Eergisteren, na het heerlijk verpozen met vriendinlief, reed ik langs de kringloop en besloot daar even een rondje te maken. Heerlijk snuffelen tussen de kleding en de boeken, vaste prik, en bij de tafel van nieuw binnengekomen.

Een lamswollen soort vest/halve omslagdoek van Anna in geblokt zwart/wit met franjes, waarbij ik een visioen duidelijk voor ogen had, van de wat kouder optrekkende zomer-en herfstavonden in de Hoff,, een basic wit t-shirt en en een zwarte wollen sjaal. Geen mooie kinderboeken dit keer, maar wel op de tafel een ‘Rechter Tie’ beeldje van porselein. Tenminste daar deed het me sterk aandenken. De ‘Rechter Tie-boeken’ van Robert van Gulik heb ik ooit verslonden en dit was het prototype van zo’n vredelievende en rechtvaardige rechter, met zijn inktpotje in de hand om het decreet te onderschrijven. Was er maar zo’n wijze rechter die zich boog over de wereldproblematiek, die zich daarover kon uitspreken.

In Nagypeterd nog steeds geen sein van het aanrechtblad. We knijpen ‘m een beetje. Lief wil alles in orde hebben voor ik die kant opga. En dat snap ik wel. Nu ligt er overal stof en rommel en blijft hij ruimen. In mijn hart hoop ik dat ik de reis kan maken, met al die verontrustende berichten. Hoe dan ook, ik ga, wat er ook gebeurt. Het verlangen om weer verenigd te zijn, is groot.

In de familie is het eerste achterkleinkind geboren. Broerlief heeft het net niet meer meegemaakt. Het is wel heel bijzonder dat schoonzus nu overgrootmoeder is geworden. Een sprookje, dat werkelijkheid wordt. Of verzint mijn beeldend vermogen dit nu. Er zijn natuurlijk veel meer overgrootouders op de wereld. In het Hongaars is er een leuk woord voor oma en opa. Nagymama en Nagypapa. (Letterlijk grootmama en grootpapa). Overgrootmoeder wordt Dédnagymama.

Over ouder worden gesproken, zuslief en ik hadden het laatst over het optreden van de koren in verzorgingshuizen en verpleeghuizen. Doorgaans is het repertoire nog steeds dat van de jaren ‘50 en begin ‘60. Stel je voor dat wij, en op onze leeftijd is iets dergelijks niet onvoorstelbaar, daar zouden komen te zitten-vooralsnog hoop ik van niet-dan hoop ik toch dat ik ze kan verleiden tot een lekker stevig rocknummer. ‘Aqualung’ van Jetthro Tull bijvoorbeeld of iets van dien aard maar ook Jasperina, Robert Long, Maarten van Roosendaal of Bram Vermeulen, al naar gelang het zo uitkomt, zodat het karretje in alle stilte de zandweg af mag rijden, langs de kleine bloempjes in het stille dal. Wij zijn daar mee vergroeid.

Gisteren was het een kalme dag, noodzakelijk, want morgen komt er weer een tuindag aan. Ik heb nog geen antwoord op het handige tomatenkweekkastje gekregen en ik ben benieuwd of beide dochters dat zien zitten.

Dochterlief aarzelt over de vakantie en dientengevolge van de ontmoeting in Novi Sad die we dan zouden hebben. Alles staat qua energieverbruik op losse schroeven en we moeten maar kalm afwachten. Focus op de kleine mooie dingen, raad ik haar aan. Mondiaal hebben we helaas niets in de melk te brokkelen, voorlopig.

Ik lees een positief bericht in de Groene over twee schaapskuddes op de Elspeterheide die ertoe zijn overgegaan om succesvol twee Kuddebeschermingshonden aan te schaffen. Naast de twee bordercollies, die de schapen bij elkaar houden, zijn er twee Spaanse Mastins aangeschaft. Het zijn rassen, die dezelfde oertaal spreken als de wolven. Daarnaast leer ik uit hetzelfde artikel dat de gecastreerde rammen met de bellen om de nek, die de kudde aanvoeren, ‘Belhamels’ heetten. Geen kwajongens dus, maar noeste en ijverige kwanten. Iedere dag een leermoment. Fijne focus.

Ik laat Lief mijn ‘Rechter Tie’ zien en hij is er ook verguld van. ‘Het komt op jouw werktafel hier’, beloof ik en een volgende queeste is een zoektocht naar een tweede exemplaar voor de werktafel in Nagypeterd. Altijd een reden om naar de kringloop te gaan.

Voor het eerst sinds lang was ik diep ontroerd door een programma op WNL over vier gepensioneerde, van oorsprong marokkaanse, mannen en drie jongeren, die allen hier geboren waren, maar ook Marokkaanse roots hadden. Ze waren allen op bezoek bij de man die in Friesland een bestaan had opgebouwd door de jaren heen, gekomen als gastarbeider, getrouwd en gebleven. Het was zo ontroerend om de wijze lessen aan te horen van de oudere mannen, veel ruimdenkender in hun geloof dan de jongere generatie, die verstrikt zaten in de strenge regels en wetten van het geloof nu. De jongste merkte terecht op, dat de oudere generatie veel moderner waren dan zij. Waarbij de oudere mannen aantoonden dat de islam in het geheel niet zo strikt en streng was als het op dit moment werd beleden. Zij predikten liefde in hun relaties en naar de kinderen toe, iets waar de jongeren naar bleken te hunkeren. Een Iftar maaltijd aan het eind, opgezet voor het hele dorp, gaf tenslotte de totale verbondenheid weer tussen de inwoner en zijn dorp. Iets waar hij diep door geroerd raakte. Het was prachtig om te zien.

Iets dergelijks hadden vriendinlief en ik ‘s middags ook ervaren. Een appje in de ochtend. Een afspraak voor volgende week stond er al, maar de dochter van vriendinlief was ziek geworden en of ik zin had, in plaats daarvan, om in de middag te gaan lunchen. Een thuiswedstrijd want we zouden naar Hajé gaan op de scheidslijn tussen Nieuwegein en Houten met een ‘Thijssiaans’ uitzicht op de uitgestrekte weilanden.

Natuurlijk doen we dat. Sneller dan gewoonlijk in de benen en precies op hetzelfde tijdstip kwamen we aan op de parkeerplaats. Een hartelijk welkom. Een paar keer per jaar treffen we elkaar, omdat we van elkaar houden, om bij te praten en om het leven te delen in al haar facetten, lief en leed. We hoopten op een plaatsje aan de buitenkant van het terras, maar die waren al vergeven. In het midden zaten we ook ruimschoots in de zon en hadden alsnog het uitzicht. Tussen de gasten aan de voorkant door, zagen we de springende hazen achter elkaar aan zitten en de konijntjes aan de zijkant van het hek dartelen en buitelen dat het een lieve lust was.

Er vielen geen stiltes. Er waren weer zoveel roerigheden in beider levens gebeurd, dat we vergaten om op de kaart te kijken en de vrouw die het terras onder haar hoede had, was al een paar keer tevergeefs aan komen lopen. Uiteindelijk besloten we toch de lunchkaart te bestuderen. Het eten was eigenlijk bijzaak. Vriendin leest de blog, dus was veel meer op de hoogte van mijn perikelen dan ik van de hare, al hadden we wel appcontact. We hadden allebei de nodige heftige zaken meegemaakt. Het samen praten erover verzacht, raad en advies van beide kanten ook.

Daarnaast genoten we van de weilanden tegenover ons en het dartele leven daar. Zodra er een tafel aan de voorkant leeg kwam, verkasten we daar naar toe om met een glaasje wijn de heerlijke ontmoeting af te sluiten. De reiger, die statig was komen aanvliegen, liep met langzame haast bedachtzame stappen richting wallekant en tuurde strak in het water op zoek naar een prooi. Twee keer had hij beet. Twee Canadese ganzen met hun zwarte lange nekken spiegelden statig in het water, pop-art terwijl U wacht. Boven ons was de lucht nog prachtig blauw maar de zon nam in warmte af. Tegen een uur of vier besloten we op huis aan te gaan, dit keer met de belofte dat we misschien in Juni weer een kunstkransje met vriendinlief Almelo erbij konden organiseren. We gaan het zien. Wie dan leeft, die dan zorgt.

Ik zal iets minder gehaast aan mijn relaas van de dag beginnen. Gisteren zaten er wel heel erg veel verschrijvingen in de blog. Te snel gemaakt en niet nagelezen. Een driewerf mea culpa is op z’n plek. Ik zal mijn leven beteren.

Om tien uur hadden de beide dochters en ik afgesproken. Best wel heel erg vroeg voor mijn doen. Toch sta ik dan ruim twee uur van te voren op, omdat ik in een kalm tempo de ochtendrituelen wil afhandelen en niets overhaast moet doen. Geef ik daar geen gehoor aan, dan gaat het de hele dag mis. Ken Uzelve.

Ik wachtte op het complex in de auto op dochterlief, die daar nog geen sleutel van heeft. Dochter twee belde of ze nog wat lekkers mee moest nemen. Wij keken elkaar aan en barsten in lachen uit. We hadden alletwee niet echt aan de innerlijke mens gedacht of tenminste de oudste had water klaargezet en net zo hard ook weer vergeten mee te nemen en ik heb er flauwtjes aan gedacht, maar niet gehandeld. We lijken op elkaar, dat moge duidelijk zijn. Of ze nog een thee moest meenemen bij het tuincentrum. Nee hoor, het is allemaal goed. Kom maar gauw. Zo gezegd, zo gedaan. Dus kwam ze met lauwe thee, pesticidebommetjes(druiven) en een broodje met kaas het terrein op, vlak na ons.

Wij waren inmiddels begonnen met de takken te slechten, die Lief nog van de twee wilgen aan de zijkant van het atelier had afgehaald. Kalm staken maken en de klein takken ruimen tot dochterlief kwam met die koek en zopie en de twee dametjes samen aan de achterkant van de tuin aan het werk gingen, terwijl ik in het zonnetje kalm doorging met snoeien, bundelen, vastbinden met wilgentwijgen en op de vuilniszakken leggen. Een mooi Zen-werkje voor mij, zonder gehijg en gepiep.

Ondertussen maakten we ook wat plannetjes. Wat wilden we van de tuin maken. Een groentetuin, een afdakje voor de bolderkar, een tomatenkastje, al dan niet geïmproviseerd, ergens. Aan het atelier was nog een goot waar een tweede regenton aan kon worden bevestigd. Broerlief had jaren geleden een vooruitziende blik gehad.

Vannacht werd ik middenin de nacht ineens geïnspireerd om te zoeken op het internet naar de mogelijkheden van zo’n tomatenkastje en vond er een, die makkelijk op te zetten was en prima geschikt voor het doel. Tegelijk wist ik ook wat ik met die grote composthoop moest doen. Verspreiden over het nieuw te maken groentebed, kleine takjes knippen van de vermolmde takkenrill en er tussen verspreiden, flink wat nieuwe aarde erop en ziedaar. Humus klaar terwijl U oogst. Perfecte oplossing voor het grote probleem van ‘Waar moet je met je compost heen’.

Daarna sliep ik als een roosje. Zo zie je maar. Het een inspireert het ander. Creativiteit is nooit weg, het sluimert en wacht op een prikkel. Ik heb er weer helemaal zin in. Het afvoeren was de laatste jaren een groot probleem door mijn immobiliteit, maar dit was te behappen. Zondag gaan we weer met elkaar aan de slag, dan zullen we al best een eind komen.

Dochters vertrokken rond twaalven om kinderen van school te halen en ik bleef stug doorgaan. Luisterde nog even naar de verscheidenheid aan vogels: De tjiftjaf, roodborst, winterkoning, glanskop, boomkruiper, keep, pimpelmees, koolmees, staartmees en de heggenmus. Een respectabel aantal, van wie maar zelden een geluid door mijn tinnitus heen brak. Lang leve de app. Omgekeerd lukt wel. Ik luister naar het geluid dat de vogel maakt en filter het uit de piep in de oren, dan hoor je het wel. Kwestie van herkenning.

Lief belde vanochtend. Keukenladen worden geleverd, op een frontje na. Nog niets gehoord van de bovenplaat. Kalmte zal U redden en tot zover.

Zo’n dag die verlummeld wordt. Het begon goed, met een uitgebreid videogesprek met Lief. Alles wat er nog aan open eindjes was over de aanbouw van de keuken en de nog te verwachten onderdelen kwam langs, de aanpak van het prieel en de zolder incluis. We wilden gewoon niet dat er een eind kwam aan dit digitale samenzijn. Maar ja, dan moet het toch maar. Nog maar twee of drie weken. We tellen af.

Er even tussen uit. Het was een beetje grijs en wilde nog niet opklaren, maar toen ik in Agaath stapte, winkte er af en toe een piezeltje zon door het dichte wolkendek. Ik had behoefte aan een klein wandeling en wat schoonheid, dus dacht ik aan de Botanische tuinen in de Uithof. Het was weer even zoeken, sloeg linksaf waar rechtsaf goed had geweest, maar met ijzeren heinigheid kwam ik er wel. Heerlijk om alleen daar al te zijn. Ik had de museumkaart op de telefoon gezet. Die is nl. altijd wel binnen bereik waar ik mijn tas nog wel eens thuis wil laten, als ik geen zin heb in gesjouw. Los van lasten liep ik de bekende route langs de moerasplanten en vermeed het eiland met haar ‘hoogtes’ in het midden. Moerasplanten zijn vreemde wezens. Ze komen bijna koboldachtig omhoog en beloven niets, tot ze eenmaal uitbotten en dan een pracht aan kracht vertonen. Maar zover waren ze nog lang niet. Het woud van de koboldjes dus met de kogelbloemen en witte moerasaronskelken. De laatste prijkten met blad en knop tussen de kogeltjes door. De dotter stond al in bloei.

Het bamboe-laantje met haar reuze bamboes verhieven schoonheid tot een ander peil. Beschutting voor scharrelde merels, op zoek naar een lekker wormpje. Hier en daar kwam ik een enkel andere natuurliefhebber tegen. Mijn doel was de vlinderkas waar de tropische warmte letterlijk en figuurlijk hun werk zouden doen. Laven aan schoonheid en warmte. Maar tot mijn grote teleurstelling was de kas dicht. Ze werd verbouwd. Wat een werk zal dat zijn. Geen idee wanneer ze weer opengaat. Niet goed gelezen. Ze wezen ons nog op de kassen in de Oude Hortus Botanicus in de Utrechtse binnenstad. Een goede optie, maar daar hadden ze de vlindertuin niet.

Door dan maar en niet over het pad maar over het gras langs de gracht waar ik iets verderop de Vogelobservatiehut wist. Even in de stilte. Geen andere bewonderaars gelukkig. Wel twee Boomklevertjes, die zich tegoed deden aan het voer vlak voor de ramen, dus goed te observeren. Parmantig keken ze in het rond, joegen pimpelmees weg en de vinken bleven sowieso al op afstand, scharrelden wat tussen de bladeren. De mussen speelden tak op-tak af, zoals het een goede mus betaamd. De kraaien hoog boven ons krasten hun verhalen tegen iedereen die dat horen wilde.

Richting uitgang. Even neerstrijken op het bankje tegenover het prachtige oude ford, dat in volle glorie te bewonderen is om vervolgens bij de uitgang nog even langs de te koop aangeboden plantjes te lopen. Akeleien te kust en te keur, een van die lievelingsen van mijn moeder. Niet te versmaden natuurlijk en kijk aan, ook nog papavers, Waar mijn moeder haar stadstuintje ook vol mee stond. Met de buit in een biologisch zakje naar Agaath, die geduldig stond te wachten en meer dan tevreden op huis aan. Een geslaagd uitstapje.

Ik kom een fragment tegen uit een van de blogs van toen ik nog volop in het arbeidsproces zat en lees mijn verlangen naar tijd en ruimte en vrij van ‘alles’ zijn. Bijzonder dat ik nu daar ben naar waar ik verlang en dat dat beloofde land bewaarheid is geworden.

April 2017: Twee boeken doemen op uit een van mijn oude dagboeken, die ik me niet meer kan herinneren. Het is het boek ‘Los’ van Tom Naegels en Bernlefs jongensoorlog. Van Bernlef heb ik meer gelezen en die staat me als schrijver na aan het hart. Tom is door de grijze hersencellen heen geglipt en als ik door mijn volgeschreven bladzijden naarstig speur naar een waardeoordeel kom ik het nergens meer tegen. Wel riep hij destijds kennelijk het verlangen op zo beeldend te mogen schrijven.  Het is heel bijzonder want het gebeurt me niet vaak dat een boek geheel verdwijnt in de mist. Het is een reden om het onmiddellijk op te speuren en te herlezen. Door de kaften van beide boeken, gaat er ergens een deur open en als ik wat bladzijden scan, schieten er situaties en taferelen omhoog en ik herken waarom ik destijds toch onder de indruk was van beide boeken. Tom Naegels schrijft de herkenning van het heden en Bernlef vooral die van het verleden.

De titel van het boek ‘Los’ is intrigerend. ‘Los van de liefde en de wereld, los van alles en iedereen’ staat er op de achterkant in witte letters te lezen. Hij schrijft over rellen in het beruchte Borgerhout, waar de wieg staat van het Vlaamse blok, zijn moeizame liefde voor zijn Pakistaanse vrouw en zijn socialistische oude grootvader, die door de verbittering is dolgedraaid tot een racistische getier van jewelste. Het is een mengelmoes van begrippen waar nauwelijks chocola van te maken valt of het zou de bitterheid ervan moeten zijn. Dat een verhaal als zand door de vingers kan glippen, de flarden blijven flarden en ik lees tussen het schrijven door losse bladzijden en weet dat in het hoofd geen beelden gevormd zijn van zijn personen, zelfs niet de kleurrijke bompa en dat dat vooral de hoofdoorzaak is van het oplossen in de mist van sommige boeken.

In mijn queeste naar deze boeken gleden mijn vingers langs nog een handvol die vaag bleven. Misschien te snel gelezen, te onbewust, te gretig om de letterhonger te stillen, dat herkende ik wel. Straks, neem ik me voor, straks ploeg ik door de drie boekenkasten om alles nog eens in handen te hebben en nog meer deuren te openen, die al langer gesloten zijn. Zoals in mijn hoofd beelden zich verdringen die allemaal vragen om geschilderd of geschreven te worden, en die doorschuiven naar later, in rust, in tijd, in ruimte. Los van de wereld om met Tom Naegels te spreken.

Op de bladzijde naast het fragment over de boeken staat toepasselijk een spreekwoord van Georges Braques, ‘Le progrès en art ne consiste pas à étendre ses limites, mais à mieux les connaître’: ‘Vooruitgang in de kunst bestaat niet uit het verleggen van grenzen daarvan.’ Doorgronden en daarmee de diepte induiken en niet zoals mij overkomen is bij het lezen van deze twee romans, honger te stillen in een verlangen naar veel in plaats van de bewustwording, het vormen en het eigen maken.

Er is nog een weg te gaan, vooropgesteld dat de tijd zal duren en het gehaaste leven eindig blijkt. Zelfs dat is niet voorspelbaar, maar kiezen kan altijd en dan is er nog een wereld te gaan, vrij van het heilige moeten. Free as a bird, ‘Los’ dus, helemaal ‘los’.

Ziezo. Even bijgeschreven. Ik had de laatste dagen de schrijfcursus op een lager pitje staan. Mijn hoofd stond er niet naar. Misschien is het te druk met allerlei bezoekjes of mis ik mijn Lief te erg. In ieder geval hink ik deze maand op twee gedachten en dan is concentreren op een derde een extra moeilijkheidsopgave.

In ieder geval zag ik gisteren het kroost weer op een soort familiereunie van de sterk uitgedunde familie van de vader van de kinderen. Bloemen voor de gastvrouw en gastheer. Er ontbraken wat kleinkinderen, en wat schone kinderen, een nicht en neef waren er helemaal niet, de gastvrouw en gastheer moesten rond half vier naar een ander belangrijk feest en een schoonzus en zwager van me namen de honneurs waar. Een beetje een vreemde middag maar goed om even bij te kletsen en te weten hoe de neuzen stonden in deze dagen. Daar was het heel geschikt voor. We zien elkaar, als het zo uitkomt, een keer per jaar. Vijf leden van het zeventallige gezin zijn al overleden en dan wordt de spoeling dun.

Lief heeft de grote tegelkachels uitgeprobeerd in Hongarije en de schoorsteen trekt als een tierelier. De jongste zoon noemde dit soort haarden ‘Rugkachels’. Op vakantie in Kecskemet hadden we er een in het huisje van een vriendin waar je rondom kon zitten met je rug tegen de verwarmde tegels, vandaar de naam. We poften er sparappels in uit het belendende bos. Dat rook heerlijk. De geur van nostalgie. Als ik mijn ogen dicht doe, ruik ik het nog.

Ik ben pannensets aan het bekijken voor de nieuwbakken keuken. Vrij van alles wat giftig is. Door de vele bomen is het bos nauwelijks meer te zien. Je raakt vanzelf het overzicht kwijt met al die namen die nog eens op elkaar lijken ook. De belangrijkste eis is vrij van giftige stoffen en dan volgen er een aantal, maar ja, het oog wil ook wat. Nog even flink alles tegen elkaar afwegen. Ze vinden altijd overal wel weer ergens een euvel, groot of klein.

Zoonlief heeft de auto mee, dus ik hou het rustig voor vandaag. Vriendinlief raadde me het Sieboldhuis in Leiden aan. Dit is de laatste week om de tentoonstelling Netsuke te bezoeken, mens en natuur. Eigenlijk niet te versmaden. Daarnaast is er tot zes september de tentoonstelling ‘Tokyo, Tokyo’. Vooral de eerste ziet er zo op het oog bijzonder boeiend uit. Wie weet, is er nog een gaatje van de week.

Zo vliegen de dagen voorbij. De snelheid zorgt ervoor dat ik lijstjes moet maken van wat er allemaal mee moet en wie ik nog allemaal bezoeken wil. Het is meer dan gewoonlijk, heb ik het idee, dus die lijstjes zijn geen overbodige luxe. Eigenlijk zijn de dagen en weken tekort. De Hoek staat er ook op, maar ik hoop dat ik dat red.

Volgende week is de boekenclub hier om over het boek van Adriaan van Dis te praten. Ik heb het in een adem uitgelezen, maar ik heb me voorgenomen om er nog een keer doorheen te bladeren. Juist omdat ik het, tegen sommige kritieken in, erg aandoenlijk vond. Het vorige boek dat niet iedereen mooi vond, ‘Waak over Haar’ van Jean Baptiste Andrea, is Lief nu aan het lezen. Een lieve vriendin en hij vonden het ook net zo prachtig als ik het vond. Het is de moeite waard om die verschillende manieren van ervaren eens nader te bekijken.

Hoera, de zon en de belofte van een paar warme weken. Misschien komt de tuin dan ook nog aan bod. Maar voor nu: Een nieuwe week, klaar om knisperend vers uit te pakken.

Het had de hele dag gemiezerd en gestortregend maar tegen zessen scheen de zon. Dat kwam goed uit, want dat was het tijdstip dat ik Agaath in stelling bracht, kostbare benzine ging tanken en zoonlief ophaalde om naar Utrecht te rijden. Het is een zegen om daar de weg te kennen, al hadden ze stiekem alweer een weg wat omgelegd naar de Daalse tunnel toe. Dat was niet ver van de plek waar mijn moeder ooit het eerste levenslicht had gezien. (De Eerste Daalsedijk).

Niet veel later laveerde ik de auto de parkeergarage in en zoonlief wist precies waar daar de meeste lege plekken te vinden waren. Handig zo’n wegweter. De Pauwstraat lag er hemelsbreed achter, doorklieft door de Oude Gracht, mooi Utrecht op haar best, ware het niet dat er verbouwd werd aan de werven onder het Rembrandt-theater en de oude Augustinuskerk met de jaknikkende engel van vroeger. De andere kant van de gracht was de moeite waard om te vereeuwigen.

Dochterlief zat er al. Liefdevolle begroeting en een paar seconden later kwamen de de oudste dochter en broerlief binnen. Hartelijk welkom, grapjes over en weer, een tafel voor zes, maar de jongste had zich ziek gemeld. Schone dochter bevestigde voordat ik vertrok dat hij de mannengriep had en derhalve dood ging. Spijtig maar niets aan te doen. Het hele gezin bijna compleet.

De gerant kwam een kaarsje aansteken. Hij had bij ieder tafeltje een uitgebreide conversatie en toen het onze beurt was stak hij van wal, vriendelijk, humoristisch, ondeugend en hartelijk. Fijne binnenkomst. Zonder de kleinkinderen kon het gesprek al wat de diepte in, als de tweeling er niet iedere keer tussendoor dolde, iets wat altijd gebeurt als ze elkaar zien. Leeftijd speelt daarin geen rol.

Kennelijk was het de gewoonte de maaltijd naar ‘s lands wijs te gebruiken. Wat betreft het drinken viel de keuze op Honingwijn, Honingbier in hele leuke kleine flesjes, Mangobier in een halve kokosnoot, gewoon bier en een mangosap. Hij bezwoer ons met een olijk hoofd, dat in het bier en de wijn maar een procent alcohol zat, maar dat werd zo benadrukt, dat we dat met een korreltje zout namen. Door zijn aanstekelijke manier van het betrekken van de andere gasten bij dit vraagstuk werd het erg gemoedelijk en jolig.

Bij de maaltijd had hij het vegetarische aandeel vergeten en toch een bord voor vijf in het midden geplaatst met lam, kip, gehakt en Humus, Yoghurt, kikkererwten, komkommer en gefrituurde boerenkool(zonder worst haha). Hij herstelde de vergissing snel door er nog een extra vega bord bij te plaatsen. De sponzige pannenkoekjes, door zijn moeder gebakken, erbij. Het zag er heelijk uit en we lieten het ons dan ook goed smaken.

Er werden anekdotes opgehaald, herinneringen, gewoonten, het verleden kwam om de hoek kijken, de ouderrol van toen en nu. Eigenlijk ook met dezelfde gevoelens betreffende het opvoeden van het kroost, dezelfde vragen en weer verschillende oplossingen. Zo herkenbaar en fijn om uit te wisselen.

De gerant vroeg of we Nederlanders waren. Ja hoor, helemaal. ‘Haha’, lachte hij, ‘natuurlijk van oorsprong allemaal blond en nu geverfd.’ Het betalen werd nog een dingetje, want de computer was gecrashed. Dochterlief haalde baar geld op de Neude en ik betaalde en gaf hem een rijkelijke fooi als dispensatie voor de numerieke vergissing en voor zijn onderhoudende rol.

Het alcoholpercentage lag trouwens tussen de zes en tien procent. Geen man overboord. De volgende keer ga ik voor bananenbier, waar hij hoog van op gaf. Lief wil wel mee. Gewoon, voor een avondje entertainment.

In een interview met Anja Meulenbelt en Daan Borrel door Marja Pruis in de Groene Amsterdammer van deze week staat ergens dat Anja Meulenbelt ‘…Niet alleen maar van vroeger mag zijn’.

Dat snijdt hout. Zelf betrap ik er mijn gedachten wel eens op. Vroeger was…O nee, niet eerlijk. Toen waren de omstandigheden heel anders, waren er ook haken en ogen, moest er net als de dochters en zonen van nu een eigen weg gezocht worden. Iets wat met net zo veel vallen en opstaan gevonden werd, of niet natuurlijk. Ik ben, net als Anja, van de generatie dat onze moeders huisvrouw waren, sterker nog, dat ze hun baantjes geacht werden neer te leggen als ze gingen trouwen. Huishoudgeld krijgen per maand, al was het bij ons net iets anders dan bij Anja Meulenbelt. Volgens mij was het mijn vader die zakgeld kreeg en betaalde mijn moeder de rekeningen. In ieder geval was bijna al het loon van mijn vader nodig om het gezin van dertien personen te onderhouden en dan nog moest de laatste week op de pof.

Naast de leerpunten van vroeger mag ik graag vooruit kijken. Het zit een beetje in de aard van het beestje. Op school waren we bezig met te bedenken hoe we het Jenaplan-onderwijs konden blijven stimuleren. Samen met collega’s wilden we er steeds nieuwe prikkels aan toevoegen, zodat het een levendige gemeenschap zou blijven met oog voor meebewegen en meegroeien met de ontwikkelingen. Dat de grondbeginselen daarbij bleven staan, was buiten kijf omdat het een ijzersterk fundament was en niet zoals een nieuwkomer beweerde, een stoffig en ouderwets log apparaat. Dergelijke gedachten waren wel altijd voeding om bewust te blijven van waar we mee bezig waren. Zo werd ervaringsgericht werken omarmd en Reggio als belangrijke inspiratiebron. De geest open houden voor alles wat meerwaarde kan zijn.

In mijn gezinsleven heb ik het geluk gehad een man te treffen die mee zorgde en hielp met huishoudelijke taken. Daar moest wel het een en ander bewust voor worden gemaakt. Als je beiden werkt, vergt dat het nodige van beiden. Wat ik daarbij moest afleren was mijn oordeel over hoe dat plaats moest vinden, namelijk volgens mijn normen. Dat was een dingetje. Het heeft even geduurd, maar een tijd lang is de vader van de kinderen daadwerkelijk ook huisman geweest, liefdevol, zonder scrupules en tot ieders tevredenheid.

Ook bij de kinderen zie ik een gedeelde taakverdeling ontstaan, waarbij het de een makkelijker afgaat dan de ander, maar over het algemeen bestieren ze gezamenlijk het huishouden. Wat zeker aanwezig is, is de goede wil en de bespreekbaarheid. Beide zijn belangrijke elementen. Dat de algemene opinie aan verandering onderhevig is, komt in het artikel ruim aan bod en niet altijd op een wenselijke wijze.

Gisteren haalde ik de auto op bij de garage. Twee voorbanden vervangen en een aantal vloeistoffen vervangen of aangevuld. Kortom, ze was weer als nieuw. De nummerplaat voor was er vanaf gevallen en dat hadden ze pas door toen ik de auto op kwam halen. Ze hadden haar namelijk door de wasstraat heen gehaald. Een oplettende medewerker zag het gelukkig. In een oogwenk zat het plaatje op haar plek. En door…Zonder zorgen. Altijd een fijn gevoel.

Vanavond gaan we met ons gezin, alleen de kinderen, uit eten bij de Ethiopiër, het zal bijzonder zijn, zo met elkaar. Een mooi initiatief van de kinderen zelf. Aan het eten zal het niet liggen, want uit ervaring ken ik de heerlijke keuken. Smullen geblazen voor ziel en zaligheid.

Ik kijk een stukje terug van De Verwondering met Annemiek Schrijver en Anne van Veen. Verwondering is wat je zoekt op een dag als vandaag, als de Hemel tranen met tuiten huilt en de dag al veel te vroeg begon, omdat Agaath om half tien bij de garage moest zijn voor een onderhoudsbeurt. Na een boodschap bij het Zweedse Warenhuis was het nog altijd veel te vroeg. Ik moest notabene wachten tot de winkel open ging. Dat is me nog nooit gelukt.

De eerste verwondering van deze dag was de overweldigende rijkdom in ons tranendal. Schappen met overdadig veel kleur, vorm, materialen en sfeervoorwerpen. De keuze was reuze, zelfs bij de kussens, waar ik er maar twee van moest hebben voor mijn kleine rotanstoel, om die iets comfortabeler te maken. Oud roze moest het zijn en dat vond ik ten lange leste. Een maatje te klein voor heel mooi, maar nog altijd ruim voldoende.

In de leenauto van de garage, type koekblik met sleutel om te starten, reed ik op huis aan, waar eerst een uitgebreid videogesprek met Lief plaats vond. De nieuwe keuken nam een vlucht, het was wachten op het marmeren of granieten blad, dat ter plekke op maat gesneden moest worden door de steenhouwer, op Hongaarse wijze, maar hopelijk toch volgende week. Ik stuur positieve stralen die kant op.

Met een kop koffie en een geroosterd sneetje volkoren met bosbessenjam luisterde ik naar de twee dames, Annemiek en Anne. Hoe of het was om met zo’n boodschap de wereld ingestuurd te worden. Die boodschap was het lied van Anne’s vader, Herman van Veen, die het lied ‘Anne’ schreef bij de geboorte van zijn dochter. Daarin vertelt hij ‘dat de wereld niet mooi is, maar dat zij de wereld mooier kan kleuren’.

Een kind een boodschap in de schoenen schuiven waar het niet om vraagt en waar ze dan toch op een bepaalde manier aan wil voldoen, zo werd het opgevat en dat is niet eerder ook maar een seconde op die manier in mijn gedachten geweest. Dus het hele relaas is boeiend. Ook de manier waarop Anne daar vorm aan heeft gegeven. Ze leest een gedicht voor van Peter Handke over het Kind-zijn, waar vooral de onbevangenheid van het kind in naar voren komt. Dat ben je tot je in die volwassen wereld wordt getrokken, maar dan kom je op een punt dat je weer zoekt naar dat kind in jou van lang geleden. Een van de mooie kanten van het ouder worden. Je kan de bagage van je afschudden, de regels en de normen aan de kant schuiven en je focussen op wat er veel meer toe doet in het leven. Tenminste zo ervaar ik het zelf en het heeft alles te maken met de mazzel dat je daar zelf toe in staat bent natuurlijk.

Haar voorbeelden van hoe je je staande houdt in bepaalde omstandigheden zijn boeiend. Ze refereert dan aan het kinderlijk vermogen in haar om als iets gebeurt dat eng is of angst oproept, er net als in die kinderlijke onbevangenheid er tegenin te gaan hangen om de balans weer te kunnen vinden.

Dat vind ik een mooi gegeven. Iets om over na te mijmeren. Ook een perfecte bezigheid als de dag huilt zoals vandaag.

Het is een beetje vreemd om zo ‘vrij’ te zijn om ieder boek te kunnen kiezen dat maar onder handbereik ligt. Alhoewel. Straks komt het nieuwe boek, belooft de bezorgdienst en kan ik me daar op storten.

Ondertussen keek ik vanmorgen een docu over de Baghwan-kinderen in Generatie Baghwan van Maroesja Perizonius en nu ben ik van mijn sokken. Het roept de vraag op waarom ik geen seconde, maar echt, geen seconde aan dit soort ontwikkelingen heb gedacht. De Netflix-serie van een aantal jaren eerder over dezelfde beweging en de eerste docu van Maroesja zijn aan mijn aandacht ontsnapt. Was het door de ‘vredelievende’ schijn, die de beweging uitstraalde en ophield, waardoor de werkelijkheid goed verholen bleef voor niet-ingewijden. Dat iets dergelijks op zulk een grote schaal onder ieders neus overal ter wereld kon gebeuren, is toch eigenlijk een gotspe.

Ik moet denken aan bewegingen die vooral werken op gemoed en daarbij op je in kunnen praten waardoor er de vreemdste ontwikkelingen plaats vinden. Ooit had ik door een collega een weekendsessie van Landmark bezocht. In een vrij gesloten entourage werd er op ons ingepraat, kregen we opdrachten, werden we niet geacht zelf beslissingen te nemen, maar moesten we ons zoveel mogelijk conformeren aan de gemeenschapszin. Zo had ik het zelf ervaren. De kritiek op deze beweging is ‘dat ze zich zouden bedienen van massapsychologie, van wervingsmethoden, het afhankelijk maken van de cursisten en dat de docenten niet of onvoldoende gekwalificeerd zouden zijn (Wiki)’ De beweging vertoonde volgens een Nederlandse rechter ‘Sekte-achtige Componenten’. Ik had er na drie dagen schoon genoeg van en kon en wilde alleen maar zo snel mogelijk weg van dat alles. Een andere collega die mee was, had gelukkig hetzelfde oordeel. Iets in de trant van ‘Dat bepalen we zelf wel.’

Maar deze Bhagwanbeweging ging nog veel verder. Een sfeer waarin jonge kinderen gescheiden werden van hun ouders, heel hard moesten werken en te maken kregen met verregaand grensoverschrijdend gedrag op jonge leeftijd . De maakster van de docu was zelf een kind in de jaren ‘80.

Ik ben oprecht geschokt over de hartverscheurende informatie die in de docu bovenkomt. Hoe hebben al die kinderen in godsnaam hun leven weer op poten gekregen. Hoe deal je met zulke trauma’s. Het ergste is, dat het gebeurde onder het mom van Liefhebben. Al je vertrouwen en het geloof in de onschuld vervliegt voor het leven onder deze onherstelbare noemer. Het is hartverscheurend om te horen hoe het veel betrokken kinderen is vergaan. Het zal lang duren voor ik die beelden weer van mijn netvlies krijg, laat staan als het je overkomen is in je puberteit. Het ergste is nog dat ‘vredelievende’ sausje dat er overheen gegoten werd.

Naief, dat merk ik met regelmaat. Mijn moeder had een rotsvast vertrouwen in de goedheid van de mensen en dat heeft ze vol overgave doorgegeven. Als een sluier ligt dat over alles heen. Het zorgde er voor dat je blind ergens in kon stappen, maar gaandeweg leerde je, door vallen en opstaan, wel beter en dat iets soms heel anders in elkaar stak, dan het leek. Maar dan nog. Docu’s, die dit soort misstanden onder de aandacht brengen, zijn broodnodig voor de bewustwording van de maatschappij waarin we leven. Dat blijkt maar weer eens.

Gisteren was het een dag poetsen, want vandaag zouden de biografiedames langs komen. We hebben allemaal de biografie van Jac.P.Thijsse gelezen en we zouden vandaag luisteren naar hoe het boek was ontvangen door ons allemaal. Ik kon niet anders bedenken dan een positieve insteek.

Hoog bezoek, dus in de benen. Bij de boodschappen van die middag gezocht naar ‘natuurlijke’ producten om schoon te maken. Ook voor in Hongarije waar dat veel beter zou zijn voor de septic tank. Jaren hebben we al geen geurtjes-verdelgers door alle troep die daar doorgaans inzit. Voor bij de muntthee waren er lekkere zandkoekjes en wat chocolade eitjes. Munt had ik al in huis. Na de boodschappen aan de slag. De doorsnee ruimtes en de kamer stofvrij maken en de laatste bladzijden van de biografie nog even doornemen. Geen straf, want het is een heerlijk boek.

De ochtend was voor Lief en de vorderingen in de Hoff. Hij wil nog niets laten zien en wacht tot de keuken helemaal af is. Of tenminste, het allergrootste gedeelte. Ik kan natuurlijk niet wachten. Ook in de bollen komt schot. Het is er rond de 18 graden en de nachten zijn boven nul. Op dit moment dus weer iets warmer.

De beide zussen uit den Haag en Amsterdam waren er het eerst en onze derde lid was er iets later, want ze had moeten zoeken. Binnen de kortste keren was de vloer bezaaid met Verkade boeken en Onze biografieën en ontstond er een heerlijke uitwisseling over alles wat ons was opgevallen in het boek, of wat ons had geraakt. Eigenlijk had de biograaf ons net zo bevlogen gemaakt met zijn verhaal als Thijsse zelf was in het onder de aandacht brengen van de schoonheid in de kleinste dingen die de aarde ons schenkt.

Een van ons was er ook heel depressief van geworden, want je hoeft maar om je heen te kijken om te zien dat die beschreven rijkdom aan flora en fauna van Jac.P.Thijsse heel sterk is afgenomen. Bovendien is bijvoorbeeld de natuur rond het Naardermeer niet meer zonder de geluidsvervuiling van de omliggende snelwegen in te denken. Het verschil met de natuurgebieden rond ons dorp Naypeterd in Hongarije is immens. Daar heb je nog echte stiltegebieden in de bossen rondom. Zo was het bij ons ongeveer 75 jaar geleden nog. Maar ook daar zie je hoe het toenemende verkeer een inhaalslag aan het maken is. De weg 6, die het dorp in tweeën snijdt, wordt steeds drukker.

We snuffelen in alle plaatjesboeken van Verkade en genieten nog steeds volop op van wat de platen ons tonen aan bloemen en insecten en het roept opnieuw het verlangen naar vroeger op. Na het zien van de hoeveelheid ooievaars bij Earnewâld en een paar weken geleden rond het natuurgebied bij Enkhuizen heb ik toch nog steeds het idee dat de natuur sterk is en zich herstellen kan, iets waar Thijsse heilig van overtuigd was. Maar het vereist bewustwording en alertheid.

Het nieuwe boek is gekozen. Het is ‘Altijd te paard’ , een biografie van Renate Dorrestein, door Iris Pronk. De recensies zijn lovend. Twee van ons vinden het matig, maar ze stond bovenaan het verlanglijstje van vriendinlief en mij. Nog leuker voor straks bij de bespreking, die kan behoorlijk boeiend zijn. Na het vertrek van de dames zie ik dat de zandkoekjes aardig zijn uitgedund evenals de eitjes. Echt gezellig geweest dus.

Vanmorgen luisterde ik naar twee verhalen over mensen die spijt kregen van een bepaalde levenshouding. Die van de pastoraal werker vond ik eigenlijk heel intrigerend. Ze was op bezoek bij een ouder echtpaar, waarbij de man stokdoof was en hulpbehoevend. Dat was de reden geweest dat ze als echtpaar in het verpleegtehuis terecht waren gekomen. De vrouw was vierennegentig en de man was vier jaar ouder. De vrouw wilde het gesprek aan de keukentafel voeren omdat haar man het toch niet kon horen, maar de pastoraal werker ging toch eerst even kennis met hem maken en trof een narrig en wantrouwig persoon aan.

Ze vond het een vreemde situatie. Aan de keukentafel vertrouwde de vrouw haar toe dat ze euthanasie wilde. Dat ze het niet meer kon, dat opofferende leven dat vanaf het begin van haar huwelijk had geduurd. Vol vragen ging de pastoraal werker weg en dacht diep na over deze situatie. Het bracht haar op haar eigen leefomstandigheden met een man die veeleisend was en de hele dag aan haar vertelde dat ze niets waard was, te dom was, het toch niet zou kunnen, enzovoort. Ze hadden vier kinderen. Ineens besefte ze dat ze waarschijnlijk net zo’n traject liep als de oude vrouw, die aan het eind van haar leven de som opmaakte dat haar leven niets had opgeleverd, haar niets anders had gebracht dan die dienstbaarheid.

Dat je dood wilde om die situatie te beëindigen en dat dat een trieste optelsom was, was zo’n overduidelijke spiegel. Ineens wist ze dat ze in haar eigen relatie moest handelen, als ze zelf zo niet wilde eindigen. Toen op een vakantie niet zij alleen, maar ook de kinderen moesten lijden onder zijn handelen, voelde ze de kracht om een grens te trekken. Tot hier en niet verder. Dat gaf haar de moed om daarmee daadwerkelijk aan het werk te gaan. Op aanraden van een goede vriend maakte ze een plan B en kon ze verdere stappen ondernemen. Haar spijt, want daar ging het programma over, kwam later over het feit dat ze dat misschien wel veel eerder had moeten doen.

Het hele verhaal trof me diep. Misschien wel omdat ik ook een keer zo’n grens heb moeten trekken. De persoon in kwestie had in zijn buidel de emotionele chantage gevonden en daarmee ging hij de laatste strijd aan. Maar dat was net een brug te ver. Inderdaad. ‘Tot hier en niet verder.’ Vasthouden aan de getrokken grens is het moeilijkste wat er is, naar mijn mening. Het duurt een tijd voor je de aantijgingen en bedreigingen in het juiste licht kan zien om je helemaal los te kunnen weken. Daarnaast is er jong leven er mee gemoeid en wil je dat dat zo onbeschadigd mogelijk uit die verstoorde relatie komt.

Dat betekent concessies doen in alle rechtvaardigheid. Een van de moeilijkste opgaven. Dat de man door onvoorziene omstandigheden een jaar buiten beeld was, maakte het wel makkelijker. De heftigste emoties konden er door betijen en daarna konden er weloverwogen keuzes gemaakt worden. Een moeilijke tijd, een enerverende tijd, maar spijt heb ik er niet van. Het heeft zo moeten zijn. Iedere stap kent een persoonlijk leerpunt. Als dat helder wordt, is er veel gewonnen.

Om vier uur ging de wekker af op de computer van zoonlief in zijn werkkamer. Ik ben bang dat de wekker van boven ermee verbonden is. Dit was niet de eerste keer namelijk. Na het enerverende weekend in alle opzichten, want te leuk, te gezellig, te lekker gegeten, te genietend van alles om ons heen, te heerlijke borrelplank, te veel plaatjes inplakken, te mooie bloemen maken van vilt, was het ook een ietsie pietsie vermoeiend. Hele dagen stil en dan drie dagen aan het babbelen is een overgang. Dus eerst even bijkomen, maar met dit ochtendtijdstip en een hulpvraag van schone dochter vandaag duidelijk even niet.

Even de knoppen omzetten en aan de slag. Eerst Hongaars, dan de cursus bekijken en acht uur aan het grote ochtendritueel beginnen. Om vijf voor tienen werd ik op de hoek van de drift verwacht. Ik leunde tegen de lantaarnpaal omdat het nog wel eens kon duren met het hijsen van twee spic en span geklede kinderen in de auto van een hoogzwangere. Heb je wel eens geprobeerd gordels van kinderzitjes vast te maken als je buik zover voor je uittorent. Een auto stopte, het raam werd open gedraaid: ‘Gaat het’ vroeg een vriendelijk dameshoofd, ‘Voelt u zich niet goed?’. Mijn hart maakte een sprongetje van blijdschap. Wat mooi. Iemand die empathie uitstraalde. Ik verontschuldigde mij en besloot niet meer te leunen om een volgend gevoelsmens niet opnieuw nul op rekest te laten krijgen.

Gezellig koutend met de drie tot we bij het ziekenhuis waren. In de parkeergarage was er nog plek, wel even zoeken, en daarna volgde een drafje van schone dochter, terwijl wij er achteraan kwamen hobbelen. De kleine Njong op zijn loopauto en zijn zus die hem in de gaten hield en makkelijk kon bijbenen, ernaast. Ze was al met al net op tijd, maar de bloeddruk was door het hollen veel te hoog. Een belofte voor een ijzer-infuus in de loop van de week plus een bekertje siroop voor de kleine Njong later, konden we het oord uit en naar het gezellige koffietentje waar moeders met kinderen volop aan het spelen en koffiedrinken waren. Geroezemoes, gebabbel, jazz muziekje op de achtergrond, Engelstalig personeel én, niet verkeerd, uitzicht op het Amsterdam Rijn kanaal met haar grote vrachtschepen.

Ze hadden al even uitgewaaierd op een oefenterreintje voor sportfanaten en Njong zag het fornuis en de autootjes, dus die was zoet. Speelmakkertje naast ons met zijn moeder, die een oude schoolgenoot van de beide zonen bleek te zijn. Het werd een enthousiaste ontmoeting, waar de beide knapen een zekere apenliefde aan de dag legden en grenzen uitprobeerden tot ze de gemeenschappelijke deler gevonden hadden. Boeven en spelen, dat werd het wel zo’n beetje.

Er was ook wat te smikkelen. M. Zat heerlijk te tekenen. Ik probeer iedere keer te laten zien dat een tekening niet fout kan gaan omdat je er altijd weer wat nieuws van kan maken.Ze heeft de neiging om bergen papier te verslinden, omdat het getekende niet door de te strenge keuringscommissie komt. Ze schrijft trouwens prachtig. Dat is dan weer het voordeel van die nauwgezetheid.

Terwijl ik naar het toilet liep om te verifiëren of de kleine Njong inderdaad bij zijn moeder was aangekomen, hoorde ik mijn naam noemen. Een van mijn oud-leerlingen zat er te werken. Wat heerlijk om mijn ‘schatjespatatjes’ steeds terug te kunnen zien. Haar zus heb ik op FB, dus er komen regelmatig foto’s langs. Warme omhelzingen met de belofte die ook door te geven aan haar mams, waar ik zulke goede herinneringen aan heb, omdat ze vaak meedeed met het kamptoneel.

Lief belde onder de koffie, maar dat was niet gunstig, dan maar in de middag even bijkletsen. De bloembollen steken allemaal hun kopjes op en het is er heerlijk weer. De merel en de lijster, de zwartkop en de roodstaart…ze zijn er allemaal en zingen hun lust en verlangen uitbundig in het rond. De keuken komt van de week al af. Donderdag komt de granietwerker voor het blad. Ik stik van nieuwsgierigheid, maar het blijft een verrassing.

Een lichte weemoed, vanmorgen. Ondertussen toch in nuchterheid alle spullen verzamelen die in de afgelopen dagen zorgden voor het huiselijke sfeertje dat dochterslief en ik samen creëerden. Boeken, tekenspullen, magazines, materiaal voor de creatieve bezigheden.

Het stapelbed en de bedstee werden afgehaald, het beddengoed verzameld. Dat was een wens van de Host. Huispoes komt aangelopen. Knijpt snoezig haar ogen dicht, ter afscheid? Dat zouden we graag willen. Vul de warme seconden zelf in. De dag ervoor was het er dan toch nog van gekomen. Bezoekje aan oma en opa Fryslan van de filososoof en tante Pollewop. Overrompeld door deze overval van drie vrouw sterk holde de vrouw des huizes naar beneden en ze namen beiden gemoedelijk plaats na ons op het nieuwe meubilair te wijzen. Hartelijk als altijd. Kleine vreugde is zo groot in de beleving.

Daarna gingen we naar het restaurant. Heerlijk. Vega aardig onderlegd. Voor de oudste een biefstuk om het ijzergehalte, dat maar niet wil stijgen. Het was echt heerlijk. Een Melanzane in een jasje, smullen. Het was als een engeltje over je tong.

Twee kindertjes een tafel verder op, onstuurbaar, maar de vraag is wie. De kinders of de ouders. Grenzen worden aardig opgerekt tot er een grens bereikt is. Tja. Kiekeboe spelen met de jongste en een ontwapenende schaterlach van die kleine. Alcohol vrije sauvignon. Maar nee. Dat was het niet voor mij. Meer zuur dan appelsap en echt niet lekker. Met mijn gebrekkige smaakpapillen vraag ik het aan de dochters, die ook een slokje namen. Niet lekker. Unaniem. gelukkig. Het 0.0 biertje was prima.

Rond zeven waren we op de terugweg en plots stak er op een donkere landweg eerst een konijntje over met zijn opwippende bolletjesstaart en even daarna drie reeën. Wat een gelukzaligheid. Thuis storten we ons op het Verkadeplaatjes plakken van de seizoens-albums van Jac.P Thijsse. Wat ik hoopte, gebeurde. Ze raakten onder de indruk van de mooie kleinoden uit de natuur. Dat waren ze al, maar dit was nog eens als een vergrootglas over alles wat als nietigheid wordt beschouwd tegenwoordig, maar veel meer is dan het zogenaamde’onkruid’ in al die stenen stadstuinen.Thijsse had oog voor de aard der dingen en zag in het kleinste plantje schoonheid. Men zei vroeger: ‘Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd’.

Dank aan het doorzettingsvermogen vande middelste, die met een zekere ijzerheinigheid stug doorging met knippen, dubbelzijdig plakband op maat knippen en het plaatje in het boek op het juiste plekje te plakken. Aan het eind vonden wij tweeën het teamwork uit. Wow, dat had beter aan het begin van de drie boeken mogen gebeuren. De oudste was ondertussen de aanwezige sauna gaan pakken, na alle voorbereidingen. Kwartiertje, lang genoeg.

Bij vlagen sloeg het gemis naar mijn Lief toe. Het natuurhuis was het summum van wat we in Nederland nodig zouden moeten hebben. Natuur volop, geen lichtvervuiling, getrippel op het dak en klein en behapbaar.

De reis terug was voorspoedig en hoe meer we naar het midden van het land reden des te zonniger en warmer het werd. Thee bij dochterlief, babbeltje met de filosoof en de schone zoon, daarna de oudste naar huis rijden en enthousiast begroet worden door haar man en de oudste en die onstuimig lieve Dribbel, die allang geen Dribbel meer is. ‘Oma!’ Een sprong in de armen, of een poging daartoe.

Thuis zoonlief die de bagage uit de auto sleepte. Ziezo, nu even uitrusten en daarna Lief bellen.

Na dat dagje Planetarium hadden we gelukkig een kant en klare huisgemaakte maaltijd in de koelkast staan. Gemak dient de mens nietwaar. Heerlijk Kip Siam zonder Kip maar met zoetzure komkommer.

Daarna kwam het verrassingspakket op tafel van dochterlief. We zouden aan de grote tafel vilten bloemen gaan maken, let wel, geen gevilte bloemen, wat we eerst dachten, maar bloemen van nog in vorm te knippen vilt. We hadden net de wiskundige berekeningen van Eise Eisinga bewonderd, dus dit eenvoudige uitdokteren moest lukken. Een groot vel vilt met de opdracht ‘Knip 24 rechthoeken’ voor bijvoorbeeld de forsythia uit het lente pakket moest al puzzelend worden opgelost. We hadden de keuze uit drie seizoenen en trokken op goed geluk de zakjes met vilt. De beide dochters hadden respectievelijk winter en zomer en ik trok dat lentepakket met die forsythia. Nu was dat een van de lievelingen van mijn moeder, wat grappig. Verder nog een Margriet en een Narcis.

Het winterpakket bevatte de Helleborus en de Hulst, moeilijkheidsgraad pittig, en het zomerpakket Margriet, Roos en Lavendel, waarbij de laatste twee ook flinke hoofdbrekens gaf. Het uiteindelijke resultaat was toch iets om tevreden over te zijn, al ging het niet zonder slag of stoot. Het was knus en heel gemoedelijk, met een wijntje onder handbereik, wat knabbels en de muziek op Spotify van kleinzoon. Alsof hij de mijne had nageaapt, haha.

Voor vandaag stond er een natuurwandeling door De Alde Feanen op het programma. Vijf kilometer. ‘Red je dat, mam. ‘Tuurlijk’, pochte ik. We gingen in een zwaar nevel-landschap op pad. Oorverdovend geklepper van de ooievaren en luid protest van de ganzen in alle soorten en maten, die zich ophielden tussen het riet en op de vennetjes. Brandganzen, Grauwe Ganzen, de Meerkoet en achter een heel schor, bijna blaffend, geluid school de Grote Canadese Gans. Dat fluisterde de Merlin-app ons in, anders hadden we niet snel het onderscheid kunnen maken.

We stapten dapper over het bemodderde pad en over de met gaas bekleedde houten vlonders. Bij tijd en wijle moest ik stil staan om op adem te komen, waarbij de dametjes ook bleven staan. Dat schoot niet op. Bovendien was het een vochtige atmosfeer, niet heel bevorderlijk voor de luchtkwaliteit, dus ik besloot ergens aan het begin om toch weer terug te lopen, weliswaar binnendoor een andere kant op, waar ik Godzijgeloofdengeprezen een bankje tegenkwam om een paar tellen op adem te komen, maar ik kwam goed uit en kon daarna de verharde weg op naar de hut.

De buren waren hun hottub aan het rookstoken en ik verdween lekker op de bank met de benen hoog. Even kou en nevel uit het vege lijf laten zakken. Het bleek een spontane extra gelegenheid om het bloggen in te halen. Na een uurtje kwamen ze weerom, moe, modder aan de schoenen, bellefleuren van de kou op de wangen, maar met prachtige foto’s en een mooi uitzicht vanuit de kijktoren over het veengebied.

Vanavond trakteer ik ze op een etentje in Grou en als tijdverdrijf tot die tijd kunnen we Zen de plaatjes van Verkade in de nieuw aangeschafte seizoenenboeken van Jac.P.Thijsse plakken met dubbelzijdig plakband. Uitrusten, gezellig theeën, lekker lezen of babbelen ondertussen. Alle mogelijke vliegen in een klap.

Eergisteren(donderdag) stond ik om een uur of twee spic en span klaar om te vertrekken. Zoonlief hielp de bagage de auto in. Bij elkaar was dat wat proviand voor de avond en een koffer. De bagage van dochterlief lag er al in. Dan naar Utrecht om de andere dochter op te halen. Alles kon ruimschoots in Agaath, die kalm verder zoeft en ons vroeger dan wenselijk al tot aan de school bracht, waar de oudste nog een vergadering zou hebben tot half vier.

Onderweg was er voldoende gelegenheid voor de dametjes om te ontladen. Even de week van zich af praten helpt daarbij, zeker als er een luisterend oor aanwezig is. De weg via Lelystad is een beetje eentonig, maar de zon lichtte op en van de snelweg af wordt het leuker als je langs rustieke wegen rijdt, hier en daar een tractor als tegenligger.

Vooraan de weg die naar de Tiny House zou leiden stond een grote Linde met een ooievaarsnest erin en de ooievaren op het nest klepperden een warm welkom. Dwars door de griendvelden reden we, zon op de goudgele aren, met nog meer ooievaarsnesten, zover als je kijken kon. Onze host legde uit dat het heel goed ging met de populatie, die een aantal jaar gelden bijna uitgestorven waren, maar er nu in tweetallen op talrijke nesten lustig op los kwetterden.

De grootste verrassing was bij het binnentreden en dan niet alleen de perfecte indeling op het kleine oppervlak, maar minstens zo verheugd was de welkomst-borrelplank met lekkere kaasjes, druiven, appelstroop en wijn, en fornacinni in twee soorten. Daar had mijn lieve schone zoon voor gezorgd. Hij had een bestelling geplaatst bij de host en die was zo lief geweest om er voor te zorgen. Dat was nog eens thuiskomen. Daarna hadden we geen honger meer en schoven de voorbereide maaltijd van dochterlief door naar de volgende dag.

In de ochtend hadden we opnieuw een stralende dag in het vooruitzicht. We hadden het plan om naar het Planetarium in Franeker te gaan, waar Eise Eisinga zijn ongelooflijke knappe zonnestelsel in zeven jaar had nagebouwd in de 18e eeuw, dat tot op de dag van vandaag nog steeds werkte. Alles met de hand van hout gemaakt en eigenhandig berekend. Het interactieve museum dat toegang bood tot het planetarium kent leuke weetjes en interessante feiten. In het planetarium zelf werd om het uur een uitleg gegeven door een van de medewerkers met leuke details en grappige eigentijdse uitleg. Eise en zijn vrouw sliepen in de bedstee in de woonkamer waar het planetarium was opgebouwd. Grappige uitleg over de lade onder de bedstee, waar in die tijd de pasgeboren kinderen in kwamen te liggen en waar het spreekwoord ‘Het ondergeschoven kindje’ vandaan komt.

Verzadigd van zoveel schoonheid, want dat is het werkelijk, zaten we daarna in de ouderwetse koffiebranderij ernaast met een thee en iets lekkers, oranjekoek voor een van ons, om deze Friese lekkernij te proberen.

Daarna was er tijd voor onze grote gemeenschappelijke hobby: ‘Kringloopjes pakken’. Niet om heel veel mee te nemen, want goed gesproken hadden we niet veel nodig, maar om de krenten uit de pak te zoeken. Er is veel verschil tussen de winkels. De tweede was een soort brocante en daar vond dochterlief een prachtige botervloot met wat het meest leek op Blue Danube. In een andere weer wat DDR taartbordjes, en in de laatste een mooi zwart fluwelen jasje, Hippie-jasje, vonden de meiden.

Zo vloog de dag voorbij. De avond bewaar ik voor later. Voer voor schrijven, zo’n weekend.

Koffer inpakken. Twee broeken, blouse, trui, vest, coltruitje, t-shirt. Altijd voor ‘je weet maar nooit’. ‘Laagjes’, fluistert mijn moeder in mijn oor en ik neem haar mee de koffer in, want ‘je weet maar nooit’.

Zoonlief belt, te laat zie ik het, bel onmiddellijk terug. ‘Mama, ik bel je zo terug‘, en onmiddellijk slaat de onrust toe. O jeetje. Bevalling al ingezet of was het slechts de kleine Njong in bad, die afgedroogd moest worden. Het blijft gissen. Duimen in mijn hoofd of opschrijven en van me afschrijven.

Het boek van Van Dis is uit en zijn relaas krijgt bergen kritiek van mensen die daar iets van vinden. ‘Zoiets doe je niet’, maar waar moet je met je gevoel heen als dit de realiteit is. Ieder zijn eigen beleving. De grote gemeenschappelijke deler is weggevlogen en nu blijft er enkel herinnering. Ik begrijp het wel. Niet oordelen maar verwondering is meer op z’n plek. Wat was de aantrekkingskracht en van waaruit. Kind van haar vrije leven in de jaren zestig en zeventig. Het liet zich niet aan banden leggen. Ik kijk terug naar een van de programma’s van die tijd. De onhandige Zjef van Oekel. Alles mag door de mangel gehaald worden. Waarom de liefde niet op dat moment. In het boek ‘Alles voor de reis’ staat de zin ‘Ieder heeft zijn eigen Eefje’ en uit de reisverhalen, de gedichten, blijft de ruimte daarin van ‘De Ander’ ongeschreven. Dat vertekent, of je wilt of niet. Waar en wanneer werd de hospice gedeeld met hem.

Het zet aan tot dieper denken over relaties, levenslang, wie zong dat ook weer, en wat Liefde eigenlijk vermag. Baden in rozenbladen, dealen met de harde werkelijkheid. Het is beschreven in zachtheid en dat valt te koesteren. Hoe was het ook alweer? ‘Hij die zonder zonde is , werpe de eerste steen.’ Een zin in het geheugen gegrift. Maak ‘zonde’ bespreekbaar. Het zou zoveel duidelijker worden. Schil het Calvinisme er van af. En wil je het behouden, dan geldt dat voor jezelf. Ieder heeft recht op een eigen moraal.

Het boek is zeer lezenswaardig, is mijn persoonlijke bescheiden mening. Ik hou van die flarden aan herinneringen. De manier waarop je denkt. Nooit komt een gedachte zomaar, er ligt altijd een associatie, een repoussoir, een sfeertekening aan ten grondslag om seconden later te worden ingehaald door weer een nieuw beeld dat voor ogen komt. Zodra je ze op schrijft, wordt het een verhaal. Zo werkt dat. Zelfs een droom kan zo uitwaaieren en uitgroeien tot een samenhangend geheel. Zo ook deze gedachtenflarden met het relaas van het boek vers van de pers voor ogen en in het hart.

Tijd om in de benen te gaan. Boeken mee, tekenspullen, proviand mee, zoet/zure saus maken en op tijd zijn om beide dochters op te halen. De een thuis de ander bij school. Ze komt vanuit de vergadering en heeft haar koffer gisteren al gebracht evenals het avondmaal. Kip Siam, zonder kip en zoetzure komkommer, waar ik dan de zoet/zure saus, bij maak. Het andere schatje heeft alles bij zich voor ontbijt en borrel en ik neem het fruit en gemberbier mee voor het experiment ‘De Mojito”. De deegroller niet vergeten om het ijs te verpulveren.

Het weer werkt op volle toeren mee. Met z’n drieën samenzijn is altijd bijzonder. Moeder en beide dochters, zoals de eerste vier jaar van mijn moederschap. Heel speciaal.

Een zin uit ‘Alles voor de Reis’ van Adriaan van Dis: ‘Elk kiezen is verliezen.’ Daar valt lang over te mijmeren en het dunne boekje staat vol met dergelijke diepzinnigheden. Er wordt veel geschreven tussen de regels door. Iets, waar ik erg van hou. Ik lees graag de regels wit en haal daar uit wat de essentie van het boek wordt.

De longarts belde naar aanleiding van het longfunctieonderzoek. De longen houden zich nog steeds goed. Wijs om het lijf aan te passen aan de conditie, dan hou je het langer uit. Hij zei het niet, maar de goedkeuring klonk duidelijk door en opluchting, of was dat meer van mijn kant.

Ik probeerde Lief te vertellen dat we konden bellen, maar hij gaf niet direct sjoege en onmiddellijk sprongen er visioenen voor ogen, die de angst naar boven haalden. Er was natuurlijk helemaal niets aan de hand, hij was alleen nog te druk geweest, want terwijl vriendlief tegeltjes met de grootste omzichtigheid aan het afbikken was en alle leidingen verlegde en ook nog een twee-fasen stroomvoorziening voor de kookplaat aanbracht, hield hij alles schoon, keek mee over diens schouder en leerde vooral de praktijk, waar hij de theorie wel kende. Een kunstig huzarenstuk.

Natuurlijk, dat was andere koek dan ik hier op mijn ‘bed’-kantoor, languit, zonder lichamelijke inspanning, en met niets anders aan mijn hoofd dan Lief, het weekend met de dochters, de kinderen en kleinkinderen en boodschappen eventueel, de naderende bevalling misschien al. Prietpraatjes of levensvraagstukken in een notendop.

Ik lees in een email een stukje van Monique van der Vloed over blauwe bessen. Dat er maar weinig bessen zijn die, ongeschonden als gezond product op de markt komen. Ze pleit voor Europese en biologische bessen. Schuldbewust denk ik aan het plastic bakje in de koelkast, gisteren aangeschaft omdat ik zo graag eens zelf Mojito’s wilde maken. Ik heb er niet opgelet. Toch nog bewuster kijken. Zo’n drankje met de juiste producten is gezond, zonder alcohol en met veel vitaminen en mineralen. Verfrissend bovendien, ook niet onbelangrijk. Maar het is het paard achter de wagen spannen met voos fruit erin en dit keer bedoel ik niet rot fruit, want dat kan zelfs lekker zijn, maar verontreinigd fruit. Goed uitkijken dus en alle voelsprieten op scherp houden.

Op de Hoff gaan we de bessen en allerlei andere soorten zelf verbouwen, dan weet je zeker dat er niet direct bestrijdingsmiddelen op grote schaal aan toegevoegd zijn, maar met een landeigenaar naast ons die op grote schaal Luzern verbouwd, weet je het nog niet zeker. De eerste Mojito, een mango-munt-limoen-exemplaar met gekneusd ijs en Ginger Beer was nog wat onbeholpen, niet echt een gelikt gevalletje, maar wel heerlijk. Het is wel een experiment waard. Vanavond verder. Ik ben benieuwd. Voor het ijs pak ik de ouderwetse deegroller erbij. Mijn zoon lachte me vierkant uit. Maar ik vind het leuk. Ambachtelijk en met liefde bereidt, trekt door in de smaak. Alhoewel, je slaat dat ijs met kracht kapot, apenliefde dan maar. Trouwens, lekker pittig, dat Ginger Beer.

Ik vrees dat van Dis nog voor ons meidenweekend uit is. Dan neem ik Koos Meinderts mee: ‘Zien wat van gisteren overbleef’. Ook al zo’n titel waar je aardig mee uit de voeten kan. In ieder geval een bundel vol herinneringen.

Het boek van Haas is uit. Ik neem het donderdag mee voor de dochters. Als het een beetje mee zit heb je het vrij snel uit. Tot verdriet van jezelf, want wat zou je nog graag in de sfeer willen blijven toeven van dat ongerepte Engelse landschap. Thijsse daarentegen neemt me elke dag opnieuw mee door het Hollandse landschap, deels verdwenen, maar ook nog steeds bestaande plekken zoals het Dwingelderveld. Het leuke is dat je via Google Map de wandeling kan maken, zei het in afgezwakte vorm en met minder oog voor detail. Het blijven oorden op mijn lijst van ooit te bezoeken waard.

Er sluimert een licht lichamelijk ongemak in de vorm van een opkomende griep. Pijn in de kaken, ‘kakement’ zei mijn oma vroeger, en een neus die onverwacht een inhoud lozen kan als water. Oude vrouw, denk ik bij mezelf. Dan krijg je dat.

In Nagypeterd is de ene helft van de keuken gesloopt en nu is des te beter te zien hoeveel ruimte er blijkt te zijn. Twee muurtjes zijn neergehaald, de wasbak eruit, het fornuis weg. Nu moet er schoongemaakt hier en daar een lichte restauratie aan de tegels en dan de keukenonderdelen erin. Ze zouden vandaag bezorgd worden. Vriendlief heeft het helemaal uitgetekend en zo ook aan de mevrouw die de bestelling opnam uitgelegd in een koeterwaals Hongaars waar Lief verbaasd over was. ‘Ik versta hem niet, maar zij begreep hem vlekkeloos.’ Haha, de kunst van handen en voeten en een goede tekening. Ik ben heel erg benieuwd en wacht met gezonde spanning af.

Eindelijk heb ik een plek gevonden waar ik mijn gifvrije shampoo kan bestellen en de make-up lijn met dezelfde intentie blijkt hier in het winkelcentrum te verkrijgen te zijn. In die zin zeg ik, lang leve het internet.

Vannacht was het weer waken geblazen. De maan nam mijn dwalende geest op de korrel en scheen vol in de kamer, waar schaduwen wegvielen door het volle licht. Toch slaap ik niet met de gordijnen dicht. Nooit gedaan, mijn hele leven al niet. Ik wil de sterren zien en het ontwaken van de dag. De stilte van de vroege morgen, om met Zjef van Uytsel te spreken. Ik kan precies zien in welke huizen de maaltijd begint voor de zon opkomt in deze vastenmaand. Daar knipoogt het badkamerraam naar het eveneens verlichte keukenraam. We zijn er klaar voor, betekent dat.

Het brengt me naar het verleden, waar we als kind een vastentrommeltje kregen op aswoensdag, om het snoep in te verzamelen van door de week. Nee, we hoefden ze niet veertig dagen te bewaren, maar mochten er op de zondag al van snoepen. Er werd geen vlees gegeten, maar de vis op vrijdag mocht wel. Op aswoensdag haalde je een askruisje, die door de priester op je voorhoofd werd gezet en er hing een gewijde hulsttak achter het kruisbeeld in de kamer, dat de doornenkroon van Christus symboliseerde. Ik weet niet of mijn vader en moeder daar hun eigen regels voor hadden. In het begin van de basisschool gingen we iedere ochtend naar de kerk, die tussen de jongens en de meisjesschool stond. Later verdween die gewoonte.

Vasten, een tijd voor bezinning, maar als je ouder wordt is dat altijd aanwezig, zeker in deze roerige tijden. Hoe draaien de raderen van dit wiel en valt het nog te stoppen.

Het wordt vast een fijne week als ik de vooruitzichten mag geloven. Schone dochter heeft een baan en is in de wolken. Ze begint morgen. Ik ga donderdag met de beide dochters naar Friesland waar we voor drie nachten een zogenaamde ‘Tiny House’ hebben gehuurd in het Friese merengebied. De weersvoorspellingen zijn goed. En dat is precies, waarvoor we dit weekend naar een vroeger tijdstip in het jaar hadden verschoven. In November hebben we al drie keer achter elkaar koud en nattig weer gehad. Dit is gunstiger, denken wij. Dochterlief heeft weer een leuke knutsel uitgekozen en ik heb vier albums van Verkade, waar nog plaatjes ingeplakt moeten worden. Eise Eisinga staat met stip op het verlanglijstje en misschien Jopie Huisman. De voorpret is er dus al.

Het is bijna volle maan en ik was, geheel volgens verwachting, wakker rond een uur of twee. Het verbaast hogelijk, hoe in die nachtelijke uren de geest gaat zweven en allerlei gedachten naar boven haalt, waarvan je achteraf denkt hoe je daar in godsnaam op gekomen bent.

Zo moest ik ineens denken aan de roestvrij stalen vleesmolen die in Nagypeterd in een van de afgesloten zolderruimten in een doos opgeslagen ligt, samen met nog meer onbruikbare of vermeende onbruikbare elementen. Wat doe je met zo’n apparaat als vlees slechts beperkt in je levensonderhoud voorziet. Daar mmoest internet voor geraadpleegd worden. Het bleek dat je er ook groenten en noten mee kon malen en met scherpe messen zelfs zandkoekjesdeeg er mee kon maken. Dat opent weer nieuwe perspectieven en er plopten wolken plaatjes op van groentekroketjes, of paddenstoelenbitterballen, geurend op een bord. Geen idee of dat werkelijk zal lukken, maar als ik straks in de nieuwe keuken sta, ga ik natuurlijk het experiment aan.

Daarna schoot me te binnen dat een lieve vriend, die een beetje in de vergetelheid is geraakt, eigenlijk jarig was geweest op de dag dat mijn broer gestorven was, wat natuurlijk een extra reden was geweest om hem in die emotie te vergeten. Bovendien had ik altijd contact met hem in de messenger van Facebook, omdat hij in Amerika woonde. Het was al een paar jaar geleden dat we voor het laatst kattebelletjes naar elkaar hadden gestuurd. Zijn achternaam wilde me niet meer te binnen schieten. En terwijl de hersens zich allang weer kraakten op andere onderwerpen lichtte zijn naam in het geheel op. Zo wonderlijk kan het gaan in die door het heldere maanlicht beschenen kamer.

De andere helft van mij soezelde nog een beetje na op de spontane ontmoeting met de kinderen en kleinkinderen in die mooie omgeving rondom. Daardoor duurde het langer dan gewoonlijk voor ik eindelijk weer in een diepe slaap wegzakte.

Het boek ‘Een Haas in Huis’ van Chloe Dalton is bijna uit. Het is genieten, omdat ze dankzij Haas zoveel en zorgvuldig om haar heen is gaan kijken. Niet om de haas te willen domesticeren, maar om haar-het bleek een moer te zijn na een nestje met drie pulsterlingen-zoveel mogelijk de ruimte te geven, waarbij zijzelf zich plooide om de hazengewoontes heen. Het bracht haar een weldoordachte visie over de kracht en de inspiratie die je uit de natuur kan halen als je je er voor open stelt. Het maakte ongekende emoties los en het proces had geleid tot het krijgen van nieuwe inzichten krijgen in zichzelf en in de omgeving, als observant van dit Hazenleven.

Met spijt zal ik zo de laatste 18 bladzijden lezen, want het was zo fijn toeven met haar en Haas op dat lapje grond, in haar huis en tuin en daarbuiten, waar ze stukje bij beetje de omgeving verkende tijdens de wisselende seizoenen en op verschillende momenten van de dag, de avond en de nacht. Heel het kleine leven.