De cirkel is rond

Gisteren dus de eerste bioscoopavond in eigen huis. De film La Chimera hadden we allebei gekozen omdat er in de Groene een essay stond van Basje Boer over de strekking van de film met boeiende associaties over het thema. De hoofdpersoon Arthur heeft een gave om oude Etruskengraven te ontdekken en hij daalt met een stel tombaroli, grafrovers, bij ieder graf af om nog wat achtergebleven schatten te vinden die ze kunnen verkopen. Een speurtocht, letterlijk, tussen het leven en de dood. Zijn geliefde is verdwenen volgens haar moeder, die op haar wacht in een groot oud huis, maar haar zussen verklaren haar dood. Tot zover de film.

Basje Boer kijkt uit het raam en ziet dat er grote bedrijvigheid is bij haar overbuurvrouw die ze kent van het groeten en praatjes op straat over de katten. Er lopen diverse vrouwen in en uit. Ze vraagt zich af of de buurvrouw is overleden.

Ze verhaalt van de periode dat ze zelf was gediagnosticeerd met kanker en een boek aan het lezen is en zich dan realiseert dat er sommige dingen zijn die groter zijn dan de dood, haar dood. Het boek bijvoorbeeld. Als ze door kanker wordt opgevreten en sterft zal het boek er nog altijd zijn met de ironie en de melancholie tussen de regels.

Ze dwaalt in haar gedachten af naar de prehistorische kunst zoals de handafdrukken in de Cueva de las Manos in het Argentijnse Patagonië, de dikke rode bizons in Almira, de paarden in de Grotte Chauvet. Ze vraagt zich af hoe mensen tot die tweedimensionale kunst komen. Er is een theorie die zegt dat de jager de prooi afbeeldde om zo een succesvolle jacht af te dwingen en een andere die zegt dat men de schilderingen achteraf maakte om hun dankbaarheid te tonen voor het offer dat het dier had gebracht. Ze bekijkt de schilderingen en filtert er vooral de liefde uit waarmee ze gemaakt zijn. Meer dan prooidieren waren ze geliefd en werden ze gerespecteerd. Andere associaties; de dag waarop in de Oude Kerk in Amsterdam het leven en de dood van Saskia Uylenburgh ieder jaar gevierd wordt, een documentaire in de Melkweg ‘Mutiny in Heaven’ genaamd en en passant neemt ze de Mummieportretten mee in het Allard Pierson Museum.

Maar wat me het meest raakt in het hele artikel over leven en de dood zijn de spulletjes van de buurvrouw die verloren op de stoep staan en wachten op de kraak of een nieuw bestaan. Wat in haar leven waarde had en van grote betekenis, betekent nu niets meer dan het prul op zich. Een keukenstoel, een oude computer, een kastje. Een pijnlijk contrast met de schatten in de Etruskische tomben, die bij verkoop van onschatbare waarde blijken te zijn.

Ze stelt vast dat het eigenlijk helemaal niet om die spullen gaat maar om haar relatie met de buurvrouw, er zijn en gezien worden. Waarde toe te kennen aan de dood en daarmee waarde toe te kennen aan het leven. Deze overpeinzingen zijn een waardevolle aanvulling op de film waar we gisteren van genoten hebben. Het geeft er nog meer diepgang aan.

Wat ons opviel en zij niet noemt was dat de geliefde van Arthur in zijn dromen in een gehaakte jurk rondzweeft en een draad van die jurk los raakt en in de aarde vergroeid lijkt te zijn. Dat roept de associatie op met de Draad van Ariadne, die Theseus een rode kluwen wol en een zwaard meegaf om de Minotaurus in het doolhof te verslaan en de weg terug te kunnen vinden.

Arthur vindt de draad van zijn geliefde ook terug op een wonderlijke wijze en wordt eindelijk met haar verenigd. Het is een wonderschoon slot van een bijzondere film. De cirkel is rond.