Uncategorized

Niet meer en niet minder

Gisteren kwam de film ‘Still Alice’ voorbij. Een ontroerend verslag over een vrouw, die aan vroege Alzheimer leidt. Ze is wetenschapper en geeft hoorcolleges en als in een van de eerste scenes daarin een hiaat valt, is er een schrijnend statement gezet. Vanaf dat moment vallen er gaten in het geheugen van Alice en raakt ze zichzelf stukje bij beetje kwijt. Het hele verhaal is gebaseerd op de boeken van Lisa Genovesa, een neurowetenschapper. Haar karakters in haar boeken leiden allen aan bepaalde hersenaandoeningen, zoals buiten de Alzheimer, autisme en de ziekte van Huntington.

Het valt me altijd op, dat zolang iets, wat niet binnen de reikwijdte van de mens ligt, niet bestaat. Aan de ene kant is dat goed, want je kan niet als Atlas de wereld op je schouders nemen en al het leed torsen. Aan de andere kant is de bewustwording van de kwetsbaarheid in datzelfde bestaan een groot goed. Rijkdom en geluk krijgen een diepere betekenis als dergelijk leed haar poorten heeft geopend.

Still Alice - Movie Poster.jpg

De film zelf speelt rechtstreeks op het gemoed. Een intelligente jonge Amerikaanse vrouw met de ‘doorsnee’ gemoedelijke levenswandel voelt zich afbrokkelen onder geheugenverlies. Dat uit elkaar vallen hakt erin. Zomaar ineens de weg kwijt zijn en het na minuten radeloosheid plotseling weer herkennen, colleges geven en stilvallen bij de uitleg over een bepaald verschijnsel, waarbij de oorverdovende stilte leegte wordt en tegen de collegebanken opklimt. Het verlies van het tijdsbegrip, een maand de telefoon kwijt zijn en dat deduceren tot een avond, zijn stuk voor stuk schrijnende ervaringen, waarbij de ontvanger de pijn in een zelfde hoedanigheid ervaart.

Kwetsbaar zijn, verliezen wat zorgvuldig is opgebouwd, het eerste onbegrip en later het medeleven dat te snel omslaat in medelijden en de afhankelijkheid zijn de pijnpunten, die we meevoelen tot in het diepst van onze eigen onafhankelijkheid.

HPIM0598.JPGDoor Tubantia – Eigen werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1839483

Op de afdeling Neurologie in het academisch ziekenhuis in Leiden maakte ik tijdens mijn stageperiode voor het eerst kennis met de onvolkomenheden van de geest. Daarvoor had ik nooit stil gestaan bij het feit dat ‘van je hoofd af raken’ tot de waarachtige mogelijkheden behoorde. Een van de meest indringende ervaringen was een jonge man, die uit zijn glazenwassersbakje op zijn hoofd terecht was gekomen en daar een flink geheugenverlies aan had over gehouden. Zijn boomlengte weerspiegelde zich in de orde van grootte aan het verlies, dat zich navenant openbaarde en schrijnend pijnlijk zichtbaar werd. Een hulpeloze baby in het lijf van een jonge god.

Herman van Hoogdalem

Een andere confrontatie vond plaats in het verpleegtehuis, een paar jaar daarvoor, met lieve doorschijnende bejaarde vrouwen. Het waren in mijn beleving vooral vrouwen, die hun tere breekbaarheid manifesteerden in een mate van warrigheid, zoals de zilveren krullen op hun hoofd rond dartelden, een stralenkrans van ongecontroleerde eigenzinnigheid. Nog zie ik in de verstilde hoge en lange gang van het gebouw haar zitten, terwijl ze minzaam haar eigen keuteltjes schikte in de pantoffel op de gladgestreken zakdoek. Het schoof dwars door alle ratio heen mijn hele ziel en zaligheid binnen. Afdalen naar een andere dimensie waar geen ander mens meer kan volgen is een eenzame tocht naar de oorsprong van het bestaan, het vegetatieve leven, zonder te beseffen, zonder te voelen, zonder te weten dat het tijdruim niet langer dezelfde is als die van je omgeving.

Met hersenschimmen en later de verhalen over moeders die de weg kwijt zijn, blijft het een actueel en schrijnend gegeven, waar wel steeds meer bestaansrecht voor wordt ingeruimd, waardoor de gaten verankerd worden in allerlei vormen van leven. De sleetse stofmantel verdient op alle fronten stopnaald en maaspaddestoel, om het geheugen te dichten en hiaten een andere weg te gunnen om te kunnen zijn. Niet meer en niet minder.

 

 

One thought on “Niet meer en niet minder

Comments are closed.