De reis naar Kaposvar was kalm, maar eenmaal in de stad aangekomen was het een en al hectiek. Misschien lieten we ons meesleuren door de luidruchtige mensen in het straatbeeld. Roepende jongens naar een groepje meisjes, ijsjeshappende mensen, mensen met haast die met grote stappen voorbij beenden, daklozen die langs de kant strompelden. Al een tijdje niet gezien natuurlijk en misschien wel een goede voorbereiding op de weg terug.

We kiezen de schaduw aan de linkerkant van de straat en ik herinner me nog de eerste keren dat ik er door liep en geen winkels ontdekte, wel apothekers, juweliers, kantoren, maar dochterlief ontdekte de eerste de beste keer dat ze er was, de winkels achter de kleine ramen. Ouderwetse winkelgevels met een zeer bescheiden uitstalling. Tot zelfs een hobbywinkel/annex kunsthandel aan toe.

Het museum lag in het midden van de hoofdstraat. Agaath hadden we in een van de zijstraten gestald. Er was een blauwe streep langs, dus googlede ik de betekenis ervan. Mooi, de parkeerkaart en niet langer dan twee uur. Dat was ruim voldoende voor een bezoek aan het museum.

Het is een imposant gebouw met een enorme gevel. Daarachter kom je in een grote hal, met aan weerszijden gangen, rechts de portiersloge en links de gang naar de kassa van het museum dat in een kamer gevestigd is. Er was kennelijk niet veel bezoek, want de beheerster moest de deur openmaken. Weer de vraag, toen ze hoorde dat we bejaard waren of we boven de zeventig waren. Ze vroeg na bevestiging het ons nog twee keer en keek ons vorsend aan. ‘Ik wil mijn kaart wel pakken’, zei Lief, maar dat was niet nodig. We hoefden niets te betalen. We konden naar de eerste en de tweede verdieping en op de begane grond waren de kostuums. Ik verstond haar voor een belangrijk deel zowaar.

De middelste afdeling was de vorige keer gesloten en nu kwamen we in de wondere wereld van de natuur van Hongarije terecht met prachtige diorama’s van onder en boven water, heel beeldend gemaakt en een lust om de veelzijdigheid van de flora en fauna van het land van dichtbij te kunnen aanschouwen. Dit is ook wat voor bezoekende kinderen en kleinkinderen en komt op het lijstje van bezienswaardigheden.

Boven was de tentoonstelling van Ripll Ronai, met doeken van zijn hand en van de familie en een kijkje in een hoek van zijn atelier en de huiskamer. Ook hier werden snel de lichten aangedaan. De man wees ons de weg via de rode lopers. Die tentoonstelling hadden we de vorige keer ook gezien en eigenlijk was er niets veranderd of bijgekomen.

Door het imposante trappenhuis, een Escher waardig, was ik al aardig vermoeid. De onderste verdieping bewaarden we voor de volgende keer. Eenmaal terug bij Agaath prijkte er een plastic mapje met twee papieren onder de wisser. Ja hoor, een bon. De informatie over de blauwe rand klopte niet. In Hongarije heeft het verschillende betekenissen. We hadden vermoedelijk moeten betalen, maar ook geen parkeermeter gezien. Dom, dom, dom. We hebben kennelijk de gemeente goed gespekt zodat ze het museum kunnen onderhouden. De bedragen komen niet in de buurt van Nederland, maar toch.

De boodschappen deden we in een hele drukke Tesco. Bij een goed glas ijskoud alcoholvrij citroenbiertje op ons eigen terras kwamen we een beetje bij. Alhoewel, ineens hoorden we een enorm kabaal van een bosmaaier en wat schetst onze verbazing toen de buurman achter onze tuingrens en zijn schuurtje alles aan het platwalsen was en ook nog door wilde in onze tuin. Er is daar namelijk een toegangspoortje. Het scheelde maar een haar of hij had de zorgvuldig opgekweekte rand tegen onze muur ook te grazen genomen. Lief kon hem nog net stoppen voor hij aan de varens wilde beginnen.

Natuurlijk wilde hij alleen maar vriendelijk helpen, maar deze buren om ons heen hebben zo’n ander idee van wat een mooie tuin is. Ze zullen nooit de schoonheid begrijpen van een natuurlijke tuin. Alert blijven en duidelijk maken wat onze wensen zijn.Voor alsnog volstond het.

Af en toe glippen gedachten weg naar onbekende oorden. Ik probeer ze vast te houden en als dat niet lukt te volgen, maar altijd weten ze wel een verdwijnpunt te vinden, terwijl ik wat doelloos voor me uit blijf staren.

Er zijn wat acties, die ik moet ondernemen, maar eerst tracht ik de achtervolging in te zetten naar wat ik net, pas geleden, nog voor ogen had om de blog mee te openen.

Er moet een hotel voor de terugreis geboekt worden, er moet weer een vignet geboekt worden, en nee, er valt niets te moeten, maar dit zijn gewoon de kale feiten. Als ik het niet bijtijds doe, ben ik een dief van mijn eigen portemonnee. Zonder het vignet staat Oostenrijk op scherp. Ik weet eigenlijk niet of Slowakije ook om vignetten bedelt. Want dan moet dat ook nog. Dat bedoel ik. Ze behoren allen toe aan het Heilige moeten. Zonder dat geen reis. Zonder dat geen slaapplaats en 14 uur is nog altijd teveel om in een keer te doen, al zou ik het willen, om weer snel bij Lief te kunnen zijn.

Over krap twee weken ga ik weer. Alle kleding die ik meegenomen heb, kan net zo weer mee terug. Hier draag je om het even wat. In de Hof mijn schilderplunje, lees oud spul, voor de boodschappen, broek hemdje, blouse en afhankelijk van het weer, kloffen of gympjes. Alhoewel, ik heb gisteren de onderdanen weer voorzien van zomerse poezelige voetjes. Met wat vijlen en wat schuren kom je een heel eind. Dus mogen de slippers ook weer mee.

Er is maar weinig nodig. De leren-is-leuk-koffer voor eventuele boeken, de aquarel-doosjes, de tekendagboeken, de viltstiften dit keer. Maar ook niet teveel. Het schilderij mag hier blijven. Op de een of andere manier zal ik toch wel de ouderdom erin moet verwerken. Ze is nu eerder een jeugdige, stralende moeder van het kleine kindje op haar arm en niet een mooie gracieuze oma, met fijn craquelé.

Vanmorgen waren we zo vroeg wakker. Rond kwart voor vijf en klaar wakker. De temperatuur kan er debet aan zijn. Lief hanteert hier vanzelfsprekend al een tropenrooster als deze zomerse dagen, nu nog rond de 30 graden, doorzetten. De vroege ochtend voor het achterland, waar de zon opkomt en steeds hoger aan de hemel staat. In de middag moet je er eigenlijk niet meer zijn. De boompjes zijn te dun, bieden geen schaduw. Dat laten de foto’s goed zien van het prille begin van het beoogde voedselbos.

Op het terras zoemen de twee ventilatoren en wuiven nog een beetje koelte toe. De Fijnstralen groeien zelfs de klaprozen en de korenbloemen boven het hoofd. De allerlangsten heb ik al afgeknipt en er een mooie bos van gemaakt. Feestelijk op het gegipste tafeltje. Er zijn er nog een paar te hoog, maar daar moet ik eerst maar weer een vaas voor aanschaffen. Op de een of andere manier zijn alle vazen in gebruik. Deze fijnstralen, die in Nederland al snel weggezet worden als onkruid, worden hier vaak als huisbloemen gebruikt. Gifvrij en vriendelijk.

De pioenrozen zijn ook een optie. Die bloeien nu volop. De bijen en hommels doen er hun voordeel mee. Maar de kolibrievlinder, die er vorig jaar om de haverklap was, heb ik nog niet gezien. Misschien omdat het heel lang te koud is geweest. Misschien een dezer dagen dan.

Alle gedachten veeg ik op een hoop en gooi het in mijn denkbeeldige pet. Dat zoeken we later wel uit. Nu eerst in de benen.

Ik zit op de veranda. Het zindert. Het is 30 graden met af en toe een briesje ter verkoeling. Soms valt de 6 helemaal stil en dan klinken er alleen de vogels. Een heel rijtje nu. Met een paar zeldzame gasten. De gebruikelijke: Nachtegaal, wielewaal, Syrische bonte specht, merel, zwartkop en de groenling maar ook de fitis voor het eerst, de buidelmees eveneens en de grauwe vliegenvanger. Onder de thee luisteren we naar de geluiden die bij deze vogels horen. We leren steeds meer soorten kennen.

Uit de kriek vallen een voor een de harde groene vruchten. Met een plof komen ze op de grond terecht. Ze mogen blijven liggen voor de egel en de vogels, die er zich te goed aan doen.

Het doek waar ik aan bezig ben, had ik gisteren een tikkeltje te stevig aangezet en het leek alsof de vrouw een pruik was opgezet. Vandaag heb ik haar op de kop gezet en ben met flink wat water te werk gegaan. Daarna subtiel en met beleid aangepakt. Lief vindt het nu al geslaagd, maar het is nog niet af.

Lief heeft in het nieuwe stuk van wat ooit een voedselbos moet worden, de gaten gemaakt voor de twee olijfbomen en brengt ze er nu een voor een heen. Het is leemgrond en zwaar om te bewerken. Het kost wat liters inspanning, maar dan heb je ook wat. Het werk vordert langzaam maar gestaag. Het doet hem denken aan vroeger, toen hij dit bos aan het aanleggen was. Ook stukje bij beetje structuur erin bouwen. Geen haast hebben en volledig kalm te werk gaan is het devies. Letterlijk bergen met de handen verzetten. Het is een beste work-out. Er zit geen grammetje vet teveel meer aan.

Morgen gaan we richtig Kaposvar. Er moet gekeken worden naar een goede watertank, we doen er de boodschappen en gaan naar het museum, dat nu toch wel inmiddels verbouwd zal zijn. Twee jaar geleden waren er twee zalen dicht en stonden alle beelden ingepakt op de gangen tussen het werkmateriaal. Verder is het een heerlijke stad om doorheen te slenteren en een terras te pakken.

Tot mijn grote vreugde zei iemand in een blog die hier is gaan wonen, dat het Hongaars bij haar de ene keer het idee oproept dat ze het al aardig onder de knie krijgt en anderzijds de wanhoop geeft van ‘Ik leer het nooit’. Op de een of andere manier bracht dat mij troost. Ik ben nu bijna een jaar lang onafgebroken bezig geweest. Met leren. Ik ken heel veel woorden, zinnen ook en begin nu pas te wennen aan de snelheid waarmee gesproken wordt, een enkel keertje kan ik er chocola van maken als ze het tempo aanpassen. Maar tjonge jonge. Wat een taal.

Het klepperen van de ooievaar hoor je overal luid en duidelijk. De vraag rees: Waarom kleppert hij eigenlijk. Er zijn een aantal redenen voor. Ten eerste kan een ooievaar niet roepen of zingen, daar mist hij de spieren voor. Dus met klepperen begroet hij de ander, maar hij gebruikt het ook als territoriumwaarschuwing of als er gevaar dreigt, maar ook om een vrouwtje het hof te maken.

Weer wat bijgeleerd, want dat hij die spieren niet had voor enig ander geluid wisten we allebei niet. Intussen zit de nachtegaal nu vlak boven mijn hoofd en probeert mij te imponeren met zijn wonderschone zang. Het is een van die herinneringen, waar geen foto bij hoort (je ziet ze bijna nooit) maar die onlosmakelijk bij deze sfeervolle plek hoort. Een reden om er elk jaar reikhalzend naar uit te kijken.

WordPress vraagt: Beschrijf iets simpels waar je gelukkig van wordt. Terwijl ik aan het lezen was op bed kwam Lief opgetogen binnen om te vertellen dat aan de rand van het ruige achterland de guldenroede bloeit. Er zijn diverse soorten, maar de ‘echte guldenroede, de solidago virgaurea’ bloeit al in mei. Door de lange grassen zie je niet welke schoonheden zich verborgen houden op dat ruige veld. Hij had ook al de purperkleurige salie gespot. Van zoiets simpels, en niet in de laatste plaats om de volharding die de planten opbrengen om toch tussen gras en brandnetel hun weg te vinden, worden wij gelukkig. Een kinderhand is gauw gevuld.

Eindelijk is er een periode van warmte aangebroken. Heerlijk . Vogels zijn ineens een stuk darteler, de bloemen veren op. En in onze hoofden schijnt ook de zon. Zo werkt dat. Het vraagt om actie. Dus naar het atelier en verder aan het doek. Het raam staat open, maar de buurman is aan het hout zagen. Hele boomstammen worden in stukken gezaagd. Geen aangenaam geluid en een paar decibellen harder dan de bosmaaier. Dus mocht spotify aantreden. Lekker hard meezingen en opeens klonken er de zoetgevooisde klanken van de nachtegaal die in de boom voor de datsja door het open raam zong. Uit eerbied paste ik mijn keeltje aan. Als iets wonderschoon klinkt kan er geen gekras tegenover staan.

Net ook een staaltje van geluk. De wielewaal kwam zichtbaar de fluweelboom ingevlogen en van daaruit vloog hij naar de wilg om tenslotte in de grote es te verdwijnen. Wel liet hij zijn mooie keelklanken horen, hoboklanken dus, ik wou dat ik het jullie kon laten horen.

De bessenstruiken en de frambozen staan al in de grond en nu verzint Lief een manier om makkelijker water te geven. Er is een plastic wijnton. Als daar een kraantje ingemaakt kan worden dan zou het een alternatief kunnen zijn. Een regenton is een optie en natuurlijk eventueel de aanleg van een grondwaterboor, of zo’n leuke ouderwetse zwengelpomp. Op de volkstuin hebben we iets dergelijks. Ik zal eens precies navragen hoe het daar mee zit.

Naast ‘Krekel’ van Annet Schaap ben ik ook in ‘Morisaki’s Boekwinkel’ van Satoshi Yagisawa begonnen. Corriera della Sera schrijft erover: Het is een fijngevoelig verhaal dat lijkt te zijn gemaakt van rijstpapier’. Bij dat laatste gaan onmiddellijk de grijze hersencellen aan. Japans rijstpapier, Washi genoemd, is licht, sterk, duurzaam, flexibel en doorschijnend. Bovendien is het een uitstekend middel om er grafisch mee aan de slag te gaan. Inktafdrukken op rijstpapier krijgen er een extra dimensie door.

Beschreven wordt het leven in een boekwinkeltjeswijk in Tokio, waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan en de authentieke boekwinkel van Morisaki, dat de centrale plek vormt, is opgetrokken uit boeken, lijkt wel, omdat er geen stukje muur meer vrij is. Het geeft een nichtje inzicht in hoe belangrijk lezen kan zijn in een mensenleven. Inderdaad, subtiel geschreven, kabbelend, als een verkoelende beek tussen het groen. Met mooie en wijze uitspraken, zoals bijvoorbeeld de overpeinzing dat elke boekenliefhebber op een bepaald moment in het leven wel op een onvergetelijke manier tegen een boek is aangelopen’. Iets wat ik alleen maar kan beamen. Als je eenmaal gepakt bent door het woord laat het je niet meer los.

Eenmaal in dit boek begonnen, vraagt het dringend om uitgelezen te worden. Iets waar gaarne gehoor aan gegeven wordt.

Annemiek Schrijvers heeft het over het tranenkamertje. Dat kende ik niet. Ik dacht misschien een kamertje bij de kapel in een ziekenhuis, waar doorgaans in stilte een traan kan worden geplengd omdat er altijd wel iemand is doodgegaan, maar niets was minder waar.

Het bleek bij het Pauselijk verblijf te horen en is het kamertje waar drie spiksplinternieuwe witte soutanes hangen in de maten S, M en L, omdat men van te voren niet weet hoe dun of dik de gekozen Paus is. Het heet zo, omdat Paus Gregorius XIV er in 1590 na zijn pausverkiezing heen moest en er tranen met tuiten huilde, omdat hij de uitverkorene was. Ach jeetje. Wat aandoenlijk.

Dat kan natuurlijk ook. Dat zo’n gekozen man helemaal geen zin heeft om de kerkelijk leider te zijn, maar door het lot verkozen wordt. Een moment in een mensenleven. ‘Zoals we er zoveel kennen, schrijft Annemiek. Stilte voor de storm, voor het moederschap, de scheiding, de topbaan, het verlies, voor het opstaan zelfs. Niet mijn wil, maar het uwe.’

Zo’n tranenkamertje is dan het moment van bezinning. Waar ben ik aan begonnen of, wat ga ik er mee doen, hoe pak ik het aan. ‘Als we het eens van het angstvallige slot halen en ervaren hoe goed het daar toeven is.’

Het is een moment vóór iets groots en we hebben er allemaal wel eens mee te maken gehad. Het brengt een zekere spanning met zich mee, kriebels in de buik, een opgewonden gevoel. Je weet immers nog niet hoe het uit zal pakken. Elke reis die ik tegenwoordig onderneem, geeft dat gevoel. Aan de andere kant heb ik ook geleerd te doen wat op je pad komt. Ga het maar aan. In negen van de tien gevallen valt het achteraf bezien mee.

Dezelfde hobbel maakt Lief nu mee met het ontginnen van het achterland. Om daar mee te beginnen heb je een hele diepe zucht nodig. Eenmaal bezig moet je door en die gedachte alleen al geeft druk. In het begin is het eindresultaat nog zo’n eind weg en om dat al te zien is een kunst apart. Maar zo kalm als hij zich mengt met de natuur om zich heen, zo kalm pakt hij ook deze klus aan.Het denkbeeldige tranenkamertje kostte een aanlooptijd van een aantal maanden, maar dan ineens is de kogel door de kerk en gaat het grote werk beginnen. Daar heb ik bewondering voor. Voor al die mensen die iedere keer weer opnieuw ergens aan beginnen, terwijl niemand ziet waar het toe zal leiden en dan uiteindelijk tot de mooiste resultaten komen.

Gisteren werd Lief gehaald door de doorgaans boze buurman. Hij moest als tolk fungeren tussen twee Duits-sprekende mensen en de oude Hongaar. Het bleek dat ze een deur wilden kopen, die op zijn erf lag. Buurman wilde het graag kwijt en ze mochten het meenemen. ‘Waarvoor het was’, was de vraag. Ze hadden een oud huisje gekocht in een van de dorpen langs de Drava. Daar had de man alles uitgesloopt en nu gingen ze het opbouwen en wel het liefst met gevonden gebruikt materiaal. In hun camper lag een heleboel oude meuk. Lief vond het lijken op wat hij zelf met dit huis had gedaan. De mooie en bloeiende Hof die op de resten van het puin is verschenen.

Vroeger zei men wel: Waar een wil is, is een weg. Dat is wat je kan vinden in je eigen tranenkamertje. Een weg naar het eindresultaat. De moeite van het proberen waard.

Dochterlief is jarig. De tweede op de rij van de vijf kinderen. De oudste was net gewend aan het rijk alleen en toen moest ze alweer een deel opgeven. Dat liet ze niet zonder slag of stoot gebeuren. Ze had een volledig eigen manier gevonden om haar plekje veilig te stellen. Maar moeders doorzien alles. Nou ja, bijna alles dan. Toen wij en ook zij aan dit tweede kleine wereldwonder verknocht waren, overlaadde ze het met ware zussenliefde.Nog steeds trouwens.

Deze bevalling zou thuis gaan plaats vinden. Ik had er zo naar uitgekeken. Vriend en vriendin waren er om zich bezig te houden met haar zus, zodat wij alle ruimte kregen om ons te concentreren op het emotionele werk. Met Carole King’s gouden keeltje, ‘You’ve got a friend’ zou het allemaal van een leien dakje gaan. Maar ja. Eens een pleeg, altijd een pleeg. Helaas constateerde de vroedvrouw hoog ingescheurde vliezen. Bij ons kan nooit iets volgens de normale gang van zaken gaan. De volgende morgen werd ik in Isselwaerde verwacht, dat toen nog een streekziekenhuis was. De vroedvrouw deed zelf de bevalling en omdat ik in de wijk werkte, voelde het als ons-kent-ons. Toch nog wat huiselijke gezelligheid. Het werd ons zonnige Pinkster-zondags-kind.

Die gedachte werd door deze ochtend heen geweven. We hadden afgesproken om vroeg naar het grote tuincentrum te gaan, dat Lief nog van heel vroeger kende. Rond een uur of half een togen we op pad. Toen we aankwamen was ik hooglijk verbaasd. Het hele assortiment deed niet onder voor de tuincentra, waar we zo mee verwend zijn. Prachtig. Uitgebreide gevulde kassen, lange tafels buiten met vaste planten en veel bomen in alle soorten en maten, binnenplanten te over en potten, beeldjes, kleden, noem maar op. We zoeken al lang naar een vrouwenbeeld, zoals we er twee hebben staan. Maar die was er niet. Er is een nis hier vlakbij het terras, waar ze perfect in zou passen, omringd door groen. Een hommage aan moeder aarde.

En toen zagen we ze. Een ander verlangen. Twee prachtige olijfboompjes. Niet te groot, goed te vervoeren en een uitdaging voor het begin van het voedselbos. Lief keek naar de prijs, dat viel reuze mee, dachten we. Twee bessenstruiken en twee frambozen erbij en wat klein grut. Bij de kassa bleek dat we wat nulletjes te weinig hadden berekend. Betalen in forinten is voor een alpha een moeilijkheidsgraadje. Maar goed. De aanzet voor ons nieuwe plan zat al veilig opgeborgen in Agaath en het verdriet was maar van korte duur. Wel zuur als er iets het niet zou redden.

Lief is de grond momenteel aan het klaar maken met zijn, eveneens nieuwe, ergonomische hark. Ook iets met drie nullen. Dat is hier minder desastreus dan in Nederland, geloof me. Het bonnetje lijst ik misschien nog wel in.

De biografie van Greet Hofmans is uit. Nu kan ik eindelijk aan Krekel van Annet Schaap beginnen. Als het van hetzelfde kaliber als Lampje is, en daar ziet het wel naar uit als ik de recensies mag geloven, dan zak ik zalig weg in die wondere wereld, want Annet Schaap schrijft alsof je er zelf loopt. Beeldend en voedend.

Een aai over het bolletje, een streling over de wang. ‘Liefjes, wakker worden‘. Het is half vijf en Hemelvaartsdag in de jaren ‘80.

Traditiegetrouw gingen we van huis uit op die ochtend dauwtrappen, letterlijk. Dauw trap je als de grond nog nat is van de koele nacht en de eerste zonnestralen in actie komen om de druppels te laten verdampen in haar alles omvattende warmte. We fietsten dan langs de boomgaarden richting Bunnik. Als we mazzel hadden waren er al meikersen.

Die traditie hield ik erin. Iedere Hemelvaart trokken we er op uit. De kleinste dochter van twee voorop de fiets en haar zus van vier achterop in het zitje. Als ik vraag of ze het zich nog herinneren kan, zegt de oudste: ‘Er waren altijd pinksterbloemen’, want dat riep jij dan. ‘Kijk liefjes, een pinksterblom en daar een en daar een’. ‘Maar ik dacht dat we dat altijd met Pinksteren deden’. Dat kwam natuurlijk door die pinksterbloemen. Wat volgde was het liedje van Herman van Veen: ‘Hier is onze fiere pinksterblom/en ik zou hem zo graag eens wezen/ met zijn mooie kransen in het haar/en met zijn klinkende bellen/ recht is recht/krom is krom/gelief’ ook wat te geven voor de mooie pinksterblom/want de fiere pinksterblom moet leven.

Het gaf een apart sfeertje. Die serene stilte in de straten in de vroege ochtend, de nog wat slaapdragende kinderstemmetjes en het geluid van de trappers met af en toe een licht gerinkel van de bel als je door een kuil reed. En buiten de stad overal kwinkelerende vogels, schapen, koeien en paarden in de wei, ritselende natuur, het opentrekken van de nacht, zonnestralen. In de tas zaten krentenbolletjes en drinken. Als er een mooi plekje gevonden was, peuzelden we de broodjes op.

Later fietste mijn moeder vanuit Utrecht naar een van ons toe in Houten, In Nieuwegein, Vianen of Bilthoven en ontbeet daar mee. Dat werd een nieuwe traditie en eigenlijk een hele leuke. Ze heeft het de laatste jaren nog aardig volgehouden. Iedere hemelvaart een ander stadje.

Vroeger ging men wandelen op blote voeten, omdat de dauw een helende werking zou hebben. Dat hebben we nooit geprobeerd.

Nu trap ik dauw in mijn geheugen, vergeet hier en daar wat belangrijk was, maar de sfeer en het bijzondere, samen met mijn moeder en broers en zussen en later met de kinderen bleef altijd hangen. Het zijn die kleine pareltjes waar je nog wel eens naar terug kan verlangen. Ik zou het mijn moeder willen vragen. Waarom kende jij die traditie? Deden jullie dat ook met oma en opa? Misschien komt ze het me in mijn dromen vertellen.

Over dromen gesproken. Vannacht hebben ze mijn hele tasje leeg gehaald. Portemonnee met passen en mijn kentekenbewijs. De telefoon had ik gelukkig nog. Ik moest natuurlijk de bank bellen om alles te blokkeren, maar ik deed het maar steeds niet. Het was een oude tas van vroeger, niet die ik nu heb. Het verwonderde me. Het was toch belangrijk, waarom kwam ik er niet toe en waarom maakte ik me ook niet druk om. De antwoorden kwamen niet.

Daar is maar een conclusie uit te trekken. Vooral niet druk om maken.

Er werd op de Katholieke Lagere Meisjesschool handwerkles gegeven. Gelukkig niet van dezelfde non als waar ik breiles van kreeg, dus waarschijnlijk in een hogere klas. Deze juf was vriendelijk met haar krulletjes en lippenstift. Naar het oordeel van mijn vader deugde dat niet, maar ik vond het stiekem wel mooi. Er werd een rol jute uit de kast gehaald en ieder kind kreeg een rechthoekige lap er van. In het midden van elke tafel stonden kleine restjes stof en wol, naalden en garen wat je mocht gebruiken en ik ben vergeten of zij het thema, dat we konden kiezen, op het jute tekende of dat we dat zelf deden. Mijn lapje vulde zich met vilten leeuw met nep-bonte manen, vilten bloemetjes en vlaggetjes in de lucht. De kop van de leeuw keek je recht aan, het lijf liep naar links, een Egyptische voorstelling zogezegd.

Op de sok-stop-middagen bij ons thuis na, jawel met paddestoel om in de hak te steken, was het de eerste echte creatieve uitspatting met naald en draad. Later kwamen er meer activiteiten, maar veelal de vrije creaties. “Flansen’ noemde ik dat. Ik was goed in flansen, in ordentelijk naaiwerk geenszins, maar ‘met grote stappen, snel thuis’ kon ik aardig wat in elkaar zetten. Weven met de kinderen kon alleen maar zinvol zijn, als het geen frustrerend trekken van de draad inhield, waardoor het werk schots en scheef van de mal afkwam. Daarom werkte ik met de kinderen (4,5 en 6) het liefst vrij in het kader: ‘Jong geleerd is Oud gedaan’. Bijvoorbeeld weven door de spaken van een wiel, of weven op gevoel door door te steken door het grote gaas van een opgespannen tulen gordijn, de een aan de ene kant en de ander aan de andere, succes verzekerd.

Daar moest ik aan terugdenken toen ik las over de tentoonstelling ‘Diamonds are Forever’ van Erik Alkema in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Hij laat er een serie van veertien wandkleden zien, waarin hij de paralelle wereld van het ziekenhuis laat zien, waar hij na een kankerdiagnose veel tijd doorbracht. Toen hij ziek werd en met dat gegeven verder moest, besloot hij zijn verwerking ervan heel bewust en door middel van zijn kunst in eigen hand te nemen, om zo de controle en regie over het proces weer terug te kunnen pakken. De tentoonstelling is tot en met 14 augustus 2025 te zien en komt op de lijst, die steeds langer wordt.

Opmerkelijk is ook het borduurwerk van Mary Evers: ‘Stitch Their Names’, het in textiel vereeuwigen van de namen van de mensen die omgekomen zijn in Gaza, met als motto: ‘Als nummers namen worden, verandert alles’. Met behulp van mensen die daar ook hun steentje aan wilden bijdragen is het een indrukwekkende tentoonstelling geworden van twintig simpele lappen met onafgewerkte randen waarop 3600 namen in groen(kinderen), rood(vrouwen) en zwart(mannen) staan vereeuwigd. De tentoonstelling is op Mallorca, maar het verhaal erachter zegt al genoeg. Wat een wonderschone vorm.

Mary Evers woonde als kind in het gebied. ‘Aan de basis van haar idee ligt de traditionel Palestijnse borduurkunst Tatreez, waarmee verhalen over het land en persoonlijke geschiedenissen worden vastgelegd. Een vorm van documentatie, samenzijn en verzet. Uiteindelijk hoopt ze op deze wijze 30.000 doden uitgeleide te doen’. Deze informatie komt van Nicole Ex van het tijdschrift: ‘See all this’.

Textiel als zeggingskracht waar woorden overbodig worden.

Lief wilde nog twee batterijen voor de bosmaaier erbij hebben. Een in de machine, een die vol was om er in te stoppen als de eerste leeg was en een ondertussen in de acculader. Als je weet dat de Hof een hectare groot is, dan is het goed te begrijpen. Er valt veel te doen en hij pept zijn lichaamsvitaliteit er mee op tot die van een joviale vijftiger. Daar kan in ieder geval geen sportschool tegenop. Het sjouwt, het zaagt, het gaffelt, het graaft, het snoeit, het sjouwt, het maait tot in het oneindige. Misschien is dat jeugdige uiterlijk ook te danken aan zijn nog immer bruine haardos, er zit een kwart Indonesië in zijn bloed, maar 75 en zo fit zie ik ze zelden.

Het is al veel te laat om nog te schrijven. Het is al half zes. Het komt omdat we op pad gingen voor extra batterijen voor de bosmaaier. In Szigetvár wisten we een winkel die accessoires van het mer verkocht. Maar dat was een onooglijk klein winkeltje. Het kon besteld worden, maar Hongaarse bestellingen zijn niet altijd op z’n snelst op de plek van bestemming. Ze belde even naar Pécs en in die winkel hadden ze er zeker ngo twee liggen.

Toen ik aan kwam rijden stapte er een man uit een autootje die overduidelijk een hemiplegie had gehad. Zijn rechterarm hing er slap en doelloos bij. Ik wachtte even in de auto omdat er geen plek meer was in de winkel. De man bleek eindeloos aan het woord te zijn. Toen hij terug liep naar de auto, stapte hij in, de rechter arm ondersteunend en reed met een hand aan het stuur weg. Het was geen aangepaste auto. ‘Hoe dan?’ vroeg ik me af.

Op naar Pecs, zwaaien naar ons huis, want we kwamen weer langs Nagypeterd en via hobbeldebonk naar de winkel op de berg, dezelfde als waar we de bosmaaier ook gekocht hadden. Onderweg was de politie flink aan het controleren. Op de doorgaande wegen mag je 90 en in de dorpen 50 en er wordt heel streng op toegezien. Wel handig met een hybride, want het spaart benzine uit.

Ze hadden ze al klaar liggen, dus we konden zo door naar die ene Duitse supermarkt, die de goedkoopste is in Nederland en hier nog meer. Zo gezellig altijd weer. Daar ontdekken we Indiase en Vietnamese producten, Koreaans en Japans bier, cruesli repen per 6, stroopwafels en heerlijke kappertjes. Eindelijk weer. Ik dacht dat ze ‘meerzout’ hadden. Huh Meerzout. Schakel de schakel. Zeezout dus. Haha, het is wat met die talenmixen.

Onderweg fantaseerden we over het voedselbos. Daar is de bosmaaier ook voor nodig, omdat hij makkelijk even te pakken is en je dus lapje voor lapje kan ontginnen. Bomen hebben we hier in overvloed. Te beginnen met de vlier en de fruitbomen, maar de hibiscus die overal opkomt mag er ook plek vinden. Walnoot, hazelnoot en vijg groeien wat langzamer, maar die kunnen tussen de snelgroeiers staan.

Greet is bijna uit. Ik moet mijn mening, die geschoeid was op de algemene opinie, toch bijstellen. Ik ben er wel van overtuigd dat zij zelf te goeder trouw is, al zijn er wel wat tegenstrijdigheden waar te nemen. Wat het idee erachter betreft, tja, daar kan en wil ik me niet mee vereenzelvigen. Maar uit op macht is ze zeker niet en uit op geld evenmin. Het feit dat ze ook niets in welke Godsdienst ziet, pleit voor haar. Er is maar een gelóóf. Dat zei de Heer Dijkhuizen in Huize Solglytt ook tegen mij als jonge verpleegkundige. Hij hief daarbij zijn benige hand omhoog en wees met de wijsvinger naar zijn God en sputterde wat spuug in het rond van opwinding. Dat had hij van een of andere beroemde preker in Noordwijk die elke zondag volle kerken trok.

Daarna gaf hij mij zijn grote grijns om daarna weer in zichzelf te keren. Ik stopte hem lekker onder de schone lakens en verliet zachtjes de kamer.

We wilden gaan fietsen maar helaas, het weer gooit roet in het eten of liever gezegd onze plannen vallen letterlijk in het water dat buitjesgewijs naar beneden valt. Het was anders beloofd door de buienradar. Het is zo onvoorspelbaar, er is geen peil op te trekken. Dan gaan we zo maar thee drinken op de veranda en luisteren naar de wielewaal en de nachtegaal. De eerste laat zich nu al horen.

Zuslief appt dat ze weer zangles heeft van een operazangeres. Als ik haar naam google, zie ik een deel van een voorstelling waarin ze mevrouw Helderder speelt, de vreselijke moeder van Aagje met haar smetvrees. Ze is een sopraan. Zuslief heeft het er naar haar zin.

Ik ben ooit op een kamp mevrouw Helderder geweest. Een olijk hoofd met een brilletje en een missie. Alle figuren uit Annie M.G.Schmidts verzamelbundel ‘Ziezo’ waren in het bos ontsnapt uit het boek. Ze liepen, hingen of stonden overal. De giraffe van Dikkertje Dap zat nog langer te zijn in een hoge boom, kunstig gemaakt door een van de kunstenaar-moeders, Aagje liep rond in haar smetteloze jurkje en Pluk was er ook met zijn autootje. Vrouw Helderder veegde na veel avonturen alle figuren terug het boek in. Met Sebastiaan had ze het het moeilijkst. Die liet zich niet zo makkelijk vangen. Het was weer een geweldig verhaal. Kinderen, leerkrachten en ouders, maar wij als spelers(ouders en collega’s)genoten zichtbaar. De moeder die Sebastiaan speelde en ik waren goed op elkaar ingespeeld. We hebben in al die jaren de meest wilde typetjes neergezet, met kampen maar vooral ook tijdens het toneel op de kerstmarkt. Een keer speelde ze de sneeuwman met een helm op en daar een laken overheen, een kostuum waarin je geen lucht genoeg kreeg. Het scheelde niet veel of ze was omgevallen wegens zuurstofgebrek. Toneelspelen is niet zonder gevaar.

Haar dochters, die bij mij in de groep zaten, kom ik met regelmaat tegen op FB en ze hebben allemaal aanleg voor het een of ander. Twee van hen in tekenen en schilderen, een van hen in muziek maken en de oudste in drama. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.

Ik wilde een stukje ‘Verwondering’ terugkijken, de aflevering met Sinan Can, die door landen in het Midden-Oosten trekt om ons de verhalen van die mensen die daar leven mee te kunnen geven. Hij komt soms in de meest erge gebieden en moet zich dan telkens afvragen, waarom hij er nog mee door gaat. Of het niet eens tijd wordt om op te houden. Maar ook dat kan hij niet. ‘Het is een gevecht tegen de verbittering’, zo vertelt hij. Drie weken in zo’n gebied en je dreigt alle vertrouwen in de mensheid te verliezen. Het is daarna dan ook een hele klus om weer in het reine te komen met jezelf, het doel duidelijk voor ogen te houden en objectief te blijven. Het is een vak apart.

De nachtegaal zingt boven ons het hoogste lied. We zijn toch naar de Datsja verkast, want het schip met zure appelen dat aan kwam zeilen, heeft zich niet boven onze hoofden uitgestort. Dus genieten we van onze wonderschone zanger, het mannetje, dat is duidelijk te horen en het vrouwtje reageert. Kon ik het jullie maar laten horen, want het is nachtegalenbalsem voor de oren

Er zweven grote witte wattenwolken door de lucht en tussendoor piept een heerlijke warme zon, die de wind onmiddellijk neersabelt en hartverwarmend haar werk doet. Bloemen varen er wel bij. De hof is op haar mooist. De nieuwst ontdekte aanwinst is de grauwe klauwier, die hier dankbaar gebruik maakt van een kale tak in de hazelaar en van de dode stam van de wilg. Soms laat ie zich wiegen in de hoogste toppen van de berk. De wielewaal laat zich ook weer horen met mooie kleine, soms wat klagelijke, geluidjes en dan ineens weer een recital. Je ziet ze nooit, behalve als de vijg vruchten draagt.

Ik zit in de luie tuinstoel en lees uit Brieven aan Miyo van Martin Bootsma. Een boek dat over lezen gaat en niet zomaar, maar waarom lezen zo belangrijk is in het leven van een leerkracht. Zij willen dat vak immers doorgeven aan hun leerlingen. Martin is overtuigd van een gouden regel om dit doel te bereiken. De leerkracht leest zelf ook. Hij schrijft die brieven aan Miyo, een stagiair van de Pabo.

Omdat de auteur vindt dat boeken met elkaar in gesprek zijn en onderling verbonden, zoals bomen en planten ondergronds met elkaar verbonden zijn in een stelsel van wortels, schimmels en draden en omdat boeken vaak te herleiden zijn tot de klassiekers, geeft hij daar een aantal voorbeelden van vanuit de jeugdliteratuur. Fijn dat hij daarbij ook niet vergeet de illustratoren te noemen omdat hun werk net zoveel zeggend is als de woorden van een schrijver. Het is een heerlijk boek om te lezen doorspekt met prachtige, krachtige voorbeelden, persoonlijke verhalen en wijsheden.

Waarom aan in de titel schuingedrukt staat is me nog niet duidelijk, maar omdat de schrijver onderlinge verbanden legt en allerlei overeenkomsten schetst, zal er misschien nog wel een uitleg komen verderop in het boek.

Een ander boek voor tussendoor is De Dragelijke Lichtheid van Dieuwertje Blok, waarin ze de dagboeken van haar moeder aan het begin van de tweede wereldoorlog heeft uitgewerkt. Een bakvissen-dagboek tegen een dreigende achtergrond wat zich kenmerkt door kleine opmerkingen. Zo leuk om te lezen dat ze om de haverklap verliefd wordt op welke jongen dan ook. En ik als puber maar denken dat ik niet spoorde.

Dochterlief vroeg gisteren of ik er al naar uitkeek om terug te komen. Aan de ene kant wel en aan de andere kant helemaal niet en dat heeft vooral te maken, legde ik haar uit, met de rust hier in de Hof, waar het leven voortkabbelt en al het nieuws mondjesmaat binnenkomt. We zijn bevreesd om de onrust die dit kabinet te weeg brengt met haar polarisatie en haar ongelooflijk onprettige manier van bejegenen. Ze maakte terecht de opmerking: ‘Maar dat is bij jullie daar toch ook.’ Zeker, maar het Hongaarse nieuws lezen we niet, behalve als Orban een of andere wonderlijke actie aankondigt in Europees verband. Het is natuurlijk een uitgesproken voorbeeld van ‘de kop in het zand steken’. Het is echter ook de onmacht om de teloorgang van al die mooie dingen. Met Nederlands nieuws wordt ons helaas af en toe de oren gewassen en straks in het land zelf, overspoelt het waarschijnlijk. Maar om de kinderen te zien, ja, ik kan haast niet wachten natuurlijk.

Het overtuigt me wel hoe langer hoe meer dat we straks niet midden in de stad moeten gaan zitten als zoonlief het huis uit is, maar eerder een klein stulpje in de natuur. Waarschijnlijk een onvervulbare wens maar wel fijn om over te dromen. Een klein bloementuintje, wat bomen en genoeg ruimte voor ons tweeën, maar meer ook niet. Blijven dromen, ben ik bang

Hoera, eindelijk de beloofde post voor moederdag. Van dochterlief, schone zoon, tante Pollewop en de filosoof. Met lieve woorden: ‘Of we het leuk hebben, of we zin hebben in Slowakije, dat ze ons missen, een bedankje voor het getufte schilderij, tot snel en kusjes, fijn dat je alweer snel terugkomt om te knuffelen.’ Het is versiert met mooie tekeningetjes en een kaart met de woorden:’Moeders hebben altijd gelijk.’ Haha. Dat willen we graag maar die vlieger gaat lang niet altijd op, moet ik uit ervaring bekennen. De kinderen hadden hun teksten zelf geschreven. Heerlijke hanenpoten en keurig schoolschrift zonder lijntjes.

In het driedubbel dicht geplakte pakje zat een kinderboek, een debuut van de tekenaar Ludwig Volbeda en het heet ‘Oever’, het kreeg in 2025 de Woutertje Pieterse Prijs en was in 2024 het regenboogboek van het jaar. De eerste bladzijden beloven veel. Hij schrijft zoals hij tekent, recenseert NRC, met op de voorkant inderdaad een prachtige tekening van de Meikever, Dat zit wel snor, zou ik denken. Tja, maar eerst die Greet Hofmans hè, anders dan verlies ik mezelf te snel, dit alles onder het motto:’Ken uzelve’.

Dochterlief belde net. We hopen alletwee straks op een aantal dagen op onze tuinen. Dan ga ik bij de mijne het achterstallig onderhoud wegwerken, zoals de composthoop, het terras en een nieuwe takkenril. En daarna heerlijke zonnige dagen. Duimen maar weer, want er is heden ten dage niets zo veranderlijk als het weer.

Lief en ik hebben afgesproken om straks een bescheiden stukje te gaan fietsen. Het is droog, nog een tikkie fris met achtien graden, maar goed te doen.

Bij Human kom ik een podcast van Brainwash tegen. ‘Vader zijn’ anno 2025, wat houdt dat in. Een vader vraagt zich daarin af of je als opvoeder voldoende kan halen uit het opvoeden van een kind. Immers er staan geen bonussen tegenover, geen promotie, geen salarisverhoging en een kind van pakweg 6 maanden zegt de hele dag eigenlijk ook vrij weinig. Hij voelde zich in het begin een beetje eenzaam en vroeg zich af of hij het wel onder de knie zou krijgen. Alleen al de bewustwording ervan lijkt me goed. Eigenlijk wilden ze het huishouden samen oppakken, maar al snel bleek er sprake te zijn van toch weer een rolverdeling. Daarnaast was er het oordeel van de omgeving met vragen aan vader als: Wat doe je dan zo al de hele dag en dat zou ik ook wel willen. Een mooi programma van Human.

Ik denk aan ons eigen gezin. Toen was dat huishouden een broddellapje en moesten we vooral ‘doen’ om te weten hoe we het niet wilden hebben. Daarna ging het vrij au naturel en werd de klus door beiden geklaard. We besloten al snel na het komen van de kinderen, dat wisselbeurten wenselijk waren, vooral in vakanties en (baan-gerelateerde)vrije dagen. Om en om hadden we een zorg-dag. Dat werkte heel goed. Zo goed, dat er vrienden en vriendinnen waren die zagen hoe we alles verdeelden en zelf ook besloten om voor kinderen te kiezen, want als het zo kon was het voor iedereen leuk. Wel blijven waken voor het insluipen van gewoonten, dus blijven praten en aangeven is het devies.

Ziezo, er was een korte pauze, omdat we toch de fietstocht hebben gedaan en het ging zowaar. Stuitje licht gevoelig, maar oké. Een weg met veel te veel kuilen maar te doen, neus in de wind en snuiven maar en vooral, iets waar we samen intens van genieten bovenop de wijnberg, de onmetelijke stilte.

Waar komen die dromen vandaan. Ik werd wakker in een ontmoeting met een oud-collega, die al jaren uit het gezichtsveld was verdwenen, in de wetenschap dat ik me moest haasten naar het Smakkelaarsveld in Utrecht, omdat mijn auto daar al 2 1/2 dag geparkeerd stond. Maar op het moment dat ik in gesprek was met de collega werd ik wakker. Met een zucht wist ik dat de auto hier veilig achter het hek stond en dat er geen onmiskenbaar hoog bedrag betaald diende te worden met nog een eventuele bekeuring er bovenop. Een mens mag wat mazzel hebben.

De collega kan ik nog plaatsen want daar werd gisteren door iemand over geappt en het Smakkelaarsveld hoorde bij een eerdere droom. Als ik het gebied nog eens nakijk, lees ik tot mijn grote vreugde dat de Leidsche Rijn daar weer terug komt, met een groot stadspark ernaast. Dan kan je weer vanaf de Singel naar de oude Munt langs het water. Heerlijk. Opnieuw een stuk verleden hersteld, al zal het nooit meer hetzelfde zijn.

Vandaag belooft de laatste dag regen te worden, iets waar jullie zo langzamerhand naar snakken, begrijp ik. De grilligheid zorgt ervoor dat we gisterenmiddag een harmonieus uurtje in de schoot geworpen kregen op de veranda van de Datsja. In de grote rotan stoelen met de witte nep schapenvachtjes konden we genieten van egel, die daar rond liep te scharrelen. Een mooi moment om zijn gedrag eens uit en te na te bestuderen.

Als ik afdaal om een foto dichtbij te nemen, is de eerste stap op begane grond genoeg om hem in de houding te doen bevriezen. De foto komt er niet, dus terug naar boven om van daaruit verder te observeren. Het duurt zeker tien minuten voor hij weer ‘ontdooit’. Daarna scharrelt hij weer rond. Het gebeurt nog een keer als Lief met de thee aan komt lopen. Maar daarna zien we iets koddigs. Als hij klaar is met alles en een kaal stuk moet oversteken, zet hij het ineens op een lopen. Verbaasd ontdekken we dat hij hoog op de poten toch tot een verbazingwekkende snelheid kan komen. Nooit geweten.

Even daarna geeft de vogelapp achter elkaar de putter, de lijster, de merel, de vliegenvanger, de groenling, de wielewaal, de mus, de roodborst en de koolmees, maar als uitschieter ook nog de zeldzame Syrische bonte specht en de Kwak. Een kathedrale koorzang tussen de morellen en de kriekpruimen, de walnoot en de oude appel en perenboom.

Dan gebeurt het. De Syrische bonte specht vliegt recht in de gevorkte stam van de boom links van ons. Te ver voor een mooie duidelijke foto, maar goed zichtbaar. Dat is mazzelen. Het wordt als een cadeau ontvangen en geeft een gelukzalig gevoel waar we weer een tijd op kunnen teren.

In die stemming bereid ik de paddestoelen in portsaus. Best even een klusje, maar heel lekker, verzekert Lief me. Krielaardappeltjes erbij en klaar. Met al die alarmerende berichten van het thuisfront en de vele misstanden van dit kabinet dat we als informatie gedoceerd toelaten, is er geen betere tegenhang denkbaar.

Met Greet Hofmans lig ik op schema. Nee, niet op een lijn. Verre van zelfs. Ik zit op het terras. Lief maait met de bosmaaier en heeft er zichtbaar lol in, omdat het apparaat zo zachtzinnig te werk gaat, zeker als je het met moed, beleid en trouw hanteert. Hoog boven ons cirkelen drie ooievaars om elkaar heen en even daarvoor kwam er een laag over vliegen met een grote prooi in zijn snavel. Het leek op een mol of rat. Moest even nakijken wat het voedingspatroon precies was. En ja, daar stond het. Kleine zoogdieren. Een hele kluif zal dat worden voor de jonkies.

Het is vandaag eindelijk weer droog maar toch bewolkt. Het wachten is nog steeds op de zonovergoten dagen, die hier normaal gesproken het weerbeeld vormen. Onze logé’s hebben enorm geboft met die, tot nu toe, ene zonnige week in mei.

Over gasten gesproken, gisteren kwam egel even op bezoek. Hij zat onder de hazelaar en peuzelde wat, snuffelde hier en daar, en waggelde gemoedelijk verder zonder zich van mijn behoedzame benadering wat aan te trekken. Het stemt me zo vreugdevol, dit kleine leven dat steeds meer zo hoorde bij die onbezorgde tijd van vroeger. Een vredige wereld met als enige kopzorg de natuur zelf. In wezen is het natuurlijk minder sereen dan het aureool wat wij om het plaatje heen spannen, maar het brengt nog altijd voldoening. Het is het ongekunstelde dat het uitstraalt. Zo hoort het leven te zijn.

Doordat ik op mijn geheugen kook en niet op smaak had ik automatisch een aantal groenten die ik vroeger nooit klaarmaakte eigenlijk volledig links laten liggen in de supermarkt. Hier zijn juist die groenten erg in zwang, dus liggen ze voor een habbekrats in de winkel. Ik heb het over venkel, koolrabi en pastinaak. Zelfs koolraap kwam ik hier in de winkel tegen. Die had ik al heel lang uit mijn geheugen verbannen.

In combinatie met de mogelijkheden van nu, grillen, wokken, bakken en stoven, zijn het kleine zaligheden op beamen van lief maar voor mij is de structuur ook bijzonder aangenaam. Op het ogenblik liggen ze alledrie in de groentenla om er verder mee te kunnen experimenteren. Venkel/knoflooksoep is al een grote topper. En gebakken venkel is niet te versmaden.

Het brengt me terug in de tijd, naar school en het project: ‘Groen moet je doen’. We hielden in de groep een smaaktest met de vraag: Welke vergeten groente vind jij het lekkerst. Eerst bekeken we ze allemaal, voelden vorm en structuur, roken, sneden ze door en kookten ze allemaal kort om de smaak te behouden. Die was er toen gelukkig nog wel bij mij. Het waren er 12 dacht ik. Daarna proefde iedereen een klein stukje aandachtig en tekende op een papiertje hoe lekker ze het vonden op een schaal van 1 tot 5. Als ik het me goed herinner had de schorseneer gewonnen terwijl we heel erg om zijn uiterlijk moesten giebelen.

In een glaasje hebben we de pootjes van de venkel gezet, in de hoop dat we zo wortels eraan kunnen kweken. Je weet nooit hoe een koe een haas vangt.

Rond enen reden we Agaath de berg op. Ik was vergeten hoe smal de straten van de oude stad waren, ‘de Kashba’ noemde Lief het met een knipoog. Van uitstalling van Oosterse waren was geen sprake maar wel van een overdosis aan schoolkinderen en auto’s die kwamen halen en brengen. Naast het museum was de muziekschool en er tegenover een grote basisschool. Om de ingang te bereiken moest je nog een stukje stijl omhoog. Dat was geen straf, want de beloning was het panorama van Pécs dat net boven de struiken en de school uitpiepte. Uit de open ramen van de geel gepleisterde muziekschool klonken mooie toonladders en wijsjes op respectievelijk piano, viool, dwarsfluit, en nog andere instrumenten. Soms aarzelend, soms forte. Dat zette de toon voor een sfeervol bezoek.

Tussen de brengende en de halende ouders vond Agaath een mooie plek. Ziezo. Of we er mochten staan was vers twee. Waarschijnlijk zou de boete net zo duur zijn als een middagje parkeren in het centrum van Utrecht. Een kniesoor die daar op let.

We moesten in het museum nog een trapje op om binnen te komen. De vrouw achter de kassa sprak Lief aan in het Hongaars, toen hij aangaf bejaard te zijn. Daarna schakelde ze fluisterend over op het Engels en zei dat we niets hoefden te betalen. We waren hogelijk verbaasd. Ze hield tijdens het gesprek de man die net buiten stond en nu binnenkwam, nauwlettend in de gaten. Het bleek iemand waarmee ze overlegde, want na de samenspraak liep ze mee en gaf instructies om de lampen aan te doen, die in alle zalen nog uit waren. Geen druk bezocht museum, constateerden we.

We mochten nergens aankomen en nee, ook niet aan de vitrinekasten, toen ik me voorover boog om iets nader te aanschouwen. Met de handen op de rug drentelden we verder met de man vlak achter ons. Gelukkig durfde hij zijn teugels te laten vieren en eindelijk stonden we alleen in een van de zalen. Foto’s maken mocht wel. Heerlijk die prachtige schilderijen van Hongaarse vrouwen, waar ik mijn Hongaarse reeks mee kon vergelijken. Er was veel ‘zwaar’ werk bij. Het leek op vroege Picasso’s, zwart omlijnd, aardse tinten en soms nog zwaarder en zwarter. Er waren onder andere werken van Rippl-Rónai, Gulácsy and Marcell Breuer te bewonderen.

In de kelder was een soort van krijsend protest alsof de kunstwerken de argeloze bezoeker in het gezicht geworpen werden. Dood en verderf en het liet niets aan het toeval over. Mijn lievelingszaal van de vaste tentoonstelling is de zaal met de bronzen. Wat een schoonheid. Zo wandelden we een paar uur door de zalen en pas toen we verzadigd waren, kwamen er nog twee stel bezoekers. Een paar piepjonge mensen die hun hele spaarpot hadden omgekeerd, getuige het telwerk van de vrouw achter de kassa en de muntenverzameling op de desk. Geloof me, met forinten wordt het een enorme klus om uit te tellen. En twee oudere mensen, die hun spullen al opborgen in de kluisjes.

Agaath stond er nog en we zigzagden door de Kashba naar beneden, want daar zou de 6 moeten zijn. Het wees zich vanzelf.

Terwijl alles om me heen druk aan het overleven is, de houtbij vliegt zijn rondjes rond de grote balken van het terras, vogels scheren over de Hof om hun nest in boom of haag op te zoeken al dan niet met wat voedsel voor eventuele kleintjes, af en toe laat de wielewaal zijn hoboklank horen en met de zware bromtonen die opklinken uit de bloementuin, luister ik ook naar de podcast van Gijs Groentenman met Karina Schaapman, schrijfster en oud-politicus Karina Schaapman. Aanvankelijk begint ze te vertellen over de rouwperiode die ze doormaakte nadat haar man, de kunstenaar Eli Content, was overleden. Ze voelt het als fantoompijn, wat goed voor te stellen is.

Dat verdriet en dat lijden en sterven is geheel bewust meegemaakt. Beiden waren zich zeer bewust dat dat moment zou gaan komen. Een hele andere ervaring had ze opgedaan toen haar moeder ziek werd, langdurig, en overleed en zij twaalf jaar oud was. Moeder zes maanden in het ziekenhuis en Karina moederziel alleen thuis. Nauwelijks geld, niemand die voor haar zorgde. Schrijnend alleen en verwaarloosd eigenlijk. Moederziel alleen, letterlijk en figuurllijk. Geen eten, vuilniszakken uitpluizen in huis, die daar ook bleven liggen, bedplassen en het laten drogen zodat je het later weer aan kon trekken en bij al die verhalen trekt er kippenvel langs de ruggengraat omhoog. Mijn God.

Er moet bij vermeld dat moeder uit Indonesie kwam, een knappe gescheiden vrouw was, in de jaren zestig was dat nog een schande, en dat ze voor stinkerds werden uitgemaakt omdat ze trassi en knoflook aten. Kinderen van school mochten van hun ouders al nooit met haar spelen en de moeder hoorde iedere dag wel een keer dat ze een pindachinees was en terug moest naar haar eigen land. Deerniswekkend.

Een deel van haar jeugd was, in mijn beleving, zo fantasierijk als het boek ‘Lampje’ van Annet Schaap. Er kwam een circus op de hoek van de straat en de circusdirecteur werd verliefd op haar mooie moeder en daarna trokken ze een tijd met het gezelschap mee. Weg discriminatie en weg vooroordelen.

Ik borduur door op mijn fantasie. Zou Karina daarom haar kinderboeken van het muizenhuis hebben geschreven? Een warm en sfeervol huis van de muizen Sam en Julia, die daar een liefdevol leven leiden. Ik moet nog verder luisteren en het komt vast aan bod.

Maar eerst gaan we ons klaarmaken om naar de Moderne Hongaarse Gallery te gaan, een museum waar we al eens eerder waren en dat prachtig gelegen is, hoog boven Pécs, met en prachtig uitzicht over de stad. Nog meer inspiratie om op te doen. De podcast van Groenteman is een aanrader, zeker om de grenzen eens te verleggen en met andere situaties en mensen kennis te maken. Iets waar je in deze kalme Hof van pais en vree met z’n tweeën wel behoefte aan kan hebben, nu het nieuws bedroevend is en de mooie dingen, zoals een mars met meer dan 100.000 mooie mensen wordt doodgezwegen.

Het nieuwe boek van Annet ‘Krekel’ ligt nog steeds op het nachtkastje, maar ik moet me eerst door de biografie van Greet Hofmans heen worstelen, waarbij ik eruit heb gekristalliseerd dat ‘Een Vertroebeld Oog’, zoals de titel luidt, naar mijn opinie tweeërlei kan worden uitgelegd maar dat is geheel voor eigen rekening.

Lief zit met verlengstukken voor de buitenkraan in zijn hand uit te vogelen welke de juiste zal zijn. Hij ruimt de schuur op en er komen juweeltjes van gebruiksvoorwerpen te voorschijn, die hij min of meer wel wist, maar of het allemaal nog werkte was hem totaal onbekend. Hij is ruimte aan het maken en met regelmaat verdwijnt er hier een kratje met spullen die we voor de deur te geef hebben gezet. Men maakt er dankbaar gebruik van. Hier zijn de woorden opknappen of repareren nog steeds in zwang. Men doet niet anders. Alles wordt tot op het ‘bot’ ontleed en zorgvuldig bekeken. Het moet raar lopen als er niet de een of andere bestemming voor wordt gevonden en anders komt het uiteindelijk op een kraam op de grote zondagsmarkt in Pécs of Kaposvár terecht. ‘Zuinigheid met vlijt bouwt huizen als kastelen’ gaat hier nog altijd op.

Het nieuwe schema bevalt goed. In de ochtend tot een uur of een is Lief in de Hof aan de gang en daarna trekken we er met z’n tweeën op uit. Fietsen lukt nog even niet met het stuitje, maar volgende week ga ik het toch echt proberen. Het brede zadel met de bekende ‘Fongers-vering’ eronder, zal absoluut beter zijn. Fongers was een heel goed merk in de jaren 50,60 en 70. Op mijn vader zijn dienstfiets zat er een. Zo’n prachtig leren geval met die grote veren eronder. Er was een nadeel. Als je achterop zat en per ongeluk je vingers om de vering had, dan kon het gebeuren dat ze klem kwamen te zitten als de berijder ging zitten of verschoof.

Hagedis wandelde weer langs. Ze reageren grappig, eerst versnellen ze, maar dan ineens verstarren ze en blijven roerloos zitten. Lief kon het mooie beestje op de foto vereeuwigen. In deze maand is het intens genieten van al wat kruipt en vliegt en zich laat horen. We hebben voor het herkennen ervan veel steun aan de vogelapp en leren steeds beter de verschillende geluiden onderscheiden tot en met de bijeneter, de vliegenvanger en de braamsluiper aan toe.

In de grote Tesco in Szigetvár hebben we een paar echte werkbroeken voor Lief aangeschaft. Hij is zo door zijn gewone broeken heen, ook al zijn ze van biologische katoen. Dit zijn echte workers, met elastiek onderin zodat er niets in kan kruipen dat niet uitgenodigd is. Geen overbodige luxe hier. Het materiaal kan tegen een stootje. Ze hebben best een grote afdeling met kleding, maar er zijn maar twee paskamers, Een mevrouw liep tegen de dichte deuren aan, iets dat ze al mopperend scheen af te keuren aan haar lichaamstaal te merken. Brom brom. Verstaan doe ik het nog steeds niet goed. Slechts woorden kan ik er uit cijferen of ze moeten zo langzaam praten als de bosmaaier-verkoper.

De reünies en feesten stromen binnen. Ik ben eerst maar eens de agenda fatsoenlijk aan het invullen geweest. Verjaardagen zijn er ook plenty. Daar tussendoor zit nog een week van de zussen in het hoge Noorden en vieren allerlei kinderen een jubileum. De jongste wordt 30, de tweeling 40, schoonzoon al 50 zelfs. Jaja. Waar blijft die tijd. De dagen vliegen hier zelfs al.

Zondagmorgen. Doodse stilte in huis met hier en daar een geluid, dat moeilijk te plaatsen is. Het blijkt dat Lief buiten op de vensterbank van een van de ramen wat gereedschap neerlegt, oppakt, schoonmaakt en zo verder. Geen vreemd mens in huis, een hele geruststelling. Het is zeker niet het uitgelezen moment om bang te zijn voor eventuele verstoorders van de harmonie. Eerder een verdwaalde vogel, de vermeende steenmarter, een dikke groenblauwe kever die ergens tegen aanvliegt, of de brommende bruine wantsen. Dat is hier allemaal wel. Gisteren zag ik de dikke spinduizendpoot lopen onder de kleine kier van een deel van de plint die niet helemaal aansloot op het laminaat. Het huis herbergt volop leven.

Lief verhaalt van hoe het er uitzag voor mijn tijd. Nog niet heel lang geleden sloten de ramen niet door gammele kozijnen, was het dak van het terras een strooien dak waardoor de levende have aanzienlijk uitgebreider werd, de badkamer was tochtig en vochtig en door het oude dak van het huis kon een glimp worden opgevangen van de heldere sterrenhemel. Onder de kruidentuin ligt nog de stenen vloer van de stallen die daar vroeger stonden naast de kleine varkensstalletjes. In de ruif van de paarden groeit nu een grote klimop en een enorme struik van de rozemarijn tot aan het dak van buurvrouw haar oude vervallen schuur. We hebben het tuintje wat opgehoogd, want er is niet veel diepgang nodig om tijm en lavendel te laten groeien en bloeien.

Nu is het hier heerlijk. Niet te luxe, maar ruim voldoende om comfortabel te kunnen leven met die zo mooie Hongaars/Habsburgse details en zelfs nog een aantal meubels, die langzamerhand een vast omlijnd onderdeel van het geheel zijn geworden. Hetzelfde gebeurt met de tuin. Iedere keer vindt er een kleine verandering plaats, een boom verdwijnt, een nieuwe takkenboog wordt gefabriceerd, een grondje vrij gemaakt. Dat is de verrassende hand van Lief, die zorgzaam rondwaart.

De bosmaaier is een aanwinst. Nooit gedacht dat ik die ooit de hemel in zou prijzen. Hij geeft zeer weinig geluid en is licht te hanteren. Het mag dan weliswaar wat kosten, want het was de duurste in de reeks, maar in dit geval heeft het grote voordelen. Het merendeel van de apparaten die de buurmannen-en-vrouwen gebruiken kenmerken zich vooral door geluidsvervuiling.

Nog steeds kruipt het warme weer achter de koude Noorderwind, waar het verlangen zuidelijker dwaalt. Steeds schuift het weerbericht het goede nieuws een paar dagen vooruit. Een ware oefening in Geduld.

‘Het vertroebeld Oog’ over het leven van Greet Hofmans valt zwaar met al haar al dan niet vermeende boodschappen van boven via haar overleden bron. Het walst over mijn eigen nuchterheid heen en troebleert het beeld dat ik had van de wederopbouw in die jaren. Ik lees stug door, maar tjonge, wat zou ik graag even de tegenstanders willen horen om in balans te komen.

Er is een verrassing onderweg sinds moederdag. Gisteren heb ik vanwege die traagheid van de posterijen maar een duurzaam bloemetje bij dochter laten bezorgen. Die was er tenminste ruim op tijd. In dit geval was regeren vooruit zien door achterom te kijken. We blijven in volle verwachting.

Om een collage van foto’s van dochter samen te stellen, speur ik mijn bronnen af naar oude foto’s van haar. Een aantal zijn gelukkig gedigitaliseerd en staan in diverse albums, die ik deel met de kinderen. Sommige zijn al van lang geleden. Bij een ervan schrijft de andere dochterlief: ‘Kijk zo’n hippe hippie’. We schrijven het jaar 1979. De relatie met Lief was net beëindigd. Ik woonde nog in Leiden en was op mijn smalst, geloof ik.

De zonnende zanddikke dame is een spotversie van mezelf aan het strand van st André in Portugal. Daarnaast een foto van zuslief en ik in de zitkamer van het ouderlijk huis. Mooie tijdbeelden zijn die interieurfoto’s. Op rij twee werd ik de trotse huurder van mijn eerste volkstuin. Zoonlief hielp mee muurtjes te bouwen van wilgentakken. Daarnaast de ‘hippe hippie’, gevolgd door de foto die gemaakt is in de inmiddels verdwenen ‘Trechter’, een café met het grote open raam aan de Oude Gracht samen met vriendin van zus.

In 1985 zitten de kinderen en ik op de rand van de fontein in de Kloostergang naast de Domkerk naast mijn moeder voor een van haar vermaarde singellopen, die steevast uitmondden in een rondje oude stad. Het viertal op de bank met de boekjes, alles lezen wat los en vast zat. En iedere avond het voorlezen van een boek en een riedeltje slaapliedjes, terwijl ik de was in het trappengat hing.

Daarna dochterlief bij de door manlief getimmerde boekenkast, de eerste avant la lettre van steiger en bouwhout. Daarna volgt de foto met de zusterkapjes ten tijde van huize Solglytt. Collega Frida en ik aan boord van de vakantieboot naar Rudesheim am Rhein met alle bewoners uit het verpleegtehuis. Het is 1970. Die kapjes waaiden om de haverklap de Rijn in zodra je een voet buiten de deur van je kajuit zette. Daarna opnieuw een sprong voorwaarts in de tijd met mijn moeder en het lopen langs de Singel om met de foto van de tweeling, onze eigen Simon en Garfunkel, op de bank te besluiten.

Er is maar weinig voor nodig om terug in de tijd te gaan en de herinneringen die aan de foto’s kleven, voor de geest te halen. Ze ontvouwen zich één voor één, vrolijke, sfeervolle of knusse momenten.

Ondertussen is het weer hier danig in de war. Normaliter schijnt hier de zon niet aflatend van maart tot en met augustus, een enkel buitje en dan vaak ‘s nachts, daargelaten. De temperaturen schommelen dan tussen de 20 en de 40 graden of meer. Maar dit jaar is het bijna herfstachtig met 15 graden maximaal en een koude Noord-Westenwind. Het belooft pas volgende week weer een beetje warmer te worden. Ik ben blij dat er tussen de klaprozen en korenbloemen lange fijnstralen groeien want die houden de tere bloemen nog overeind, anders waren ze vast al neergehaald.

Inmiddels staan de lobelia’s in hun potten, evenals de basilicum. Is de lathyrus in een pot gezaaid en duimen we voor warmer en windstil weer. Lief heeft met vriend de splinternieuw bosmaaier uitgeprobeerd, die nauwelijks geluid geeft en veel beter is voor je gestel. Minder zwaar te hanteren, handzamer, benzine-loos en zonder oordoppen of helm te bedienen zolang je er je gras mee maait. Voor is de diepe geul wat er voor zorgt dat je niet met een gewone maaier kan maaien.

Zo, nu moet ik hoognodig leesmeters gaan maken. Het boek van Greet Hofman schiet maar niet op. Maar de stok achter de deur komt dichterbij. Nog maar vier weken en dan moet het uit zijn. Nog 442 bladzijden te gaan, het dankwoord niet meegerekend. Dat zou op zo’n twintig bladzijden per dag komen. Dat is te doen. Aan de slag dan maar.

Op een dag na, 45 jaar geleden, was ik de hele dag aan het werk geweest in de tuin van de woongroep waar manlief en ik toen woonden. Op mijn blote voeten in de aarde gestaan, wikkelrok ingesnoerd om de heupen, haar in een staart. Hoogzwanger was ik en onrustig. Het werken in de tuin leidde af, maar was zwaar door de vette kleigrond. Omspitten een klus op zich. Daarna was het ook nog mijn kookbeurt. Omdat er wat gerommel te voelen was in mijn buik, nam ik er een stoel bij, zodat ik tussen het opzetten en afgieten, het roeren en het husselen in, wat kon zitten. Maar het gerommel werd heftiger.

O jeetje. Zo voelden weeën dus. Geen sinecure, vond ik, omdat mij niet bekend was hoe het verder zou gaan. Omdat we naar Utrecht toe moesten, naar het Oude Antonius in de Jan van Scorelstraat, liet ik me rijden door een lid van onze groep. Manlief ging mee. Wikkelrok en zwarte voeten, geen representatief moment om het leven binnen te vallen van dat wonder in mijn buik.

Dat weeën heftiger konden zijn wist ik pas enkele uren later. Ze waren namelijk weer gestopt en de gynaecoloog, een norse man die niets van langharig tuig moest hebben en zeker ook niet van onverzorgde voeten, want die hingen onder zijn neus in die elegante baarstoel, was weer haastig weg gebeend. Wat een ellende

Hij was er waarschijnlijk zelf de oorzaak van dat het wurm binnenin maar had besloten nog even te wachten. Hij had het hardhandig extern proberen te draaien. Het lag in stuit. ‘Nu al een eigen willetje,’ bedachten we trots, daar hielden we van. Maar…Hij had nog niet koud zijn hielen gelicht of werd in aller ijl teruggeroepen.

Het was de eerste ‘stuit’ die de dienstdoende verpleegkundige bij zou staan en met mijn verpleegkundige achtergrond kneep ik ‘m als een oude dief. De weeën-storm was voldoende om nooit meer weeën te willen en om binnen drie kwartier voor volledige ontsluiting te zorgen. De oude norse man was maar nét gearriveerd om het grut op te vangen. Wel met een flinke knip. Dat was jammer.

De hele nacht bibberden mijn aangedane bekkenbodem-en-beenspieren het bed uit. Goeie genade, dat had niemand ooit verteld. Kind weg, man weg en moederziel alleen in een steriel bed, zonder ook maar een oog dicht te kunnen doen.

Het was een meisje. Dat was het heugelijke nieuws. Ze was allerschattigst. Ik mocht dan weinig begrijpen van baby’s en babyromantiek, maar toen ze eenmaal begon te babbelen konden we lezen en schrijven. Dat was een heerlijke tijd van ‘met elkaar de wereld ontdekken’, voor haar nieuw en voor mij opnieuw, als moeder dit keer. Alles wat moeizaam was gegaan in het begin, was als sneeuw voor de zon verdwenen.

Maar tjonge, dat dat alles tot de grijze oudheid behoort en ik duidelijk ook. 45 jaar was gisteren in mijn hoofd.

Morgen viert ze feest en zit ik hier, met de gedachte bij die onvergetelijke dag en dat ontroerende moment, toen mijn moeder binnenkwam en wij tweeën een traan moesten wegpinken. Ingewijd in het grote geheime leven van mijn barende moeder en al die andere vrouwen, van haar bloed dat door mijn bloed in dit nieuwe leven stroomde. Zonder woorden voelden we het allebei. Een diepe verbondenheid.