Om half drie stond ik bij school te wachten terwijl ik tussen het springende, joelende, gillende watergekletter mijn lieve kleindochter trachtte te ontwaren. Ik ving een glimp op en even later had ze me ook gezien. Zwaaien met een brede glimlach. Oma’s moeten achter het hek blijven.

We kregen ze nat mee naar huis. De juf wilde niet dat ze zich binnen om zouden kleden. Geen probleem, dikke handdoek op het zitje en klaar. Maar de vader naast me, met een fiets in zijn hand, sputterde al zijn gram van zich af. ‘Je gaat je maar binnen omkleden,’ zei hij bars tegen het dochtertje, ‘Zijn ze nu helemaal gek geworden. Ik neem je niet in je zwempak mee op de fiets’. Het dochtertje keek beteuterd. Zij kon er niets aan doen. Hij had rechtstreeks bij de juf moeten foeteren. Even later reed hij, nog na mopperend, met een sip dametje achterop langs de auto. Ze had aan het begin gezegd dat ze al droog was. Hij had ten leste de jurk over het badpak gegooid. Niks aan de hand eigenlijk.

De soep wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend.

Voordat ik naar school reed, had ik watermeloen gehaald bij de super. De keuze, of een ijsje of een watermeloen, was snel gemaakt. We kozen beiden de laatste. Niets zo dorstlessend als een sappige schijf van dat hemelse goedje. Zoonlief kwam stilletjes de deur open doen. De kleine Njong deed zijn middagslaapje. Wij liepen door naar achteren waar een enorm zwembad in de tuin klaar stond. Het badpak was nog aan, dus huppetee, eerst een verfrissende duik en spelen met de grote band. Kaasje voor kleindochter. Tussendoor maakten we de meloenschijven klaar en peuzelden dat op. Ik probeerde wat te bladeren in een tijdschrift, maar al gauw was de kleine uitgeslapen en kwamen zoonlief en hij ook naar beneden. Oma!!!Overladen met kusjes en een bedelende vraag: ‘Mag ik voorrijden’. Of hij even voorin mocht zitten in oma’s auto. Haha. ‘Straks als oma weggaat’, beloofde zoonlief.

Zoonlief ging met een schepnetje in de weer om de, voor mij welhaast onzichtbare, algen eruit te scheppen, de kleine kreeg zwembandjes om zijn armpjes en even later lagen er drie telgen in het zwembad. Het buurjongetje kwam ook en daarna moesten er wel af en toe wat regels bij, want hij was een tikje onstuimig en dan is het lastig om je in te houden voor een kleintje. Schoondochter kwam thuis en bleef beneden samen met mij op het kroost passen terwijl zoonlief het eten klaar ging maken. Njong was in de weer met zijn autootjes en zwarte stenen, die hij in de kiepbak stopte en weer leegde in een eindeloos herhalen. Het duiken in het zwembad ging ondertussen door en werd steeds een tikje wilder, zodat kleindochter het voor gezien hield en in een hoekje ging liggen op de band. Zonnen zonder zon.

De bami was heerlijk, de kroepoek het lekkerst en kleine njong die zelf wilde eten, had op een gegeven moment de sliertjes bami op zijn blote bassie, maar was niet minder enthousiast.

Na het eten en een bad keerde de rust weer en kwamen twee schone moppies weerom. Boekjes lezen, vertellen over vroeger, zingen en nog meer boekjes, heerlijk op de bank dicht tegen me aan. Daarna kusjes en knuffies en tot gauw. Fijn om zo dicht bij elkaar te zijn. Volgende keer mag hij ‘voorrijden’. Beloofd is beloofd.

Lief en ik videobellen om de drie dagen en praten elkaar bij. Deze ochtend is het een opgetogen verhaal over de vier reeën die hij rond vier uur vannacht heeft gespot op het achterland dat als voedselhof steeds meer vorm krijgt omdat het struweel groeit als kool, nu ze gevrijwaard zijn van alles wat overwoekert. De tropenhitte verschuift met zijn nachtelijke uren en de koelte van de vroege morgen naar elf uur in de morgen. Pas op de plaats betekent dat dan en rust. Hij is aan de hand van de ouderwetse methode die nog in de bibliotheek lag, zijn Hongaars weer aan het ophalen en daardoor kan hij mij beter uitleggen hoe de naamvallen in elkaar steken en de plaatsbepalingen werken. Het is een leuke dimensie erbij en vult zijn dag. Ook onze Hongaarse appjes over en weer dragen bij. Wie weet, krijg ik het ooit onder de knie.

De verjaardag begon al vroeg. Rond enen. Een tuin of een kamer is altijd te klein bij verjaarsvisite. De badjes voor de kinderen nemen veel plek in. Onze rij achter de tafel zit in de gevarenzone, maar het maakt niet uit, af en toe die verkoelende spetters. De kinderstemmen joelen boven het huis uit als ik aan kom lopen. Ons kleine verjaarsdametje zit bij moeder op de arm en is duidelijk onder de indruk. Met haar vrije hand reddert moeders er nog een aantal zaken bij. ‘Het is zelfbediening’ roept ze. Slim. Er staat een grote fles vol water, komkommer en munt met een flink ijsblok erin. Zoonlief zit met zijn (te warme)ingepakte been onvrijwillig niets te doen. Nog vier weken waarbij hij niet op het been mag staan.

Het bezoek en de familie druppelt binnen en als iedereen er is kunnen de cadeautjes uitgepakt worden, het tulen jurkje met vlinders gaat aan, de taart wordt op een plateau gelegd en de kaarsjes aangestoken. Ze is verlegen onder al die aandacht en ondanks het feit dat pa en ma voor doen hoe of blazen ook al weer gaat, lukt het niet en blaast pa achter haar oor langs het kaarsje van de 2 uit. Hoera en lang zal ze leven in de gloria.

Tante Pollewop zoekt bij tijd en wijle de rust bij ons aan tafel of die van haar moeder als de drie rakkertjes en Dribbel zich uitleven in het badje. Af en toe klinkt er gehuil, maar de schade valt telkens mee. Het water kan nu ook niet meer ijskoud zijn. Dankbaar voor het verkoelende windje af en toe, babbelen we over koetjes en kalfjes en drinken van het verfrissende water. De kleine Njong blijft in de buurt van zoonlief. Dat lijkt vooralsnog het veiligst, al is het kleinste badje voor hem schoongemaakt door zijn vader en de opa van de rakkertjes.

Rond vijven stap ik maar eens op. Lieve knuffels, tot gauw en later, en nog even fijn doorfeesten. Thuis is er de rust. De warmte van de dag blijft broeierig hangen in het trappenhuis, maar binnen in huis is het heerlijk koel. Op tijd alles dichtgedaan.

Krekel van Annet Schaap leest als een tierelier. Het is nu ongemeend spannend. Steeds leg ik het even weg, om er langer van te kunnen genieten. Wat een verhaal. Het sprookje(nee, ik verklap niet welke)blijft er doorheen spelen. Een mooie klassieker is weer aan de kinderliteratuur toegevoegd voor jong en oud. Straks brengt de post het nieuw gekozen boek van de leesclub. ‘Narcis’ van Judith Fanto is het geworden. Als ik de recensies mag geloven is het ook geen boek om weg te leggen.

Vanmiddag haal ik kleindochter uit school en is de oudste aan de beurt voor een bezoek. Rust inbouwen in de hectiek is de boodschap.

Vandaag is de jongste van onze kleinkinderen jarig. Ze wordt twee. Gelukkig zijn er peuterbadjes voorradig, want het zal er behoorlijk warm zijn in hun achtertuin. Het wordt het betere korte broekenwerk, met het gister gekochte hempje. Bij de drogist waar ik moest zijn vroeg de vrouw achter de kassa, die duidelijk om aanspraak verlegen zat gezien het eindeloze verhaal tegen de vorige klant, of ik het warm had. Net als bij mijn oma parelen er bij inspanning glinsterende zweetdruppeltjes op mijn neus. Bij haar rolden ze er in hoog tempo vanaf. Ze hield dan ook altijd een grote witte zakdoek in de aanslag om ze te wissen. Bij mij blijven ze liggen. Een extra versiering denk ik dan maar. Je moet het ruim zien.

Ze adviseerde me om maar lekker op de bank te gaan liggen. Ik kwam voor mijn B12 vitaminen, misschien was dat de reden. Gisteren was het broeierig en drukkend. Vandaag is er een strakblauwe lucht en de gierzwaluwen scheren alweer. Zoonlief brengt de koffie, wat een luxe. Er vliegen aalscholvers met hun kenmerkende hese roep naar de plas hier achter. Verkoeling voor op het heetst van de dag. Twee kauwen zitten in de dakgoot boven mijn hoofd en kunnen er ook wat van. Lawaaiig laten ze zich horen en krassen met hun poten over het ijzer. Moeder en kind schat ik in.

Dochterlief heeft gisteren bij de tuin het doorgaande pad vrij gemaakt van wilgentakken en de wilgen tussen ons in gesnoeid. Er is weer zicht. Net als ik de dag er voor had ze te hard gewerkt. Het zit in de genen.

Ander nieuws uit Hongarije. De Pride in Budapest is een doorslaand succes, een protest tegen Orban en tegen de strenge wetgeving die is ingevoerd. De burgemeester van die stad zei: ‘Vrijheid laat zich niet wegdrukken.’ En zo is het maar net. Het land is meer dan zijn leiders gelukkig. Je zou denken dat dit toch wel een duidelijk teken aan de wand is en misschien laat het er zelfs wel een hele andere wind waaien, niet alleen in de stad maar ook in de dorpen.

In de nieuwe Groene staat een heel artikel van Hiske Versprille met als titel: Het geheime Kruid: Komijn. Bij uitstek geschikt om een ‘saaie linzenschotel,op het lelijke af, met haast niks erin: ‘Olie, azijn, een tikkie knoflook, wat peterselie-en nog iets. Dat verrukkelijke aardse’. Dat laatste bleek dus een snuif komijn te zijn. ‘De Romeinen hadden een eigen komijnschuddertje op tafel-een gebruik dat je in Marokko nog steeds ziet’, schrijft ze. Ik gebruik het wel, maar niet als alleskruider. Rooster de zaadjes, is het advies, strooi het op een ei, in kruidenmengsels, gebruik het in grote hoeveelheden voor het Shoarma-effect.

Net zo’n geheim middel als de foelie in mijn moeders kippensoep. Koriander vindt je al dan niet lekker. In haar boek ‘Lekker Vies’ probeert Klaartje Schepers aan de hand van 54 smaken en gerechten antwoord te geven op de vraag waar het verschil in Smaak bij mensen vandaan komt. Veel voorkeuren zijn vastgelegd in cultuur en geheugen. Er kan echter een gen in je DNA zitten, waardoor bij sommige mensen de koriander naar zeepsop smaakt. Weer wat geleerd. Bij mij ontbreekt dat gen, ik vind het heerlijk. Verse koriander mag bij heel veel gerechten.

Op de verjaardag zal de tafel vol staan met Turkse hapjes van Nene, met de heerlijkste kruiden als toevoeging. Daarmee is het feest op deze warme dag nu al geslaagd.

Als we binnenkomen in Steck struikelen we bijna over de grote potten met bloeiende salie. Daar is geen tuinmonster tegen bestand. Ik kies er drie, maar buiten kom ik de tuinsalie tegen(de echte), ruil er een in en de andere twee gaan mee naar het balkon. Keuzes, keuzes, keuzes. Er dient ook rekening gehouden te worden met het naar achteren sjouwen. Qua stappen toch altijd goed voor een kilometertje. Na nog een aantal lokkertjes en een zak biologische tuinaarde met compost, reizen we af naar het tuinencomplex. De fiets van dochterlief is de pakezel.

Er is eerst een lekkere lunch met stokbrood, pesto, kruidenkaas, salade en thee. Wat fijn om weer zo gezellig samen te zitten kouten over van alles en nog wat. Maar er moet ook gewerkt worden. Dochterlief heeft maar een beperkte tijd, want tante Pollewop komt om twee uur uit school. Dus pakt zij haar groentenbedjes aan en ik stort me op de border bij het terras, die volledig overwoekerd is door grassen en brandnetels.

De enige die er fier staat is de Hemerocallis met maar liefst negen knoppen en mijn mooie hemelsblauwe heksenbal. De rest gaat er allemaal uit. Of wacht eens, ik ontdek nog nagelkruid en zeepkruid en geef ze de zegen, zei het ingeperkt. Daar tussenin komt de Salie, de Verbena, het longkruid, de tijm, en de rozemarijn. Om ze te kunnen herbergen is het gevecht met de ondergrondse wortels gestart. Ik zit op mijn half hoge krukje, voorovergebogen, niet de meest makkelijke positie, maar als ik een lagere kruk neem kom ik niet meer omhoog.

We zwoegen voort tot het tijd is om afscheid te nemen. Ik blijf doorgaan en als ik zoonlief app, waar ik langs zou gaan, blijkt dat maandag beter uitkomt. Dat is fijn. Nu kan ik helemaal los. Als alles zo goed en zo kwaad opgeschoond is, kan de nieuwe aarde erin en de planten. Schop, schep en schepel zijn nodig om de gaten te maken. De stoel voor tussendoor op de plaats rust ook. Zuurstof happen en voort. Rond vieren is de klus geklaard, maar op vrijdagmiddag rond deze tijd zijn de wegen rond Utrecht een bezoeking.

De thee gaat schoon op en geeft kracht voor het laatste staaltje doorzetten. De gesnoeide takken van de wilg gaan in een zak, de grens van de border wordt zichtbaar en als de iep gekortwiekt is gaat dat eveneens in een zak. Tussendoor gebruik ik de vogelapp, omdat ik de lijster meen te horen. Het blijkt een heel koor te zijn: De tjiftjaf, de zanglijster, de zwarte kraai, de zwartkop, de merel, de roodborst, de huiszwaluw, de boompieper, de groenling, de pimpelmees en de huismus.

Vijf uur ben ik met die klus klaar. Om half zeven wordt het pas rustiger op de weg. Moed verzamelen en vooruit. De uitbundige hop en de braam aanpakken aan de zijkant van het atelier, die volledig over het raam naar het dak zijn toegegroeid. Ik vind de hop geweldig, maar ze moet ook begrensd worden, omdat ze last heeft van grootheidswaan. Ze overvleugelt graag en concurreert daarbij met braam. Sorry lieverds, maar we houden het binnen de perken. Hoera, het raam wordt weer zichtbaar en tevens een aangedaan kozijn. De verf heeft het niet doorstaan. Dat is voor later zorg.

Mijn volhouden heeft succes. Op de terugweg zoeven Agaath en ik naar huis. Geen file te zien.

Op naar station Amersfoort waar vriendinlief zou arriveren rond een uur of 11. Hartelijke omhelzing. Het was alweer te lang geleden. Tijdens het ritje naar onze gastvrouw viel er genoeg uit te wisselen en we moesten ook nog wat bewaren voor straks als we met z’n vieren compleet waren. Zoals elke keer is het een fijn weerzien.

Ooit waren we vier jonge meiden in een rode DAF 33 van of naar school. Dat zorgeloze leven van toen. De wereld aan onze voeten en een heel leven voor ons. Er was toekomstmuziek en elk jaar langer op de kleuterkweek voedde de creativiteit. Na de opleiding en een hoofdakte waaierden we uiteen naar verschillende delen van het land, sommige gingen de grens over naar Duitsland anderen trokken naar een kibboets in Israël. Lief en ik verhuisden naar Leiden. Er was maar mondjesmaat werk te vinden.

We zijn alle vier wat gekrompen. Een van ons heeft een nare spierziekte, iemand loopt wat moeilijker, we horen niet zo goed meer, van sommige is het zicht een stuk minder geworden, maar in dat oude lijf speelt nog steeds die jonge meid. Ze laat zich horen bij herinneringen, lacht onze zorgen weg, zorgt voor nieuwe overpeinzingen. Vriendinnen voor het leven.

We worden goed verzorgd met vlaai en koffie of een potje thee, met een lekkere lunch in dat rijke interieur met in ieder hoekje en gaatje wel bijzonderheden om te bewonderen net als haar kamertje van vroeger. Altijd aan het frutselen of doen. Het is de enige plek waar we heen kunnen. Het ligt centraal en de maisonnette is niet geschikt. De trappen zijn een te groot obstakel.

De wereld trekt in flarden voorbij. Daar vinden we wat van. De een meer dan de ander.We wisselen boektitels uit en geven interessante tips door. We bewonderen de bloemenpracht in en rondom het huis en om vier uur gaat de bel en staat de taxi voor de deur om de minst mobiele van ons op te halen. Dag lieverd, tot later. We zwaaien haar uit met z’n drieën. Het was een mooie dag.

Dat gedeelde moment is iets om gekoesterd te worden. Al die jaren van ervaring, van vallen en opstaan, van afscheid moeten nemen en nieuwe vrienden maken, levenslessen tussen het alledaagse door. We nemen het mee en we hebben het erover.

‘Verwondering neemt nooit vakantie’ schrijft Annemieke Schrijver in haar column. Elke ontmoeting is er goed voor. Ze leert oude gebruiken kennen, als een bioboer vertelt dat hij wacht met water geven omdat de wortels van het gewas dan zelf dieper zullen gaan. Bij een oude boerderij die iedere winter onder water liep heeft de lindeboom, die er staat, een duidelijke functie omdat hij vijfhonderd liter water per dag kan drinken, en ook de walnoot is er niet voor niets, evenals de blauwe verf op de muren van de slaapkamer, die de vliegen verjaagt. Mooie oude natuurkundige wijsheden, eeuwen lang toegepast en geschoeid op ondervinding.

We hebben in de loop der tijd allemaal van die kleinnoden in onze rugzakken gestopt. Soms moeten ze wat opgepoetst, soms dienen ze uitgepeld te worden om zichtbaar te zijn, maar zelden verliezen ze hun waarde. Er komt een deken van mildheid over te liggen, een verschuivende grondtoon, als ze doorverteld worden aan een jongere generatie. Het is afhankelijk van dat glas, dat altijd half leeg is of altijd half vol, hoe je het hebt ervaren en hoe het doorgegeven wordt. Daarom zijn die rugzakken zo verschillend. De een is zwaar en schuurt, een ander is net zo vol, maar veel luchtiger. Toch matchen ze als ze samen komen. Door ruimte te geven en tegenwicht te bieden. Als vanzelf zorgt het voor balans.

Vlak bij de tuin realiseerde ik me dat we bij het ernaast gelegen tuincentrum hadden afgesproken. Ik gaf dochterlief een belletje dat ik in aantocht was, toen het me begon te dagen dat we de hele actie gisteren hadden verschoven naar de vrijdag. Als het hoofd overloopt, loopt de agenda evenzeer in de soep.

Op mijn dooie akkertje wandelde ik naar achter. Het was broeierig warm. Ook nu probeerde ik de vogelapp uit en tot mijn verbazing waren er veel soorten aanwezig: De tjiftjaf, de merel, de pimpelmees, de winterkoning, de groenling, de zwartkop en de vink, de kauw en de kokmeeuw. Wat leuk zeg. Met mijn tinnitus-oren hoor ik de helft niet. Dit soort hulpmiddelen zijn toch wel een uitkomst.

Ik besloot een bed te ontgrassen. Dat was behapbaar en in twee uur goed te doen. Thermoskan koffie in de aanslag, tafel en stoel in de schaduw en gaan. Er kwam toch nog best wat zeepkruid onderuit en de de Hemerocallis stond vol in knop. De lupine, het nagelkruid en de verbena waren verdwenen. Helaas pindakaas.

Het was kennelijk vlinderdag vandaag. De gehakkelde aurelia ging er eens uitgebreid voor zitten en ook de atalanta liet zich bewonderen. Later bij het teruglopen kwam ik nog een boomblauwtje tegen. Dat is zo’n lief nietig mooi vlindertje, met zijn witte buitenkleedje en zijn hemelsblauwe kleur van binnen. Het fladderde vrolijk van bloem naar bloem.

Toen ik op het eind de fruitbomen inspecteerde omdat ze allen wat aangedaan waren, ontwaarde ik twee peren, genoeg appeltjes, pruimen en kersen. Zo groot is het fruit nog nooit geweest. Ben benieuwd of ze het gaan redden tot ze rijp zijn.

Rond tweeën ging ik richting Buurten, dat in de oude cereolfabriek is gevestigd. Behalve een restaurant is het ook een bibliotheek en een cultuurcentrum. Tante Pollewop had haar laatste turnles van dit schooljaar en het was kijkdag. Dochter en de kinderen waren in de bieb werd door geappt. Maar dochterlief was door de gang gelopen en wist dat ik er was, want ze had me al geroken. Haha. Dat komt door de Patchouli. Dat is zo’n kenmerkende geur. Vroeger op school herkenden de kinderen daar ook mijn aanwezigheid aan. Grappig.

We moesten naar de eerste verdieping waar tante Pollewop zich om kon kleden en daarna door naar de tweede. Even een nostalgische view van dochterlief en haar zus op ballet, hier was evenzo sprake van een knotje en een glitterend turnpakje met een broekje erover. Er waren gelukkig banken en ik had mijn makkelijke sandalen aangetrokken, want van de vorige keer wist ik dat de schoenen uit moesten. Dat was nu zo geregeld.

De turnleidster was een pittige tante. Opgestoken haren, duidelijke korte opdrachten en strakke oefeningen. De meisjes waren volkomen in hun hummetje. Zelfs een van hen, die er veel moeite mee had. Anders dan vroeger toen ik zo’n meisje was, werd er nu volop hulp geboden en aangemoedigd.

Om het heugelijke feit te vieren gingen de Filosoof, tante Pollewop dochterlief en ik naar het restaurant om met een tosti voor de kinderen en een lekker drankje voor ons, deze laatste turnles uit te luiden. Ik koos voor een alcoholvrije Verdejo, die heerlijk was. Ik ben vergeten te vragen naar het merk. We namen afscheid en we zien elkaar vrijdag, nu wel op de tuin. Vandaag is er een gezellige dag met de kleuterkweek-vriendinnen. Twee keer per jaar spreken we ruim van te voren af. Altijd goed voor een dag met veel stof tot praten. We moeten per slot van rekening een half jaar overbruggen en dat is geen sinecure.

Twee pannen met spaghetti gemaakt. Een zonder korrels, brokjes, frutsels en wat nog meer als obstakels voor kleine rakkertjes zullen dienen en een bak mét voor pa en ma. Dit alles omdat zoonlief me had verzekerd dat het anders niet gegeten werd. Dus alle groenten glad gepureerd. Twee bakjes en op pad. Rond twee uur kwam ik aan.

Een van de rakkers was bij Nene gebleven, maar twee waren evenzo vrolijk goed voor drie. De oudste van de twee had de bokkenpruik op. Ik vermoedde dat hij ook bij zijn oma had willen blijven. Daar zijn nog twee voetballende broers, die ze met het grootste gemak op sleeptouw nemen. Als je dan met zuslief mee moet naar huis, kan dat een domper zijn. Het duurde even en ik moest alles op alles zetten om het tij te keren, maar dan heb je ook wat. Hij werd een kusjesmonster en ik werd er mee overladen, allemaal op mijn rug, haha.

We hebben het hele arsenaal aan kinderliedjes gezongen, Annie M.G. kwam voorbij, waarbij ik hier en daar wel even een tekst moest ophalen, want zo vaak zing ik ze nou ook niet meer. Alles zong mee, voor zover ze het liedje kenden, zoonlief incluis op een volstrekt andere toonhoogte, maar dat mocht de pet niet kreuken. Daarna gleden kussens van de bank en werd ineens de vloer lava. Alle energie kwam eruit. Ik vertelde dat dat spelletje vroeger apenkooien heette en moest denken aan de groep in het speelllokaal en het gesjouw met banken en klimrekken om het lokaal apenkooienproof te maken. Altijd succes en spierballen verzekerd. De vloer is lava kwam pas op het laatst erin.

Lieve schoondochter was ook aan het apenkooien en sjouwde in haar eentje een bed naar beneden. Ik mocht maar een beetje bijspringen, toen ze de draai om de bocht bij de trap niet makkelijk kon maken. Het was eigenlijk veel te zwaar om in je eentje te doen, maar ze wilde mij niet belasten en zoonlief kon niet uit de voeten. Nood breekt wetten. Ik ken het wel, had vroeger waarschijnlijk hetzelfde gedaan, maar toen we allen moe maar voldaan aan de spaghetti zaten, kwam ze net terug van de masseur en stond haar witte gezichtje op ‘even-helemaal-niks-meer’, met al die ballen die ze hoog te houden had.

Kinderen zijn het betere rek-en strekwerk. Er kan geen sportschool tegenop. Tegen vijven schepte ik de borden op en was verbaasd over de eetlust van de twee. Samen met de komkommer ging het als een speer naar binnen. Verborgen groenten werken best, dan kan je er in stoppen wat je wilt. Behalve mais, want dan moet je gaan zeven. Iets wat ik aan den lijve had ondervonden.

Nog meer kusjes als afscheid en de belofte om er zondag weer te zijn, want dan was de kleine meid jarig en wordt ze al weer twee. De weg terug was opmerkelijk rustig. Geen files zowaar en al helemaal niet op de kruip-door, sluip-door route. Dat alles misschien door de poppenkast in Den Haag, waar het halve land voor is stil gelegd.

De stokroos bloeit in Nagypeterd. Ik mocht er mee wakker worden door een appje van Lief. Het leven begint daar nog steeds via het tropenrooster heel vroeg in de ochtend. Gisteren bij het uitstappen ontdekte ik een kleine, dappere, verdwaalde viool tegen de stoeprand aan tussen de tegels.

Vandaag vliegen de gierzwaluwen extra laag en vlak voor het raam. Het is alweer te lang geleden dat ze op een 25 juni voorgoed haar ogen sloot. Maar elk jaar is de herinnering er. Frêle, scherend, gierend met hun hoog en schril geluid en teer. Schoonheid tot over alle grenzen.

Oude tuinbroek, oud shirt, sokken over de pijpen, oude schoenen…Klaar voor de rimboe. Gewapend met een fles water en een weckpot vol nootjes stapte ik de deur uit en prompt vielen er dikke druppels op mijn hoofd. Agaath stond verder weg. Omdat het regen was waar met gemak tussendoor te lopen viel kwam ik vrij droog bij de auto aan. Toch dochterlief even polsen, wat wijsheid was. De lucht betrok nog meer en ook mijn helder verstand. Aflasten maar, geen zin om in drijfnat struweel te werken. Maar er is niets veranderlijker dan het weer. Twee straten verder was er een stralend zonnetje aan een blauwe hemel. Bij het huis van dochterlief hakten we de knoop door. Kom, we zijn niet van suiker. Gaan!

En zo wandelden we een half uurtje later over het pad naast de sloot, waar twee jonge meerkoeten schril piepend door hun ouders van de kant gelokt werden, richting oerwoud. Het viel allemaal reuze mee. Alles was op het eerste gezicht gras, brandnetel of nog hoger gras, maar bij nader onderzoek bleken heel wat planten het toch te hebben overleefd. Drie hosta’s en de schoenlapper bijvoorbeeld, vier mini zonnebloemen, de lavendel en de Hebe, de hortensia, de rozen, de lisse, de lievevrouwebedstro, de geraniums. Dochterlief maakte in hoog tempo het een en ander vrij van de ballast.

Ik wilde de structuur terug en begon met maaien in mijn eigen tempo. Dat betekende maaien/zitten/maaien/zitten. Zo snel als dat lukt. De plaats voor de nieuwe composthoop hadden we ook al bepaald, maar ik aarzel nog altijd of het slim is. Na een korte studie composteren daarnet lees ik de richtlijnen en die verschillen van mijn aanpak. Laagjes groen en bruin afval, het liefst kleiner geknipt, regelmatig omwoelen en dus niet achter elkaar al het overtollige onkruid in bossen erop gooien zoals tot nu toe gebeurde.

Dat betekent dat ik de oude compostberg, hoop is het juiste woord niet, af ga graven en in zakken mee ga nemen naar de groenafval-container op de gemeentewerf. Daar zal ik woensdag aan beginnen. Vandaag de basis. In het record tempo van dochterlief zijn er aan het eind van de ochtend nog eens drie overvolle kruiwagens opgegaan. Deze tuin vereist sluwe slimmigheid. Het is een bijzonder aangename constatering dat de dochters op precies dezelfde snelle en grondige manier te werk gaan net zoals ik het vroeger zelf ook deed. Een zekere verbetenheid ligt eraan ten grondslag. Bikkelen tot het klaar is. Bijzonder om dat waar te nemen. Tussendoor houden we pauze met water en een handvol noten en aan het eind kunnen we voldaan neerkijken op de gedane arbeid. Hard gewerkt, bergen verzet.

Resultaat twee gemaaide tuinen, drie onkruidvrije bedden en voldoende gesprekstof tussendoor. Het is een meerwaarde dat we telkens even kunnen sparren, wikken en wegen, de plantenapp erbij om te kijken of we het goed hebben gezien. Zo is de phlox is in ieder geval gered van het overheersende leverkruid.

Volgende keer ruimen, de keer erop de wilgen aan het doorgaande pad snoeien. Alle keren een afgebakende taak, dan blijft het behapbaar en overzichtelijk. Voor nu is de missie geslaagd.

De wind trok met regelmaat aan het open raam, onrustig, razend, rammelend. Terwijl het al verder waaiend onder de deur door een hoge zangerige toon gaf. Iets om wakker van te worden. Dat gebeurde ook. Vastbesloten om slaap in te halen trok ik het raam dicht en viel de stilte in. Ogen sluiten en pas rond vijven weer open. Zo was het goed. De avond er voor had ik, met een hele nacht hanenwaken, al vroeg het bed opgezocht. Te moe om ‘om het even wat’ nog te volgen.

Regen tegen het raam. Na al die droge dagen een welkome afwisseling, maar dochterlief en ik zouden vandaag wel naar de tuin gaan. De temperatuur is prima. Rond de twintig graden en bewolkt. Nu duimen dat we het tegen die tijd droog houden. We willen een andere plek voor de composthoop bedenken. Dat zal niet al te makkelijk zijn. Ik weet eigenlijk niet meer of ik er een riek heb staan, want dat is een uitstekend middel om de berg leeg te scheppen. Misschien toch maar afvoeren naar de gemeentelijke biobak. In ieder geval ruimte scheppen, de tuin ophogen en meer bloeiende vaste planten erin. Er is werk aan de winkel.

Gisteren was er al een omslag van het weer. Het begon voor het eerst te druppelen, toen ik met Agaath en twee bakjes soep in een tas met een vers gebakken Turks brood richting zoonlief ging. Alleen thuis dus alle tijd voor een goed gesprek. Het sfeertje als vanouds, diepe genegenheid. Het gesprek kabbelde vrijuit over de paden van het leven met bergen en dalen, obstakels en heerlijkheden, over kinderen en groter groeien, over verschillen en overeenkomsten. Het is fijn om ervaring te delen en om dat in die vertrouwde sfeer te mogen doen. Vroeger zei mijn moeder altijd: ‘Maak van je hart geen moordkuil.’ Met andere woorden maak je hoofd leeg. Zijn knie deed al veel minder pijn. Het ergste was achter de rug, vanaf hier kan hij weer omhoog kijken.

De Harira viel in goede smaak en er was nog voldoende voor de avond, want de drie rakkertjes en zijn vrouw kwamen pas de volgende avond terug. Tegen vieren namen we met een warme omhelzing afscheid. Dinsdag zal ik met een pan vol spaghetti opnieuw er heen gaan.

Lief videobelt straks. Ik kijk er naar uit. Het gemis is er, maar de leegte wordt hier met genoeg reuring opgevuld, toch is het fijn om even tegen hem aan te leunen en omgekeerd, want in de Hoff is het alleen-zijn in de natuur de afleiding. Er is meer dan genoeg te doen, maar toch.

De Nomade is ondertussen uitgelezen. Het is de opvolger van de Camino. Ik kreeg het gevoel een format te zien, dat in haar vorige boek ook gebruikt was. Het kostte moeite me te verplaatsen in de beschreven locatie. Onbekend gebied uiteraard. Het plot warrig en toch voorspelbaar. Nu door met Krekel, waar ik ineens een sprookje doorheen zie schemeren. Nee, ik verklap niet welke. Dat zou de spanning wegnemen.

Na zoonlief ben ik de kringloop binnengewipt. Doelloos een beetje struinen tussen de kleding, de uitgestalde waar en de meubeltjes en resoluut langs de boeken gelopen. Bewust, want eerst moet de stapel ‘nog te lezen’ slinken. En dat doet het. Traag maar gestaag.

Het wil vannacht maar niet lukken. Er kloppen allerlei wereldproblemen aan mijn deur en vragen om mijn aandacht. Maar ze zijn onheilspellend en veel te omvangrijk om te bevatten. Rond vieren, negen over om precies te zijn, snavelt de merel zijn ochtendtrillers het zwerk in. Het is een troostrijk geluid, een geluid van alle tijden.

Het leidt me naar de nachtdiensten op KNO in het oude gebouw van het Academisch ziekenhuis in Leiden eind jaren zeventig. Tegen die tijd zat ik bij het open raam mijn rapport te schrijven. De mooie en minder mooie kanten van zo’n nacht, waarin altijd van alles gebeuren kon. Dat vroege uur alleen in het kantoortje was even een rustpunt in de hectiek. De merel en zijn ochtendzang brachten er balans in en nu weer.

Zoonlief had gisteren de auto nodig en dat zorgde ervoor dat er een mooie gelegenheid geschapen was om in alle rust alles op een rijtje te zetten. Vanaf mijn thuiskomst tot nu had ik me mee laten voeren door de waan van de dag. Zo’n moment van bezinning was zeer wenselijk.

Mijn immobiele kind was vandaag alleen, want de rakkertjes en zijn vrouw waren naar de andere oma, dus leek het hem gezellig als ik kwam eten. Ik beloofde hem om alvast in het voren een soep te maken, want dat was een wens. Omdat er een enorme hoeveelheid cherry-tomaten lag, koos ik voor harira met zelfgemaakte tomatenpulp. De rest was allemaal in huis. Ik hou van koken. Dit paste geheel en al in het programma van mij-tijd.

Het was heerlijk koel binnen, terwijl buiten de dertig graden werd aangetikt. Ik had het idee dat de voorspelde smog wel meeviel. Er stond nog altijd een windje. Af en toe wierp ik een blik op de televisie, waar de Amsterdammers hun asfaltfeest aan het vieren waren ter ere van het 750 jarig bestaan. Onze piepjonge hoofdstad deed qua grootte allesbehalve onder voor oude vestingen als Nijmegen en Utrecht. Het was een vrolijke bedoening ondanks de hitte. Iedereen wilde de kans grijpen om over de snelweg te lopen en geschiedenis te schrijven. Sommige luitjes liepen onder een kleurrijke paraplu. Helemaal geen gek idee. Met deze hitte en de ongenadige zonnestralen is er veel te zeggen voor een baldakijn boven je hoofd.

De tomaten waren aan het pruttelen, de vaat was gedaan en de was opgehangen. Tijd om het nieuwe boek te bekijken wat we met de biografie-club hebben uitgekozen. ‘Het Kwartet’ van Claire Mac Cumhaill & Rachael Wiseman met de ondertitel: Hoe vier vrouwen de filosofie opnieuw tot leven wekten.

‘Het Kwartet is een prachtige groepsbiografie van vier briljante vrouwen die niet alleen ideeën met elkaar deelden maar ook huizen, sofa’s, schoenen en zelfs geliefden. In de wanorde van de oorlog en van de jaren daarna schiepen de vriendinnen een manier van ethisch denken die ons vandaag de dag nog steeds veel heeft te bieden.‘ staat er op de achterflap. Het lijkt me een onderwerp dat voor nu ook heel heilzaam kan zijn.

Er zeilde een luchtballon voorbij die precies de ondergaande zon ving. Terug naar de keuken. De Harira krijgt vorm met Ras el Hanout, de uien, de tomatenpulp, de gedroogde kruiden, de kikkererwten en de bouillon. De hoeveelheden zijn zoals gewoonlijk geschikt voor een weeshuis.

De merel fluit nog altijd. Tijd om wat verloren slaap te sprokkelen

Het werd niet alleen een wandeling door dat prachtige bosrijke gebied, maar met het ophalen van de herinneringen en het aanroeren van waarachtige gevoelsonderwerpen ook een wandeling door het verleden. Direct al bij binnenkomst was er een opmerking die duidelijk maakte hoezeer ik haar gemist had, hoe goed we het samen hadden en hebben als duopartner en als vriendin. Een van die olijke noten, die door ons hele gesprek heen geborduurd zitten en zo heerlijk eigen voelt. Ons kent ons. Jawel, echte zielsverwantschap.

Ze had een route uitgestippeld die ik aankon, maar eerst was er koffie met enorme schuimkraag, die we langzaam genietend oplepelden, net als de verhalen om de te lange tijd van gemis te overbruggen.

We kuierden en soms stonden we even stil, om op adem te kunnen komen als er sprake was van een hochie. Ze ving me op toen de schoen bleef steken achter een omhoog staand randje van een stoeptegel. Zo hadden we elkaar jaren opgevangen bij elk schurend randje van het bestaan. We haalden herinneringen op aan de projecten die we samen hadden bedacht, maar konden ook even stil blijven luisteren naar de vogels om ons heen en ze vertelde dat bosbaden zo heerlijk was, het Japanse Shinrin-Yoku waarbij je jezelf onderdompelt in de natuur, een bijzondere meditatievorm waarbij je stilstaat bij de specifieke geuren van het bos, de kleuren, de frisse buitenlucht, het ritselen van de blaadjes, het fluiten van de vogels.

Heel herkenbaar en iets wat Lief en ik in Hongarije dagelijks doen, Lief zelfs nog intenser dan ik, omdat hij soms in moet grijpen in weelderige groei. Het herinnerde me aan een wandeling die ik ooit maakte met een kennis, waarbij we afgesproken hadden niet te praten. Het heeft net zo’n effect, want je beleeft de aanwezigheid van de natuur intenser.

Bij het boscafé streken we neer en na een poosje kwam een vriendelijke vrouw de bestelling op nemen. Het personeel bestond voor een groot gedeelte uit mensen met een beperking. Enthousiast in hun verantwoordelijkheid en vrolijk. We zaten op het terras vlak bij de ingang naar het buffet en een van de vrouwen keek ons iedere keer als ze langskwam stralend aan en vroeg of we het naar ons zin hadden, of het smaakte en meer van dergelijke opbeurende opmerkingen.

Nu konden we nog verder de diepte in, want als er iets is wat troost vermag zijn dat de uitgesproken momenten. Samen, op het terras, te midden van anderen en toch heel intiem, wij tweeën.

Terug waren er in mijn beleving nog meer hochies, maar het kon ook komen omdat de zon ongenadig en rechtstandig de straat bescheen zonder ook maar een schaduw te trekken. Kuieren, even pas op de plaats en weer een stukje kuieren.

We dronken nog een kop thee, manlief kwam erbij en samen vertelden ze wat een geweldige keuze het was geweest om de randstad te verlaten voor deze plek, temidden van die heerlijke bos en hei waar naar hartelust gefietst en gewandeld kon worden.

Rond een uur of twee stapte ik op met een hartelijke omhelzing en een belofte voor de herhaling. Nog geen files, dus waagde ik de snelweg, waardoor ik aan tijd won en even bij zoonlief aanwipte, die een gigantisch zwembad in zijn tuin had staan. De kleine Njong, inmiddels bijna klein af, sliep de slaap der onwetenden. Zijn zus en moeder zaten beneden onder het overdekte terras te knutselen, te werken en bij te komen van school. Het was een wisselen van de wacht, want even later kon ik met zoonlief een aantal zaken doornemen. Zo heerlijk om ze weer te zien.

Het slaapje duurde lang, dus ik beloofde volgende week nog eens langs te komen maar langer, om samen met elkaar bijvoorbeeld een hapje te eten. Prompt belde zoonlief toen ik naar huis reed, dat de kleine me nog even wilde zien, voordat ze alle vier het zwembad in zouden springen. Even wachten tot ik op de bank zat, maar daar werd ik dan ook bedolven onder telefoonkusjes en met een grote grijns. Heerlijk. Zo’n dag dus…Met gouden randjes.

Het was me het dagje wel. Bij zoonlief trof ik eerst volmaakte rust. De kleinste lag nog lekker te slapen en schoondochter was samen met de middelste de oudste van school aan het halen. We hadden ruim de tijd om bij te praten en zijn oorlogswonden uitgebreid te bestuderen. Hij is er inmiddels van overtuigd dat voetbal oorlog is, later dan, als alle spieren en banden niet meer zo soepel willen regenereren. De pijn viel hem tegen, hij had er lichter over gedacht. Het was fijn even zo samen te zijn.

Toen de twee rakkertjes binnen kwamen waaide er een hele andere wind door de kamer. De oudste was verongelijkt van school gekomen en wilde even helemaal niets. Het was nee in alle toonaarden.

Het was voor het eerst dat ik steeds tegen mijn beperkingen aan liep. Niet snel even iets kunnen pakken, niet bukken, niet achter ze aanrennen waar dat soms wel nodig was. Het is een handicap en als paps dan ook nog immobiel op de bank zit en hoogstens alleen kan strompelen met krukken, zie ze dan maar eens in bedwang te houden. Niet te doen. Ik dacht aan mijn eigen vijf en het feit dat je ogen, oren en handen te kort kwam om ze in het gareel te krijgen, maar conform de tijd waren ze op nog vollere sterkte aanwezig. Het stond me nog helder voor de geest. Zijn lieve schatje holde van hot naar her.

Het enige wat te doen viel was te sussen en af en toe een hartig woordje te spreken met deze of gene, want de oortjes stonden verkeerd en daar hielp geen lieve vader of moedertje aan. Alleen als er getroost moest worden, omdat er ergens een miniem wondje was opgelopen ter grootte van een speldenprik, was ik in beeld. Hè gelukkig en de toverkusjes op de ‘wond’ hielpen ook nog steeds.

Moeders mocht in haar eentje op pad. Even de vrijheid in, want het was allemaal wel pittig natuurlijk. Ze ging voor een parasolvoet maar kwam met heel veel andere dingetjes weer terug. Kringloopje gepakt. Haha.

Zoonlief en ik hadden het rijk alleen met de drie rakkertjes. De kleine meid was inmiddels ook wakker geworden en wilde in eerste instantie helemaal niets weten van die digitale oma. Maar de komende weken gaan ze me wat vaker zien en dan loopt het wel weer los, is de ervaring. Ik stond op het punt om spaghetti te gaan maken, toen moeders weer thuiskwam. Maar ze zou op poffertjes trakteren, want dat hadden ze al heel lang niet gegeten. De oudste ging minutieus aan het stofzuigen en de jongste ontdekte een manier om heel handig speelgoed op te zuigen en op tafel te leggen. Ze schaterde iedere keer als het lukte. Het was een koddig gezicht. Met moeders lekkernij werden het drie zoete schatjes, van binnen en van buiten. Als de katjes muizen dan mauwen ze niet

De weg naar huis was druk. Mijn kruip door-sluip door weggetjes doen het nog altijd prima. Thuis in alle rust op de bank even bijkomen om kalm de dag nog eens te overpeinzen. Dat is het fijne van op bezoek gaan. Je kan altijd terug naar je eigen stille veste.

We moesten in Oud-Zuid zijn en de lieverd naast me had een half leven juist daar op school gewerkt. Ik zwaaide prompt te vroeg een straat in, maar daar was mijn reddende engel in nood, want anders dan de tomtom aangaf leidde ze me door de wirwar van straatjes recht naar een mooie parkeerplek en konden we wandelen naar een stukje verderop.

Iedereen had de dikke ‘Greet Hofmans’ meegesjouwd. Het duurde even voor ook de laatste van ons groepje er was, zij had een bus gemist. Onder het genot van liters thee en kletskoppen namen we de schrijver van het boek Han van Bree en zijn onderwerp onder de loep. We waren het unaniem eens over het feit dat het boek wel een tikkeltje dunner had gekund en dat er erg veel namen in stonden, maar over het algemeen waren we toch wel gunstig gestemd omtrent de grondigheid van de schrijver, alle foto’s die in het boek stonden en die zorgden voor het verlevendigen van de details.

Nergens maar dan ook nergens was deze vrouw uit geweest op eigen gewin en had ze als een orakel altijd een positieve aanmoediging gegeven. Een van ons vertelde dat iemand in haar omgeving had gezegd, dat er in elk leven eigenlijk een ‘Greet Hofmans’ zou moeten zijn. Je wilt allemaal wel bevestiging en aanmoediging krijgen. De mensen uit haar omgeving, haar rol in het paleis, de conferenties die daar uit voort vloeiden werden uitgebreid besproken. Verbazingwekkend bekende namen zaten onder de deelnemers, maar dat kon ook aan het spirituele klimaat liggen van dat moment met, onder andere, de opkomst van de parapsychologen. Haar eigen wensen zouden naadloos passen als kritische noot op het huidige beleid. Ze was erg humaan in die zin. Onze vage negatieve ideeën over deze vrouw hadden we allen bijgesteld, ongeacht of je het eens was met de door haar ‘opgedragen’ rol.

De terugweg verliep tot Utrecht soepeltjes, daarna moesten we vooral file ontwijken, wat wel glorieus lukte op het laatste stukje na.

Tijd voor de tweede boekenclub met het boek van Lieke Marsman: ‘Op een andere planeet kunnen ze me redden’. We reden met vieren vanaf de carpool naar het kleine dorp midden tussen de weilanden. Het was een warm weerzien midden tussen de dahlia’s en de bloeiende lavendelstruiken. Buiten moest er eerst grondig bijgekletst worden. We moesten toch wachten op de laatste die een half uurtje later zou komen. Thee en koffie, madeleines of chocoladekoekjes met later een uitgebreide borreltafel om de inwendige mens te versterken en toen we compleet waren, het boek van Lieke Marsman.

Stof tot praten genoeg en een onderwerp waar je sowieso de diepte mee inging, namelijk het thema Leven en Dood en haar gedachten daarover. Er kwam van alles voorbij, wat niet anders kan als ieder na gaat denken over eigen leven, eigen lijden en de dood. Wat betekent het voor je partner, de kinderen, de omgeving, hoe het te verwerken. Niemand weet wat er in je hoofd gebeurt bij zo’n zwaard van Damocles boven je hoofd, als hoop en troost zich voedt met allerlei nieuwe gedachten, die je daarvoor nooit hebt gehad. In het geval van Lieke over God en genade, kwantummechanica en christelijke denkers.

Hoe staan we daar zelf in.Denken we na over het moment dat er afscheid genomen moet worden en hoe willen we dat dan. Vragen waar lang over door te bomen valt. Er zijn zoveel wensen, als er mensen zijn. Als je voor de kleine kring kiest, benadeel je dan iemand of niet of vier je de dood groot en is dat dan een meerwaarde en zo ja, voor wie. Stof te over om nog lang over door te denken. Naar mijn gevoel is een ding zeker. Maak het bespreekbaar. Het geeft lucht.

Wat is het toch altijd fijn als je je kan laten vertroetelen. Een ligstoel met massage terwijl je haar door zachte handen wordt gespoeld met heerlijk lauwwarm water. Daarna een kop thee met een brownie met een paar stukjes gember erop, terwijl de natuurlijke kleurtjes als poeder door elkaar worden gemengd en aangelengd met water. Ingekwast en dan anderhalf uur volmaakt op jezelf aangewezen mogen zijn terwijl het haar in een zilverkap gaat. Kostbare mij-tijd.

Anderhalf uur om weg te dromen, verhalen te lezen in glossy’s die je nooit koopt. Het tekendagboek met fineliner bij te werken en ver weg te reizen in je hoofd. Dat voelt goed. De kleuring wordt gecontroleerd en tien minuten later mag het worden uitgespoeld. De Koreaanse stagiaire krijgt die opdracht mee. Opnieuw een hele fijne, grondige, maar zachte aanpak met het uitspoelen van de kleur. Er wordt behoedzaam een crème in gemasseerd en daarna föhnt ze het droog.

We hebben een klein gesprek. Ze leert Nederlands met Duo-Lingo en ik zeg dat ik Hongaars aan het doen ben. Dan vertelt ze enthousiast dat ze in het najaar naar Budapest zal gaan. Het schept een band. Ik wissel op haar vraag wat Hongaarse woorden uit. Ze vindt Nederlands net zo moeilijk als ik Hongaars. We keren terug naar de haarperikelen. De kleur zit er prachtig in en de krullen veren op. Ik maak een nieuwe afspraak met haar, terwijl er iemand meekijkt en volgende keer knipt en kleurt ze mij. Spannend voor haar, maar ik heb er wel vertrouwen in.

Onderweg naar de parkeergarage, die ik tot mijn vreugde heb ontdekt, elf minuten lopen en driekwart minder duur dan op straat parkeren, loop ik door het Grifpark en langs de geveltuinen van de huizen in de wijk. Prachtige bloeiende planten staan er. Een gele abutilon, een prachtige volle struik met talloze gele bellen, en een plant die hot lips wordt genoemd maar van oorsprong een salvia is. Iets verderop bloeit een enorme hydrangea. In het griftpark loop ik langs de bloementuin vol kleur en waarschijnlijk ook geur, want ik zie de lathyrus. Wat een cadeau.

Ik was 7,20 kwijt voor tweeëneenhalf uur parkeren in de binnenstad. Eindelijk een makkelijk te bereiken garage voor weinig. Thuis had schone dochter alle voorbereidingen voor het eten getroffen en was dochterlief er met Dribbel, een klein beetje voor de niet-vierende jarige en een klein beetje voor mij. Haha. Dribbel was op schoolreisje geweest naar Oud-Valkeveen en was eigenlijk bijna aan het eind van zijn latijn.

Zij bleven niet eten, maar andere dochterlief kwam met het hele gezin. Knellende armpjes van tante Pollewop en de filosoof om me heen. Zo fijn om weer samen te zijn. Er werden cadeau’s uitgewisseld en we konden aanschuiven. Een luxe dat ik niets hoefde te doen. Er was heerlijk gekookt en vooral de pasta met rode saus ging er bij de kinderen in als koek. Al met al toch een verjaarsfeest.

Daarna met de benen op de bank in rust alles nog eens overpeinzen. De reis, de overgang van daar naar hier, het verschil en de bulk ellende op het nieuws. Lief stuurt een foto van de rode kersen en de frambozen in de Hof die er dus al stonden. Geen probleem, met de extra struiken staan er zo meer. De ruimte is er. Straks naar de bioclub en eerst eens speuren naar wat ik over Greet Hofmans heb opgeschreven in mijn blogs. Het is al wat weggezakt dus is een opfrisbeurt gewenst.

We staan voor het raam in het oude huis en kijken uit op de achtertuin beneden ons. De deur staat open. Het is een heerlijke zomerse dag en de zon laat zich van haar beste kant zien. In de vensterbank staan drie bronzen musjes dicht bij elkaar. Tegen het blauwe zwerk scheren ranke snelle gierzwaluwen en we luisteren naar hun hoge schrille gieren. Ze kijkt ze na als een groepje al dartelend voorbij scheert. ‘Hier hou ik zo van,’ zegt ze en daarmee zet zich dit moment voor altijd vast in mijn hoofd. Het is bijna de dag waarop het afscheid komen zou.

Er staat een kleine bronzen mus uit de vensterbank voor het oude enorme computerscherm op de werkkamer hier. Met het beeld in mijn hoofd dat erbij hoort en al die andere mooie momenten samen waarin we stukje bij beetje afscheid namen van elkaar, en voor haar, van de natuur om zich heen, vormen ze haarfijn en scherp de herinnering. Voor eeuwig. Bram Vermeulen zong het zo mooi. ‘En als ik dood ben, huil maar niet. Ik ben niet echt dood moet je weten. ‘T is maar een lichaam dat ik achterliet. Dood ben ik pas, als jij me bent vergeten.’

Gisteren liep ik door de supermarkt en genoot alleen al van het zien van al die vertrouwde producten en tegelijkertijd viel de enorme verscheidenheid me op. Wat een luxe. Pastasauzen in alle smaken. Ze staan er rijen dik, twee schappen vol. Keuze te over. ‘Keuzestress’ zou Lief zeggen. Ik zoek naar het vertrouwde van daar en hier. Het maakt niets uit, omdat de meest basale simpele variant er bij beiden is en garant staat voor een even lekkere saus als de meest ingenieuze. Waarom men voor een steeds groter wordende verscheidenheid kiest, blijft verwonderlijk. Het maakt de keuze niet makkelijker als je er gevoelig voor bent.

Vandaag is zoonlief jarig en dat brengt me altijd weer terug in de tijd, bij het moment, dat we, alledrie werkzaam in de onderbouw, de directeur zouden gaan vertellen dat we toevallig tegelijk zwanger waren en ook nog rond dezelfde tijd zouden bevallen. De hele onderbouw in een keer uit het zicht verdwenen. Hilarisch en schokkend tegelijk. Het baarde ons ook zorgen. Wie zou dat stokje van ons overnemen en waren dat dan ook Jenaplanners. De zorgen voor de directeur waren groter, want die moest het gaan regelen. Qua bevalling kwam de tweeling van vriendinlief een maand te vroeg, een dag voor zoonlief zijn opwachting maakte, en twee maanden later was de derde bevalling een feit.

Het is goed gekomen. Ik keerde na twee jaar terug naar dezelfde groep en moest wel slikken toen ik merkte dat er in essentie toch nog veel veranderd was, maar van lieverlee viel het terug te draaien of te verbeteren.

De koffers zijn uitgepakt, de boeken staan op hun plek, het stof is van Agaath gewassen en vanmiddag is mijn haardos aan de beurt. In de vroege avond komt er een kleine delegatie familie op bezoek. Schone dochter maakt een hapje klaar en in bescheiden mate vieren we zoonlief zijn jubileum. De tijd vliegt net zo snel als de zwaluwen scheren.

Lief heeft een mooie mindset gemaakt doordat voor- en achterland vloeiend in elkaar op aan het gaan zijn en het één geheel aan het worden is. Voorheen was er altijd een scherpe scheidslijn. Hij zal de voortgang middels foto’s tonen, zo kan ik er toch van meegenieten. Het is fijn en een mooi vooruitzicht, dat het ‘straks’ een grote Hof zal zijn. Een kwestie van de lange adem. Dat dan weer wel.

De nacht was zoals alle eerste en enige nachten in een hotel. Wennen aan het uitzicht, een licht zoemend geluid van de ventilator, raam iets en niet te ver open, zoals geboden is op een aanplakvel op het raam in alarmerend rood. Het zorgt er altijd voor dat ik rond drieën klaar wakker ben en dan om de gedachte-stroom te stelpen, Hongaars ga leren. Het werkt als een soort ontspanning. Veel is herhalen, want ik doe dit, op drie dagen na, bijna een jaar lang iedere ochtend en nog zit de vermaledijde constructie niet in het hoofd. Woorden wel hoor. Ik ken er heel veel, maar al die vervoegingen. Terwijl het hoofd zich daarover breekt, ontspant het lijf.

Gelukkig val ik doorgaans daarna in slaap en wordt dan toch verkwikt wakker. Ik lees in de gegevens van het hotel dat het ontbijt op zondag vanaf half zeven wordt geserveerd, dus rond kwart voor acht zit ik aan tafel. Er is breed uitgepakt met allerlei lekkernijen. Niet te geloven. Bij mij gaan dan altijd direct de gedachten uit naar het tijdstip dat het ontbijt is afgelopen. Wat gebeurt er met al die uitgestalde waar. Wordt het aangevuld en de volgende dag weer gebruikt, is het nodig om zoveel luxe uit te stallen. Ikzelf ben sober met mijn ene broodje kaas, een minicroissant met jam en twee koppen capuccino, maar sommige mensen lopen tot wel vier keer toe naar de heerlijkheden toe. Wat ik mis zijn de crackers. Zo’n enorm aanbod en toch nog wat te missen. Ik hoor mijn moeder zeggen: T’is ook nooit goed of het deugt niet.’ En dat kan ik alleen maar beamen. Maar ik heb niet geklaagd en het feit vrouwmoedig gedragen.

De reis was opnieuw een zonnetje. Weliswaar twee files, die in Duitsland met regelmaat uit de lucht komen vallen omdat er niet altijd matrixborden zijn. Ze zijn te verwachten in het drukke Ruhrgebied, dus is de geest extra alert. Rond drieën reed ik bij Arnhem het land binnen en dan gaat het voor je gevoel op een sukkeldrafje verder, richting huis.

Zoonlief had in de ochtend al geappt hoe laat ik terug dacht te komen. Tussen drie en vier had ik geantwoord. Klokslag vier uur was ik er. Zoon sjouwde de koffers. Ze hadden goed op het huis gepast en het tot in de kleinste hoeken schoongemaakt. Het zag er allemaal spic en span uit. Zo groot, zo ruim, zo licht, wat op zichzelf opmerkelijk is, want het huis in Hongarije is drie keer zo groot. Het komt door dat lichte van een bovenwoning, iets wat ik altijd bijzonder heb gevonden. Nergens valt er zoveel lucht in alle toonaarden te bewonderen dan hier, hoog en droog.

Er is een alarmerende brief over de auto en een slangetje, wat niet correct zou kunnen zijn. Vandaag maar eens de garage bellen wat het euvel is. De rest van de post is vooral veel lekker leesvoer. Een stapel groenen, de Zin en wat bedelbrieven. Ik kom de dag wel door. Morgen is zoonlief jarig, maar hij viert het niet. ‘S Middags staat er een afspraak met de kapster. Ondertussen kan ik even bedenken, hoe er stiekem te verwennen valt. De dag daarna zijn er twee boekenclubs. Bij het horen van mijn komst was de agenda binnen de kortste keren aan het vollopen. De rem erop heb ik nog niet kunnen vinden. Dat is voor later.

Zo. Ook deze nacht kende haar wen-uren. Ik probeer nog wat slaap in te halen nu het hoofd leeg geschreven is. Het uitzicht is als vanouds met een reversibele zonsopkomst in de spiegelramen van het grote kantoor. Door het open raam koert dikke Dollie duif en fluit de merel haar lied. Geen wielewaal, geen nachtegaal, die zijn voor Lief die ik node missen zal. Alle drie trouwens.

Vanmorgen ging de wekker af toen ik al lang en breed een douche nam. Altijd een beetje de kriebels bij het opstarten van een reis. Lief had koffie gemaakt. Ochtendritueel, medicijnen en de joghurt erin en gaan. Drie koffertjes, dus plek zat. Dikke knuffies. Tot gauw. Ook niet te heftig maken.

En op pad. Zon scheen uitbundig. De wegen waren zaterdags leeg. Oh, ik hou van het weekend. Heel Hongarije en heel Oostenrijk ook waren uitgestorven. Nou ja, er reden wat einzelgängers en tot mijn verbazing ook nog wat vrachtwagens, maar ook niet meer dan dat.

Mijn hotel was net een 100 kilometer verder dan normaal, maar dat had ik gedaan om de laatste dag door Duitsland heen wat kalmer aan te kunnen doen. Te beginnen met een ontbijt. Rond drieën kwam ik aan in het dorp en met het zoeken naar de parkeergelegenheid van het hotel in een grote winkelcentrumgarage was het even uitvogelen, maar om vier uur stapte ik de kamer binnen. Eindelijk even bijkomen en de familie en lief op de hoogte stellen.

Het uitzicht op een blinde muur maakt makkelijk. Kalm verpozen op de kamer en de berichten volgen over Israel en Iran. Tussendoor de nodige hazenslaapjes. Morgen is er weer een dag.

Vanmorgen om kwart voor vijf liepen Lief en ik samen naar het achterland, waar het begin van de voedselhof is gemaakt. De laatste dag samen, want morgen reis ik af. We hebben de koffie meegenomen en zitten vlak bij de poort om te genieten van de zonsopkomst. Achter het Mecsekgebergte verschijnt een vuurrode zon. Langzaam ontwaakt het land, terwijl de zomertortel zachte krasgeluidjes maakt in het struweel. Een vredig tafereel. We zitten samen ruim een uur te genieten op de meegenomen stoelen en zien de zwaluwen komen, de merel begint aan een ochtendlied, de wielewaal laat zich horen en een grote reiger vliegt statig voorbij. De rode gloed verandert langzaam in goudgele warmte. In de verte blaft een hond. Het is goed zo.

Daarna probeer ik nog wat te slapen, maar de buurvrouw heeft een man op bezoek die het hek schoonkrabt en ondertussen met luide stem praatjes aanknoopt met een aantal voorbijgangers. Goedlachs en overduidelijk in zijn hum. Het hek beslaat de hele voortuin. Het gekakel houdt nog wel even aan. Ik kan er geen woord uit ontcijferen want het blijft acacadabra ondanks mijn lessen. Zo lastig ook, deze taal.

Vandaag pak ik de koffers in. Een boekenkoffer, een hotelkoffertje en een grote koffer voor de kleding, die ik hier weer nauwelijks gedragen heb, maar wat ik iedere keer meesleep voor ‘jekannieweten’. De schilderspullen laat ik hier. In die anderhalve maand komt er niets van, dat weet ik zeker en dan zijn we hier weer een tijd. Het grote doek van oma met kleinkind is af en kan in de kamer worden opgehangen. Dan heeft Lief weer wat nieuws om naar te kijken

Op internet barst de reeks ‘geslaagden’ los. Heel veel kinderen van mijn groep komen langs. In die lieve opgeschoten koppies filter ik het kind uit dat ik onder mijn hoede had. Niets veranderd als je goed kijkt. Ik sluis mijn gedachten naar de groep waar ze inzaten. Zo heerlijk om weer even terug op school te zijn. Te weten dat je eigen waarden in hun rugzak zitten is een groot goed. Het zijn er zoveel en ze zijn me allen even lief.

Zoonlief belt op. Hij is onderweg naar zijn tweelingbroer, die eergisteren onder het mes is geweest en nu met een gerestaureerde voetbalknie aan het revalideren is. Gelukkig zijn zijn schoonmoeder en een zus van mijn schone dochter achter de hand om te helpen. Met de drie rakkertjes in huis is het lastig om mobiel niet over grenzen te gaan. Het gaat vast goed komen. Maandag kan ik er in ieder geval een kijkje nemen.

Zo’n laatste dag is altijd dubbel. Afscheid is nooit leuk maar er staat een weerzien tegenover. En het is voor niet al te lang want eind juli trekken we er samen op uit naar Slowakije. Een week op de camping waar we echt zin in hebben. Ben benieuwd hoe we dat gaan ervaren. We hebben er weliswaar een caravan gehuurd, maar het zal toch even wennen zijn. Vroeger hebben we samen altijd primitief gekampeerd en dit is veel luxer met eigen toilet en douche en er is iemand, die daarna alles weer spic en span zal afleveren. Dat is eens wat anders dan een sheltertje zonder grondzeil. Maar toen waren we nog piep.

De man is nu het hek van de buurvrouw in de verf aan het zetten. Die is nog wel even bezig. Ik stort me op de koffers.

Op internet lees ik dat antiquariaat Colette in 2021 is gered door zes boekenliefhebbers uit Den Haag. Samen met zo’n 100 vrijwilligers runnen ze de volgestouwde winkel in de Reinkenstraat. Ze publiceren artikelen aan de hand van iets wat ze tegenkomen in de boekwinkel of als er bijvoorbeeld een nieuw boek uit komt dat de moeite van het vermelden waard is. Zo worden evergreens, interessante vindsels en boeken onder de aandacht gebracht. Zes gelijkgestemde zielen. Ter behoud van de winkel hebben ze een vereniging opgericht. Colette is te vinden op Instagram.

Als ik het interieur van de winkel zie, schiet me ineens een tafereel uit het verre verleden te binnen van een lange donkere gang met stapels kranten. De deur naar de kamer ging nog maar net open en daarachter lagen eveneens stapels kranten en boeken hoog opgetast. Het was het huis van een man die ik leerde kennen tijdens de algemene volksdansavonden en die gespecialiseerd was in Griekse dansen. Hij was geen prater maar we schreven elkaar brieven. Misschien omdat we allebei lezers waren. Het beeld is vaag. De herinnering zal moeten worden scherpgesteld, maar ik weet niet of dat nog mogelijk is. Er ligt een stoffige waas overheen, net als in dat huis eigenlijk.

Hij was een aimabele man en eigenlijk ook een beetje een zonderling en straalde een tikje eenzaamheid uit, ondanks al die gezamenlijke dansavonden. Hij stelde bandjes voor me samen van Grieks Macedonisch muziek. Wonderlijk dat hij temidden van zo’n druk bezocht festijn alleen bleef. Het is dé manier om contact te maken die maandelijkse volksdansavonden. Toute Utrecht kwam er dansen en iedereen danste naast iedereen. Het maakte niet uit hoe jong of oud je was, lang, dik, dun, klein, kleur of niet, geen probleem. Volksdansen is verbinding.

‘Kom naar het boeken-labyrint’ zegt het artikel over Colette. Zo ziet het ook uit. Hoge kasten vol, maar ook bergen boeken, stapels boeken, waartussen veel creativiteit. En de beheerders zijn boekenwurmen, journalisten, werkzaam in de media of het onderwijs en allen wonen ze in Den Haag. De oude eigenaar had een briefje op de ruit geplakt en zo om overname gevraagd. Juist omdat het het charmantste winkeltje van Den Haag was, heeft de kern een reddingsplan opgesteld met als doel er een soort buurtfunctie van deze uitnodigende omgeving te maken. Er kwam een crowdfunding en men haalde het benodigde kapitaal voor de overname. Als culturele activiteit wilden ze schrijvers uitnodigen, Singer-songwriters laten optreden, voordrachten laten geven en koffie en thee schenken. Afgelopen mei was er nog een Dichters-top. Wat een prachtig initiatief. Er schijnen meer van dergelijke acties onder de boekenwinkels plaats te vinden, in Amsterdam en in Bemmel bijvoorbeeld. Het is alleen maar toe te juichen.

Boekenwinkels zijn vaak te mooi om uit het straatbeeld te verliezen en er is al genoeg van hetzelfde in de straten.

Hier in Hongarije heb je, buiten de grote winkelketens, alleen maar van die grappige, geheimzinnige winkeltjes. Ze zijn vaak piepklein of hebben nog een bovenverdieping en alles ligt er wel, maar min of meer kriskras door elkaar. Het is vooral het gemoedelijke dat het uitstraalt. Je bent welkom, kijkt rond en zie je iets van je gading, dan koop je wat en anders niet. Ook hier zijn er volgestouwde boekwinkeltjes met boeken en meer in de kleine uitstalling achter de ramen van die gekleurde gevels. Het oogt anders, het is kalmer en ook al kan een straat druk zijn, dan zijn ze zo breed, dat je dat niet echt in de gaten hebt. Het ademt nostalgie, een beetje vroeger en het straalt vooral rust uit.

Fietsen is hier een uitdaging. De wegen zijn zo slecht, dat het een bepaalde techniek vereist, heb ik gemerkt. Had ik na de eerste fietstocht nog een verstuikt staartbeentje, nu overkomt me dat niet meer. Ik benader elke oneffenheid een klein stukje van het zadel af. Geen gehobbel en gebobbel, staand op de trapper vang ik de meeste klappen en we rijden zoveel mogelijk op het meest gladde wegdeel als er geen auto, bus of tractor achterop komt

Maar wat is het heerlijk om langs die goudgele tarwevelden te rijden, waar groene hagedissen voor je uit schieten en snel de greppel induiken, waar roofvogels speurend boven onze hoofden zweven en bij elk dorp de honden luid blaffend gewag maken van deze vermeende indringers. Geen greintje spierpijn meer gehad na deze tocht van tien kilometer. We rijden elke weg in om er zeker van te zijn dat het eindwegen zijn die overgaan in beemd en bos. Het zijn er nog al wat. Vandaar kan je alleen lopend verder.

We speuren langs de typische Hongaarse erfjes, die vol liggen met van allerhande oude, versleten of vervallen gebruiksvoorwerpen en aanbouwsels, hier en daar wat kippen op het erf en daartussen weer wonderlijk goed onderhouden woonstedes. Het contrast kan erg groot zijn. We rijden langs dorpen met onuitsprekelijke namen zoals: Nyogotszenterzsébet, wat letterlijk ‘Sint-Elizabeth van de rust’ betekent.

Er wonen 240 inwoners. Ze wilden daar graag een bushokje, maar daar was geen geld voor. Wel voor een uitkijktoren, want dat is een toeristische ontwikkeling. Nu staat er een bushokje met een torentje erop en een ladder er tegenaan met negen treden. We zijn er niet alert op geweest, omdat er tegenover, naast de kerk, een houten Maria staat, of is het een Elizabeth. Ze trok onze aandacht in ieder geval. Volgende keer een foto. Door het gehobbel ben ik wel het voorste gedeelte van de koplamp kwijt geraakt, helaas. Dat wordt een ritje fietsenmaker.

Het mooie van het fietsen is de nabijheid van alles. Niet qua afstand, maar qua beleving. Je voelt de wind door je haren, de brandende zon op je vel en snuift de schone lucht. Hier ben ik aanmerkelijk minder benauwd dan in de Randstad en heb energie te over. Lief rijdt op zijn race-fiets en ik op de laagste stand van de E-Bike. Alleen op de terugweg had ik meer ondersteuning nodig. We zijn één met de natuur in dat overweldigende landschap, dat reikt tot aan de einder waar blauwgrijs het Mecsekgebergte opdoemt.

Thuis bekijken we de foto’s en ik laat Lief zien hoe hij het beeld op zijn toestel kan vergroten. Zo leuk om te merken dat er een nieuwe wereld voor hem open gaat. Die van de macrofotografie. Zijn telefoon kan tot 20x vergroten, nog veel meer dan dat ouwetje van mij. Als ik hem mijn bezig bijtje van dichtbij laat zien, gaat ie zelf aan de slag. Zelfs de structuur van de werkbroek komt duidelijk in beeld en ik herinner mijn eigen verbazing weer bij het zien van dergelijke mogelijkheden.

Het geeft extra veel voldoening, deels door zijn verwondering en deels door mijn herbeleving. Dubbel genieten dus.