Uncategorized

Een koekje van hetzelfde deeg.

Als je met kinderen werkt, ben je altijd op zoek naar een weg die ervoor zorgt dat kinderen de essentiële paden van het leven beter begrijpen. Als er een poes is doodgegaan, dan ontstaat in de kring spontaan een collectieve droevenis, die verder reikt dan de poes. Opa en oma’s komen voorbij, soms een oom, soms een vader of moeder. De volgende fase die we samen oplopen is dan het gemis, met in het kielzog de onvermijdelijke scheidingen en daarna volgt het pad der verwerking. Het verbeelden van de dood op de onvermijdelijke wolk of door de ster, die over hen waakt of schijnt en de rijkdom van de scheiding met twee kamers en twee bedden en twee keer zoveel materiële troost.

De kringen zijn me lief, omdat kinderen zo wezenlijk kunnen denken, heel puur en direct. Verdriet mag er altijd zijn en als er iemand huilt, wordt er getroost en vaker huilen kinderen in een saamhorig collectief  met hen mee.

133Anish Kapoor. Museum de Pont

Op mijn pad kwam de grote Koreaanse zenmeester Seung Sahn Soen-sa en zijn beleving van het universum en daarmee de dood.  Een zevenjarige meisje vroeg hem waar de kat van het Cambridge Zencentrum naar toe was gegaan, nu hij was overleden en een traditionele boeddhistische begrafenis had gehad. Omdat aan deze zeven jarige uit te leggen vroeg Soen-sa het kleine meisje eerst waar ze zelf vandaan kwam. ‘Uit haar moeders buik’, wist ze. Na de volgende vraag bleef ze stil. ‘Waar kwam je moeder vandaan’.

Ik had in een filosofieles van twee weken geleden praktisch dezelfde vraag gesteld aan kinderen van vier, vijf en zes jaar en toen antwoordde er iemand:’Van de moeder van mijn moeder ‘En hoe heet die dan?’ ‘Oma, en die…’ Zo gingen we terug tot de bet-bet-bet- overgrootmoeder van de moeder. Het was een mooie manier om het begrip ‘tijd’ aan te duiden, want op de tijdbalk maakten we steeds een sprongetje van ongeveer zeventig jaar terug.

Soeng-sa vertelde het meisje dat stil bleef op de vraag het volgende: Alles in de wereld komt van het ‘Ene’ ding. Om het begrip dichterbij te halen vergeleek hij het met een koekjesfabriek waar verschillende soorten koekjes werden gemaakt. Leeuwen, tijgers, olifanten, huizen, mensen. Ze hebben allemaal verschillende vormen en verschillende namen maar ze zijn allemaal gemaakt van hetzelfde deeg en ze smaken allemaal hetzelfde. Alle verschillende dingen die je ziet…een kat, een mens, een boom, de zon, de vloer….al deze dingen zijn wezenlijk hetzelfde. Mensen geven namen aan de dingen, maar diep van binnen zijn er geen woorden voor ze. ‘ Een kat zegt niet, ik ben een kat. De zon zegt niet Ik ben de zon, mensen maken de woorden voor hen’

Het meisje had het goed begrepen en zei geen woorden te willen gebruiken om iets te benoemen. Als spelletje sloeg Soen-sa op de grond bij alles wat hij vroeg aan haar. Wat is Buddha? Hij sloeg op de grond. ‘Nu jij’ Wie is God? Het meisje sloeg op de grond. Wie is je moeder. Het meisje sloeg op de grond, Wie ben jij. Het meisje sloeg op de grond.

Soen-sa eindigde de kleine anekdote met het slaan op de grond als grappige metafoor voor het zonder woorden spreken, maar in feite was het een getuigenis tegen onze moderne westerse manier van les geven om de grootste gemene deler van het bestaan te ontkennen.

Het meisje zei , dat ze nog geen antwoord had gekregen op haar vraag. Maar Soen-sa zei haar, dat ze het antwoord nu allang wist. Het meisje keek hem aan en sloeg op de grond. Daarna barsten ze alletwee in lachen uit. Toen ze wegliep zei ze: ‘Maar als ze me morgen op school wat vragen, antwoord ik niet op deze manier, maar geef ik de gewenste antwoorden.’ Soen-sa glimlachte.

Mijn moeder sprak vroeger over ‘een koekje van eigen deeg’. Daar had ze vast en zeker niet een existentiële gedachtegang achter, maar de nuchtere constatering, dat de oorsprong van bepaalde eigenschappen altijd te herleiden waren op het gen van de voorouder. Met dit verhaal als informatie komt het ineens vanuit een andere hoek. Nuchtere Zen uit de Hollandse klei. Het is te herleiden met de tijdbalk bij mij in de groep. We gaan terug en terug en terug in de tijd en uiteindelijk zijn we allemaal een koekje van hetzelfde deeg. Daar ga ik nog eens even op kauwen!

Bewaren