Uncategorized

Een nieuwe wereld

‘Voorlezen helpt’, twittert een van mijn Goeroe’s der kinderboeken, Guus Kuijer, ‘Bij kinderen en volwassenen. Voorlezen doet lezen’. Hij heeft gelijk. Als er, als kind, ergens deuren open gaan, is het bij een nieuw en knispervers verhaal of een spannend vervolg van een boek. Stilte wordt voelbaar zodra een sonore stem die doorsnijdt en de beelden zich aan elkaar voegen als de spreekwoordelijke wolkjes boven de verteller. Er zijn meestervertellers bij, zoals Niels Brandaan en Joris van Lehr. Ze maken van vertellingen meer dan een verhaal. Ze vullen het aan met beelden, die slechts de indruk wekken van een sfeer of handeling. Ze voeren de illusie op als wezenlijk onderdeel van de vertelling. Personages switchen met behulp van een zwart plakbandje als snor onder een neus geplakt of een sjaaltje om het hoofd gewikkeld.

Niels Brandaan Cotterink

De vele typetjes, niet die uitgesproken schreeuwerige van onder andere Tineke Schouten, maar de subtiele, kom je overal om je heen tegen. In de winkel bij een bestelling van het brood of in de wachtkamer van de dierenarts, bij de kapper, de bloemist, de gerenommeerde modezaak, in een lange rit met trein of tram. Overal signaleer en filter ik  automatisch de stemmen, het type en de houding eruit en stop ze achter een deur in de galerij van de verbeelding, die ik door de jaren heen heb aangelegd en die ik tevoorschijn kan toveren op elk gewenst moment, dat ze zich aandienen.

Misschien ben ik daarom ook zo gek op de verhalen van Toon Tellegen en Max Velthuijs. In elk van hun dieren filter ik moeiteloos de mens, zoals ze bedoeld zijn. De neuzelaar, de betweter, de opschepper, de wijsneus, de grapjas. Allen komen rijkelijk en uitgebreid aan bod en bij elk van hen vormt zich onmiddellijk de stem en het beeld, onlosmakelijk verbonden.

Max Velthuijs

Bij de avond van mevrouw Sprokkelhorst in de decembermaand mag ik elk jaar even los. Dit keer waren we, net als het jaar ervoor, samen. Vriendin vertelde en speelde kikker en mijn stem boog zich met verve over vier van de vijf typetjes. Kikker en de vreemdeling riep dat op. Het verhaal was een actueel gegeven, die we hier en daar wel wat positiever, neer moesten zetten naar de maatstaf van de tijd. Rat was de vreemdeling. Rat is in zijn originele bestaan ook een miskend en verguisd dier. Niemand houdt van rat, terwijl wij hier thuis toch hele aangename en schrandere ratten gehad hadden. Ik hoef maar aan Zjoerd te denken en mijn hart loopt vol van die lieve goeie betrouwbare en liefdevolle rat. Ze deed niet onder voor poes of hond.  Ze spreidde al haar vriendschap als een lief en levend bontje om de dunne nekjes van de dochters en snuffelde de zoute tranen van de wangen bij ontroostbaar verdriet. Rat kon in ons gezin niet meer stuk. Ze ligt begraven onder de fruitbomen van de oude tuin en het is lange tijd een plek van eerbied en bezinning geweest.

Kikker en de vreemdeling

In het verhaal van Max Velthuijs was rat de Einzelganger met een gouden hart, die onbaatzuchtig mensen hielp, pienter was en slim, een kunstenaar in het handelen, een creatieve geest en een helper in nood. Maar de vooroordelen vooraf van achterdochtige varkentje, lispelende meeloper eend  waren dodelijk voor de beeldvorming van de vreemdkomer. De clichés en de vermeende karaktereigenschappen van onze beeldvorming naar vluchtelingen of naar zigeuners toe, dienden zich in alle heftigheid aan in die paar niet mis te verstane opmerkingen. Het gesneer vierde hoogtij en daarmee de kortzichtigheid. In die zin is het hele verhaal een meesterstuk. Uiteindelijk kwam het goed, toen de tijd er over heen wandelde en er de scherpe kanten af sleet. De acties, die buren betrof of ten goede kwamen aan de gemeenschap, smeedden langzaam een basis voor de erkenning.

sprokkelhorst

Voorlezen maakt dat er een stilte valt na het verhaal waarin je even tot overpeinzen komt. Het plakt beelden op wat het los woelt en port zinnen waar al je vaststaande vermeende kennis aan hangt. Voorlezen maakt los en soepel, schudt wakker, zet de kleine grijze hersencellen op een ander been. Voorlezen is voor iedereen zalvend, voor de verteller en de lezer, zonder opgeheven vingertjes, maar met het omkrullen van de hoeken van de geest, waarbij het iets brengt dat er nog niet eerder was geweest. Bezinning en overpeinzing, een nieuwe wereld.

One thought on “Een nieuwe wereld

Comments are closed.