. Al dat onbuigzame plastic maakt de wereld zo veel harder. Hoe groot is verdriet als iets breekt wat je lief is. Hoe veel gevoel halen we op dat moment uit ons zelf. Behoedzaam, precair in de omgang, gericht op gevoel. Eigenschappen, die de kleine wereld leert, daar in die winkel. Klein geluk, zeker, maar reusachtig in het aanleren van fijngevoeligheden. Letterlijk en figuurlijk.

De overpeinzing van de ochtend vervult en is voldoende om de dag aan te kunnen. Klein geluk op grote schaal, groot verdriet op kleine schaal en het Leven, meer dan de moeite waard.

Een domper op de plannen. Er even niet op gerekend en dan komt iets extra zuur binnen. Diep ademhalen, tot tien tellen en doorgaan. Niets is erger dan de eindigheid, dus er blijven nog veel leuke vooruitzichten over. Wat in het vat zit verzuurd niet. Zeiden ze vroeger. Alleen moet ik even alle zeilen bij zetten om zelf niet het gevoel te hebben in een vat azijn te zitten.

Wat doet een kind ook weer met iets wat tegenvalt. Die gaan doorgaans heel hard huilen, kusje erop en klaar. Dus dat moet bij zo’n volwassen gedachtegoed ook lukken. Verzin ergere dingen. Ik zag het achterstallig onderhoud van een flat van een vriendin en het schaamrood steeg me onmiddellijk naar de kaken. Nee, slecht hebben we het nog lang niet, ook al is er even een kink in de kabel. Voorlopig staan er nog allerlei leuke ontmoetingen op het programma en verder is het zaak voldoende rust in te bouwen voor deze dagen

.

Morgen is de uitvaart en, net zoals bij haar man, zal ze in de kerk een dienst krijgen. Alle doden komen daar dan langs en vragen op hun manier om aandacht. Achter de oogleden schiet het verdriet heen en weer, tossen en touwen om aandacht. Het zijn moeilijke momenten en het is zaak bij het verdriet van hen, die het op dat moment aangaat, te blijven en het eigen gemis te parkeren in je eigen hoofd. Moeilijk genoeg. Het weer sombert haar entourage er door heen. Beginnende winterdag is bij uitstek het jaargetijde om afscheid te nemen. De tuin ligt er verstorven bij, de vijver is een poel van inkt. Er tussendoor zijn de lichtpuntjes, ze kwinkeleren een belofte rond en vragen om geduld. Wacht maar. Alles zal straks weer opbloeien, ook uit verdriet ontstaan weer nieuwe zaden, beloften voor de toekomst, kleurrijke bloemen die de sombere zompigheid verdrijven. Ze hippen over het dode hout en pikken vermeende zaden weg, de roodborst en de koolmees, de winterkoning en de boomklever, mijn kleine vrienden zijn de troost.

‘Wat gaat het hard allemaal’ zegt schoonzoon, die net nog een jonge blom was en nu al over de veertig. Voor mijn gevoel schiet mijn jeugd in snel tempo voorbij en trekt lichtzinnige voiles over mijn ouderdom.  Weemoed slaat toe en mijmert. Een briefwisseling met het verleden rakelt zoveel vrolijkheid op dat de teleurstelling al een beetje naar de achtergrond verdwijnt. Er zijn zoveel belangrijker zaken en het leven is te kort voor negatieve bijverschijnselen. Dat bleek deze weken eens te meer. Ook al zal het verdriet hoogtij vieren dan nog hoop ik dat de zon zal schijnen, als het licht dat ze zelf was. Vrolijk, zonnig, Mexicaanse warmte en een vat vol verhalen, sportief en veerkrachtig. Daar weef ik mijn gedachten mee.

Door de correspondentie met zeven jaar Leiden waart de jeugd rond. Ze doolt wat door de muziek, pikt hier en daar een weemoedige strofe op en ruikt aan een herinnering, eerst vaag maar later vast omlijnd, als de contouren helder zijn geworden. Ze kijken over de zee aan mogelijkheden, die ten leste toch op een andere golfslag verder voer en zoveel ander en nieuw leven bracht. De krachtige klank van de dwarsfluit, zilverzacht bij hem en rauw en opzwepend bij mi,j tekent die vertakking van destijds. Hoe mooi is het om bij leven elkaar weer te ontmoeten en al die jaren te doorgronden. Een sprankje licht. Zoals beloofd werd op de tuin, in deze droevige dagen van november op een koude winterdag. Teleurstellingen drijven over. Het leven wendt en keert.