Met de trein naar Amsterdam om cultuur te snuiven is een beleving op zich. Vanuit huis met een scheurende bus naar het station gereden en daar de kleinstedelijke rust vervangen door een krioelende mierenmassa met schelle aankondigingen die dwars door de tinnitus heen fluiten. Tussen alle gezichten maakten zich al snel drie vertrouwde los. Amsterdamproof tot in het oneindige.

Wat licht talmen en dralen, maar al gauw de juiste weg gevonden en bij Amstel eruit om daar de tram naar het stedelijk te pakken. Ben je de Utrechtse zoevende stavenglijders gewend, dan is een Amsterdammer weer een beleving op zich. Hotsen en botsen en genuttigde cappuccino klaar om in gekarnde melk te worden omgezet. Hoe zou dat werken met een ontbijt?

Het museumplein is een schilderij op zich. Je wandelt er regelrecht een mondiaal bestaan binnen en het is een genot om tegen een muur te zitten en alles aan indrukken  de revue te laten passeren en hier en daar een uitsnijding te maken en op te bergen achter de deuren van het hoofd voor later.

Hoeveel kan dat hoofd bevatten. Het verwondert me dat we na de materiekunst van Jean Dubuffet, na een onbekende wereld van Sett Price en zijn Social Synthetic, de sluizen helemaal open kunnen zetten voor de fotografie van Zanele Muholi.

Zanele Muholi.

Hoe vol het hoofd ook, als er ware schoonheid in contrast en visie op je pad komt, vervaagt alles en ik laat me, week als een lam, meevoeren op de golven van haar ogenschouw bij Somnyama Ngonyama (Hail, the Dark Lioness) haar zelfportretten met onder andere een ode aan haar moeder. Zij heeft veertig jaar lang als bediende gewerkt en Zanele eert haar met attributen van de dienstbaren, de schuursponzen en de knijpers die ze, door het contrast tussen wit en zwart te optimaliseren, regelrechte relikwieën laat worden. Dit werk is nog niet voltooid. Het zullen er 365 worden, voor elke dag van het jaar een. De andere fotocollectie, Brave Beauties, is een portrettenserie en een ode aan de lesbische en transgender wereld, haar wereld in het hedendaagse Zuid Afrika. Je voelt haar verwantschap en betrokkenheid  bij elk beeld dat indringend binnenkomt en een weg zoekt tussen al die eerder opgedane indrukken.

De koffie wordt een surrealistische ervaring in een leeg restaurant op de eerste verdieping. Het witter dan wit, de scheve schilderijen aan de muur, de nurkse ober die verbeten toe sist dat koffie aan de tafel wordt geserveerd en zijn kater van de vorige dag aan het verwerken is, werkt op de knip van de fooienpot. Die blijft dicht.

Maar daarna die prachtige Zanele, die verzacht tot in de diepste vezels. Karakters vangen, tegenstellingen vergroten en het tegenovergestelde effect bewerkstelligen, een omarmen. Een wereld erkenning weten te geven op de juiste tijd en in het juiste uur, dat brengt zij ten voeten uit. Ze is een zielendrager, een kunstenaar.

Als daarna nog een vleug Rijksmuseum wordt meegepakt, om een onweer met zo’n onvervalste Ruyschendaalse dreigende lucht erboven te ontvluchten, vang ik nog snel de meester zelf en Rembrandt, maar daarnaast vooral de wereld voor de doeken en blijf ik naar de schouwers en de zieners kijken. Een wereld op zich.  Het Rijks doen we dunnetjes over in de winter, als de zee van toeristen is uitgedund tot een handjevol, Amsterdam weer van de Amsterdammer wordt en het museumplein plein is in plaats van zee.

Een cadeau komt altijd onverwacht en is daarom zo intens genieten. Terug treinen als haringen in een ton kon niet meer deren. Het netvlies stuurt zorgvuldig de beelden door voor een helder en stil herbeleven samen met de foto’s. Rest me alleen nog die arme voeten te laven, net zoals de geest. Als alles in balans is, kan de tocht beginnen en daal ik,  tot in lengte der dagen, af.